Czas na wieści ze świata w radiu CBS
wprost od korespondentów z największych stolic.
Na początek William L. Shirer.
Columbia w Nowym Jorku łączy się z Williamem L. Shirerem.
Proszę mówić.
Dziadek pracował w Berlinie dla Universal News Service,
ale w 1937 r. dostał pracę w CBS.
Mógł trafić do Genewy lub Wiednia,
ale wybrał Wiedeń, z którego pochodzi moja babcia.
Był zachwycony.
W Austrii panował wtedy chaos.
Niemcy zbierali się przy granicy. Mówiono o planach inwazji.
Stolica była zaniepokojona.
Austria upadała.
W 1938 roku, gdy moja mama urodziła moją siostrę,
przez ulice maszerowały wojska nazistów.
Mama, żydowska lekarka, musiała się ukryć.
Była przerażona.
Shirer był świadkiem tego całkowitego obłędu.
Nie wpuszczono go do radia, bo budynek kontrolowali Niemcy.
Poleciał z Wiednia przez Berlin do Amsterdamu,
a potem do Londynu.
To wielka chwila dla CBS. Mieli zrobić coś przełomowego.
Wszedł na antenę
i powiedział Ameryce, co Niemcy robią w Austrii.
To był wielki sukces.
Dziś o dziewiątej, gdy wyleciałem z Wiednia,
wyglądał on jak typowe miasto Rzeszy.
Na większości budynków wisiały flagi ze swastyką.
Na ulicach ludzie wyciągali ręce w nazistowskim pozdrowieniu.
Jeden naród i imperium! Jeden Führer!
I krzyczeli: „Heil Hitler”.
Adolf Hitler!
EKSTERMINACJA ŻYDÓW
ZBRODNIE PRZECIWKO LUDZKOŚCI
HITLER I NAZIŚCI: SĄD NAD ZŁEM
Hitler miał willę na Obersalzbergu,
stoku powyżej Berchtesgaden w Alpach Bawarskich.
Z Monachium, siedziby nazistów, było to tylko trzy godziny drogi.
Z Austrii jeszcze mniej.
Poprzecinany dolinami krajobraz jest zjawiskowy.
To jedno z piękniejszych miejsc Europy.
Hitler kochał je do końca życia.
Po konsolidacji reżimu pozycja Hitlera była tak mocna,
że mógł spędzać całe miesiące w ośrodku wakacyjnym w Berghof.
Pewnego wiosennego dnia Szczęście zapuka do drzwi
A świat złotym blaskiem zalśni
Wyciągnij więc swe ręce Nie daj szczęściu się opuścić
Trzymaj mocno je po kres
To takie Mar-a-Lago Hitlera.
Ustronny ośrodek w Alpach Bawarskich.
Blisko natury,
z przepięknym widokiem na góry.
Hitler czuł się tam, jakby zdobył szczyt świata.
Nie musiał babrać się w codziennej polityce.
Pewnego wiosennego dnia Szczęście zapuka do drzwi
I spełni twój największy sen
Berghof było ważnym centrum władzy podczas rządów Hitlera.
Miał tam krąg stałych bywalców.
Eva Braun była w jego centrum.
Eva Braun była młodą kobietą
pracującą dla fotografa Hitlera, Heinricha Hoffmanna.
To tam się poznali.
Urodziła się w 1912 roku. Była o 23 lata młodsza od Hitlera.
Znali się od bardzo dawna,
ale Hitler chciał utrzymać to w tajemnicy.
Nie chciał, by Niemcy wiedzieli, że ma dziewczynę na stałe,
bo jego żoną były Niemcy.
To zabawne, że Hitler pokochał kobietę taką jak Braun,
bo poniekąd uosabiała ona nową kobietę okresu weimarskiego.
Kogoś w rodzaju chłopczycy.
Nie była nieśmiałą kobietą,
jaką nazistowska propaganda ukazywała w żonach oraz matkach.
Jako asystentka fotografa uwielbiała robić zdjęcia.
Nagrywała filmy.
Zachowały się do dziś.
NAGRANIE EVY BRAUN
Nawet pozornie spokojny pozostaje w roli Führera.
Filmy te pokazują to doskonale.
Pokazują, jak Hitler niezdarnie całuje ręce kobiet w Berghof.
Żartuje z nimi.
Widzimy jego psa, owczarka niemieckiego Blondi.
Odegrał on ważną rolę w jego życiu.
Filmy Evy Braun stanowią ciekawy kontrast
do oficjalnych, zaplanowanych nagrań
narodowego socjalizmu i Hitlera jako dyktatora.
Hitler był leniwą osobą.
Nie lubił poświęcać czasu na coś, czego nie uznawał za ciekawe.
Późno kładł się spać, spał do późna.
Niespiesznie zjadał lunch,
a potem spotykał się z ministrami lub dowódcami armii,
by wysłuchać raportów i wydać rozkazy.
Wieczorami oglądał kilka filmów.
Później rozmawiał ze swoim wewnętrznym kręgiem.
Miał nietypowy styl przywództwa.
Nie wydawał nieustannie rozkazów.
Zamiast tego opracował system,
w którym podlegli mu ludzie i agencje walczyli o jego uznanie.
Ich zadaniem była praca na rzecz Führera.
Hitler wprowadzał niewiele zasad, nie ustalał celów ani strategii.
