Γύρω στο 1999, ένας σχεδόν άγνωστος Ιταλός ερευνητής
μίλησε σε ένα διεθνές συνέδριο μακροζωίας
κι ανέφερε μια ασυνήθιστη συγκέντρωση αιωνόβιων.
Ήταν τόσο αξιοθαύμαστη,
που πολλά μέλη της επιστημονικής κοινότητας
δεν τον πίστεψαν.
Αυτός ο άντρας ήταν ο δρ Τζιάνι Πες.
ΑΝΩΤΕΡΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ
Ανέφερε ότι βρήκε μια περιοχή στη Σαρδηνία της Ιταλίας
με σχεδόν δέκα φορές πιο πολλούς αιωνόβιους από όσους συναντάμε
σε έναν παρόμοιο πληθυσμό στις ΗΠΑ.
Το συναρπαστικότερο είναι ότι είχε έναν χάρτη,
κι όποτε ανακάλυπτε μια περιοχή με ασυνήθιστα υψηλή συγκέντρωση αιωνόβιων,
τη σημάδευε με μια μπλε κουκκίδα.
Σε μια περιοχή, υπήρχαν τόσες κουκκίδες που σχημάτιζαν μια μπλε κηλίδα,
κι έτσι προέκυψε το όνομα Μπλε Ζώνη.
Νωρίτερα πήγα στην Οκινάουα,
όπου μελέτησα γιατί οι άνθρωποι εκεί ζούσαν τόσο πολύ.
Όταν έμαθα για αυτήν την Μπλε Ζώνη, έξι ή εφτά αγροτικά χωριά,
υποψιάστηκα ότι ίσως προσφέρει καινούρια στοιχεία.
Ήξερα ότι ο μόνος τρόπος να σιγουρευτώ
ήταν να ταξιδέψω εκεί και να το ερευνήσω.
ΣΑΡΔΗΝΙΑ, ΙΤΑΛΙΑ
ΜΑΚΡΟΖΩΙΑ: ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΜΠΛΕ ΖΩΝΩΝ
ΣΑΡΔΗΝΙΑ, ΙΤΑΛΙΑ
Το Μπαουνέι είναι ένα χωριό Σε καλή τοποθεσία
Σε ένα πετρώδες μέρος
Πάνω από την πεδιάδα
Κάτω από το βουνό και στη μέση της ακτής
Όποιος περνάει Σταματάει να δει την ομορφιά του
Τι ωραίο που είναι
Όσοι περνούν, το λαχταρούν
Για την ομορφιά Και την πανοραμική του θέα
ΠΙΕΤΡΟ ΚΑΜΠΡΑΣ
ΕΤΩΝ 96
Η μακροζωία στην Μπλε Ζώνη εντοπίζεται, κυρίως, στις ορεινές περιοχές.
-Τι βλέπεις; -Ακριβώς.
Το υψόμετρο ήταν η πρώτη μας πιθανότητα, σωστά;
Άρα ήταν μια λογική πιθανότητα.
Είδαμε ότι τα χωριά βρίσκονταν πάνω από τα 700 μέτρα.
-Ναι, μέτρα, 2.200 πόδια. -Ακριβώς.
Η εξήγηση δεν βρίσκεται απαραίτητα στο υψόμετρο.
ΝΤΑΝ ΜΠΟΥΤΝΕΡ
Καλημέρα.
Τώρα έρχεσαι; Τελειώσαμε το μαγείρεμα!
Μια μικρή γιορτή!
Καλημέρα, κυρία.
-Καλημέρα. -Καλημέρα.
Τι φτιάχνετε;
Γκάθουλι.
Είναι γλυκό;
Όχι, δεν είναι γλυκό.
Είναι από πατάτα και τυρί.
Θα χαρακτήριζε την υγεία της καλή, πολύ καλή ή θαυμάσια;
Αυτοαξιολόγηση.
Είναι καλή, όχι θαυμάσια.
Δεν μπορεί να είναι θαυμάσια.
ΒΙΤΟΡΙΑ ΜΕΡΕΟΥ, 94 ΕΤΩΝ
Γιατί πιστεύει ότι έχει ζήσει τόσο καιρό κι είναι τόσο υγιής;
Για μένα, όπως είπα πριν, η πίστη κι η ελπίδα είναι οι δύο λόγοι.
