Alam ng lahat sa lugar namin ang tungkol sa plantasyon,
na minumulto 'yon ng mga taong nakatira dati do'n.
Pero di ako naniniwala sa mga multo.
Dumalaw kami sa isang kaibigan dito at plano naming mag-dinner.
Tapos gustong mag-tour ng asawa ko.
Pumasok kami sa loob, kumuha ako ng mga picture.
Walang flash,
wala akong inaasahang makita.
Ganitong anggulo ako kumuha ng mga picture.
Siyempre umikot ako sa kama.
Nagpi-picture pa rin ako papalabas. Ako na lang ang naiwan sa kuwarto.
No'ng linggong 'yon,
pagkatapos ng trabaho, pagkatapos kumain,
habang nakaupo sa sofa, pinag-uusapan namin 'yong sa Myrtles.
Tinitingnan ko 'yong mga picture, ang papangit ng kuha.
Madilim, malabo, madumi.
Pero may nakita akong isa na talagang ikinagulat ko.
Picture ito ng...
Parang salamin na 'to.
Mas maliit 'yong itsura kesa pag may nakatayo malapit do'n.
Kaya nakakapagtaka bakit gano'n 'yong size.
MAS DUMAMI ANG MGA TANONG
Ang Myrtles Plantation ay isang lugar na may madilim at masalimuot na nakaraan.
Sa loob ng mahigit 40 taon, dinagsa ng mga bisita ang lugar na ito
para maranasan ang mga kakaibang bagay na diumano'y nangyayari dito.
MGA POSIBLENG NANGYARI
ANO ANG NAGMUMULTO SA MYRTLES PLANTATION?
Welcome sa Myrtles.
Ako si Hester Eby. Ililibot ko kayo sandali.
Isa ito sa mga paborito ko, ang main dining room.
Pag sinabing Myrtles Plantation, haunted house agad 'yan.
Pero hindi lang 'yon.
Mas higit pa. Natutunan ko 'yon sa paglipas ng panahon.
Kilala ang Myrtles bilang isa sa mga haunted house sa America.
MGA LIHIM NA KABABALAGHAN
PINAKA-HAUNTED HOUSE SA USA?
Biglang bumukas 'yong flashlight.
Habang natutulog kami, lumalakas 'yong mga tunog.
MAY SUMISIPOL!
Ramdam na ramdam ko, may bumulong sa tenga ko.
Nasa St. Francisville, Louisiana ang Myrtles,
mga 40 kilometro sa taas ng Baton Rouge.
Maliit na bayan lang 'to, maraming bed and breakfast,
at talaga namang may dating,
may karakter.
Ito ang French bedroom.
Nandito lahat ng mga original na gamit.
Dekorasyon lang ang mga manika dito, pero may mga kuwento ang mga tao.
Lalo na 'yong mga manika sa Fanny Williams room.
Maraming nakakaramdam... Sabi nila nag-iiba raw ng puwesto.
Sabi no'ng iba, "May tao do'n.
Di mo sila nakikita, pero nando'n sila."
At naniniwala ako.
'Yong iba naman umaalis tapos sasabihin, "Naniniwala ka talaga dito?"
Ang sagot ko, "Oo."
Nagsimula ako sa Myrtles dahil kailangan ko ng trabaho no'n.
Tumitingin ako sa yellow pages tapos nabitawan ko,
tapos nakabukas sa Letter M, "Myrtle's Plantation Home."
May bahay na itinayo noong 1796.
Isang General David Bradford ang nagtayo.
Pinamunuan niya ang Whiskey Rebellion sa Pennsylvania.
Kaya dito siya nagtago sa Louisiana.
Ito ang itsura ni General Bradford.
At tulad ng ibang ama, pinagkasundo niyang makasal ang anak niya.
Ang naisip niyang bagay sa anak niya ay si Judge Clark Woodruff.
Pinakasalan ng judge si Sarah, at siya na ang pumalit.
Ginawa niyang Myrtles ang pangalan ng Laurel Hill
dahil gusto nila ang puno ng crepe myrtle.
Napunta sa akin ang Myrtles Plantation dahil dito na ako pinanganak at lumaki.
Binili 'to ng pamilya ko noong 1992, walong buwan pa lang ako.
Naiintriga silang tumira at gawing tahanan ang property.