Miał raczej niespójne pomysły.
Często były dziwaczne i radykalne.
Przedstawiał podwładnym ogólne koncepcje oraz pomysły
i zachęcał ich do pisania ustaw
lub obmyślania strategii, które zaakceptuje.
Cała machina rządowa starała się go zadowolić.
Doprowadziło to do radykalizacji.
Historycy często nazywają to zbiorową radykalizacją Niemiec.
10 MAJA 1933
To koniec ery nadmiernego intelektualizmu żydowskiego.
SZEF DS. PROPAGANDY
Przełom w niemieckiej rewolucji
utorował Niemcom drogę do rozwoju.
Po zdobyciu pełnej kontroli nad rządem
naziści chcieli pozbyć się niepożądanych elementów
z życia intelektualnego, kulturalnego oraz artystycznego.
Znanym przykładem było palenie książek.
Naziści chcieli przejąć kontrolę nad kulturą,
prasą oraz radiem,
by przedstawiać się w pożądany przez siebie sposób.
Kolejnym krokiem była nazyfikacja narodu.
Kluczowym elementem była idea gleichschaltung,
czyli „ujednolicenia”.
Określała ona, że wszystkie zorganizowane elementy
życia społecznego i społeczeństwa obywatelskiego
trzeba poddać nazyfikacji.
Wiele osób uczestniczyło w tym dobrowolnie.
Rywalizowali z sąsiadami, by podwyższyć status społeczny i zawodowy,
bo naziści mieli pełną kontrolę.
Ponadto mieli poczucie przynależności do społeczności.
Gleichschaltung zmieniało sposób przywitania.
Zamiast mówić komuś „dzień dobry”,
ludzie mówili „Heil Hitler” i salutowali.
Wszystkie organizacje, kluby szachowe czy piłkarskie
były pod kontrolą partii nazistowskiej.
Partia chciała dotrzeć do młodzieży,
więc rola Hitlerjugend stawała się coraz większa.
Pod koniec lat 30. członkostwo było obowiązkowe.
Organizacja realizowała typowe zadania grup młodzieżowych,
ale była też instrumentem indoktrynacji ideologicznej.
Uczyła, co to znaczy być prawdziwym Niemcem.
Według nazistów.
Przekazywała ideę zmilitaryzowanej męskości,
która była kluczowa dla nazistowskiej wizji Niemiec.
Niemiecka krew żołnierza jest
Niemieckie serca i odwaga
Jak ze stali i żelaza…
Podczas weekendowych przechadzek po lasach okalających Berlin
natykałem się na Hitlerjugend.
Widok zindoktrynowanej młodzieży napawał mnie przygnębieniem.
Hitler zatruł ich umysły i przygotowywał na okrutny koniec.
Musiałem ujrzeć ich na własne oczy, by uwierzyć, że to prawda.
Wszystko miało być dla dobra narodu.
Dla polepszenia sytuacji narodu.
Utworzono też jednostki dziewczęce.
Promienie słońca radują Uśmiechem obdarzają nas
Wszystko, aby wspierać różne aspekty nazizmu.
Ideał nazistowskiej kobiety to matka.
Macierzyństwo było bardzo ważne.
Jednym z celów ujednolicenia
była idea utworzenia volksgemeinschaft,
wspólnoty ludzi.
Była to obszerna wizja rasowa,
która opisywała przyszły naród niemiecki.
Do niemieckich szkół wprowadzono „nauki rasowe”.
Antysemityzm przemycano nawet w zadaniach matematycznych.
W wieku sześciu lat chodziłem do szkoły pod patronatem Hitlera,
w której miały szkolić się przyszłe elity kraju.
W podręcznikach Żydzi byli przedstawiani jako grubi,
drapieżni i brzydcy.
Z wielkimi, haczykowatymi nosami.
Te obrazy zostały ze mną dłużej,
niż wszelkie idee, które były mi wpajane.
Rasizm i eugenika,
idea, że niektórzy ludzie są lepsi z powodu koloru skóry,
a także pochodzenia, nie były obecne tylko w Rzeszy.
Eugenika była bardzo popularna w USA.
Była powszechna w całym kraju.
Tematem zajmowali się wybitni ludzie.
Próbowali określić wyższość i niższość danych ras.
Eugenikę wykorzystywano też do wprowadzania praw,
np. limitów migracyjnych.
Określały one liczbę osób, która może imigrować do USA.
Hitler chciał stworzyć w Niemczech społeczeństwo narodowe rodem z USA.
Naziści inspirowali się też prawami Jima Crowa,
które wymuszały segregację, identyfikację i separację rasową.
Afroamerykanie z Południa
byli traktowani jako obywatele gorszego sortu.
Regularnie padali ofiarą przemocy.
Prawa Jima Crowa były dla nazistów wzorem,
jak wdrażać podobne przepisy w nazistowskich Niemczech.
PROCESY NORYMBERSKIE 26 KWIETNIA 1946
Proszę powtarzać po mnie.
Przysięgam na Boga…
wszechmocnego i wszechwiedzącego…
PROPAGANDYSTA NAZISTOWSKI
…że będę mówił tylko prawdę.
I niczego nie zataję.
Proszę usiąść.
ADWOKAT OBRONY
W 1935 roku podczas zjazdu partii w Norymberdze
ogłoszono tak zwane „prawa rasowe”.
