1
00:00:14,472 --> 00:00:18,309
Czas na wieści ze świata w radiu CBS
2
00:00:18,393 --> 00:00:22,063
wprost od korespondentów
z największych stolic.
3
00:00:22,147 --> 00:00:24,441
Na początek William L. Shirer.
4
00:00:25,025 --> 00:00:28,570
Columbia w Nowym Jorku
łączy się z Williamem L. Shirerem.
5
00:00:28,653 --> 00:00:30,071
Proszę mówić.
6
00:00:32,365 --> 00:00:36,619
Dziadek pracował w Berlinie
dla Universal News Service,
7
00:00:36,703 --> 00:00:41,624
ale w 1937 r. dostał pracę w CBS.
8
00:00:42,292 --> 00:00:45,795
Mógł trafić do Genewy lub Wiednia,
9
00:00:45,879 --> 00:00:48,882
ale wybrał Wiedeń,
z którego pochodzi moja babcia.
10
00:00:48,965 --> 00:00:50,133
Był zachwycony.
11
00:00:52,594 --> 00:00:55,430
W Austrii panował wtedy chaos.
12
00:00:55,930 --> 00:01:00,560
Niemcy zbierali się przy granicy.
Mówiono o planach inwazji.
13
00:01:02,062 --> 00:01:05,648
Stolica była zaniepokojona.
14
00:01:07,776 --> 00:01:09,736
Austria upadała.
15
00:01:15,575 --> 00:01:20,163
W 1938 roku, gdy moja mama
urodziła moją siostrę,
16
00:01:20,246 --> 00:01:23,792
przez ulice maszerowały wojska nazistów.
17
00:01:24,501 --> 00:01:28,254
Mama, żydowska lekarka, musiała się ukryć.
18
00:01:28,338 --> 00:01:29,798
Była przerażona.
19
00:01:32,926 --> 00:01:38,598
Shirer był świadkiem
tego całkowitego obłędu.
20
00:01:41,309 --> 00:01:47,232
Nie wpuszczono go do radia,
bo budynek kontrolowali Niemcy.
21
00:01:50,110 --> 00:01:54,823
Poleciał z Wiednia
przez Berlin do Amsterdamu,
22
00:01:54,906 --> 00:01:56,282
a potem do Londynu.
23
00:01:57,283 --> 00:02:01,538
To wielka chwila dla CBS.
Mieli zrobić coś przełomowego.
24
00:02:02,622 --> 00:02:03,957
Wszedł na antenę
25
00:02:04,040 --> 00:02:07,502
i powiedział Ameryce,
co Niemcy robią w Austrii.
26
00:02:07,585 --> 00:02:09,963
To był wielki sukces.
27
00:02:10,964 --> 00:02:14,551
Dziś o dziewiątej,
gdy wyleciałem z Wiednia,
28
00:02:14,634 --> 00:02:17,303
wyglądał on jak typowe miasto Rzeszy.
29
00:02:19,055 --> 00:02:23,977
Na większości budynków
wisiały flagi ze swastyką.
30
00:02:24,060 --> 00:02:28,106
Na ulicach ludzie wyciągali ręce
w nazistowskim pozdrowieniu.
31
00:02:28,189 --> 00:02:30,483
Jeden naród i imperium! Jeden Führer!
32
00:02:30,567 --> 00:02:32,861
I krzyczeli: „Heil Hitler”.
33
00:02:32,944 --> 00:02:36,531
Adolf Hitler!
34
00:02:47,167 --> 00:02:48,751
EKSTERMINACJA ŻYDÓW
35
00:02:54,090 --> 00:02:55,967
ZBRODNIE PRZECIWKO LUDZKOŚCI
36
00:02:58,094 --> 00:03:01,681
HITLER I NAZIŚCI: SĄD NAD ZŁEM
37
00:03:06,603 --> 00:03:09,189
Hitler miał willę na Obersalzbergu,
38
00:03:09,272 --> 00:03:13,151
stoku powyżej Berchtesgaden
w Alpach Bawarskich.
39
00:03:16,905 --> 00:03:21,910
Z Monachium, siedziby nazistów,
było to tylko trzy godziny drogi.
40
00:03:21,993 --> 00:03:24,037
Z Austrii jeszcze mniej.
41
00:03:25,872 --> 00:03:29,542
Poprzecinany dolinami krajobraz
jest zjawiskowy.
42
00:03:30,043 --> 00:03:32,962
To jedno z piękniejszych miejsc Europy.
43
00:03:33,504 --> 00:03:36,466
Hitler kochał je do końca życia.
44
00:03:39,093 --> 00:03:43,681
Po konsolidacji reżimu
pozycja Hitlera była tak mocna,
45
00:03:43,765 --> 00:03:50,563
że mógł spędzać całe miesiące
w ośrodku wakacyjnym w Berghof.
46
00:03:56,486 --> 00:04:01,115
Pewnego wiosennego dnia
Szczęście zapuka do drzwi
47
00:04:01,199 --> 00:04:04,953
A świat złotym blaskiem zalśni
48
00:04:05,912 --> 00:04:10,500
Wyciągnij więc swe ręce
Nie daj szczęściu się opuścić
49
00:04:10,583 --> 00:04:14,295
Trzymaj mocno je po kres
50
00:04:15,380 --> 00:04:18,758
To takie Mar-a-Lago Hitlera.
51
00:04:19,342 --> 00:04:22,762
Ustronny ośrodek w Alpach Bawarskich.
52
00:04:22,845 --> 00:04:25,682
Blisko natury,
53
00:04:25,765 --> 00:04:29,978
z przepięknym widokiem na góry.
54
00:04:30,061 --> 00:04:33,273
Hitler czuł się tam,
jakby zdobył szczyt świata.
55
00:04:33,356 --> 00:04:36,901
Nie musiał babrać się
w codziennej polityce.
56
00:04:37,402 --> 00:04:42,031
Pewnego wiosennego dnia
Szczęście zapuka do drzwi
57
00:04:42,115 --> 00:04:45,576
I spełni twój największy sen
58
00:04:49,289 --> 00:04:54,335
Berghof było ważnym centrum władzy
podczas rządów Hitlera.
59
00:04:55,128 --> 00:04:58,506
Miał tam krąg stałych bywalców.
60
00:04:59,048 --> 00:05:02,093
Eva Braun była w jego centrum.
61
00:05:04,887 --> 00:05:07,432
Eva Braun była młodą kobietą
62
00:05:07,515 --> 00:05:10,977
pracującą dla fotografa Hitlera,
Heinricha Hoffmanna.
63
00:05:11,060 --> 00:05:13,146
To tam się poznali.
64
00:05:14,522 --> 00:05:18,901
Urodziła się w 1912 roku.
Była o 23 lata młodsza od Hitlera.
65
00:05:19,569 --> 00:05:22,280
Znali się od bardzo dawna,
66
00:05:22,780 --> 00:05:26,284
ale Hitler chciał utrzymać to w tajemnicy.
67
00:05:28,202 --> 00:05:33,875
Nie chciał, by Niemcy wiedzieli,
że ma dziewczynę na stałe,
68
00:05:34,667 --> 00:05:36,544
bo jego żoną były Niemcy.
69
00:05:38,671 --> 00:05:43,593
To zabawne, że Hitler
pokochał kobietę taką jak Braun,
70
00:05:44,385 --> 00:05:50,558
bo poniekąd uosabiała ona
nową kobietę okresu weimarskiego.
71
00:05:51,309 --> 00:05:54,979
Kogoś w rodzaju chłopczycy.
72
00:05:57,398 --> 00:06:02,236
Nie była nieśmiałą kobietą,
73
00:06:02,320 --> 00:06:08,284
jaką nazistowska propaganda
ukazywała w żonach oraz matkach.
74
00:06:12,538 --> 00:06:16,542
Jako asystentka fotografa
uwielbiała robić zdjęcia.
75
00:06:17,043 --> 00:06:18,461
Nagrywała filmy.
76
00:06:19,337 --> 00:06:21,089
Zachowały się do dziś.
77
00:06:21,172 --> 00:06:23,424
NAGRANIE EVY BRAUN
78
00:06:23,508 --> 00:06:29,013
Nawet pozornie spokojny
pozostaje w roli Führera.
79
00:06:29,097 --> 00:06:33,851
Filmy te pokazują to doskonale.
80
00:06:36,396 --> 00:06:41,692
Pokazują, jak Hitler niezdarnie
całuje ręce kobiet w Berghof.
81
00:06:41,776 --> 00:06:43,319
Żartuje z nimi.
82
00:06:44,362 --> 00:06:48,741
Widzimy jego psa,
owczarka niemieckiego Blondi.
83
00:06:48,825 --> 00:06:51,744
Odegrał on ważną rolę w jego życiu.
84
00:06:54,080 --> 00:06:57,750
Filmy Evy Braun stanowią ciekawy kontrast
85
00:06:57,834 --> 00:07:00,962
do oficjalnych, zaplanowanych nagrań
86
00:07:01,045 --> 00:07:04,424
narodowego socjalizmu
i Hitlera jako dyktatora.
87
00:07:09,595 --> 00:07:12,056
Hitler był leniwą osobą.
88
00:07:12,140 --> 00:07:17,687
Nie lubił poświęcać czasu na coś,
czego nie uznawał za ciekawe.
89
00:07:19,605 --> 00:07:22,817
Późno kładł się spać, spał do późna.
90
00:07:22,900 --> 00:07:25,820
Niespiesznie zjadał lunch,
91
00:07:26,404 --> 00:07:30,074
a potem spotykał się
z ministrami lub dowódcami armii,
92
00:07:30,158 --> 00:07:32,410
by wysłuchać raportów i wydać rozkazy.
93
00:07:33,369 --> 00:07:37,498
Wieczorami oglądał kilka filmów.
94
00:07:38,708 --> 00:07:41,586
Później rozmawiał
ze swoim wewnętrznym kręgiem.
95
00:07:46,174 --> 00:07:48,885
Miał nietypowy styl przywództwa.
96
00:07:49,594 --> 00:07:52,889
Nie wydawał nieustannie rozkazów.
97
00:07:52,972 --> 00:07:56,809
Zamiast tego opracował system,
98
00:07:56,893 --> 00:08:03,441
w którym podlegli mu ludzie i agencje
walczyli o jego uznanie.
99
00:08:03,941 --> 00:08:06,569
Ich zadaniem była praca na rzecz Führera.