Maganda raw magpalaki ng sanggol
sa tahimik na bed and breakfast sa probinsiya.
Kung alam lang nila.
Alam nila na isa ang Myrtles sa mga haunted house sa America
no'ng binili nila 'to noong 1992.
Hindi ko alam kung naniniwala sila do'n.
May ilan din akong naranasan,
madalas 'yong may nakikita ako sa gilid ng mata ko,
pero sobrang linaw kaya sigurado akong may nakikita ako
at made-describe ko 'yong nararanasan ko,
tapos bigla na lang mawawala.
May mga taong nakakaramdam.
Di nila kailangang makita dahil nararamdaman nila.
Minsan pakiramdam ko pag lumingon agad ako,
may makikita ako sa tabi ko,
pero di ako gano'ng kabilis lumingon.
Sa gilid ng mata ko, may nakikita ako.
Minsan naaamoy ko.
Minsan ramdam mo lang talaga.
'Yong tipong, "Gumalaw 'yong tumba-tumba."
"Nakita mo 'yon?"
"Oo, nakita ko. Pero di ko maipaliwanag."
Kuha ng mama ko 'tong picture no'ng huling bahagi ng 1992.
Kumukuha siya ng mga picture sa property para sa insurance.
Ipapa-insure kasi ulit 'yong property.
Dapat daw walang tao sa picture,
kaya pinili niya 'yong araw na siya lang mag-isa sa bahay.
Nag-picture siya, binigay niya sa insurance,
tapos tumawag sila, ang sabi may tao raw sa picture.
Di naniniwala ang mga magulang ko
sa kababalaghang nangyayari do'n no'ng binili nila 'yon.
Pero ito na 'yong nagpabago ng isip nila.
Isa akong paranormal investigator.
May grupo kami na nag-iimbestiga sa mga bahay
na pinamamahayan ng mga multo at mga nilalang.
Dito kami magpapalipas ng gabi ng asawa ko para sa 10th anniversary namin.
Tapos 'yong mga bintana sa harap namin...
bigla na lang kumalampag.
Walang kahit ano sa malapit na puwedeng maging dahilan no'n.
Umakyat ako para hawakan 'yong bintana, pero bago ko pa mahawakan, tumigil na.
Tapos lumabas ako para kumuha ng litrato.
Di ko agad napansin no'n, pero no'ng napa-develop ko na,
may batang babaeng umaakyat sa bintana.
Kita mo 'yong buhok. 'yong manggas ng damit.
Madalas di mo ramdam 'yong nangyayari, pero naririnig mo.
Ipapatong mo sa mesa 'yong baso mo,
tapos may gagawin ka, paglingon mo iba na ang puwesto ng baso.
O kaya huhubarin mo 'yong hikaw mo,
ipapatong mo, makikita mo na lang kulang ng isa.
May OCD ang isa sa mga kaluluwa dito.
Pag may ginalaw ka, ibabalik niya.
Di basta naniniwala ang asawa ko, puwera lang dito.
'Yong ibang ghost investigation ko,
lagi niyang sinasabi, "Di 'yan nangyari.
Ipapaliwanag niya sa akin. Naniniwala kasi ako.
"Naisip mo ba 'to? Baka ganito ang nangyari, o ganito."
Pero sa bahay na 'to, 100%, naniniwala siya.
Walang halong pagdududa pagdating sa Myrtles.
Dahil naranasan namin, e.
Minsan may inaantay kaming grupo na papasok sa bahay.
Batang babae, kasama 'yong nanay niya.
Binati ko siya. Tapos sabi niya,
"Ba't ang dumi mo?"
Tiningnan ko ang sarili ko para makasigurado.
Okay naman ang itsura ko.
Tapos sabi niya, "Gutom ka na ba?"
Seryosong-seryoso siya.
No'ng oras na para pumasok sa bahay, papunta kami sa pinto,
lumingon siya tapos tinitingnan niya
kung saan kami nag-uusap kanina.
Doon namin nalaman na di pala ako ang kinakausap niya.
Iba ang kausap niya.
May tinitingnan siya sa likod ko.
At kung sino man 'yon, baka madungis siya at baka mukhang gutom.
May nakikita ang mga bata na di nakikita ng matatanda.