Czy konsultowano się z panem podczas planowania i tworzenia
projektu tego prawa?
Czy brał pan w tym udział,
zwłaszcza w tworzeniu prawa?
Tak, miałem w tym swój udział.
Przez wiele lat zabiegałem o to,
by wszelkie łączenie
krwi niemieckiej z żydowską
było unikane.
Pisałem o tym wielokrotnie.
Nie miałem sił, by strawić słowa Juliusa Streichera,
sadystycznego i zboczonego antysemity z Norymbergi.
Niemal do końca Hitler darzył tego psychopatę sympatią.
Zarządzał on Frankonią
i wydawał wulgarny oraz antysemicki tygodnik,
Der Stürmer.
ŻYDZI TO NASZA NIEDOLA!
Czy uważał pan,
że ustawa wprowadzona w 1935 roku
stanowiła należyte rozwiązanie
kwestii żydowskiej w Rzeszy?
Z zastrzeżeniami, ale tak.
Byłem przekonany, że realizacja programu partii
pozwoli rozwiązać kwestię żydowską.
NORYMBERGA 15 WRZEŚNIA 1935
W 1935 roku naziści podjęli próbę kodyfikacji
statusu Żydów w Niemczech.
Wnioskuję o uchwalenie praw,
które odczyta przewodniczący Reichstagu, Göring.
Pierwsze i drugie prawo to dług wdzięczności dla ruchu,
pod którego sztandarem Niemcy odzyskały wolność.
Naziści zaczęli wprowadzać środki prawne i doraźne,
by wykluczyć Żydów z życia.
Ustawa była próbą utworzenia podwalin prawnych.
USTAWA O OCHRONIE KRWI NIEMIECKIEJ
Obywatele Rzeszy są jedynymi przedstawicielami krwi niemieckiej,
którzy poprzez zachowanie demonstrują gotowość,
by wiernie służyć Niemcom i Rzeszy.
Ustawy norymberskie pozbawiły Żydów obywatelstwa
i ograniczały ich do statusu „obiektów”.
Zakazywały małżeństw i innych relacji między Żydami a Aryjczykami.
Zgodnie ze stałą linią partii Hitler stał się prawem.
Jedynym w III Rzeszy.
Do Führera, zbawcy i wojownika.
- Sieg Heil! - Heil!
Naziści uznawali żydostwo za kategorię rasową,
ale musieli odwołać się do definicji religijnej.
Uznali, że pełnym Żydem jest osoba,
której czterej lub trzej dziadkowie
oficjalnie należeli do społeczności żydowskiej.
Osoba z jednym lub dwoma żydowskimi dziadkami
była określana mischling, mieszańcem.
MIESZANIEC 1. STOPNIA
W pierwszych latach III Rzeszy było sporo oddolnego aktywizmu
i przemocy ulicznej wobec Żydów wymierzanej przez SA,
ale i przez zwykłych Niemców.
Wielu niemieckich Żydów
uznało ustawy norymberskie za pewną stabilizację,
określenie jasnych zasad.
„Mamy uregulowania prawne. Będziemy ich przestrzegać i przetrwamy”.
Większość Niemców nie myślała o rzezi.
Nie uznawali tej segregacji za pierwszy krok do ludobójstwa.
Teraz widzimy, że było to kluczowe wydarzenie,
ale dla Niemców nie był to priorytet.
Ważniejsza była dla nich gospodarka.
Większość Niemców aktywnie wspierała reżim.
Jednym z powodów było udane wyjście z wielkiego kryzysu.
Na początku lat 30.
bezrobocie dotyczyło milionów Niemców.
W III Rzeszy problem zniknął.
Niemcy uznali to za cud,
zwłaszcza w porównaniu z USA czy Wielką Brytanią,
które w 1937 roku wciąż odczuwały kryzys.
Naziści przypisali sobie zasługi, które nie były im należne.
Wykorzystali plany robót publicznych, np. budując autostrady.
Był to jeden z ważniejszych symboli
nazistowskiej propagandy odnośnie do walki z bezrobociem.
Naziści zwiększyli też wydatki na uzbrojenie.
W 1935 r. wprowadzili pobór do wojska,
więc wiele osób z list bezrobotnych
było po prostu zaciąganych do armii.
Oprócz stabilizacji ekonomicznej
panowało też poczucie sprawczości.
Niemcy czuli, że mają wpływ na to,
jak wygląda ich życie.
Dla sprawnego nic trudnego.
Zwłaszcza gdy jest wola.
W Hamburgu trwa impreza Kraft durch Freude ze sloganem „siła przez radość”.
Jest dużo śmiechu i potu.
Organizacja Kraft durch Freude, czyli „siła przez radość”,
zajmowała się promocją turystyki.
Najczęściej były to aktywności lokalne, np. niedzielna wycieczka na łąkę.
Zdarzały się też ekskluzywne oferty.
Wycieczki nad morze.
Rejsy po Morzu Północnym.
Większości Niemcom nie było dane z tego skorzystać,
ale było to świetne narzędzie propagandy.
Kraft durch Freude często widać w kronikach filmowych z lat 30.
W Wilhelmshaven pasażerów zaskoczył sam Führer.
Sugerują, by Niemcy cieszyli się, że nie żyją w demokracji.