100
00:08:08,988 --> 00:08:15,620
Hitler wprowadzał niewiele zasad,
nie ustalał celów ani strategii.
101
00:08:15,703 --> 00:08:19,207
Miał raczej niespójne pomysły.
102
00:08:19,290 --> 00:08:22,835
Często były dziwaczne i radykalne.
103
00:08:23,669 --> 00:08:28,633
Przedstawiał podwładnym
ogólne koncepcje oraz pomysły
104
00:08:28,716 --> 00:08:32,094
i zachęcał ich do pisania ustaw
105
00:08:32,637 --> 00:08:36,307
lub obmyślania strategii,
które zaakceptuje.
106
00:08:38,226 --> 00:08:42,980
Cała machina rządowa
starała się go zadowolić.
107
00:08:44,106 --> 00:08:46,651
Doprowadziło to do radykalizacji.
108
00:08:46,734 --> 00:08:51,072
Historycy często nazywają to
zbiorową radykalizacją Niemiec.
109
00:08:51,781 --> 00:08:55,326
10 MAJA 1933
110
00:08:55,409 --> 00:09:01,791
To koniec ery nadmiernego
intelektualizmu żydowskiego.
111
00:09:01,874 --> 00:09:04,502
SZEF DS. PROPAGANDY
112
00:09:04,585 --> 00:09:07,046
Przełom w niemieckiej rewolucji
113
00:09:07,797 --> 00:09:11,050
utorował Niemcom drogę do rozwoju.
114
00:09:12,051 --> 00:09:16,514
Po zdobyciu pełnej kontroli nad rządem
115
00:09:17,098 --> 00:09:21,644
naziści chcieli pozbyć się
niepożądanych elementów
116
00:09:21,727 --> 00:09:25,648
z życia intelektualnego,
kulturalnego oraz artystycznego.
117
00:09:26,232 --> 00:09:29,235
Znanym przykładem było palenie książek.
118
00:09:31,946 --> 00:09:36,200
Naziści chcieli
przejąć kontrolę nad kulturą,
119
00:09:36,867 --> 00:09:39,495
prasą oraz radiem,
120
00:09:39,579 --> 00:09:44,542
by przedstawiać się
w pożądany przez siebie sposób.
121
00:09:46,294 --> 00:09:48,921
Kolejnym krokiem była nazyfikacja narodu.
122
00:09:49,005 --> 00:09:52,967
Kluczowym elementem
była idea gleichschaltung,
123
00:09:53,050 --> 00:09:55,511
czyli „ujednolicenia”.
124
00:09:55,595 --> 00:10:00,433
Określała ona,
że wszystkie zorganizowane elementy
125
00:10:00,516 --> 00:10:04,312
życia społecznego
i społeczeństwa obywatelskiego
126
00:10:04,395 --> 00:10:06,606
trzeba poddać nazyfikacji.
127
00:10:11,819 --> 00:10:15,531
Wiele osób
uczestniczyło w tym dobrowolnie.
128
00:10:15,615 --> 00:10:20,578
Rywalizowali z sąsiadami,
by podwyższyć status społeczny i zawodowy,
129
00:10:20,661 --> 00:10:22,663
bo naziści mieli pełną kontrolę.
130
00:10:23,205 --> 00:10:28,294
Ponadto mieli poczucie
przynależności do społeczności.
131
00:10:30,254 --> 00:10:34,884
Gleichschaltung
zmieniało sposób przywitania.
132
00:10:34,967 --> 00:10:37,261
Zamiast mówić komuś „dzień dobry”,
133
00:10:37,345 --> 00:10:41,807
ludzie mówili „Heil Hitler” i salutowali.
134
00:10:42,975 --> 00:10:46,937
Wszystkie organizacje,
kluby szachowe czy piłkarskie
135
00:10:47,021 --> 00:10:51,609
były pod kontrolą partii nazistowskiej.
136
00:10:55,613 --> 00:10:58,741
Partia chciała dotrzeć do młodzieży,
137
00:10:59,909 --> 00:11:04,997
więc rola Hitlerjugend
stawała się coraz większa.
138
00:11:05,081 --> 00:11:10,586
Pod koniec lat 30.
członkostwo było obowiązkowe.
139
00:11:15,299 --> 00:11:18,928
Organizacja realizowała
typowe zadania grup młodzieżowych,
140
00:11:19,011 --> 00:11:23,307
ale była też instrumentem
indoktrynacji ideologicznej.
141
00:11:24,100 --> 00:11:29,605
Uczyła, co to znaczy
być prawdziwym Niemcem.
142
00:11:29,689 --> 00:11:31,065
Według nazistów.
143
00:11:31,649 --> 00:11:36,987
Przekazywała ideę
zmilitaryzowanej męskości,
144
00:11:37,071 --> 00:11:40,741
która była kluczowa
dla nazistowskiej wizji Niemiec.
145
00:11:41,492 --> 00:11:43,202
Niemiecka krew żołnierza jest
146
00:11:44,078 --> 00:11:47,748
Niemieckie serca i odwaga
147
00:11:48,249 --> 00:11:49,917
Jak ze stali i żelaza…
148
00:11:50,000 --> 00:11:54,922
Podczas weekendowych przechadzek
po lasach okalających Berlin
149
00:11:55,005 --> 00:11:57,717
natykałem się na Hitlerjugend.
150
00:11:58,300 --> 00:12:02,346
Widok zindoktrynowanej młodzieży
napawał mnie przygnębieniem.
151
00:12:02,972 --> 00:12:07,893
Hitler zatruł ich umysły
i przygotowywał na okrutny koniec.
152
00:12:09,937 --> 00:12:13,816
Musiałem ujrzeć ich na własne oczy,
by uwierzyć, że to prawda.
153
00:12:17,069 --> 00:12:20,448
Wszystko miało być dla dobra narodu.
154
00:12:20,531 --> 00:12:23,242
Dla polepszenia sytuacji narodu.
155
00:12:23,325 --> 00:12:27,747
Utworzono też jednostki dziewczęce.
156
00:12:27,830 --> 00:12:33,502
Promienie słońca radują
Uśmiechem obdarzają nas
157
00:12:33,586 --> 00:12:37,465
Wszystko, aby wspierać
różne aspekty nazizmu.
158
00:12:38,174 --> 00:12:40,634
Ideał nazistowskiej kobiety to matka.
159
00:12:40,718 --> 00:12:43,345
Macierzyństwo było bardzo ważne.
160
00:12:45,890 --> 00:12:49,685
Jednym z celów ujednolicenia
161
00:12:49,769 --> 00:12:53,606
była idea utworzenia volksgemeinschaft,
162
00:12:53,689 --> 00:12:55,566
wspólnoty ludzi.
163
00:12:56,484 --> 00:13:01,614
Była to obszerna wizja rasowa,
164
00:13:01,697 --> 00:13:06,243
która opisywała przyszły naród niemiecki.
165
00:13:08,496 --> 00:13:12,541
Do niemieckich szkół
wprowadzono „nauki rasowe”.
166
00:13:12,625 --> 00:13:17,379
Antysemityzm przemycano
nawet w zadaniach matematycznych.
167
00:13:19,507 --> 00:13:24,887
W wieku sześciu lat chodziłem
do szkoły pod patronatem Hitlera,
168
00:13:24,970 --> 00:13:29,558
w której miały szkolić się
przyszłe elity kraju.
169
00:13:30,601 --> 00:13:36,148
W podręcznikach Żydzi
byli przedstawiani jako grubi,
170
00:13:37,107 --> 00:13:39,276
drapieżni i brzydcy.
171
00:13:39,360 --> 00:13:42,071
Z wielkimi, haczykowatymi nosami.
172
00:13:42,571 --> 00:13:45,241
Te obrazy zostały ze mną dłużej,
173
00:13:45,324 --> 00:13:48,828
niż wszelkie idee, które były mi wpajane.
174
00:13:53,999 --> 00:13:56,794
Rasizm i eugenika,
175
00:13:56,877 --> 00:14:02,550
idea, że niektórzy ludzie
są lepsi z powodu koloru skóry,
176
00:14:02,633 --> 00:14:07,513
a także pochodzenia,
nie były obecne tylko w Rzeszy.
177
00:14:08,347 --> 00:14:11,934
Eugenika była bardzo popularna w USA.
178
00:14:12,017 --> 00:14:15,563
Była powszechna w całym kraju.
179
00:14:15,646 --> 00:14:19,024
Tematem zajmowali się wybitni ludzie.
180
00:14:19,108 --> 00:14:23,487
Próbowali określić
wyższość i niższość danych ras.
181
00:14:24,238 --> 00:14:29,785
Eugenikę wykorzystywano też
do wprowadzania praw,
182
00:14:30,744 --> 00:14:32,830
np. limitów migracyjnych.
183
00:14:32,913 --> 00:14:37,167
Określały one liczbę osób,
która może imigrować do USA.
184
00:14:37,251 --> 00:14:43,340
Hitler chciał stworzyć w Niemczech
społeczeństwo narodowe rodem z USA.
185
00:14:44,633 --> 00:14:50,222
Naziści inspirowali się też
prawami Jima Crowa,
186
00:14:50,306 --> 00:14:55,144
które wymuszały segregację,
identyfikację i separację rasową.
187
00:14:56,854 --> 00:14:59,148
Afroamerykanie z Południa
188
00:14:59,231 --> 00:15:03,485
byli traktowani
jako obywatele gorszego sortu.
189
00:15:03,569 --> 00:15:07,323
Regularnie padali ofiarą przemocy.
190
00:15:11,201 --> 00:15:15,581
Prawa Jima Crowa były dla nazistów wzorem,
191
00:15:15,664 --> 00:15:19,293
jak wdrażać podobne przepisy
w nazistowskich Niemczech.
192
00:15:22,212 --> 00:15:27,384
PROCESY NORYMBERSKIE
26 KWIETNIA 1946
193
00:15:29,678 --> 00:15:31,639
Proszę powtarzać po mnie.
194
00:15:32,222 --> 00:15:33,891
Przysięgam na Boga…
195
00:15:36,101 --> 00:15:38,854
wszechmocnego i wszechwiedzącego…
196
00:15:38,938 --> 00:15:41,357
PROPAGANDYSTA NAZISTOWSKI
197
00:15:41,440 --> 00:15:43,400
…że będę mówił tylko prawdę.
198
00:15:46,612 --> 00:15:48,697
I niczego nie zataję.
199
00:15:52,493 --> 00:15:53,452
Proszę usiąść.