Αυτά. Δεν έχει σχέση με εμένα.
Πόσο συχνά πας στην εκκλησία;
-Κάθε μέρα. -Αν περπατήσω αργά, κάνω δέκα λεπτά
Το βρίσκω απίστευτο γιατί έξω από το σπίτι της
υπάρχει μια ανηφόρα.
Όταν ήμουν μικρός, υπήρχαν μόνο χωράφια με σιτάρι.
Θυμάσαι ότι εδώ ήταν το ταχυδρομείο;
-Ναι. -Η Λαβίνια δούλευε εκεί.
Ναι, το θυμάμαι.
Καλησπέρα.
Γεια.
Πού πας; Βγαίνεις βόλτα;
Νιώθω ότι το 99% των διαδρομών στην Μπλε Ζώνη
είναι ή ανηφόρες ή κατηφόρες.
Υπάρχουν πολλά άλλα χωριά χαμηλότερα στο βουνό,
αλλά δεν έχουν αιωνόβιους,
οπότε ο Τζιάνι το ερεύνησε αυτό.
Πήρε συνέντευξη από περίπου 300 αιωνόβιους
και συσχέτισε τη μακροζωία με το υψόμετρο του χωριού τους
κι ανακάλυψε ότι ξεκάθαρα
ένα από τα προγνωστικά της μακροζωίας ήταν η κλίση του χωριού.
Η κλίση για εμάς είναι πολύ σημαντική. Βλέπεις,
απλώς περπατάς
και δαπανάς περισσότερη ενέργεια.
Πολλά σπίτια έχουν δύο, τρεις ή τέσσερις ορόφους.
Κάθε μέρα, πρέπει να ανεβοκατεβαίνεις 30 σκαλιά.
Ποιος θα πίστευε ότι η κλίση ενός χωριού θα αντιστοιχούσε σε μακροζωία;
Κανείς τους δεν έχει μπράτσα ούτε κάνει τρίαθλο. Περπατάνε.
Σκέφτομαι ότι στην Οκινάουα
σχεδόν κάθε μέρα κάνουν κηπουρική,
σηκώνονται και κάθονται στο πάτωμα και βλέπω κοινά στοιχεία.
Κάνουν γυμναστική, χωρίς καν να το καταλάβουν.
Είναι σε κίνηση όλη μέρα, με φυσικό τρόπο.
Οι περισσότεροι περνούν τη μισή μέρα τους καθιστοί.
Πάμε από τα αυτοκίνητα, στα γραφεία μας και στους καναπέδες μας.
Αυτή η παρατεταμένη σωματική αδράνεια αυξάνει τον κίνδυνο για διαβήτη
και καρδιακά νοσήματα, που μειώνουν το προσδόκιμό μας.
Όμως, στη Σαρδηνία,
έχουν πολύ μικρό ποσοστό αυτών των ασθενειών
και, κατά συνέπεια, ζουν περισσότερο.
Αυτό είναι ένα ενδιαφέρον στοιχείο.
Για να ζήσουμε περισσότερο, αντί να πληρώνουμε ένα ακριβό γυμναστήριο,
καλύτερα να αφήσουμε το ασανσέρ και να πάμε από τις σκάλες.
ΣΑΡΔΗΝΙΑ ΚΛΙΣΗ
Η Μπλε Ζώνη της Σαρδηνίας είναι η περιοχή της Μπαρμπάτζα,
το όνομα της οποίας έχει ίδια ρίζα με τη λέξη "βάρβαρος".
Περίπου 13.000 χρόνια πριν, ένας πληθυσμός αποίκησε ολόκληρο το νησί.
Μετά ήρθαν οι Φοίνικες,
μετά οι Ρωμαίοι
και μετά οι Άραβες.
Κάθε κατακτητής που ερχόταν, προσπαθούσε να υποτάξει τους ιδρυτές.
Τελικά, ο κόσμος μετακόμισε στα υψίπεδα.
Οι άνθρωποι βρήκαν την ησυχία τους, επειδή είχαν τη φήμη ότι είναι αδίστακτοι.