„Pamiętacie te czasy,
gdy panowało bezrobocie, a na ulicach były burdy?
Teraz wszyscy wypoczywają na wspaniałych rejsach”.
To skuteczne przesłanie propagandowe,
bo nie jest nadmiernie polityczne.
W 1936 r. Hitler z partią nazistowską w pełni ukończyli proces
ujednolicenia niemieckiej polityki, społeczeństwa, gospodarki i kultury.
Nadszedł czas, by skupić się na zagranicy.
Polityka zagraniczna Hitlera zaczęła być bardziej agresywna.
Do wydarzeń zawsze dochodziło w marcu,
więc ludzie mówili o „marcowych niespodziankach”.
W marcu 1936 r. doszło do militaryzacji Nadrenii.
NIEMCY
Nadrenia to zachodnia część Niemiec.
Biegnie przez nią Ren i graniczy z Francją.
Ugoda pokojowa z I wojny światowej zakładała,
że wojska niemieckie nie mogą przebywać
w tej części Niemiec.
Francuzi chcieli w ten sposób uniknąć ponownej inwazji.
Francuzi wykorzystywali jednak żołnierzy z krajów kolonialnych,
z Afryki, a później również z Indochin,
do okupacji Nadrenii.
Był to oczywisty policzek dla Niemców.
Okupacja przez rzekomo gorszy naród
pokrywała ich jeszcze większą hańbą.
Wysyłając wojska do Nadrenii,
Hitler naruszył traktat wersalski
i w pewien sposób naraził francuskie bezpieczeństwo militarne.
7 MARCA 1936
Zrobił to bardzo otwarcie.
Dał przemówienie przed Reichstagiem, gdy wojska niemieckie przekraczały Ren.
Był to bardzo dramatyczny moment dla hitlerowskiej propagandy.
Do Reichstagu wezwano korespondentów, m.in. Shirera,
urzędników oraz wiernych popleczników.
Shirer bacznie obserwował reakcje wojskowych.
Hitler powiedział głębokim głosem:
„Ludzie niemieckiego Reichstagu,
To historyczna chwila.
Wojska niemieckie maszerują ku zachodnim częściom Rzeczy
do przyszłych garnizonów czasu pokoju.
Łączymy się w dwóch świętych przysięgach…”
Był to śmiały krok.
Wszyscy 600 deputowani, których mianował sam Hitler,
wystrzelili ze swoich miejsc.
Wyciągnęli rękę w nazistowskim pozdrowieniu.
Zaczęli krzyczeć „Heil”.
Na początku chaotycznie.
Po chwili jednym głosem.
WOJSKA NIEMIECKIE WKRACZAJĄ DO NADRENII
Niemcy zaskoczyły powojenny świat reokupacją zdemilitaryzowanej Nadrenii.
W Niemczech zapanowała atmosfera radości i entuzjazmu
z powodu remilitaryzacji Nadrenii.
Niemcy uznawali to za powstanie z kolan
po poniżeniach po przegranej I wojnie światowej.
Francja i Anglia akceptują sytuację.
Nowa polityka uspokajania Hitlera wyznacza nowy ton w relacjach.
Zwłaszcza Brytyjczycy zgadzali się z Niemcami,
że niektóre warunki traktatu były niesprawiedliwe.
Ryzyko Hitlera się opłaciło,
co wzmocniło jego ego i pewność ciebie
oraz zachęciło do kolejnych takich decyzji.
Brak reakcji krajów zachodnich pokazał mu,
że ich demokracje są słabe
i może wywierać dalszy nacisk, bo nie zareagują.
Hitler chciał pokazać światu, jak szczęśliwi są Niemcy.
Niemcy jako pokojowy, dostatni i tętniący życiem kraj.
SIERPIEŃ 1936
Przez trzy ostatnie lata naziści przygotowywali swoje ciała i umysły.
Pierwszy raz igrzyska olimpijskie
mają tak silny podtekst polityczny i propagandowy.
Hitler miał gdzieś wszelkie sporty.
Zarówno międzynarodowe, jak i lokalne.
Olimpiada dawała mu okazję,
by świat zobaczył wielkość Niemiec.
Mógł pokazać swoją wizję Niemiec.
Ściągnął ludzi z zagranicy, by obalić wszystkie oskarżenia
o przemoc, opresje i cenzurę.
Chciał pokazać, co osiągnął w zaledwie cztery lata.
Gdy społeczność międzynarodowa dotarła do Berlina,
miasto było niczym wielka wystawa.
Usunięto wszelkie hasła antysemickie.
Prasa zrezygnowała z publikacji artykułów antysemickich.
Nie była to typowa sytuacja dla III Rzeszy.
Ogłaszam początek igrzysk olimpijskich w Berlinie,
11. zawodów w nowej erze.
Za pomocą olimpiady Niemcy chcieli wysłać propagandowe przesłanie
o wyższości sportowej czystych rasowo Niemców aryjskich.
Poradzili sobie nieźle.
Problem tkwił w tym,
że dla mediów międzynarodowych największą gwiazdą igrzysk
był Afroamerykanin Jesse Owens.
Zdobył siedem złotych medali.
Upokorzył kilka niemieckich gwiazd.
A przede wszystkim zgarnął uwagę mediów.
To jego pokazywano w telewizji,
to o nim pisały wszystkie gazety.