200
00:15:54,036 --> 00:15:57,623
ADWOKAT OBRONY
201
00:15:57,706 --> 00:16:03,003
W 1935 roku
podczas zjazdu partii w Norymberdze
202
00:16:03,754 --> 00:16:08,258
ogłoszono tak zwane „prawa rasowe”.
203
00:16:10,469 --> 00:16:14,014
Czy konsultowano się z panem
podczas planowania i tworzenia
204
00:16:14,098 --> 00:16:16,558
projektu tego prawa?
205
00:16:17,393 --> 00:16:21,605
Czy brał pan w tym udział,
206
00:16:21,689 --> 00:16:23,941
zwłaszcza w tworzeniu prawa?
207
00:16:24,024 --> 00:16:29,530
Tak, miałem w tym swój udział.
208
00:16:30,197 --> 00:16:34,410
Przez wiele lat zabiegałem o to,
209
00:16:35,285 --> 00:16:37,830
by wszelkie łączenie
210
00:16:39,748 --> 00:16:42,292
krwi niemieckiej z żydowską
211
00:16:42,876 --> 00:16:45,921
było unikane.
212
00:16:46,422 --> 00:16:48,507
Pisałem o tym wielokrotnie.
213
00:16:51,343 --> 00:16:54,430
Nie miałem sił,
by strawić słowa Juliusa Streichera,
214
00:16:54,513 --> 00:16:57,933
sadystycznego i zboczonego
antysemity z Norymbergi.
215
00:16:58,642 --> 00:17:03,605
Niemal do końca Hitler
darzył tego psychopatę sympatią.
216
00:17:03,689 --> 00:17:05,607
Zarządzał on Frankonią
217
00:17:05,691 --> 00:17:10,612
i wydawał wulgarny
oraz antysemicki tygodnik,
218
00:17:10,696 --> 00:17:11,572
Der Stürmer.
219
00:17:12,156 --> 00:17:13,782
ŻYDZI TO NASZA NIEDOLA!
220
00:17:13,866 --> 00:17:15,617
Czy uważał pan,
221
00:17:16,618 --> 00:17:20,205
że ustawa wprowadzona w 1935 roku
222
00:17:21,331 --> 00:17:23,625
stanowiła należyte rozwiązanie
223
00:17:23,709 --> 00:17:28,547
kwestii żydowskiej w Rzeszy?
224
00:17:31,925 --> 00:17:34,303
Z zastrzeżeniami, ale tak.
225
00:17:34,386 --> 00:17:40,434
Byłem przekonany,
że realizacja programu partii
226
00:17:41,435 --> 00:17:43,604
pozwoli rozwiązać kwestię żydowską.
227
00:17:47,691 --> 00:17:51,028
NORYMBERGA
15 WRZEŚNIA 1935
228
00:17:51,111 --> 00:17:56,283
W 1935 roku naziści
podjęli próbę kodyfikacji
229
00:17:56,366 --> 00:17:59,119
statusu Żydów w Niemczech.
230
00:17:59,203 --> 00:18:02,539
Wnioskuję o uchwalenie praw,
231
00:18:02,623 --> 00:18:05,751
które odczyta
przewodniczący Reichstagu, Göring.
232
00:18:08,295 --> 00:18:13,634
Pierwsze i drugie prawo
to dług wdzięczności dla ruchu,
233
00:18:13,717 --> 00:18:17,971
pod którego sztandarem
Niemcy odzyskały wolność.
234
00:18:24,394 --> 00:18:29,817
Naziści zaczęli wprowadzać
środki prawne i doraźne,
235
00:18:29,900 --> 00:18:32,986
by wykluczyć Żydów z życia.
236
00:18:33,070 --> 00:18:37,324
Ustawa była próbą
utworzenia podwalin prawnych.
237
00:18:37,407 --> 00:18:39,493
USTAWA O OCHRONIE KRWI NIEMIECKIEJ
238
00:18:39,576 --> 00:18:44,123
Obywatele Rzeszy są jedynymi
przedstawicielami krwi niemieckiej,
239
00:18:44,206 --> 00:18:48,585
którzy poprzez zachowanie
demonstrują gotowość,
240
00:18:49,086 --> 00:18:54,800
by wiernie służyć Niemcom i Rzeszy.
241
00:18:57,970 --> 00:19:01,348
Ustawy norymberskie
pozbawiły Żydów obywatelstwa
242
00:19:01,431 --> 00:19:05,060
i ograniczały ich do statusu „obiektów”.
243
00:19:05,727 --> 00:19:11,191
Zakazywały małżeństw i innych relacji
między Żydami a Aryjczykami.
244
00:19:11,692 --> 00:19:16,155
Zgodnie ze stałą linią partii
Hitler stał się prawem.
245
00:19:16,780 --> 00:19:18,824
Jedynym w III Rzeszy.
246
00:19:20,242 --> 00:19:23,912
Do Führera, zbawcy i wojownika.
247
00:19:23,996 --> 00:19:29,501
- Sieg Heil!
- Heil!
248
00:19:30,627 --> 00:19:34,006
Naziści uznawali żydostwo
za kategorię rasową,
249
00:19:34,089 --> 00:19:36,884
ale musieli odwołać się
do definicji religijnej.
250
00:19:36,967 --> 00:19:41,638
Uznali, że pełnym Żydem jest osoba,
251
00:19:41,722 --> 00:19:44,349
której czterej lub trzej dziadkowie
252
00:19:44,433 --> 00:19:48,228
oficjalnie należeli
do społeczności żydowskiej.
253
00:19:49,521 --> 00:19:52,149
Osoba z jednym lub dwoma
żydowskimi dziadkami
254
00:19:52,232 --> 00:19:56,028
była określana mischling, mieszańcem.
255
00:19:56,111 --> 00:19:58,447
MIESZANIEC 1. STOPNIA
256
00:19:58,530 --> 00:20:03,535
W pierwszych latach III Rzeszy
było sporo oddolnego aktywizmu
257
00:20:03,619 --> 00:20:08,207
i przemocy ulicznej wobec Żydów
wymierzanej przez SA,
258
00:20:08,290 --> 00:20:10,876
ale i przez zwykłych Niemców.
259
00:20:10,959 --> 00:20:13,086
Wielu niemieckich Żydów
260
00:20:13,170 --> 00:20:17,674
uznało ustawy norymberskie
za pewną stabilizację,
261
00:20:17,758 --> 00:20:20,302
określenie jasnych zasad.
262
00:20:21,053 --> 00:20:26,850
„Mamy uregulowania prawne.
Będziemy ich przestrzegać i przetrwamy”.
263
00:20:28,894 --> 00:20:31,230
Większość Niemców nie myślała o rzezi.
264
00:20:31,313 --> 00:20:36,985
Nie uznawali tej segregacji
za pierwszy krok do ludobójstwa.
265
00:20:37,069 --> 00:20:41,615
Teraz widzimy,
że było to kluczowe wydarzenie,
266
00:20:41,698 --> 00:20:44,660
ale dla Niemców nie był to priorytet.
267
00:20:44,743 --> 00:20:47,537
Ważniejsza była dla nich gospodarka.
268
00:20:49,706 --> 00:20:54,294
Większość Niemców
aktywnie wspierała reżim.
269
00:20:54,878 --> 00:21:01,885
Jednym z powodów było
udane wyjście z wielkiego kryzysu.
270
00:21:03,345 --> 00:21:07,015
Na początku lat 30.
271
00:21:07,099 --> 00:21:10,894
bezrobocie dotyczyło milionów Niemców.
272
00:21:10,978 --> 00:21:13,563
W III Rzeszy problem zniknął.
273
00:21:14,731 --> 00:21:17,526
Niemcy uznali to za cud,
274
00:21:17,609 --> 00:21:21,905
zwłaszcza w porównaniu
z USA czy Wielką Brytanią,
275
00:21:21,989 --> 00:21:27,369
które w 1937 roku wciąż odczuwały kryzys.
276
00:21:29,496 --> 00:21:33,417
Naziści przypisali sobie zasługi,
które nie były im należne.
277
00:21:34,126 --> 00:21:40,007
Wykorzystali plany robót publicznych,
np. budując autostrady.
278
00:21:40,632 --> 00:21:43,802
Był to jeden z ważniejszych symboli
279
00:21:43,885 --> 00:21:47,723
nazistowskiej propagandy
odnośnie do walki z bezrobociem.
280
00:21:50,392 --> 00:21:55,480
Naziści zwiększyli też
wydatki na uzbrojenie.
281
00:21:58,525 --> 00:22:01,611
W 1935 r. wprowadzili pobór do wojska,
282
00:22:01,695 --> 00:22:04,990
więc wiele osób z list bezrobotnych
283
00:22:05,073 --> 00:22:08,952
było po prostu zaciąganych do armii.
284
00:22:12,622 --> 00:22:17,169
Oprócz stabilizacji ekonomicznej
285
00:22:18,170 --> 00:22:24,676
panowało też poczucie sprawczości.
286
00:22:24,760 --> 00:22:30,932
Niemcy czuli, że mają wpływ na to,
287
00:22:31,016 --> 00:22:33,101
jak wygląda ich życie.
288
00:22:33,685 --> 00:22:35,437
Dla sprawnego nic trudnego.
289
00:22:35,520 --> 00:22:38,398
Zwłaszcza gdy jest wola.
290
00:22:38,482 --> 00:22:43,445
W Hamburgu trwa impreza Kraft durch Freude
ze sloganem „siła przez radość”.
291
00:22:43,528 --> 00:22:45,113
Jest dużo śmiechu i potu.
292
00:22:53,246 --> 00:22:57,501
Organizacja Kraft durch Freude,
czyli „siła przez radość”,
293
00:22:57,584 --> 00:23:00,670
zajmowała się promocją turystyki.
294
00:23:00,754 --> 00:23:06,385
Najczęściej były to aktywności lokalne,
np. niedzielna wycieczka na łąkę.
295
00:23:07,386 --> 00:23:10,972
Zdarzały się też ekskluzywne oferty.
296
00:23:11,640 --> 00:23:13,683
Wycieczki nad morze.
297
00:23:14,267 --> 00:23:16,770
Rejsy po Morzu Północnym.
298
00:23:18,397 --> 00:23:23,110
Większości Niemcom
nie było dane z tego skorzystać,
299
00:23:23,735 --> 00:23:26,196
ale było to świetne narzędzie propagandy.