Ξένοι ίσον μπελάδες, οπότε όταν εμφανίζονταν στα υψίπεδα,
συχνά δοκίμαζαν τη λεπίδα κάποιου σπαθιού.
Για 2.000 χρόνια, αυτός ο τρόπος ζωής εκκόλαψε
ένα σύνολο παραδόσεων, έναν κώδικα συμπεριφοράς,
ένα σύνολο αξιών και μια συγκεκριμένη διατροφή.
Ό,τι βλέπουμε τώρα εδώ, δεν διαφέρει και πολύ
από ό,τι θα βλέπαμε πριν 1.000 χρόνια.
Ζεστάθηκε;
Δεν είναι εύκολο να ζεσταθεί γρήγορα.
Πρέπει να το ανακατέψεις και να το αφήσεις να ησυχάσει λίγο.
Είσαι καλή σε αυτό.
Πού είναι το αλάτι;
Το κρεμμύδι;
Αν θέλετε να μάθετε τι τρώνε οι Σαρδήνιοι
και ζουν ως τα 100,
ένα από τα καλύτερα μέρη είναι οι κουζίνες των ηλικιωμένων.
Μαγειρεύουν τα ίδια πράγματα εδώ και πολλές γενιές.
Αλλά αυτό που με σόκαρε ήταν τα ζυμαρικά και το ψωμί.
Είμαι Αμερικανός και σκέφτομαι
"Οι υδατάνθρακες δεν είναι εχθρός;"
Τα ψωμιά και τα ζυμαρικά
είναι το δίχως άλλο απλοί υδατάνθρακες.
Αλλά το θέμα είναι πώς παρασκευάζονται αυτοί οι απλοί υδατάνθρακες.
Όπως το ψωμί με προζύμι.
Η παρασκευή του
είναι πολύ διαφορετική από αυτή του λευκού ψωμιού,
γιατί το ψωμί με προζύμι περιέχει βακτήρια που λέγονται λακτοβάκιλλοι
και μειώνουν το γλυκαιμικό φορτίο ενός ολόκληρου γεύματος.
Άρα αυτό το προζυμένιο ψωμί μειώνει την απορρόφηση σακχάρων
κι αυτό ίσως εξηγεί τα χαμηλά ποσοστά διαβήτη
και, κατά συνέπεια, τη μακροζωία.
Αλλά εδώ συναντάμε, κατά κύριο λόγο, σύνθετους υδατάνθρακες,
όπως δημητριακά ολικής άλεσης, λαχανικά και φασόλια.
Η μινεστρόνε είναι χαρακτηριστικό αυτής της διατροφής εδώ και αιώνες.
Τι είναι η μινεστρόνε; Κυρίως φασόλια, μερικές φορές ζυμαρικά
και τα διαθέσιμα λαχανικά,
ό,τι καλλιεργούν στον κήπο.
Όλα τα συστατικά περιέχουν μεγάλη ποικιλία ινών
κι έτσι οι φλεγμονές είναι υπό έλεγχο και το ανοσοποιητικό δυνατό.
Μπορώ να…
Κοίτα.
Είναι η καθημερινή τροφή τους και πηγή πρόσληψης των θερμίδων τους
αυτή η υπέροχη σούπα με λαχανικά.
Όπως στην Οκινάουα, με τις μοβ γλυκοπατάτες,
και στη Σαρδηνία καταναλώνουν πολλούς υδατάνθρακες.
Άρχισα να σκέφτομαι ότι ίσως οι υδατάνθρακες δεν είναι κακοί,
αν μαγειρευτούν σωστά.
ΣΑΡΔΗΝΙΑ ΚΑΛΟΙ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ
Πόσοι αιωνόβιοι είναι στο νεκροταφείο;
Έχω μετρήσει 30 αιωνόβιους.
-Τριάντα αιωνόβιους; -Ναι, τριάντα.
Περίμενε, ήταν 103;
-Από το 1880 ως… -Ακριβώς.
-Εκατόν τριών -Εκατόν τριών.
Θαμμένοι ο ένας πάνω από τον άλλο.
Ο Τζιάνι λέει "Σιγά!"