To on był najgłośniejszym nazwiskiem tych igrzysk.
Naziści odebrali to jako upokorzenie.
Cieszę się, że wygrałem we wszystkich trzech konkurencjach.
Wspaniała rywalizacja, stadion i kibice.
Miło spędziłem tu czas.
Niemcy byli dla mnie bardzo mili.
Cieszę się, że pokazałem swój talent. Dziękuję.
Olimpiada w 1936 roku stanowiła olbrzymi sukces
dla międzynarodowej reputacji III Rzeszy.
Wielu gości wróciło do swoich krajów
z wizją Niemców żyjących w harmonii z reżimem nazistów.
William Shirer relacjonował igrzyska dla Hearst Agency Universal New Service.
Do Berlina zjechały znane osoby z USA i innych krajów.
Na przykład Charles Lindbergh.
Uznali, że Niemcy oraz Hitler nie mogą być tacy źli.
William Shirer uznał ich za naiwniaków.
Mieli błędne mniemanie o tym,
jak naprawdę wygląda sytuacja w Niemczech.
Pisał o tym, że naziści wyciszyli swój antysemityzm.
Niemcy to zobaczyli i ministerstwo ds. propagandy
oraz inni ważni urzędnicy wściekli się i zaczęli go obserwować.
Oskarżyli go o pisanie nieprawdy.
Tess włączyła wiadomości w radiu.
Pierwszym, co usłyszeliśmy, był atak na moją osobę.
Nazwano mnie parszywym Żydem, który torpedował olimpiadę,
kłamiąc na temat Żydów i urzędników nazistowskich.
Na pierwszych stronach gazet
widniały absurdalne pomówienia na temat mojej osoby.
Udałem się do ministerstwa
i wpadłem do biura urzędnika ds. prasy zagranicznej.
Zażądałem przeprosin i sprostowania w prasie i radiu.
Zaczął na mnie krzyczeć.
Odpowiedziałem tym samym, krzycząc, by mnie wyrzucili.
Zrozumiałem jednak coś oczywistego.
To droga donikąd.
Nikt, a na pewno nie on, nie miał władzy ani godności,
by sprostować propagandę, która ujrzała światło dzienne.
Niezależnie od skali.
Jedną z największych ironii propagandy związanej z olimpiadą
jest fakt, że w trakcie igrzysk
Heinrich Himmler, nowy szef policji,
nakazał budowę nowego obozu koncentracyjnego
na północ od Berlina, Sachsenhausen.
Heinrich Himmler to jeden z głównych twórców
nazistowskiej polityki rasowej.
Był szefem SS.
Nie odpowiadał przed nikim poza Hitlerem.
SS było państwem w państwie.
W 1936 roku głównym celem Himmlera
było utworzenie drugiej generacji obozów koncentracyjnych.
Ich celem było pozyskanie siły roboczej, a nie tylko więżenie osadzonych.
OBÓZ KONCENTRACYJNY
Partia nazistowska wciąż nie miała zamiaru
więzić w obozach dużej ilości Żydów niemieckich.
Nacisk kładziony był na „aspołecznych”.
Ludzi, którzy nie wpisywali się w wizję volksgemeinschaft,
wspólnoty ludzi.
Ludzi zdolnych do pracy, ale bezrobotnych.
Alkoholików,
drobnych przestępców, recydywistów.
Reżim obrał też na cel homoseksualistów.
Obóz koncentracyjny Sachsenhausen
odzwierciedlał radykalizację nazistowskiej polityki wewnętrznej
oraz dramatyczne nasilenie polityki rasowej.
PRACA WYZWALA
Powstał w 1936 roku.
W tym samym roku reżim podjął wyraźne kroki,
by przygotować Niemców na wojnę.
PROCESY NORYMBERSKIE 18 MARCA 1946
Celem Planu Czteroletniego
było przygotowanie gospodarki na wojnę, zgadza się?
Wyjaśniłem już, że plan miał dwa główne cele.
Po pierwsze: ochronę gospodarki przed kryzysem.
Uodpornienie przed wahaniami eksportowymi,
a w kwestii żywności przed wahaniami plonów.
W miarę możliwości.
Po drugie: zdolność do przetrwania blokady.
Po doświadczeniach z I wojny światowej
przed II wojną światową chcieliśmy zapewnić sobie pozycję,
w której skutki blokady nie będą tak katastrofalne.
Proszę o konkretną odpowiedź.
Czy stwierdził pan, że pana zadaniem w ciągu tamtych czterech lat
było przygotowanie gospodarki do wojny?
Powiedział pan tak czy nie?
Oczywiście, że tak.
Hitler stworzył tajne memorandum,
które stało się znane jako Plan Czteroletni.
Za realizację całego projektu miał odpowiadać Göring.
Cel był jasny.
W ciągu czterech lat Niemcy mają być gotowe do wojny.
W latach 30. Hermann Göring był uznawany za drugą osobę w Rzeszy,
prawą rękę Hitlera.
Powierzano mu realizację najróżniejszych celów.
Pasuje to do nadrzędnej koncepcji pracy dla Führera.
Tworzenia podmiotów, które będą rywalizować,
by osiągnąć rezultat, który zadowoli Hitlera.
Hitler nie interesował się biurokracją.
Jako prawdziwy przywódca skupiał się na wielkich problemach.