300
00:23:26,279 --> 00:23:31,910
Kraft durch Freude często widać
w kronikach filmowych z lat 30.
301
00:23:32,577 --> 00:23:36,456
W Wilhelmshaven
pasażerów zaskoczył sam Führer.
302
00:23:37,374 --> 00:23:43,213
Sugerują, by Niemcy cieszyli się,
że nie żyją w demokracji.
303
00:23:44,548 --> 00:23:46,216
„Pamiętacie te czasy,
304
00:23:46,299 --> 00:23:49,261
gdy panowało bezrobocie,
a na ulicach były burdy?
305
00:23:49,344 --> 00:23:52,597
Teraz wszyscy wypoczywają
na wspaniałych rejsach”.
306
00:23:56,017 --> 00:23:58,937
To skuteczne przesłanie propagandowe,
307
00:23:59,521 --> 00:24:02,774
bo nie jest nadmiernie polityczne.
308
00:24:08,488 --> 00:24:14,703
W 1936 r. Hitler z partią nazistowską
w pełni ukończyli proces
309
00:24:14,786 --> 00:24:21,793
ujednolicenia niemieckiej polityki,
społeczeństwa, gospodarki i kultury.
310
00:24:22,878 --> 00:24:26,131
Nadszedł czas, by skupić się na zagranicy.
311
00:24:28,633 --> 00:24:34,222
Polityka zagraniczna Hitlera
zaczęła być bardziej agresywna.
312
00:24:34,306 --> 00:24:37,559
Do wydarzeń zawsze dochodziło w marcu,
313
00:24:37,642 --> 00:24:40,479
więc ludzie mówili
o „marcowych niespodziankach”.
314
00:24:40,562 --> 00:24:44,274
W marcu 1936 r.
doszło do militaryzacji Nadrenii.
315
00:24:44,357 --> 00:24:46,026
NIEMCY
316
00:24:46,109 --> 00:24:49,404
Nadrenia to zachodnia część Niemiec.
317
00:24:49,488 --> 00:24:52,657
Biegnie przez nią Ren
i graniczy z Francją.
318
00:24:52,741 --> 00:24:56,495
Ugoda pokojowa
z I wojny światowej zakładała,
319
00:24:56,578 --> 00:25:02,334
że wojska niemieckie nie mogą przebywać
320
00:25:02,417 --> 00:25:03,877
w tej części Niemiec.
321
00:25:04,544 --> 00:25:08,757
Francuzi chcieli w ten sposób
uniknąć ponownej inwazji.
322
00:25:09,883 --> 00:25:13,970
Francuzi wykorzystywali jednak
żołnierzy z krajów kolonialnych,
323
00:25:15,472 --> 00:25:20,477
z Afryki, a później również z Indochin,
324
00:25:20,560 --> 00:25:22,646
do okupacji Nadrenii.
325
00:25:23,647 --> 00:25:26,608
Był to oczywisty policzek dla Niemców.
326
00:25:26,691 --> 00:25:30,904
Okupacja przez rzekomo gorszy naród
327
00:25:30,987 --> 00:25:34,574
pokrywała ich jeszcze większą hańbą.
328
00:25:36,785 --> 00:25:39,496
Wysyłając wojska do Nadrenii,
329
00:25:39,579 --> 00:25:42,874
Hitler naruszył traktat wersalski
330
00:25:42,958 --> 00:25:47,754
i w pewien sposób naraził
francuskie bezpieczeństwo militarne.
331
00:25:48,338 --> 00:25:49,214
7 MARCA 1936
332
00:25:49,297 --> 00:25:52,092
Zrobił to bardzo otwarcie.
333
00:25:52,175 --> 00:25:58,598
Dał przemówienie przed Reichstagiem,
gdy wojska niemieckie przekraczały Ren.
334
00:25:58,682 --> 00:26:04,187
Był to bardzo dramatyczny moment
dla hitlerowskiej propagandy.
335
00:26:06,940 --> 00:26:11,027
Do Reichstagu wezwano
korespondentów, m.in. Shirera,
336
00:26:11,111 --> 00:26:14,447
urzędników oraz wiernych popleczników.
337
00:26:15,407 --> 00:26:20,078
Shirer bacznie obserwował
reakcje wojskowych.
338
00:26:22,914 --> 00:26:25,292
Hitler powiedział głębokim głosem:
339
00:26:25,375 --> 00:26:27,294
„Ludzie niemieckiego Reichstagu,
340
00:26:28,253 --> 00:26:29,879
To historyczna chwila.
341
00:26:29,963 --> 00:26:33,758
Wojska niemieckie maszerują
ku zachodnim częściom Rzeczy
342
00:26:33,842 --> 00:26:36,094
do przyszłych garnizonów czasu pokoju.
343
00:26:36,970 --> 00:26:39,514
Łączymy się w dwóch świętych przysięgach…”
344
00:26:41,725 --> 00:26:43,059
Był to śmiały krok.
345
00:26:43,768 --> 00:26:47,480
Wszyscy 600 deputowani,
których mianował sam Hitler,
346
00:26:47,564 --> 00:26:50,275
wystrzelili ze swoich miejsc.
347
00:26:51,401 --> 00:26:54,279
Wyciągnęli rękę
w nazistowskim pozdrowieniu.
348
00:26:56,072 --> 00:26:57,699
Zaczęli krzyczeć „Heil”.
349
00:26:59,159 --> 00:27:01,369
Na początku chaotycznie.
350
00:27:02,329 --> 00:27:04,414
Po chwili jednym głosem.
351
00:27:07,500 --> 00:27:10,795
WOJSKA NIEMIECKIE WKRACZAJĄ DO NADRENII
352
00:27:10,879 --> 00:27:15,467
Niemcy zaskoczyły powojenny świat
reokupacją zdemilitaryzowanej Nadrenii.
353
00:27:18,261 --> 00:27:23,808
W Niemczech zapanowała
atmosfera radości i entuzjazmu
354
00:27:24,351 --> 00:27:27,520
z powodu remilitaryzacji Nadrenii.
355
00:27:29,105 --> 00:27:32,734
Niemcy uznawali to za powstanie z kolan
356
00:27:32,817 --> 00:27:36,571
po poniżeniach
po przegranej I wojnie światowej.
357
00:27:37,197 --> 00:27:39,616
Francja i Anglia akceptują sytuację.
358
00:27:39,699 --> 00:27:44,829
Nowa polityka uspokajania Hitlera
wyznacza nowy ton w relacjach.
359
00:27:45,789 --> 00:27:49,959
Zwłaszcza Brytyjczycy
zgadzali się z Niemcami,
360
00:27:50,043 --> 00:27:54,255
że niektóre warunki traktatu
były niesprawiedliwe.
361
00:27:55,882 --> 00:27:57,717
Ryzyko Hitlera się opłaciło,
362
00:27:57,801 --> 00:28:00,428
co wzmocniło jego ego i pewność ciebie
363
00:28:00,512 --> 00:28:03,056
oraz zachęciło
do kolejnych takich decyzji.
364
00:28:03,139 --> 00:28:09,521
Brak reakcji krajów zachodnich pokazał mu,
365
00:28:09,604 --> 00:28:12,607
że ich demokracje są słabe
366
00:28:12,691 --> 00:28:15,777
i może wywierać dalszy nacisk,
bo nie zareagują.
367
00:28:18,571 --> 00:28:23,493
Hitler chciał pokazać światu,
jak szczęśliwi są Niemcy.
368
00:28:23,576 --> 00:28:29,374
Niemcy jako pokojowy,
dostatni i tętniący życiem kraj.
369
00:28:30,709 --> 00:28:31,543
SIERPIEŃ 1936
370
00:28:31,626 --> 00:28:35,922
Przez trzy ostatnie lata naziści
przygotowywali swoje ciała i umysły.
371
00:28:37,215 --> 00:28:39,342
Pierwszy raz igrzyska olimpijskie
372
00:28:39,426 --> 00:28:42,512
mają tak silny podtekst
polityczny i propagandowy.
373
00:28:42,595 --> 00:28:44,889
Hitler miał gdzieś wszelkie sporty.
374
00:28:44,973 --> 00:28:49,269
Zarówno międzynarodowe, jak i lokalne.
375
00:28:50,270 --> 00:28:52,939
Olimpiada dawała mu okazję,
376
00:28:53,022 --> 00:28:57,068
by świat zobaczył wielkość Niemiec.
377
00:28:57,819 --> 00:29:00,405
Mógł pokazać swoją wizję Niemiec.
378
00:29:01,573 --> 00:29:06,202
Ściągnął ludzi z zagranicy,
by obalić wszystkie oskarżenia
379
00:29:06,286 --> 00:29:11,207
o przemoc, opresje i cenzurę.
380
00:29:11,291 --> 00:29:16,254
Chciał pokazać, co osiągnął
w zaledwie cztery lata.
381
00:29:17,714 --> 00:29:22,093
Gdy społeczność międzynarodowa
dotarła do Berlina,
382
00:29:22,177 --> 00:29:25,638
miasto było niczym wielka wystawa.
383
00:29:26,389 --> 00:29:30,059
Usunięto wszelkie hasła antysemickie.
384
00:29:30,143 --> 00:29:33,938
Prasa zrezygnowała
z publikacji artykułów antysemickich.
385
00:29:34,022 --> 00:29:39,152
Nie była to
typowa sytuacja dla III Rzeszy.
386
00:29:43,490 --> 00:29:46,910
Ogłaszam początek
igrzysk olimpijskich w Berlinie,
387
00:29:47,660 --> 00:29:53,541
11. zawodów w nowej erze.
388
00:30:03,343 --> 00:30:09,307
Za pomocą olimpiady Niemcy
chcieli wysłać propagandowe przesłanie
389
00:30:09,390 --> 00:30:15,814
o wyższości sportowej
czystych rasowo Niemców aryjskich.
390
00:30:17,315 --> 00:30:19,067
Poradzili sobie nieźle.
391
00:30:21,653 --> 00:30:24,030
Problem tkwił w tym,
392
00:30:24,113 --> 00:30:29,661
że dla mediów międzynarodowych
największą gwiazdą igrzysk
393
00:30:29,744 --> 00:30:32,956
był Afroamerykanin Jesse Owens.
394
00:30:37,335 --> 00:30:39,254
Zdobył siedem złotych medali.
395
00:30:39,337 --> 00:30:42,215
Upokorzył kilka niemieckich gwiazd.