Kinukuwestiyon natin ang lahat, pero hindi gano'n ang mga bata.
Di ko alam kung sino'ng nakita niya.
Di ko masabing si Chloe.
Di ko masabing hindi katulong 'yon.
Pero alam ko na hindi ako ang kinakausap niya.
Hindi nag-iisa ang batang 'yon.
May iba pang nakakita ng multong pinaniniwalaang si Chloe.
Ang sabi, may batang alipin daw
na tumira sa bahay na 'yon no'ng simula ng 1800s.
Siya si Chloe.
Ang kuwento, kumuha ng katulong si Judge Woodruff.
Mula sa leeg pataas, Black siya.
Pingas ang kaliwang tenga.
May suot siyang berdeng turban para takpan 'yon.
Diumano, hindi sapat na inalipin siya, inaabuso rin siya ng judge.
At alam niyang kailangan niyang sumunod
dahil pag hindi, sa bukid siya magtatrabaho,
at 'yon ang pinakamahirap na trabaho sa plantasyon.
Nahuli siyang nakikinig.
Nakikinig siya sa usapang negosyo ng pamilya.
At bilang parusa, piningas daw ang tenga niya.
Tapos ang kuwento,
inuubos niya ang oras niya sa pagpaplano
kung paano siya magiging importante ulit sa pamilya.
Kaya gumawa siya ng birthday cake
para sa panganay na anak ng judge.
Nilagyan niya ito ng katas ng nakakalasong oleander.
Sabi ng iba, para lang daw magkasakit sila
at maalagaan niya ang mga ito at mapatunayang mahalaga siya.
Sabi naman ng iba, gusto raw niyang maghiganti
kaya nilagyan ng lason ang cake para patayin ang pamilya.
Noong panahong 'yon, buntis daw si Sarah sa pangatlong anak.
Kinain ni Sarah at ng mg bata ang cake,
pero imbes na magkasakit, namatay sila.
Pagkatapos umamin,
binigti si Chloe.
At naniniwala sila na pag nilagyan ng pabigat ang bangkay sa ilog,
di makakaahon ang kaluluwa para makapanakit ng iba.
Nagkamali sila no'ng gabing 'yon.
Nandito ang kaluluwa niya.
Maraming nagpapalipas ng gabi dito, tahimik naman ang gabi nila.
May ibang hindi.
Nakikita raw nila si Chloe.
Isa ang kuwento ni Chloe sa mga kilalang kuwento ng Myrtle,
pero ang kasaysayan sa likod nito
ay nag-iiwan ng maraming tanong na walang sagot.
TOTOO BA TALAGA SI CHLOE?
Noong nagsusulat ako ng libro
tungkol sa mga sikat na lugar sa US na sinasabing haunted,
siyempre kailangan kong pumunta sa Myrtles Plantation.
May pag-aalinlangan ako pero di dahil sa wala akong tiwala.
Pinipilit kong maging bukas ang isip ko.
Noong unang punta ko rito, nag-tour ako no'ng umaga,
tapos isa ulit no'ng gabi.
Bawat tour na puntahan ko, may bagong kuwento sa mga bagong multo.
Kaya nadadagdagan nang nadadagdagan, nagbabago nang nagbabago.
Ang pinakasikat na kuwento tungkol sa Myrtles,
sa kasamaang-palad, ay 'yong walang gaanong katotohanan.
At 'yon ang kuwento ni Chloe.
Maraming beses siyang nakita bilang babaeng may berdeng turban sa ulo.
Noong 1950s, nang napunta kay Marjorie Munson ang plantasyon
at nabalitan niya ang tungkol sa mga multo,
may nagsabi sa kanya tungkol sa babae sa bahay
na may suot na berdeng turban o berdeng balot sa ulo.
At kumalat ang kuwentong 'to, na may nagmumulto sa bahay.
Siya ang kaluluwa sa bahay, ang babaeng may berdeng turban,
No'ng bigla na lang lumabas 'yong kuwento tungkol kay Chloe,
ginamit 'yong kuwento ng multo ng babeng may berdeng turban,
kahit na hindi tugma ang detalye.
Ayaw nating masira ng katotohanan ang magandang kuwento.
'Yon ang nangyari.
Noong una, matandang babae raw siya, French, maliit,
nakasuot ng berdeng damit.