Nie był zdolny do przyjaźni.
Liczyła się tylko polityka.
Nie miał życia prywatnego.
Jedną z niewielu osób, które można by określić jego przyjacielem,
był Albert Speer.
ARCHITEKT
Hitler marzył o tym, by zostać architektem.
Dostrzegł w Speerze wielki talent.
Speer był przystojny.
Pochodził z zamożnej rodziny. Był elokwentny.
Dla Speera Hitler był prawdziwym idolem.
Ich relacja opierała się na idealizacji ze strony Speera
i mentorstwie ojcowskim ze strony Hitlera.
Hitler chciał utworzyć Tysiącletnią Rzeszę,
zaś Berlin miał być stolicą imperialnego świata.
Berlin miał stać się Germanią.
Do centrum miały prowadzić liczne aleje.
Planowano wielkie lotnisko.
Łuk Triumfalny większy od francuskiego.
Gmach z kopułą większą niż w bazylice Św. Pawła.
Wszystko miało być wielkie, monumentalne.
Gdy ojciec Speera spotkał się z nim i Hitlerem,
zobaczył te modele,
stuknął się w czoło i rzucił: „Całkiem oszaleliście”.
Hitler uważał się za wybrańca.
Sądził, że tylko on może poprowadzić Niemcy
do pisanej im wielkości.
Chciał zapewnić Rzeszy zwycięstwo,
póki jest dość młody i silny, by zapewnić pożądane przywództwo.
Hitler nie wiedział, kiedy rozpocząć wojnę,
ale wiedział, że potrzebuje sojusznika.
Najodpowiedniejsze wydawały się Włochy Mussoliniego.
Benito Mussolini i Adolf Hitler wyznawali podobną ideologię,
faszyzm.
Politykę prowadzoną przez przemoc, a nie przez debatę.
Porządek świata, w którym silne kraje zwyciężą nad tymi słabszymi krajami
oraz instytucjami.
Mussolini doszedł do władzy w 1922 r. Na długo przed Hitlerem.
Uważał się za głównego dyktatora, a Hitler na to przystał.
Poróżniła ich Austria.
Mussolini był obrońcą niepodległości Austrii,
zaś Hitler był pangermańskim nacjonalistą od czasów młodości w Austrii.
Wcielenie niemieckiej części Austrii do III Rzeszy
było jego planem od bardzo dawna.
Podczas przygotowań do wojny Hitler łapczywie spoglądał na Austrię.
Były w niej złoża żelaza
i inne zasoby, które przyniosłyby spore korzyści.
W 1937 r. Benito Mussolini
odwiedził Hitlera w Berlinie.
Hitler zabiegał o Mussoliniego.
Chciał przekonać go, że Niemcy są pewnym partnerem.
Naziści dali z siebie wszystko.
Zorganizowali ogromne wydarzenia.
Pokazali Mussoliniemu cały kraj,
a także siłę nowej armii, Wehrmachtu.
Bez wątpienia ta wizyta scementowała ich sojusz.
W końcu Mussolini zgodził się,
że nie będzie bronił Austrii.
W lutym 1938 roku
Hitler zaczął naciskać na Austrię o bliższą współpracę gospodarczą.
oraz współpracę wojskową.
Austria również była rządzona przez faszystów.
Mieli podobne poglądy do Hitlera, ale chcieli utrzymać suwerenność.
12 LUTEGO 1938
Kanclerz Niemiec, Kurt Schuschnigg, odwiedził Hitlera
w ośrodku w Bawarii, by uspokoić relacje między krajami.
Na początku Hitler powitał Schuschnigga uprzejmie,
ale w ciągu kolejnych godzin zaczął zastraszać kanclerza Austrii,
by ten przystał na nieakceptowalne żądania.
Obsadzenie stanowisk rządowych pronazistowskimi Austriakami,
by utworzyć unię gospodarczą między Austrią a Niemcami,
a także przejęcie kontroli nad austriacką policją i wojskiem.
Były to żądania, na które Schuschnigg nie mógł przystać,
bo oznaczałyby one koniec niepodległej Austrii.
Hitler natarł na niego jak na żółtodzioba.
Beształ go, krzyczał na niego
i praktycznie zmusił do przyjęcia umowy,
która dawała Niemcom to, czego chcieli.
Po ostrej reprymendzie od Hitlera
Schuschnigg wrócił do Wiednia i postanowił zorganizować referendum
dotyczące zjednoczenia z Niemcami.
Sądził, że jeśli większość Austriaków
opowie się za współpracą z Niemcami, ale przy zachowaniu suwerenności,
da mu to międzynarodowe wsparcie
dla oporu przed najostrzejszymi żądaniami Niemiec.
Hitler obawiał się, że referendum wypadnie na jego niekorzyść
i większość głosujących odrzuci unię z Niemcami.
Rozpoczął więc przygotowania do inwazji na Austrię.
PROCESY NORYMBERSKIE 6 CZERWCA 1946
Gdy Hitler usłyszał,
że Schuschnigg zamierza przeprowadzić referendum,
podjął decyzję o inwazji, tak?
Tak, gdy usłyszał on o planach
pogwałcenia opinii publicznej poprzez sztuczkę referendalną,
uznał, że nie zamierza na to pozwolić.
Nie mógł pozwolić na zignorowanie opinii publicznej
poprzez zastosowanie takiej sztuczki. Takie było jego zdanie.