396
00:30:44,425 --> 00:30:49,389
A przede wszystkim zgarnął uwagę mediów.
397
00:30:54,644 --> 00:30:56,604
To jego pokazywano w telewizji,
398
00:30:56,688 --> 00:31:00,233
to o nim pisały wszystkie gazety.
399
00:31:00,942 --> 00:31:06,948
To on był najgłośniejszym
nazwiskiem tych igrzysk.
400
00:31:07,532 --> 00:31:10,577
Naziści odebrali to jako upokorzenie.
401
00:31:17,375 --> 00:31:21,337
Cieszę się, że wygrałem
we wszystkich trzech konkurencjach.
402
00:31:21,421 --> 00:31:24,966
Wspaniała rywalizacja, stadion i kibice.
403
00:31:25,049 --> 00:31:26,759
Miło spędziłem tu czas.
404
00:31:26,843 --> 00:31:29,512
Niemcy byli dla mnie bardzo mili.
405
00:31:29,596 --> 00:31:32,557
Cieszę się,
że pokazałem swój talent. Dziękuję.
406
00:31:36,102 --> 00:31:41,107
Olimpiada w 1936 roku
stanowiła olbrzymi sukces
407
00:31:41,190 --> 00:31:44,944
dla międzynarodowej reputacji III Rzeszy.
408
00:31:46,446 --> 00:31:49,073
Wielu gości wróciło do swoich krajów
409
00:31:49,157 --> 00:31:53,828
z wizją Niemców żyjących
w harmonii z reżimem nazistów.
410
00:31:55,371 --> 00:32:00,960
William Shirer relacjonował igrzyska
dla Hearst Agency Universal New Service.
411
00:32:01,753 --> 00:32:06,549
Do Berlina zjechały znane osoby
z USA i innych krajów.
412
00:32:06,633 --> 00:32:09,427
Na przykład Charles Lindbergh.
413
00:32:09,510 --> 00:32:14,140
Uznali, że Niemcy oraz Hitler
nie mogą być tacy źli.
414
00:32:15,767 --> 00:32:19,395
William Shirer uznał ich za naiwniaków.
415
00:32:19,479 --> 00:32:21,898
Mieli błędne mniemanie o tym,
416
00:32:21,981 --> 00:32:25,860
jak naprawdę wygląda sytuacja w Niemczech.
417
00:32:27,153 --> 00:32:31,824
Pisał o tym, że naziści
wyciszyli swój antysemityzm.
418
00:32:31,908 --> 00:32:35,203
Niemcy to zobaczyli
i ministerstwo ds. propagandy
419
00:32:35,286 --> 00:32:40,083
oraz inni ważni urzędnicy
wściekli się i zaczęli go obserwować.
420
00:32:42,835 --> 00:32:46,673
Oskarżyli go o pisanie nieprawdy.
421
00:32:51,886 --> 00:32:53,888
Tess włączyła wiadomości w radiu.
422
00:32:53,972 --> 00:32:57,475
Pierwszym, co usłyszeliśmy,
był atak na moją osobę.
423
00:33:01,729 --> 00:33:06,484
Nazwano mnie parszywym Żydem,
który torpedował olimpiadę,
424
00:33:06,567 --> 00:33:10,071
kłamiąc na temat Żydów
i urzędników nazistowskich.
425
00:33:12,782 --> 00:33:14,909
Na pierwszych stronach gazet
426
00:33:14,993 --> 00:33:18,913
widniały absurdalne pomówienia
na temat mojej osoby.
427
00:33:24,752 --> 00:33:26,713
Udałem się do ministerstwa
428
00:33:26,796 --> 00:33:29,966
i wpadłem do biura urzędnika
ds. prasy zagranicznej.
429
00:33:30,049 --> 00:33:33,761
Zażądałem przeprosin
i sprostowania w prasie i radiu.
430
00:33:36,180 --> 00:33:38,099
Zaczął na mnie krzyczeć.
431
00:33:38,182 --> 00:33:41,310
Odpowiedziałem tym samym,
krzycząc, by mnie wyrzucili.
432
00:33:44,689 --> 00:33:47,608
Zrozumiałem jednak coś oczywistego.
433
00:33:48,317 --> 00:33:49,986
To droga donikąd.
434
00:33:50,069 --> 00:33:53,865
Nikt, a na pewno nie on,
nie miał władzy ani godności,
435
00:33:53,948 --> 00:33:57,910
by sprostować propagandę,
która ujrzała światło dzienne.
436
00:33:57,994 --> 00:33:59,829
Niezależnie od skali.
437
00:34:01,998 --> 00:34:06,544
Jedną z największych ironii
propagandy związanej z olimpiadą
438
00:34:06,627 --> 00:34:08,629
jest fakt, że w trakcie igrzysk
439
00:34:09,213 --> 00:34:13,676
Heinrich Himmler, nowy szef policji,
440
00:34:13,760 --> 00:34:16,345
nakazał budowę
nowego obozu koncentracyjnego
441
00:34:16,429 --> 00:34:19,640
na północ od Berlina, Sachsenhausen.
442
00:34:29,442 --> 00:34:35,198
Heinrich Himmler
to jeden z głównych twórców
443
00:34:35,281 --> 00:34:37,283
nazistowskiej polityki rasowej.
444
00:34:38,743 --> 00:34:41,537
Był szefem SS.
445
00:34:42,121 --> 00:34:47,168
Nie odpowiadał przed nikim poza Hitlerem.
446
00:34:47,251 --> 00:34:50,922
SS było państwem w państwie.
447
00:34:52,173 --> 00:34:56,928
W 1936 roku głównym celem Himmlera
448
00:34:57,011 --> 00:35:01,474
było utworzenie drugiej generacji
obozów koncentracyjnych.
449
00:35:02,100 --> 00:35:07,688
Ich celem było pozyskanie siły roboczej,
a nie tylko więżenie osadzonych.
450
00:35:14,028 --> 00:35:15,655
OBÓZ KONCENTRACYJNY
451
00:35:15,738 --> 00:35:18,449
Partia nazistowska wciąż nie miała zamiaru
452
00:35:18,533 --> 00:35:22,995
więzić w obozach
dużej ilości Żydów niemieckich.
453
00:35:23,079 --> 00:35:27,583
Nacisk kładziony był na „aspołecznych”.
454
00:35:28,668 --> 00:35:35,091
Ludzi, którzy nie wpisywali się
w wizję volksgemeinschaft,
455
00:35:35,174 --> 00:35:37,468
wspólnoty ludzi.
456
00:35:38,761 --> 00:35:43,307
Ludzi zdolnych do pracy, ale bezrobotnych.
457
00:35:43,891 --> 00:35:45,143
Alkoholików,
458
00:35:45,685 --> 00:35:49,564
drobnych przestępców, recydywistów.
459
00:35:50,106 --> 00:35:55,736
Reżim obrał też na cel homoseksualistów.
460
00:35:57,780 --> 00:36:00,324
Obóz koncentracyjny Sachsenhausen
461
00:36:00,408 --> 00:36:05,288
odzwierciedlał radykalizację
nazistowskiej polityki wewnętrznej
462
00:36:05,371 --> 00:36:09,750
oraz dramatyczne nasilenie
polityki rasowej.
463
00:36:10,751 --> 00:36:11,711
PRACA WYZWALA
464
00:36:11,794 --> 00:36:13,838
Powstał w 1936 roku.
465
00:36:14,380 --> 00:36:20,261
W tym samym roku
reżim podjął wyraźne kroki,
466
00:36:20,344 --> 00:36:23,764
by przygotować Niemców na wojnę.
467
00:36:25,725 --> 00:36:30,313
PROCESY NORYMBERSKIE
18 MARCA 1946
468
00:36:30,396 --> 00:36:34,442
Celem Planu Czteroletniego
469
00:36:35,109 --> 00:36:39,488
było przygotowanie gospodarki na wojnę,
zgadza się?
470
00:36:41,866 --> 00:36:45,453
Wyjaśniłem już,
że plan miał dwa główne cele.
471
00:36:45,536 --> 00:36:51,876
Po pierwsze:
ochronę gospodarki przed kryzysem.
472
00:36:51,959 --> 00:36:55,504
Uodpornienie przed wahaniami eksportowymi,
473
00:36:56,839 --> 00:37:00,843
a w kwestii żywności
przed wahaniami plonów.
474
00:37:00,927 --> 00:37:03,596
W miarę możliwości.
475
00:37:04,847 --> 00:37:08,351
Po drugie:
zdolność do przetrwania blokady.
476
00:37:08,935 --> 00:37:13,147
Po doświadczeniach z I wojny światowej
477
00:37:13,231 --> 00:37:19,570
przed II wojną światową
chcieliśmy zapewnić sobie pozycję,
478
00:37:20,154 --> 00:37:24,492
w której skutki blokady
nie będą tak katastrofalne.
479
00:37:26,577 --> 00:37:29,205
Proszę o konkretną odpowiedź.
480
00:37:30,289 --> 00:37:35,461
Czy stwierdził pan, że pana zadaniem
w ciągu tamtych czterech lat
481
00:37:36,045 --> 00:37:39,423
było przygotowanie gospodarki do wojny?
482
00:37:42,260 --> 00:37:43,928
Powiedział pan tak czy nie?
483
00:37:46,681 --> 00:37:48,683
Oczywiście, że tak.
484
00:37:53,354 --> 00:37:55,690
Hitler stworzył tajne memorandum,
485
00:37:55,773 --> 00:37:58,776
które stało się znane
jako Plan Czteroletni.
486
00:37:59,277 --> 00:38:06,200
Za realizację całego projektu
miał odpowiadać Göring.
487
00:38:06,284 --> 00:38:08,202
Cel był jasny.
488
00:38:08,286 --> 00:38:11,539
W ciągu czterech lat
Niemcy mają być gotowe do wojny.
489
00:38:12,581 --> 00:38:17,795
W latach 30. Hermann Göring
był uznawany za drugą osobę w Rzeszy,
490
00:38:17,878 --> 00:38:19,797
prawą rękę Hitlera.
491
00:38:19,880 --> 00:38:23,634
Powierzano mu realizację
najróżniejszych celów.
492
00:38:24,385 --> 00:38:28,848
Pasuje to do nadrzędnej koncepcji
pracy dla Führera.
493
00:38:28,931 --> 00:38:31,851
Tworzenia podmiotów,
które będą rywalizować,
494
00:38:31,934 --> 00:38:34,937
by osiągnąć rezultat,
który zadowoli Hitlera.