Sa paglipas ng panahon,
naging French Canadian nanny na siya
na nakaberdeng bonnet.
Minsan ang kuwento puti raw siya. Minsan naman Black.
Sa ibang kuwento, bata at maganda raw siya.
Sa iba naman, malaking babae, matanda.
Maraming butas sa kuwentong ito.
Isa na doon ay 'yong walang record
na may alipin ang mga Woodruff na nagngangalang Chloe.
May record 'yong ibang alipin nila,
nakasulat ang pangalan, pero walang Chloe doon.
Sa palagay ko maraming version si Chloe
dahil kailangang sumabay ni Chloe sa panahon natin.
Kung babalikan natin,
mas may koneksiyon ito sa kasaysayan ng French Canadian.
Kaya noong 1920s at 1940s, mas pasok 'yong kuwentong multo.
Pero ngayon, ano ang pinakamalalang maiisip natin?
Racism. Pang-aalipin.
Sa tingin ko gawa-gawa lang ng imahinasyon 'yong multo,
konektado sa panahon natin.
'Yon ang mas ikinabahala ko no'ng una akong pumunta rito.
Naghahanap ako ng tunay na kasaysayan
pero ang kasaysayang palang sinasabi at patuloy na sinasabi
ay imposible.
Tingin ko ang mga kuwento tungkol sa Myrtles...
Mga alamat lang 'to na pinagpasa-pasahan.
Buong buhay ko, naririnig ko na 'to.
May mga parte ng kuwento na napatunayang hindi totoo,
pero nakatatak na kasi sa mga alamat 'yon
kaya patuloy pa rin itong kinukuwento.
Walang nagbago.
Lugar 'yon para makapagbigay-saya.
May puwang para sa iba't ibang paniniwala.
Ganito ba ang nangyari o ganito? Palagi 'yan.
Wala kaming dapat patunayan kahit kanino.
Gusto kong nagkukuwento sa inyo.
Kaming mga tour guide, gusto naming nagkukuwento,
at 'yon na 'yon.
Gusto naming ma-entertain ang mga tao.
Sa tingin ko okay lang na ikuwento 'yong alamat.
Tingin ko parte na 'yon ng bahay.
Kasama sa bahay 'yong mga kuwento
at matagal na 'yon, mahigit 100 taon na.
Di 'yon dapat balewalain, karanasan at kuwento ng mga tao 'yon.
Puwede tayong mag-focus sa kuwento tulad ng kay Chloe
at sabihing, "Ang sama nito."
Siguro may magsasabing, "Inclusive 'yon. African-American ang bida."
Pero siya ang kontrabida,
at di siya totoo, at wala siyang ginawang mali.
Isa lang si Chloe sa mga namatay dito, isa lang sa mga kuwento.
Kung totoo man siya o hindi,
may iba pang pinatay at namatay dito at iba pang trahedya sa pamilya.
Kahit pa ang mga alamat at mga kuwentong multo sa Myrtles
ay maaring hindi lubos na totoo,
isang bagay ang sigurado.
Maraming mga bisita ang nagsabing may naranasan sila na di maipaliwanag.
KUNG DI TOTOO SI CHLOE, SINO ANG NAGMUMULTO SA MYRTLES PLANTATION?
Nasa Myrtles na ang lahat ng sangkap ng isang haunted house.
May kasaysayan ito.
Tiningnan ko 'yong mga record para malaman ang katotohanan.
Noong dumating si David Bradford dito noong 1700s,
isinama niya ang pamilya niya at nagtayo siya ng plantasyon.
Dati siyang abogado
kaya nagturo siya sa mga tao na gustong mag-aral ng abogasya.
Isa sa mga estudyante niya si Clark Woodruff
na pumunta rito para mag-aral ng abogasya.
At na-in love din siya
sa anak ni Judge Bradford na si Sarah Matilda.
Kinasal sila at nagkaroon ng tatlong anak.
Nang namatay si Bradford, sa kanila napunta ang bahay.
Noong 1823, namatay si Sarah.
Pero di dahil sa pagkalason sa cake.
Madaling tingnan ang mga record
para makitang yellow fever ang ikinamatay ni Sarah.
Nakakalungkot,
pero nanatili si Clark sa bahay kasama ang mga anak niya.