Καμιά φορά βρίσκεις τάφους όπου κι ο σύζυγος κι η σύζυγος
ήταν αιωνόβιοι.
Δεν πήρε πολλή ώρα στο νεκροταφείο της Σαρδηνίας
για να καταλάβω ότι ζουν πολύ καιρό.
Αλλά όταν κοίταξα καλύτερα, παρατήρησα κάτι πολύ ενδιαφέρον.
Βλέπετε, στατιστικά, οι γυναίκες ζουν πιο πολύ από τους άντρες.
Στην Αμερική, για κάθε αιωνόβιο άντρα,
έχουμε πέντε αιωνόβιες γυναίκες.
Αλλά στη Σαρδηνία το ποσοστό ήταν ένα προς ένα.
Έχουν την υψηλότερη συγκέντρωση αιωνόβιων αντρών στον κόσμο.
Είχα δύο θείες. Η μία πέθανε στα 103, η άλλη στα 102.
Πόσων χρονών είστε;
Αυτός είναι γέρος.
Δεν είμαι τόσο μεγάλος όσο λέει.
Τι συμβαίνει εδώ;
Τι το ιδιαίτερο κάνουν αυτοί οι άντρες;
Δεν ήταν αγρότες. Ούτε τεχνίτες.
Δεν είχαν μπαρ ή εστιατόρια.
Από ό,τι φαίνεται, οι άντρες ήταν πάντα βοσκοί κατά παράδοση.
ΤΖΙΝΟ ΛΟΤΣΙ, 93 ΕΤΩΝ
Παλιά αρμέγαμε τα ζώα
νωρίς, όταν άρχιζε να ξημερώνει.
Ο τοίχος δεν υπήρχε,
οπότε ακολουθούσαμε τα ζώα παντού.
Τι κάνουν οι βοσκοί που μπορεί να συμβάλλει
στη μακροζωία των ανθρώπων εδώ;
Περνούν χρόνο με τα ζώα τους. Περπατούν πάνω στους λόφους.
Παίρνουν υπνάκους και μετά το μεσημέρι είναι πίσω στα χωριά τους
και πίνουν κρασί με τους φίλους τους.
Άρα οι άντρες στη Σαρδηνία δουλεύουν,
αλλά δεν φαίνεται να αγχώνονται πολύ στη δουλειά τους.
Το άγχος είναι ένα κουμπί που πιέζει ο εγκέφαλος
ως προεπιλεγμένο μηχανισμό για να προσαρμοστεί στο χειρότερο σενάριο.
Όταν αγχωνόμαστε πολύ,
αυξάνει η γλυκόζη στο αίμα μας.
Επίσης εκτοξεύονται οι δείκτες φλεγμονής.
Ξέρουμε τον εξελικτικό λόγο.
Αν τρέχεις να ξεφύγεις από ένα ζώο κι έχεις μια ανοιχτή πληγή,
η κατάσταση φλεγμονής σε προστατεύει.
-Όταν αγχωνόμαστε; -Ναι.
Πλεονέκτημα φαίνεται.
Είναι όφελος αν είναι βραχυπρόθεσμη.
Το πρόβλημα είναι ότι, αν κρατήσετε το κουμπί πατημένο για πολύ,
η επίδραση γίνεται αρνητική.
Το συνεχές ή χρόνιο στρες
προκαλεί καρδιαγγειακή νόσο και προάγει την ασθένεια.
Δεν είναι ότι οι βοσκοί εδώ δεν έχουν καθόλου άγχος.
Απλώς δεν έχουν πολύ χρόνιο στρες.
Σε μια παγκόσμια έρευνα για το καθημερινό άγχος ανά χώρα,
οι Αμερικανοί δείχνουν το αντίθετο.
Οι Αμερικανοί ξεπερνούν τον παγκόσμιο μέσο όρο κατά 20%.
Μια περίπτωση όπου το άγχος είναι ευεργετικό
είναι όταν το ξεπερνάμε με ενεργή αντιμετώπιση.
Σήμερα, στον αστικό κόσμο,
μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, των ΜΜΕ,
μαθαίνουμε όλα τα προβλήματα όλου του κόσμου.