495
00:38:36,272 --> 00:38:39,734
Hitler nie interesował się biurokracją.
496
00:38:39,817 --> 00:38:45,531
Jako prawdziwy przywódca
skupiał się na wielkich problemach.
497
00:38:45,614 --> 00:38:48,451
Nie był zdolny do przyjaźni.
498
00:38:48,534 --> 00:38:51,078
Liczyła się tylko polityka.
499
00:38:51,162 --> 00:38:52,997
Nie miał życia prywatnego.
500
00:38:53,080 --> 00:38:58,169
Jedną z niewielu osób,
które można by określić jego przyjacielem,
501
00:38:58,252 --> 00:38:59,628
był Albert Speer.
502
00:39:01,005 --> 00:39:03,132
ARCHITEKT
503
00:39:03,215 --> 00:39:06,302
Hitler marzył o tym,
by zostać architektem.
504
00:39:06,385 --> 00:39:09,722
Dostrzegł w Speerze wielki talent.
505
00:39:11,849 --> 00:39:13,893
Speer był przystojny.
506
00:39:15,186 --> 00:39:18,147
Pochodził z zamożnej rodziny.
Był elokwentny.
507
00:39:19,899 --> 00:39:23,527
Dla Speera Hitler był prawdziwym idolem.
508
00:39:23,611 --> 00:39:27,448
Ich relacja opierała się
na idealizacji ze strony Speera
509
00:39:27,531 --> 00:39:31,577
i mentorstwie ojcowskim ze strony Hitlera.
510
00:39:33,162 --> 00:39:37,124
Hitler chciał utworzyć
Tysiącletnią Rzeszę,
511
00:39:37,208 --> 00:39:40,669
zaś Berlin miał być
stolicą imperialnego świata.
512
00:39:43,255 --> 00:39:46,092
Berlin miał stać się Germanią.
513
00:39:46,175 --> 00:39:51,430
Do centrum miały prowadzić liczne aleje.
514
00:39:51,514 --> 00:39:53,516
Planowano wielkie lotnisko.
515
00:39:53,599 --> 00:39:57,395
Łuk Triumfalny większy od francuskiego.
516
00:39:57,478 --> 00:40:00,606
Gmach z kopułą większą
niż w bazylice Św. Pawła.
517
00:40:01,190 --> 00:40:03,984
Wszystko miało być wielkie, monumentalne.
518
00:40:05,111 --> 00:40:08,697
Gdy ojciec Speera
spotkał się z nim i Hitlerem,
519
00:40:08,781 --> 00:40:10,574
zobaczył te modele,
520
00:40:10,658 --> 00:40:15,287
stuknął się w czoło i rzucił:
„Całkiem oszaleliście”.
521
00:40:16,831 --> 00:40:20,626
Hitler uważał się za wybrańca.
522
00:40:20,709 --> 00:40:24,713
Sądził, że tylko on
może poprowadzić Niemcy
523
00:40:24,797 --> 00:40:27,800
do pisanej im wielkości.
524
00:40:27,883 --> 00:40:32,263
Chciał zapewnić Rzeszy zwycięstwo,
525
00:40:32,346 --> 00:40:38,519
póki jest dość młody i silny,
by zapewnić pożądane przywództwo.
526
00:40:39,687 --> 00:40:42,982
Hitler nie wiedział,
kiedy rozpocząć wojnę,
527
00:40:43,065 --> 00:40:46,026
ale wiedział, że potrzebuje sojusznika.
528
00:40:46,110 --> 00:40:50,739
Najodpowiedniejsze wydawały się
Włochy Mussoliniego.
529
00:40:52,491 --> 00:40:55,995
Benito Mussolini i Adolf Hitler
wyznawali podobną ideologię,
530
00:40:56,078 --> 00:40:58,164
faszyzm.
531
00:40:58,247 --> 00:41:04,044
Politykę prowadzoną przez przemoc,
a nie przez debatę.
532
00:41:04,128 --> 00:41:09,842
Porządek świata, w którym silne kraje
zwyciężą nad tymi słabszymi krajami
533
00:41:09,925 --> 00:41:11,302
oraz instytucjami.
534
00:41:13,429 --> 00:41:17,850
Mussolini doszedł do władzy w 1922 r.
Na długo przed Hitlerem.
535
00:41:17,933 --> 00:41:23,898
Uważał się za głównego dyktatora,
a Hitler na to przystał.
536
00:41:24,565 --> 00:41:26,942
Poróżniła ich Austria.
537
00:41:27,026 --> 00:41:30,905
Mussolini był obrońcą
niepodległości Austrii,
538
00:41:30,988 --> 00:41:36,202
zaś Hitler był pangermańskim nacjonalistą
od czasów młodości w Austrii.
539
00:41:36,285 --> 00:41:40,956
Wcielenie niemieckiej części Austrii
do III Rzeszy
540
00:41:41,040 --> 00:41:43,959
było jego planem od bardzo dawna.
541
00:41:44,793 --> 00:41:50,758
Podczas przygotowań do wojny
Hitler łapczywie spoglądał na Austrię.
542
00:41:51,383 --> 00:41:53,093
Były w niej złoża żelaza
543
00:41:53,177 --> 00:41:56,305
i inne zasoby,
które przyniosłyby spore korzyści.
544
00:41:57,264 --> 00:42:00,893
W 1937 r. Benito Mussolini
545
00:42:00,976 --> 00:42:04,772
odwiedził Hitlera w Berlinie.
546
00:42:05,731 --> 00:42:07,900
Hitler zabiegał o Mussoliniego.
547
00:42:07,983 --> 00:42:12,821
Chciał przekonać go,
że Niemcy są pewnym partnerem.
548
00:42:14,490 --> 00:42:17,201
Naziści dali z siebie wszystko.
549
00:42:17,284 --> 00:42:21,497
Zorganizowali ogromne wydarzenia.
550
00:42:22,498 --> 00:42:25,084
Pokazali Mussoliniemu cały kraj,
551
00:42:25,167 --> 00:42:28,754
a także siłę nowej armii, Wehrmachtu.
552
00:42:32,508 --> 00:42:38,806
Bez wątpienia ta wizyta
scementowała ich sojusz.
553
00:42:39,974 --> 00:42:42,726
W końcu Mussolini zgodził się,
554
00:42:42,810 --> 00:42:46,021
że nie będzie bronił Austrii.
555
00:42:49,024 --> 00:42:51,986
W lutym 1938 roku
556
00:42:52,069 --> 00:42:56,657
Hitler zaczął naciskać na Austrię
o bliższą współpracę gospodarczą.
557
00:42:56,740 --> 00:42:59,285
oraz współpracę wojskową.
558
00:42:59,368 --> 00:43:04,665
Austria również
była rządzona przez faszystów.
559
00:43:04,748 --> 00:43:10,212
Mieli podobne poglądy do Hitlera,
ale chcieli utrzymać suwerenność.
560
00:43:11,839 --> 00:43:15,175
12 LUTEGO 1938
561
00:43:15,259 --> 00:43:20,514
Kanclerz Niemiec, Kurt Schuschnigg,
odwiedził Hitlera
562
00:43:20,598 --> 00:43:26,353
w ośrodku w Bawarii,
by uspokoić relacje między krajami.
563
00:43:28,272 --> 00:43:34,778
Na początku Hitler
powitał Schuschnigga uprzejmie,
564
00:43:35,613 --> 00:43:41,452
ale w ciągu kolejnych godzin
zaczął zastraszać kanclerza Austrii,
565
00:43:41,535 --> 00:43:47,374
by ten przystał
na nieakceptowalne żądania.
566
00:43:48,042 --> 00:43:53,464
Obsadzenie stanowisk rządowych
pronazistowskimi Austriakami,
567
00:43:53,547 --> 00:43:57,551
by utworzyć unię gospodarczą
między Austrią a Niemcami,
568
00:43:58,177 --> 00:44:03,265
a także przejęcie kontroli
nad austriacką policją i wojskiem.
569
00:44:04,683 --> 00:44:09,021
Były to żądania,
na które Schuschnigg nie mógł przystać,
570
00:44:09,104 --> 00:44:15,152
bo oznaczałyby one
koniec niepodległej Austrii.
571
00:44:17,696 --> 00:44:24,036
Hitler natarł na niego jak na żółtodzioba.
572
00:44:25,496 --> 00:44:29,083
Beształ go, krzyczał na niego
573
00:44:29,166 --> 00:44:34,046
i praktycznie zmusił do przyjęcia umowy,
574
00:44:34,129 --> 00:44:37,299
która dawała Niemcom to, czego chcieli.
575
00:44:43,305 --> 00:44:46,934
Po ostrej reprymendzie od Hitlera
576
00:44:47,434 --> 00:44:53,774
Schuschnigg wrócił do Wiednia
i postanowił zorganizować referendum
577
00:44:53,857 --> 00:44:57,069
dotyczące zjednoczenia z Niemcami.
578
00:44:57,695 --> 00:45:01,615
Sądził, że jeśli większość Austriaków
579
00:45:01,699 --> 00:45:08,122
opowie się za współpracą z Niemcami,
ale przy zachowaniu suwerenności,
580
00:45:08,205 --> 00:45:10,249
da mu to międzynarodowe wsparcie
581
00:45:10,332 --> 00:45:14,878
dla oporu przed
najostrzejszymi żądaniami Niemiec.
582
00:45:16,505 --> 00:45:21,135
Hitler obawiał się, że referendum
wypadnie na jego niekorzyść
583
00:45:21,218 --> 00:45:25,305
i większość głosujących
odrzuci unię z Niemcami.
584
00:45:25,389 --> 00:45:30,811
Rozpoczął więc przygotowania
do inwazji na Austrię.
585
00:45:34,314 --> 00:45:38,026
PROCESY NORYMBERSKIE
6 CZERWCA 1946
586
00:45:40,279 --> 00:45:43,073
Gdy Hitler usłyszał,
587
00:45:43,157 --> 00:45:49,371
że Schuschnigg zamierza
przeprowadzić referendum,
588
00:45:50,372 --> 00:45:53,250
podjął decyzję o inwazji, tak?
589
00:45:56,378 --> 00:46:01,925
Tak, gdy usłyszał on o planach
590
00:46:02,468 --> 00:46:07,514
pogwałcenia opinii publicznej
poprzez sztuczkę referendalną,
591
00:46:07,598 --> 00:46:13,312
uznał, że nie zamierza na to pozwolić.