Nang sumunod na summer, dalawa sa mga anak niya ang namatay
dahil din sa yellow fever.
Walang namatay sa pagkalason sa birthday cake.
Isa pa, kung buntis si Sarah no'n, ibig sabihin, wala sana si Octavia.
Pero hindi, ipinanganak siya.
Ipinadala ni Clark ang panganay niya sa boarding school
at binenta ang bahay sa mga Stirling makalipas ang ilang taon.
Dumanas din sila ng mga trahedya dito.
Apat lang sa siyam nilang anak ang buhay.
'Yong iba ay namatay sa natural na dahilan sa loob ng bahay, sa paligid ng property.
Pagkatapos no'n, maraming beses nang binenta ang bahay.
Mas maraming trahedya ang nangyari.
Ang totoong kasaysayan ng Myrtles ay nababalot sa maraming trahedya,
sa mga trauma.
May ilang namatay sa loob ng bahay.
KAKILA-KILABOT NA PAGPATAY
PINASLANG HABANG NAGSUSUGAL
DI PA RIN LUTAS ANG PAGPASLANG
Pinaslang ang lalaking manugang ng mga Stirling.
BINARIL
Di nalutas ang pagpatay.
May nalunod habang may hinahabol na ligaw na baka.
PAGKALUNOD
At marami pang iba.
Kung naniniwala tayo na kaya hindi umaalis ang mga multo
dahil may kailangan pa silang gawin,
nandito na 'yon sa lugar na 'to.
Sa kung anong dahilan, ewan kung ano,
lahat ng naipong takot at galit sa bahay na 'to,
lahat ng kalungkutan, lahat 'yon...
Ang theory, baka tumatak na 'yon sa bahay na 'to.
Ayon sa mga taong hindi magkakakilala, walang koneksiyon ni ano,
pero pare-pareho sila ng mga naranasan loob ng bahay,
tingin ko may multo talaga.
Nasa likod-bahay kami no'n.
May mga taong nagpapahinga do'n,
tapos sabi nila ang galing daw kasi may mga waitress, mga waiter
na naka-costume.
Hindi sila naka-costume.
'Yong mga nakikita nilang palakad-lakad, di namin alam 'yon.
Ang mga multo dito, ang mga kaluluwa, baka natutuwa sila sa mga tao.
May alam ako, batang babae, gusto niya 'yong maraming bata.
Di na 'to tanda ng anak ko,
pero no'ng sinama namin siya dito, tinanong ko siya, "Saan ka galing?"
Sabi niya, "Nakikipaglaro po sa batang babae do'n."
E, wala namang bata dito no'n.
Maraming bata ang tumira sa bahay na 'to.
Namatayan ng maraming batang anak ang mga Stirling dito.
Kaya posibleng nandito pa rin ang mga kaluluwa nila.
Ang kuwento, may makikita ka raw mga bata sa salamin,
o madalas naririnig silang nagtatawanan o naglalaro.
Minsan nasa harap sila, nakasuot ng sinaunang damit.
Kailangan mong maranasan ang mga ganitong bagay, at minsan...
Minsan madilim ang karanasan ng iba.
Di ko alam kung pa'no nagsimula,
pero alam ko na minsan, nagpapakita sila sa atin.
Minsan, paalis na kami no'n,
tapos bumalik kami sa kuwarto para tingnan kung may naiwan kami.
Sa gitna ng kuwarto, may malaking holen.
Nakita namin dapat 'yong holen na 'yon no'ng gabi. Sabi ko, "Wow."
Pinulot ko, sabi ko, "Saan galing 'to?"
At sa ilalim ng tokador,
may gumulong na holen.
Madalas may dala akong recorder.
Tapos habang nag-eempake kami ng asawa ko,
may lumabas na babae na wala naman do'n kanina.
Sabi niya, "Galit ako sa 'yo."
No'ng pinakinggan ko 'yong record, sabi ko, "Mukhang may nagalit sa akin."
"Galit ako sa 'yo."
Nagtatanong kami.
"Nandito ka ba?" Mga gano'n.
Kung susuwertehin, makakakuha ka ng sagot, matalinong sagot.
Iniiyakan mo ba ako?
Narinig mo 'yon?
Kung makikita mo, may apat na kuwarto dito sa taas.