Siły zbrojne Niemiec ruszyły na Austrię.
Zgadza się?
Tak. Wehrmacht zaatakował.
I od tego dnia Austria uświadczała korzyści narodowego socjalizmu.
Zgadza się?
To kwestia polityczna,
ale Austriacy mogli stać się najszczęśliwszym narodem świata.
Anschluss Austrii nie był inwazją.
Inwazja jednego kraju na drugi
obejmuje opór wojskowy.
AUSTRIA MARZEC 1939
W przypadku Austrii nie było żadnego oporu.
Niemieckich żołnierzy witał entuzjastyczny tłum.
Ku zaskoczeniu wielu ludzi, zwłaszcza rządu Austrii,
Niemców przywitano jak bohaterów.
Populacja Austrii po I wojnie światowej miała duży odsetek Niemców.
Większość z nich była za unią z Niemcami.
Hitler udał się do Austrii
i odwiedził Braunau, miejsce swoich narodzin.
Odwiedził Linz,
gdzie spędził swoją podłą młodość,
a potem odwiedził Wiedeń.
To był jego wielki triumf.
Był tu włóczęgą.
Przed I wojną światową był tu nikim.
Wrócił do Wiednia po 25 latach
jako wybawiciel, który przywrócił Niemcom Austrię.
Do tego momentu Austria miała stać się krajem satelickim,
ale wielki entuzjazm przekonał Hitlera,
że może anektować do Rzeszy cały kraj.
Niemcy i Niemki,
ogłaszam nową misję dla tego kraju.
Odpowiada ona przesłaniu, które ściągnęło tu osadników
ze wszystkich części starego cesarstwa.
Od teraz najstarsze zachodnie terytorium niemieckie
będzie najmłodszym bastionem narodu niemieckiego,
a zatem i III Rzeszy!
Hitler uważał Anschluss za jeden z największych triumfów.
Odwrócił jedną z największych niesprawiedliwości historycznych,
oddzielenie Austrii od Niemiec.
Jako Führer i kanclerz narodu niemieckiego i Rzeszy
ogłaszam nową kartę niemieckiej historii,
przyłączenie mojej ojczyzny do Rzeszy.
ŻYD
Dla austriackich Żydów Anschluss był katastrofą.
Byli jedną z większych populacji Żydów w Europie Centralnej.
Mieszkali głównie w Wiedniu.
Gdy naziści przejęli kontrolę nad Austrią…
JUDAIZM TO ZBRODNIA
…austriaccy Żydzi musieli zmierzyć się z całym procesem
wykluczenia, dyskryminacji oraz wywłaszczeń,
jaki w ostatnich czterech latach zachodził w Niemczech,
ale w przyspieszonym tempie.
Oddziały SA oraz SS zgarniały setki Żydów z ulic
lub wyciągały ich z domów,
by czyścili latryny w barakach lub innych przejętych budynkach.
Nie widziałem takiego upokorzenia w Berlinie czy Norymberdze.
Takiego sadyzmu nazistów.
Po inwazji Hitlera…
ŚWIADEK ANSCHLUSSU
…mój przyjaciel, goj, którego znałem od wielu lat,
wyrzucił mnie z domu, kazał szorować ulicę
i zaczął wyzywać od „żydowskich świń”.
W kolejnym tygodniach
zakazano nam siadania na ławkach w parku.
Żydów zwalniano z pracy.
ŻYDOM WSTĘP WZBRONIONY
Niektórzy znikali.
Byliśmy przerażeni.
Poziom brutalności i barbarzyństwa był czymś zupełnie nowym.
To była wielka eskalacja prześladowań antysemickich.
TYLKO JEDNA KREW W ZJEDNOCZONEJ RZESZY
Shirer zdawał raporty radiowe dla radia CBS od 1937 roku.
W czasie Anschlussu w marcu 1938 r. mieszkał w Wiedniu.
Jego żona, Tess, była po ciężkiej ciąży.
Mama miała komplikacje po cięciu cesarskim.
Przez kilka tygodni była ciężko chora.
Jej położnik był Żydem, więc musiał się ukryć.
Musiała jednak przejść kolejną operację.
Przeprowadził ją w tajemnicy.
Długo wracała do zdrowia.
Dziadek chciał, by babcia wyjechała z Wiednia
do Genewy, gdzie ona i moja mama Eileen będą bezpieczne.
Ciężko było wyjechać z Austrii pod rządami Hitlera.
Gestapo czaiło się
nie tylko na Żydów i Austriaków, ale i na obcokrajowców.
Na lotnisku w Aspern wyjaśniłem szefowi Gestapo,
że Tess jest za słaba, by stać, i ja przejrzę z nim bagaże.
Podczas przeszukania walizek
urzędnicy zabrali babcię na inspekcję.
Wyjaśniłem, że z powodu bandaży grozi jej ryzyko infekcji.
Kazali mi zaczekać z boku.
Zamknęli mnie na klucz.
Tess zaczęła krzyczeć: „Bill, chcą mnie rozebrać!”.
Niemcy uparli się, by ściągnąć bandaże.
Podejrzewali, że rodzice chcą przemycić pieniądze.
Uznali, że bandaże to sztuczka, ale zrozumieli, że są w błędzie.
To było dla niej bolesne i poniżające.