Αυτά είναι προβλήματα που δεν είναι στον έλεγχό σου.
Αλλά είναι στον έλεγχό σου
το πώς φέρεσαι στην κατσίκα σου για να έχεις ένα υγιές κοπάδι.
Κι αυτή η αίσθηση ενεργούς αντιμετώπισης
όπου εσύ λύνεις τα προβλήματα που σου προκύπτουν
είναι πολύ σημαντικό κομμάτι της ψυχικής υγείας,
της γνωστικής μακροζωίας και της αντοχής στο στρες.
Ο κόσμος μάς έχει κάνει να πιστεύουμε ότι προοδεύουμε δουλεύοντας σκληρά,
σε καθημερινή βάση.
Στη Σαρδηνία, δεν έχει σημασία τι κάνουν,
αλλά πώς το κάνουν.
ΣΑΡΔΗΝΙΑ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ
Να και κάτι ακόμα.
Συνήθως όταν βλέπεις πολλούς ηλικιωμένους, βλέπεις και πολλά γηροκομεία.
Εδώ όχι.
Για την ακρίβεια, δεν είδα γηροκομείο σε όλη αυτήν την Μπλε Ζώνη.
Οπότε, αν δεν φροντίζουν τους ηλικιωμένους οι μονάδες ηλικιωμένων,
ποιος τους φροντίζει;
ΤΖΟΥΛΙΑ ΠΙΣΑΝΟΥ, 101 ΕΤΩΝ
Δεν μου άρεσε το γράψιμο όταν πήγαινα σχολείο.
Τώρα δεν σου δίνει πίσω το στυλό σου.
Είναι στο τελευταίο.
Άρα μόλις γιόρτασες τα 101α γενέθλιά σου;
Όταν ήμουν 80, μια γυναίκα με ρώτησε για τη σύνταξη.
Όλοι στην οικογένειά μου πέθαιναν στα 80 τους,
οπότε είπα "Τι να την κάνω τη σύνταξη;"
Και τώρα έχω χάσει 21 χρόνια σύνταξης.
Αλλά έχεις κερδίσει σε χρόνια.
Πάντα ήταν εργένισσα;
Ναι.
Πάντα ήσουν ελεύθερη, θεία Τζο;
-Ναι. -Αλήθεια, πάντα εργένισσα ήταν.
Έμεινε εργένισσα.
Τη φροντίζουμε κάθε μέρα εκ περιτροπής.
Την πάμε βόλτα. Της μαγειρεύουμε.
Και νέα όταν ήταν, την καλούσαν οι ανιψιές της για φαγητό.
Δεν την αφήσαμε ποτέ μόνη τις Κυριακές,
παρ' όλο που ήμαστε απασχολημένες με τα παιδιά μας.
Πάντα τη θεωρούσαμε μητέρα μας.
Δεν έχει δικά της παιδιά, αλλά μας φρόντισε όλες.
Μια φορά, είχε αρρωστήσει πάρα πολύ.
Τη βάλαμε στο νοσοκομείο
κι εκεί
πάντα στρέφονταν προς τον τοίχο
και δεν μιλούσε σε κανέναν.
Δεν έλεγε τίποτα και ξέραμε ότι τη χάνουμε.
Οπότε, αρχίσαμε να παίρνουμε σειρά ανά ομάδες,
και την ταΐζαμε.
Της κρατούσαμε το κεφάλι γιατί δεν μπορούσε να σηκωθεί.
Θα είχε πεθάνει αν την είχαν εγκαταλείψει τότε.
Ξεκάθαρα οι κάτοικοι των Μπλε Ζωνών
κρατούν τους γηραιούς συγγενείς κοντά τους,
όπου μπορούν να έχουν καλύτερη φροντίδα.
Ένας από τους πιο γρήγορους τρόπους
να μειώσεις το προσδόκιμο ζωής ενός γονέα είναι να τον βάλεις σε γηροκομείο.
Μόλις μπουν στο γηροκομείο, χάνουν δύο με έξι χρόνια,
ανάλογα με τις περιστάσεις.