Ipinangalan ito sa mga taong may kinalaman sa bahay na 'to.
Sa kuwartong 'to, sa John Leake Room,
nakalawit 'yong paa ko sa kama,
tapos biglang may humawak sa sakong ko at pinaglaruan ang mga daliri ko.
Isang beses, nakaupo kami sa baba, mga 1:00 a.m. 'yon,
tapos bigla na lang...
gumalaw-galaw 'yong chandelier.
Akala ko malalaglag na sa kisame.
Tapos 'yong dalagang nakilala ko no'ng gabing 'yon,
sabi niya, "Nakikita mo siya?"
Sabi ko, "Sino?" "Sa harap mo."
Biglang tumayo 'yong balahibo ko. Nanlamig ako.
Sabi niya, "Galit na galit siya sa 'yo. Dinuduro ka niya, sinisigawan ka niya."
Sabi ko, "Wow."
Tinitingnan ko lang 'yong chandelier, gumagalaw-galaw.
Tapos tumigil na, sabi ko, "Nasa harap ko siya ngayon?"
"Hindi, dumaan na sa harap ko.
Nagpunta sa dining room ng mga bata kung saan naka-set up 'yong camera."
Kaya nagpunta ako do'n at kumuha ako nang kumuha ng litrato.
Tapos dinala ko 'yong film sa dealership
na alam kong mabilis mag-develop.
Sabi niya, "Galing ka lang ba sa airport?"
"Hindi, bakit?"
"Exposed lahat ng film mo."
Ba't balik ka nang balik?
Magandang tanong 'yan. Marami na ang nagtanong niyan.
Siguro parang pag sumasakay ka sa Ferris wheel o sa roller coaster.
Takot na takot ka habang pataas 'yong roller coaster,
tapos biglang...
"Tara, ulitin natin."
Pero ang totoo, mahilig lang ako sa paranormal
at gustong-gusto ko ang Myrtles.
Ang mga kababalaghang nangyayari sa Myrtles,
may hindi nakapipinsala at meron ding pisikal na panggugulo.
Pero ano sinasabi nito sa atin?
HINIHILING BA NG MGA KALULUWA NA TANGGAPIN NATIN
ANG TUNAY NA KASAYSAYAN NG MYRTLES PLANTATION?
Kung ilalagay ang 21st century Myrtles sa mas mahabang timeline,
tingin ko bahagi ito ng 200-taong kuwento
ng pagsisikap kumita ng plantasyon.
Bago ang emansipasyon,
sapilitang pinagtatanim ng bulak ang mga alipin.
Sa pagbagsak ng cotton industry no'ng simula ng 20th century,
racial tourism naman ang pinagkakitaan,
at ito ang pantasya ng mga white American,
kapangyarihan at paghahari.
Patuloy pa rin 'yon hanggang ngayon.
Pero sa 21st century,
mas maraming Amerikano ang di komportable dito
at nakikita ang problema nito.
Nagpapatakbo kami ng plantasyon sa makabagong panahon,
at ginagawa naming moderno ito para sa lahat,
sa lahat ng antas ng pamumuhay.
Hindi ako manhid, alam kong offensive ito para sa iba.
At sa lahat ng nati-trigger o nao-offend,
sabihin ninyo
kung ano'ng magagawa namin para mapabuti 'yon.
Nag-iwan ang mga may-ari ng plantasyon ng mga detalyadong record.
Makikita natin
ang mga ginagawa sa araw-araw sa mga plantasyong ito.
Si Bennet H. Barrow,
isang tagatanim na nakatira malapit sa Myrtles Plantation,
may isinulat siyang diary.
Isinulat niya sa diary na 'to
ang pagpapahirap na siya mismo ang gumawa
sa halos 100 katao na hawak niya bilang pag-aari.
Paglalatigo,
paglulublob ng ulo ng mga alipin sa tubig...
Sobrang kalupitan at pinaghalong pagpapahirap at pamamahiya.
Sa tingin ko dapat magbago ang tingin sa lugar na 'to.
Sabihin ang kuwento ni Chloe at sabihin sa mga taong di ito totoo.
Hindi lang ang Myrtles ang umiwas sa mas makasaysayang paraan
at sa halip ay tumutok sa turismo.
Marami pang plantasyon ang gumawa nito.