Shirer był wściekły.
Udało im się wsiąść do samolotu, bo szwajcarski pilot
rozumiał ich sytuację i wstrzymał dla nich lot.
Polecieliśmy do Szwajcarii.
Kraju rozsądku, cywilizacji i wolności
po barbarzyńskim koszmarze Rzeszy.
PROCESY NORYMBERSKIE 29 KWIETNIA 1946
Prokuratura rozumie, że w 1938 roku
wprowadzono bardziej surowe zasady
stosowane wobec Żydów.
Czy to prawda? Jaki był tego powód?
Tak, w 1938 roku
kwestia żydowska weszła w nową fazę.
Mogę tylko powiedzieć,
że nie było żadnego wstępnego spotkania na ten temat.
Zakładam, że Führer,
który często działał impulsywnie, pod wpływem chwili,
nagle dziewiątego listopada zwrócił się do doktora Goebbelsa:
„Przekaż oddziałom,
że synagogi mają spłonąć”.
Nie uczestniczyłem w takim spotkaniu.
NIEMCY NIE KUPUJĄ OD ŻYDÓW
Naziści od wielu lat próbowali wykurzyć Żydów,
ale w 1938 roku większość niemieckich Żydów pozostała.
Może wydać się to dziwne,
ale należy pamiętać, że nie wiedzieli, co ich czeka.
Frustracja nazistów rosła.
Po aneksji Austrii
Adolf Hitler i Joseph Goebbels szukali okazji,
by nasilić skalę prześladowań antysemickich.
ERNST VOM RATH ZABITY W AMBASADZIE
Okazja trafiła się, gdy żydowski uchodźca w Paryżu
zamordował niemieckiego dyplomatę.
Wieść o jego śmierci dotarła do Rzeszy 9 listopada 1938 r.
To była chwila, na którą czekali naziści.
Hitler wykorzystał to morderstwo
jako pretekst do odwetu na Żydach w Niemczech.
Chciał im pokazać, że są niechciani
i nie będzie ich tolerował w nazistowskich Niemczech.
NIEMCY 9 LISTOPADA 1938
SA, SS oraz policja zostały nasłane
na Żydów w całych Niemczech.
NIEMCY, BROŃCIE SIĘ! NIE KUPUJCIE OD ŻYDÓW
Widziałem, jak biją mojego ojca i matkę.
SIEDMIOLETNI ŚWIADEK NOCY KRYSZTAŁOWEJ
To było przerażające.
Usłyszeliśmy tłuczone szkło.
Mama powiedziała, że dziś zginiemy.
SZEŚCIOLETNIA ŚWIADKINI
Nie wiedziałam, czym jest śmierć, ale razem zaczęłyśmy płakać.
UWAGA NA ŻYDÓW
Atakowali i plądrowali żydowskie sklepy.
Palili synagogi.
Przeciągali Żydów po ulicach.
Bili ich bezlitośnie.
Wydarzenia z dziesiątego listopada nazywa się Kristallnacht.
Nocą kryształową.
Kryształy nie były jedynymi ofiarami.
Naziści zabili bestialsko niemal 100 osób.
Około 30 000 Żydów zostało upokorzonych
podczas marszu przez ulice do obozów koncentracyjnych.
Naziści opisali te wydarzenia
jako spontaniczny wybuch społecznego antysemityzmu.
To jednak nazistowskie kłamstwo.
Noc kryształowa, choć to eufemizm,
była zaplanowanym, antysemickim pogromem,
który połączył nadzorowaną przez państwo przemoc antysemicką
z przemocą antysemicką obywateli.
NAZIŚCI GRABIĄ I PALĄ SKLEPY I ŚWIĄTYNIE
Po całej tej przemocy, jaka spotkała Żydów z rąk nazistów,
to społeczność żydowska musiała zapłacić za zniszczenia.
To nikczemne, ale zgodne z prześladowaniami Żydów.
Po nocy kryształowej
Hitler oraz naziści wciąż nie wiedzieli, jak rozwiążą
tak zwany problem żydowski czy kwestię żydowską.
Wydarzenia z nocy kryształowej dowiodły, że częścią rozwiązania
będą morderstwa, przemoc i masowe aresztowania.
30 stycznia 1939 roku Hitler wygłosił słynną przemowę
z okazji rocznicy mianowania go kanclerzem Rzeszy w 1933 roku.
Ogłosił coś katastroficznego.
30 STYCZNIA 1939
Jeśli finansiści żydowscy z Europy i innych części świata
ponownie wplątają narody w wojnę światową,
rezultatem nie będzie bolszewizm, co będzie triumfem Żydów,
a unicestwienie rasy żydowskiej z Europy!
Wiedziałem, że sytuacja Żydów była fatalna,
ale z jakiegoś powodu te groźby mną nie wstrząsnęły.
Nie doszło do żadnych masowych morderstw.
Nie dopuszczałem, że coś takiego może się wydarzyć.
Niemcy były krajem chrześcijańskim zakorzenionym w kulturze europejskiej.
Hitler powtórzył tę groźbę pięć razy w ciągu roku.
Moja naiwność była większa, niż się spodziewałem.
Ale nikt nie może powiedzieć, że Adolf Hitler nie ostrzegał,
jak barbarzyńskie są jego plany wobec świata.
Napisy: Krzysztof Zając