Μια μελέτη υπολόγισε ότι σήμερα
ένας 50άχρονος στην Αμερική έχει τουλάχιστον 53% πιθανότητα
να μπει σε γηροκομείο κατά τη διάρκεια της ζωής του.
Αλλά στη Σαρδηνία αυτό δεν συμβαίνει.
Έχουν κάνει την κοινότητα θεμελιώδη αξία.
Μένουν ενωμένοι ως κοινότητα, με θεμέλιο λίθο την οικογένεια.
Όλοι είναι σπίτι τους, έχουν καλύτερη φροντίδα
αλλά κι εκτιμώνται για τη σοφία τους.
Αυτή η συμφωνία αντικατοπτρίζεται σε μια ιστορία
του εγκαταλελειμμένου χωριού Γκάιρο Βέκιο.
Ένα παλιό παραμύθι λέει ότι μια φορά κι έναν καιρό,
όταν οι ηλικιωμένοι γίνονταν βάρος,
ο μεγαλύτερος γιος τούς πήγαινε σε έναν γκρεμό
και τους πετούσε κάτω.
Αλλά ένας γιος αρνήθηκε κρυφά.
Έκρυψε τον 70άχρονο πατέρα του
και με τον καιρό ο γιος έγινε πολύ επιτυχημένος.
Όταν τον ρώτησαν το μυστικό της επιτυχίας του,
αποκάλυψε ότι ο πατέρας του ζούσε ακόμα
κι η επιτυχία του οφειλόταν στη σοφία που απέκτησε από τον πατέρα του.
Το ηθικό δίδαγμα είναι ότι η σχέση μας με τους ηλικιωμένους
είναι θησαυρός μεγάλης αξίας
και, τελικά, εκείνοι μας επιτρέπουν να διαπρέψουμε στη ζωή μας.
Σας αρέσει να είστε εδώ ή είναι αγγαρεία;
Να σου πω κάτι;
Όταν ερχόμαστε εδώ,
χαλαρώνουμε.
Χαλαρώνουμε.
Χαλαρώνουμε γιατί μεταδίδει γαλήνη.
Η φροντίδα της Τζούλια είναι χαλαρωτική.
Όταν άρχισα να ερευνώ την Μπλε Ζώνη εδώ
έδωσα έμφαση στο ψωμί και τη μινεστρόνε.
Αλλά κατέληξα στο συμπέρασμα
ότι πολύ πιο καθοριστικές για τη μακροζωία εδώ
είναι οι παραδόσεις κι οι κοινωνικοί κανόνες.
Αυτός ο τεράστιος σεβασμός για την οικογένεια.
ΣΑΡΔΗΝΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΟΥΣ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ
Η Σαρδηνία κι η Οκινάουα είναι απομονωμένες.
Είναι γεωγραφικά απομακρυσμένες περιοχές που κατά παράδοση
κράτησαν μακριά τις διαβρωτικές δυνάμεις του εκσυγχρονισμού.
Και αυτό κάνει το επόμενο βήμα του ταξιδιού μου τόσο συναρπαστικό.
Όταν ξεκίνησα την έρευνα για τις Μπλε Ζώνες,
έπρεπε απλώς να μάθω αν υπήρχε κάποια περιοχή με μακροζωούντες στις ΗΠΑ.
Ξεκίνησα από το Κέντρο Νοσημάτων, αλλά δεν βρήκα κάτι.
Μετά βρήκα στοιχεία για το προσδόκιμο ζωής ανά κομητεία,
ούτε αυτό βοήθησε πολύ.
Ώσπου μου πρότειναν να δω μια μελέτη για Αντβεντιστές…
ΓΑΛΑΚΤΟ-ΧΟΡΤΟΦΑΓΟΙ 28% 13 ΚΙΛΑ ΛΕΠΤΟΤΕΡΟΙ
…της θρησκευτικής ομάδας Αντβεντιστές της Έβδομης μέρας. Δεν την ήξερα.
Η μελέτη εστίασε σε 96.000 Αντβεντιστές
κι αποκάλυπτε όχι μόνο πόσο έζησαν,
αλλά επειδή ερεύνησε τις συνήθειες και τον τρόπο ζωής τους,
αποκάλυπτε και ποιες συμπεριφορές συνδέονται με τη μακροζωία.