At, gaya ng nakikita sa social media,
marami ang tutol sa idea na ito.
Ginawang bed and breakfast 'yong plantation.
'Yong lugar kung saan pinatay, sinaktan, ni-rape ang mga ninuno ko...
Ang weird na nagpapakasal ang mga tao sa plantations.
Sa dami ng aliping pinatay, pinahirapan, at nilibing do'n.
BA'T NAGPAPAKASAL SA PLANTATIONS?
Tapos do'n kayo magpapakasal, 'yong pinakamasayang araw ng buhay n'yo.
Patuloy na tinatanggi ang kasaysayan ng pang-aalipin.
Ngayon ay parang nang-iinsulto pa nang gawing bakasyunan ang lugar.
2022 NA, PINAGKAKAPERAHAN PA RIN ANG PANG-AALIPIN. NAKAKASUKA!
GRABE NAMAN ANG GINAWA SA LUGAR NA 'YON. BAKIT?
DAPAT I-DONATE SA MUSEUM OF BLACK HISTORY AT GAWING MINI-MUSEUM
Ibuhos natin ang lakas natin sa pangangalap
ng mga kuwento at pananaw ng mga inalipin.
Mga taong pinilit mabuhay at tiniis ang matinding paghihirap at pang-aapi.
Pilit bumuo ng mga pamilya at komunidad
at ipasa ang kultura.
Mas makapangyarihan ang mga kuwentong 'yon,
mas makabuluhan, mas kawili-wili,
kesa sa mga kuwento ng mga babaeng naka-hoop skirt
at kumakain ng cucumber sandwich sa veranda.
Sa kasamaang-palad,
nawala na ang marami sa mga kuwento ng mga inalipin sa Myrtles,
dahil nang panahong iyon,
hindi itinatago ang mga record ng buhay nila.
Ang dami pang dapat ayusin. Parang...
Sa likod ng camera, napakaimportante nito para sa amin,
kaya gusto naming makasiguro na tama ang pinapakita namin.
Hindi ito madali. Nakakailang.
Gaano man kasalimuot ang kasaysayan ng Myrtles
at ang kasalukuyang paggamit ng lugar,
isang bagay ang malinaw.
Maraming multo ang nakatira rito.
Pinaniniwalaan na kapag may namamatay sa plantasyon,
dapat takpan ng itim na tela lahat ng salamin.
Noong namatay ang ilan sa pamilya ni Judge Woodruff,
litong-lito raw sila noon.
Ito raw salamin na 'to, nasa main dining room
tapos hindi raw natakpan.
Makikita mo sa gilid nito, parang may mga bakas ng kamay.
Ang sabi, nasa loob pa rin daw nito 'yong mga kaluluwa ng mga tao.
Maraming kumukuha ng litrato sa salaming 'to.
Tapos may makikita raw mukha ng dalawang bata sa bandang taas.
Lumalakas 'yong tunog sa salamin.
Ayan, o. Pag malapit sa mga mantsa.
Hindi ako naniniwala do'n sa salamin.
Dalawang daang taon na 'yon. Di 'yon original na gamit sa bahay.
Kung titingnan 'yong sinasabing mga mukha, mga bakat ng kamay,
parang mga mantsa sa salamin 'yon.
Parang may mga bakat nga ng kamay,
at puwedeng bakat ng kamay ng mga gumawa ng salamin 'yon.
May nakita ako sa salamin.
Mga 1:00 o 2:00 a.m. yata 'yon, gising pa kami ng bayaw ko.
Tinitingnan ko 'yong salamin, parang may ilaw sa loob.
Sabi ko baka may kotse sa labas.
Kaya tiningnan namin.
Sa loob ng salamin, may tatlong bola ng ilaw,
at patalbog-talbog sa loob na parang pinball.
Tapos tiningnan ko 'yong bayaw ko,
parang may nakapalibot sa kanya.
Nakaputing damit siya,
tapos umiilaw 'yon na parang nasa club siya na may mga itim na ilaw.
Nagtayuan 'yong mga balahibo namin, tapos...
'Yong para bang may puwersa, tapos bigla na lang nawala.
Namatay 'yong mga ilaw.
Maraming tao ang nakakita ng kung ano sa salamin,
puwedeng mismong nakita nila, o kaya sa mga kinunan nilang picture.