592
00:46:15,522 --> 00:46:18,817
Nie mógł pozwolić
na zignorowanie opinii publicznej
593
00:46:20,110 --> 00:46:25,282
poprzez zastosowanie takiej sztuczki.
Takie było jego zdanie.
594
00:46:25,866 --> 00:46:30,329
Siły zbrojne Niemiec ruszyły na Austrię.
595
00:46:31,872 --> 00:46:32,706
Zgadza się?
596
00:46:33,791 --> 00:46:36,168
Tak. Wehrmacht zaatakował.
597
00:46:36,251 --> 00:46:41,548
I od tego dnia Austria uświadczała
korzyści narodowego socjalizmu.
598
00:46:42,341 --> 00:46:43,217
Zgadza się?
599
00:46:44,802 --> 00:46:46,220
To kwestia polityczna,
600
00:46:46,303 --> 00:46:49,848
ale Austriacy mogli stać się
najszczęśliwszym narodem świata.
601
00:46:53,310 --> 00:46:57,105
Anschluss Austrii nie był inwazją.
602
00:46:57,189 --> 00:47:02,236
Inwazja jednego kraju na drugi
603
00:47:02,319 --> 00:47:04,446
obejmuje opór wojskowy.
604
00:47:06,406 --> 00:47:08,283
AUSTRIA
MARZEC 1939
605
00:47:08,367 --> 00:47:12,496
W przypadku Austrii
nie było żadnego oporu.
606
00:47:13,121 --> 00:47:17,835
Niemieckich żołnierzy
witał entuzjastyczny tłum.
607
00:47:20,879 --> 00:47:25,509
Ku zaskoczeniu wielu ludzi,
zwłaszcza rządu Austrii,
608
00:47:25,592 --> 00:47:28,220
Niemców przywitano jak bohaterów.
609
00:47:29,513 --> 00:47:36,228
Populacja Austrii po I wojnie światowej
miała duży odsetek Niemców.
610
00:47:36,311 --> 00:47:40,315
Większość z nich była za unią z Niemcami.
611
00:47:43,068 --> 00:47:44,862
Hitler udał się do Austrii
612
00:47:44,945 --> 00:47:48,907
i odwiedził Braunau,
miejsce swoich narodzin.
613
00:47:52,452 --> 00:47:54,288
Odwiedził Linz,
614
00:47:54,371 --> 00:47:58,959
gdzie spędził swoją podłą młodość,
615
00:47:59,626 --> 00:48:01,879
a potem odwiedził Wiedeń.
616
00:48:09,720 --> 00:48:12,055
To był jego wielki triumf.
617
00:48:12,139 --> 00:48:14,725
Był tu włóczęgą.
618
00:48:14,808 --> 00:48:18,437
Przed I wojną światową był tu nikim.
619
00:48:18,520 --> 00:48:22,316
Wrócił do Wiednia po 25 latach
620
00:48:22,900 --> 00:48:28,822
jako wybawiciel,
który przywrócił Niemcom Austrię.
621
00:48:49,760 --> 00:48:55,933
Do tego momentu Austria
miała stać się krajem satelickim,
622
00:48:56,516 --> 00:49:00,062
ale wielki entuzjazm przekonał Hitlera,
623
00:49:00,145 --> 00:49:05,984
że może anektować do Rzeszy cały kraj.
624
00:49:06,693 --> 00:49:08,862
Niemcy i Niemki,
625
00:49:09,863 --> 00:49:14,868
ogłaszam nową misję dla tego kraju.
626
00:49:15,369 --> 00:49:19,039
Odpowiada ona przesłaniu,
które ściągnęło tu osadników
627
00:49:19,122 --> 00:49:22,209
ze wszystkich części starego cesarstwa.
628
00:49:22,292 --> 00:49:25,253
Od teraz najstarsze
zachodnie terytorium niemieckie
629
00:49:25,337 --> 00:49:29,216
będzie najmłodszym bastionem
narodu niemieckiego,
630
00:49:29,299 --> 00:49:31,051
a zatem i III Rzeszy!
631
00:49:33,595 --> 00:49:39,726
Hitler uważał Anschluss
za jeden z największych triumfów.
632
00:49:40,477 --> 00:49:46,525
Odwrócił jedną z największych
niesprawiedliwości historycznych,
633
00:49:46,608 --> 00:49:51,196
oddzielenie Austrii od Niemiec.
634
00:49:51,905 --> 00:49:56,118
Jako Führer i kanclerz
narodu niemieckiego i Rzeszy
635
00:49:56,910 --> 00:50:01,039
ogłaszam nową kartę niemieckiej historii,
636
00:50:01,540 --> 00:50:04,292
przyłączenie mojej ojczyzny do Rzeszy.
637
00:50:15,971 --> 00:50:19,641
ŻYD
638
00:50:19,725 --> 00:50:23,687
Dla austriackich Żydów
Anschluss był katastrofą.
639
00:50:24,563 --> 00:50:28,567
Byli jedną z większych populacji Żydów
w Europie Centralnej.
640
00:50:28,650 --> 00:50:31,278
Mieszkali głównie w Wiedniu.
641
00:50:31,361 --> 00:50:35,032
Gdy naziści przejęli kontrolę nad Austrią…
642
00:50:35,115 --> 00:50:36,283
JUDAIZM TO ZBRODNIA
643
00:50:36,366 --> 00:50:39,995
…austriaccy Żydzi musieli
zmierzyć się z całym procesem
644
00:50:40,078 --> 00:50:43,832
wykluczenia, dyskryminacji
oraz wywłaszczeń,
645
00:50:43,915 --> 00:50:48,003
jaki w ostatnich czterech latach
zachodził w Niemczech,
646
00:50:48,086 --> 00:50:50,589
ale w przyspieszonym tempie.
647
00:50:54,885 --> 00:50:59,014
Oddziały SA oraz SS
zgarniały setki Żydów z ulic
648
00:50:59,097 --> 00:51:01,058
lub wyciągały ich z domów,
649
00:51:01,141 --> 00:51:04,853
by czyścili latryny w barakach
lub innych przejętych budynkach.
650
00:51:07,439 --> 00:51:11,443
Nie widziałem takiego upokorzenia
w Berlinie czy Norymberdze.
651
00:51:12,069 --> 00:51:13,945
Takiego sadyzmu nazistów.
652
00:51:18,825 --> 00:51:20,577
Po inwazji Hitlera…
653
00:51:20,660 --> 00:51:21,745
ŚWIADEK ANSCHLUSSU
654
00:51:21,828 --> 00:51:26,083
…mój przyjaciel, goj,
którego znałem od wielu lat,
655
00:51:26,166 --> 00:51:29,878
wyrzucił mnie z domu, kazał szorować ulicę
656
00:51:29,961 --> 00:51:32,672
i zaczął wyzywać od „żydowskich świń”.
657
00:51:34,382 --> 00:51:37,135
W kolejnym tygodniach
658
00:51:37,219 --> 00:51:40,764
zakazano nam siadania na ławkach w parku.
659
00:51:41,848 --> 00:51:43,642
Żydów zwalniano z pracy.
660
00:51:43,725 --> 00:51:45,060
ŻYDOM WSTĘP WZBRONIONY
661
00:51:45,143 --> 00:51:46,645
Niektórzy znikali.
662
00:51:47,270 --> 00:51:48,814
Byliśmy przerażeni.
663
00:51:52,692 --> 00:51:56,613
Poziom brutalności i barbarzyństwa
był czymś zupełnie nowym.
664
00:51:56,696 --> 00:52:01,159
To była wielka eskalacja
prześladowań antysemickich.
665
00:52:01,701 --> 00:52:05,872
TYLKO JEDNA KREW W ZJEDNOCZONEJ RZESZY
666
00:52:06,957 --> 00:52:11,461
Shirer zdawał raporty radiowe
dla radia CBS od 1937 roku.
667
00:52:11,545 --> 00:52:17,968
W czasie Anschlussu w marcu 1938 r.
mieszkał w Wiedniu.
668
00:52:18,844 --> 00:52:24,224
Jego żona, Tess, była po ciężkiej ciąży.
669
00:52:24,975 --> 00:52:28,728
Mama miała komplikacje
po cięciu cesarskim.
670
00:52:28,812 --> 00:52:32,440
Przez kilka tygodni była ciężko chora.
671
00:52:33,692 --> 00:52:39,322
Jej położnik był Żydem,
więc musiał się ukryć.
672
00:52:41,783 --> 00:52:45,829
Musiała jednak przejść kolejną operację.
673
00:52:45,912 --> 00:52:49,166
Przeprowadził ją w tajemnicy.
674
00:52:50,250 --> 00:52:53,086
Długo wracała do zdrowia.
675
00:52:54,504 --> 00:52:58,508
Dziadek chciał,
by babcia wyjechała z Wiednia
676
00:52:58,592 --> 00:53:04,639
do Genewy, gdzie ona
i moja mama Eileen będą bezpieczne.
677
00:53:08,894 --> 00:53:12,272
Ciężko było wyjechać z Austrii
pod rządami Hitlera.
678
00:53:13,523 --> 00:53:15,233
Gestapo czaiło się
679
00:53:15,317 --> 00:53:19,070
nie tylko na Żydów i Austriaków,
ale i na obcokrajowców.
680
00:53:23,283 --> 00:53:27,162
Na lotnisku w Aspern
wyjaśniłem szefowi Gestapo,
681
00:53:27,245 --> 00:53:31,333
że Tess jest za słaba, by stać,
i ja przejrzę z nim bagaże.
682
00:53:36,379 --> 00:53:40,926
Podczas przeszukania walizek
683
00:53:41,009 --> 00:53:45,680
urzędnicy zabrali babcię na inspekcję.
684
00:53:47,933 --> 00:53:51,478
Wyjaśniłem, że z powodu bandaży
grozi jej ryzyko infekcji.
685
00:53:52,520 --> 00:53:56,233
Kazali mi zaczekać z boku.
686
00:53:58,526 --> 00:54:01,112
Zamknęli mnie na klucz.
687
00:54:02,822 --> 00:54:06,952
Tess zaczęła krzyczeć:
„Bill, chcą mnie rozebrać!”.
688
00:54:08,578 --> 00:54:12,958
Niemcy uparli się, by ściągnąć bandaże.
689
00:54:13,041 --> 00:54:18,213
Podejrzewali, że rodzice
chcą przemycić pieniądze.