Το σοκαριστικότερο ανακαλύφθηκε σε μια κοινότητα Αντβεντιστών
όπου οι ακόλουθοι αψηφούν τις πιθανότητες μακροζωίας.
ΚΑΛΙΦΟΡΝΙΑ, ΛΟΜΑ ΛΙΝΤΑ
Δεν είναι μια εξωτική τοποθεσία στην άκρη του κόσμου.
Είναι μια Μπλε Ζώνη σε ένα αμερικανικό προάστιο.
Θυμάμαι να οδηγώ προς τη Λόμα Λίντα για πρώτη φορά.
Πέταξα στο Διεθνές Αεροδρόμιο του Λος Άντζελες,
νοίκιασα αμάξι,
οδήγησα δύο ώρες στον αυτοκινητόδρομο Σαν Μπερναντίνο,
με έξι λωρίδες κυκλοφορίας.
Βγήκα στην έξοδο της Λόμα Λίντα
και το πρώτο που είδα ήταν ένα Ντελ Τάκο
κι αναρωτήθηκα "Είναι Μπλε Ζώνη;"
ΛΟΜΑ ΛΙΝΤΑ, ΗΝΩΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ
ΡΕΤ ΝΕΛΣΟΝ, 80 ΕΤΩΝ
Ακούγεται απίστευτο, αλλά σύμφωνα με τη μελέτη,
αυτοί οι Αντβεντιστές ζουν περισσότερο από τους Καλιφορνέζους,
οι άντρες 7,3 χρόνια κι οι γυναίκες 4,4 χρόνια.
Αυτή η κοινότητα δεν είναι απομονωμένη.
Πώς, λοιπόν, η Λόμα Λίντα έχει τα ίδια αποτελέσματα με άλλες Ζώνες;
ΚΕΝΤΡΟ ΝΤΡΕΪΣΟΝ
Πάμε. Πάνω και κάτω.
Σπρώξτε, τραβήξτε.
Πάνω και κάτω.
Εκπνοή όταν σπρώχνετε.
Στον αγκώνα.
Στις ΗΠΑ, ξοδεύουμε δισεκατομμύρια σε συνδρομές γυμναστηρίων
που συνήθως δεν χρησιμοποιούμε.
Έχουμε καλή πρόθεση.
Απλά δεν συνεχίζουμε τις προπονήσεις
για αρκετό καιρό ώστε να δούμε αποτέλεσμα.
Αλλά με κάποιο τρόπο, οι Αντβεντιστές εδώ
μένουν συνεπείς στη σωματική δραστηριότητα και σε άλλες υγιεινές συνήθειες.
Ωραία το έσωσες.
Εντάξει. Δύο-πέντε-ένα.
Οι φήμες λένε ότι εσύ έφερες το πίκλμπολ εδώ.
ΛΟΪΝΤΑ ΜΕΝΤΙΝΑ, 84 ΕΤΩΝ
Λοιπόν, παίζω από το 2016.
Η νονά του πίκλμπολ στη Λόμα Λίντα.
Παρακολουθώ. Μάλλον έτσι είναι οι Παρασκευές.
Ξέρω ότι παίζει ένας 82άχρονος. Πριν ήταν εδώ ένας 87άχρονος.
Ναι.
Είσαι 84. Πόσες ώρες παίζεις κάθε φορά;
-Τρεις ώρες. -Τρεις ώρες!
Ναι.
Ώστε είσαι γιατρός.
Πιστεύεις ότι ίσως το πίκλμπολ είναι το μυστικό της μακροζωίας;
Εν μέρει.
-Εν μέρει; -Αλλά κι η καθημερινότητα βοηθάει.
Είναι το βασικό.
-Μακροζωία ίσον άσκηση και κοινωνικότητα. -Ναι.
Αν έχεις κατάθλιψη, δεν θα ζήσεις πολύ.
Αυτή είναι η κοινωνικότητα. Εδώ φωνάζεις. Είσαι χαρούμενος.
Μιλάμε μεταξύ μας όπως τα παιδιά.
-Ναι. -"Έλα να παίξουμε".