'Yon ang pinakapaboritong kunan ng picture sa plantasyon.
NANINIWALA NA KAYO? SA LIKOD NG BABAE
MULTO NG MYRTLES PLANTATION TOUR & PICS 2/2
Maraming pumupunta dito para mag-picture
tapos makikita nila na may multo sa mga picture.
Mga batang babae, minsan si Chloe.
Pero madalas, pagkatapos kunan ng litrato.
Kaya tiningnan ko ang ilan sa mga litratong 'to
at nakilala ko ang ilan sa mga multo.
Minsan galing sila sa mga ghost app.
Gamit na gamit 'yon sa mga picture ng iba pang kilalang lugar.
Napakaraming ghost apps, ikaw mismo makakagawa ng multo dito.
Mag-picture ka ng kahit ano tapos mag-insert ka
ng picture ng nakakatakot na bata,
may multo ka na agad.
Kung titingnan 'yong lumang kuha ng multo, hindi maganda ang quality.
Sobrang labo, mahirap makita ang mga detalye.
At maraming natural na paliwanag kung ano ang picture na 'yon.
Puwedeng anino 'yon.
Puwede ring tools o equipment
o iba pang bagay na nakatambak do'n.
Tingin ko pasok 'to sa paniniwala ng marami na si Chloe 'to.
Ito ang gustong makita ng mga tao sa litratong 'yon.
Pero hindi lahat ng litratong kuha sa Myrtles
ay may lohikal na paliwanag.
Umuulan noon.
Sobrang lakas ng ulan, tapos nagkaro'n ng malamig na fog
doon sa may lawa.
Sabi ko, "Kukunan ko ng picture."
Inayos ko 'yong tripod, ginamit ko 'yong 1600 speed film.
Tapos pina-develop ko 'yong film.
Sana kumuha pa ako ng maraming picture.
May maliit na pulang ilaw sa gazebo,
tapos palaki nang palaki, parang babaeng may pulang sombrero.
'Yan ang tingin ko do'n.
Puwedeng iba 'yon, pero may makikita ka.
Sana dinamihan ko pa ang kuha kasi parang nagbabago 'yong itsura niya.
Bumisita kayo sa Myrtles Plantation.
Pakinggan n'yo 'yong mga alamat, 'yong mga kuwento.
Hayaan ninyong ma-entertain kayo.
Pero napakahalaga na irespeto din ang kasaysayan.
Napakahalaga ng kasaysayan,
at ayaw nating mabura 'yon
ng kathang-isip.
Sinasabi ko sa lahat,
"Buksan ninyo ang isip n'yo, makinig mabuti.
At higit sa lahat, igalang ang bahay.
Igalang ang kasaysayan."
Sana patuloy na ma-excite ang mga tao sa paranormal side ng lugar
at sabayan ang alamat at katatakutan nito.
Pero gusto ko ring makilala ang lugar
bilang lugar na patuloy na lumalago kaya dinadayo ng mga tao
at patuloy na maging lugar
para makapagbigay-saya sa iba't ibang klase ng tao.
Eighteen months pa lang si Morgan, kilala ko na siya.
Ngayon siya na ang nagpapatakbo sa Myrtles at mahusay siya.
Sasabihin niya, kung di pa niya nasasabi,
di siya ang nagpapatakbo sa Myrtles, siya ang pinapatakbo nito.
Maraming nagtatanong sa akin dati, naniniwala ba ako sa mga multo?
Oo, naniniwala ako sa mga multo.
Pero may parang kung ano dito at sa paniniwala sa mga multo,
at sa pagbubukas ng sarili ko sa kung ano ang nandito.
Marami pa tayong hindi alam.
May lumang spiritual song na nagsasabing,
"Malalaman ko ang lahat pagdating ng panahon."
Marami pa akong hindi alam, pero handa na ba ako?
Maghihintay ako.
Pero kapag sa mga litratong 'yon may nakita akong kakaiba,
mapapaisip ka, ano ba talaga ang nangyayari?
Sino ang nanonood?
Maaaring hindi malinaw ang tunay na kasaysayan ng Myrtles,
pero isang bagay ang sigurado.
Tayo ang mga bisita.
Hindi sila.
Tagapagsalin ng Subtitle: Janice Ruth Geronimo