690
00:54:18,964 --> 00:54:24,344
Uznali, że bandaże to sztuczka,
ale zrozumieli, że są w błędzie.
691
00:54:27,681 --> 00:54:30,433
To było dla niej bolesne i poniżające.
692
00:54:30,517 --> 00:54:33,019
Shirer był wściekły.
693
00:54:34,896 --> 00:54:39,734
Udało im się wsiąść do samolotu,
bo szwajcarski pilot
694
00:54:40,318 --> 00:54:43,571
rozumiał ich sytuację
i wstrzymał dla nich lot.
695
00:54:45,991 --> 00:54:48,118
Polecieliśmy do Szwajcarii.
696
00:54:48,201 --> 00:54:51,579
Kraju rozsądku, cywilizacji i wolności
697
00:54:51,663 --> 00:54:53,915
po barbarzyńskim koszmarze Rzeszy.
698
00:54:56,668 --> 00:55:00,130
PROCESY NORYMBERSKIE
29 KWIETNIA 1946
699
00:55:01,298 --> 00:55:07,387
Prokuratura rozumie, że w 1938 roku
700
00:55:08,346 --> 00:55:10,974
wprowadzono bardziej surowe zasady
701
00:55:12,017 --> 00:55:14,811
stosowane wobec Żydów.
702
00:55:16,813 --> 00:55:20,567
Czy to prawda? Jaki był tego powód?
703
00:55:21,901 --> 00:55:25,697
Tak, w 1938 roku
704
00:55:26,573 --> 00:55:31,453
kwestia żydowska weszła w nową fazę.
705
00:55:32,329 --> 00:55:34,706
Mogę tylko powiedzieć,
706
00:55:35,206 --> 00:55:40,754
że nie było żadnego
wstępnego spotkania na ten temat.
707
00:55:40,837 --> 00:55:43,089
Zakładam, że Führer,
708
00:55:44,215 --> 00:55:47,719
który często działał impulsywnie,
pod wpływem chwili,
709
00:55:49,304 --> 00:55:55,268
nagle dziewiątego listopada
zwrócił się do doktora Goebbelsa:
710
00:55:56,603 --> 00:55:59,647
„Przekaż oddziałom,
711
00:56:00,607 --> 00:56:02,817
że synagogi mają spłonąć”.
712
00:56:03,526 --> 00:56:06,279
Nie uczestniczyłem w takim spotkaniu.
713
00:56:07,822 --> 00:56:11,201
NIEMCY NIE KUPUJĄ OD ŻYDÓW
714
00:56:11,284 --> 00:56:15,455
Naziści od wielu lat
próbowali wykurzyć Żydów,
715
00:56:15,538 --> 00:56:19,292
ale w 1938 roku większość
niemieckich Żydów pozostała.
716
00:56:19,376 --> 00:56:21,419
Może wydać się to dziwne,
717
00:56:21,503 --> 00:56:24,964
ale należy pamiętać,
że nie wiedzieli, co ich czeka.
718
00:56:25,757 --> 00:56:28,968
Frustracja nazistów rosła.
719
00:56:29,052 --> 00:56:31,179
Po aneksji Austrii
720
00:56:31,262 --> 00:56:34,474
Adolf Hitler i Joseph Goebbels
szukali okazji,
721
00:56:34,557 --> 00:56:37,769
by nasilić skalę
prześladowań antysemickich.
722
00:56:37,852 --> 00:56:39,896
ERNST VOM RATH ZABITY W AMBASADZIE
723
00:56:39,979 --> 00:56:43,566
Okazja trafiła się,
gdy żydowski uchodźca w Paryżu
724
00:56:43,650 --> 00:56:46,611
zamordował niemieckiego dyplomatę.
725
00:56:47,946 --> 00:56:52,492
Wieść o jego śmierci dotarła
do Rzeszy 9 listopada 1938 r.
726
00:56:52,575 --> 00:56:56,663
To była chwila, na którą czekali naziści.
727
00:56:57,872 --> 00:57:00,583
Hitler wykorzystał to morderstwo
728
00:57:00,667 --> 00:57:05,880
jako pretekst do odwetu
na Żydach w Niemczech.
729
00:57:05,964 --> 00:57:10,218
Chciał im pokazać, że są niechciani
730
00:57:10,301 --> 00:57:13,388
i nie będzie ich tolerował
w nazistowskich Niemczech.
731
00:57:13,471 --> 00:57:16,724
NIEMCY
9 LISTOPADA 1938
732
00:57:18,184 --> 00:57:23,606
SA, SS oraz policja zostały nasłane
733
00:57:23,690 --> 00:57:26,693
na Żydów w całych Niemczech.
734
00:57:27,402 --> 00:57:29,988
NIEMCY, BROŃCIE SIĘ!
NIE KUPUJCIE OD ŻYDÓW
735
00:57:31,698 --> 00:57:34,909
Widziałem, jak biją mojego ojca i matkę.
736
00:57:34,993 --> 00:57:37,287
SIEDMIOLETNI ŚWIADEK NOCY KRYSZTAŁOWEJ
737
00:57:37,370 --> 00:57:39,247
To było przerażające.
738
00:57:44,961 --> 00:57:47,547
Usłyszeliśmy tłuczone szkło.
739
00:57:47,630 --> 00:57:50,008
Mama powiedziała, że dziś zginiemy.
740
00:57:50,091 --> 00:57:51,468
SZEŚCIOLETNIA ŚWIADKINI
741
00:57:52,260 --> 00:57:56,848
Nie wiedziałam, czym jest śmierć,
ale razem zaczęłyśmy płakać.
742
00:58:02,687 --> 00:58:05,982
UWAGA NA ŻYDÓW
743
00:58:06,065 --> 00:58:08,860
Atakowali i plądrowali żydowskie sklepy.
744
00:58:15,158 --> 00:58:17,160
Palili synagogi.
745
00:58:22,916 --> 00:58:27,420
Przeciągali Żydów po ulicach.
746
00:58:28,046 --> 00:58:30,006
Bili ich bezlitośnie.
747
00:58:36,262 --> 00:58:41,809
Wydarzenia z dziesiątego listopada
nazywa się Kristallnacht.
748
00:58:41,893 --> 00:58:43,436
Nocą kryształową.
749
00:58:44,479 --> 00:58:46,981
Kryształy nie były jedynymi ofiarami.
750
00:58:47,482 --> 00:58:51,277
Naziści zabili bestialsko niemal 100 osób.
751
00:58:52,153 --> 00:58:56,199
Około 30 000 Żydów zostało upokorzonych
752
00:58:56,282 --> 00:58:59,994
podczas marszu przez ulice
do obozów koncentracyjnych.
753
00:59:00,745 --> 00:59:02,497
Naziści opisali te wydarzenia
754
00:59:02,580 --> 00:59:06,417
jako spontaniczny wybuch
społecznego antysemityzmu.
755
00:59:06,501 --> 00:59:10,004
To jednak nazistowskie kłamstwo.
756
00:59:10,755 --> 00:59:14,259
Noc kryształowa, choć to eufemizm,
757
00:59:14,342 --> 00:59:18,388
była zaplanowanym, antysemickim pogromem,
758
00:59:19,055 --> 00:59:22,934
który połączył nadzorowaną przez państwo
przemoc antysemicką
759
00:59:23,017 --> 00:59:25,103
z przemocą antysemicką obywateli.
760
00:59:25,186 --> 00:59:27,564
NAZIŚCI GRABIĄ I PALĄ SKLEPY I ŚWIĄTYNIE
761
00:59:29,107 --> 00:59:33,736
Po całej tej przemocy,
jaka spotkała Żydów z rąk nazistów,
762
00:59:33,820 --> 00:59:37,073
to społeczność żydowska
musiała zapłacić za zniszczenia.
763
00:59:38,157 --> 00:59:44,163
To nikczemne, ale zgodne
z prześladowaniami Żydów.
764
00:59:45,748 --> 00:59:48,001
Po nocy kryształowej
765
00:59:48,084 --> 00:59:52,130
Hitler oraz naziści
wciąż nie wiedzieli, jak rozwiążą
766
00:59:52,213 --> 00:59:56,759
tak zwany problem żydowski
czy kwestię żydowską.
767
00:59:56,843 --> 01:00:02,557
Wydarzenia z nocy kryształowej dowiodły,
że częścią rozwiązania
768
01:00:02,640 --> 01:00:06,936
będą morderstwa, przemoc
i masowe aresztowania.
769
01:00:07,729 --> 01:00:13,234
30 stycznia 1939 roku Hitler
wygłosił słynną przemowę
770
01:00:13,318 --> 01:00:17,864
z okazji rocznicy mianowania go
kanclerzem Rzeszy w 1933 roku.
771
01:00:17,947 --> 01:00:21,868
Ogłosił coś katastroficznego.
772
01:00:23,036 --> 01:00:27,665
30 STYCZNIA 1939
773
01:00:29,626 --> 01:00:35,923
Jeśli finansiści żydowscy
z Europy i innych części świata
774
01:00:36,883 --> 01:00:41,929
ponownie wplątają narody w wojnę światową,
775
01:00:42,013 --> 01:00:46,184
rezultatem nie będzie bolszewizm,
co będzie triumfem Żydów,
776
01:00:46,267 --> 01:00:49,187
a unicestwienie rasy żydowskiej z Europy!
777
01:01:00,365 --> 01:01:03,326
Wiedziałem,
że sytuacja Żydów była fatalna,
778
01:01:04,202 --> 01:01:10,458
ale z jakiegoś powodu
te groźby mną nie wstrząsnęły.
779
01:01:12,168 --> 01:01:14,587
Nie doszło do żadnych masowych morderstw.
780
01:01:16,214 --> 01:01:19,175
Nie dopuszczałem,
że coś takiego może się wydarzyć.
781
01:01:20,468 --> 01:01:25,890
Niemcy były krajem chrześcijańskim
zakorzenionym w kulturze europejskiej.
782
01:01:28,059 --> 01:01:32,814
Hitler powtórzył tę groźbę
pięć razy w ciągu roku.
783
01:01:35,858 --> 01:01:40,530
Moja naiwność była większa,
niż się spodziewałem.
784
01:01:45,201 --> 01:01:49,163
Ale nikt nie może powiedzieć,
że Adolf Hitler nie ostrzegał,
785
01:01:49,247 --> 01:01:52,917
jak barbarzyńskie
są jego plany wobec świata.
786
01:03:32,683 --> 01:03:35,895
Napisy: Krzysztof Zając