Αυτοί οι άνθρωποι, ακόμα κι αν έρχονται πρώτη φορά,
γίνονται φίλοι.
Κι όταν ξέρεις ότι κάποιος σε χρειάζεται και σε θέλει στη ζωή του…
Σε θέλει εκεί.
Αυτό σου δίνει μακροζωία.
Έχεις έναν λόγο να ζεις. Το χρειάζεσαι.
Αν δεν σε νοιάζεται κανείς, ποιος θα νοιαστεί αν ζω ή αν πέθανα;
Θες κάποιον να σε χρειάζεται.
Μειώνεις την πιθανότητα να πεθάνεις κατά το ένα τρίτο παραμένοντας δραστήριος,
αλλά οι πιο πολλοί Αμερικανοί δεν το κάνουν.
Εδώ στη Λόμα Λίντα βλέπω να γίνεται κάτι.
Το πιθανό μυστικό
δεν είναι η πειθαρχία ή η διαύγεια μυαλού.
Αλλά ότι η κοινότητα χτίζεται γύρω από τη δραστηριότητα.
Οι Αντβεντιστές είναι συντηρητικοί Μεθοδιστές
που διαφέρουν από άλλους Χριστιανούς γιατί προσηλυτίζονται στην υγεία.
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΛΟΜΑ ΛΙΝΤΑ ΥΓΕΙΑ
Πριν από 120 χρόνια, αυτό το μέρος ήταν πορτοκαλεώνες
κι όταν ήρθαν οι Αντβεντιστές έχτισαν δύο πράγματα,
εκκλησία και νοσοκομείο.
Και τα δύο άκμασαν στον επόμενο αιώνα.
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ
Το πανεπιστήμιό τους έχει ένα από τα καλύτερα νοσοκομεία της χώρας,
και οι Αντβεντιστές έχουν επεκταθεί σε όλο τον κόσμο.
Η Λόμα Λίντα δεν είναι απομακρυσμένη γεωγραφικά,
αλλά από ό,τι είδα, είναι λίγο απομακρυσμένη πολιτιστικά.
Παραμένουν πιστοί κι ενωμένοι σε αυτό το δόγμα της υγείας
και δεν παίζει ρόλο το φυσικό περιβάλλον,
αλλά το θρησκευτικό και κοινωνικό περιβάλλον.
Οι Αντβεντιστές έχουν πυλώνες συμπεριφοράς που πιστεύουν ότι οδηγούν στην ευλάβεια.
Ένας από αυτούς είναι η σωματική άσκηση και το βλέπουμε ξεκάθαρα.
Ένας άλλος είναι ο εθελοντισμός.
Πες μου τι συμβαίνει.
Αυτό είναι το ψήγμα.
-Ένα καλό ψήγμα. -Το νευρικό κέντρο.
Ακριβώς.
Εδώ αρχίζει να εκκρίνεται η αδρεναλίνη το πρωί.
ΔΩΡΕΑΝ! ΠΑΡΤΕ ΕΝΑ
Νιώθουμε σαν να είμαστε το χέρι του Θεού.
Νιώθεις οφέλη τώρα; Εδώ, τώρα, κάνοντας αυτήν τη δουλειά;
Φέρνει απέραντη χαρά
κι όλοι κάνουμε επιλογές κάθε μέρα.
Θέλουμε να είμαστε αδρανείς
ή να είμαστε παραγωγικοί;
Ζούμε μια παραγωγική ζωή και υπηρετούμε την ανθρωπότητα.
Δεν ασχολούμαι μόνο με τα βιβλία.
Ταΐζουμε ανθρώπους. Επικοινωνούμε. Επισκεπτόμαστε τους άρρωστους.
Υπάρχουν τόσα πολλά να προσφέρεις.
Ο εθελοντισμός ίσως δεν οδηγεί στην υγεία,
αλλά ξέρουμε ότι όσοι είναι εθελοντές έχουν καλύτερες αναμνήσεις
και κοινωνικές επαφές.
Έχουν υψηλότερα επίπεδα ευτυχίας.
Επειδή περιλαμβάνει σωματική άσκηση,
έχει κάποιο νόημα
γιατί εστιάζεις σε κάποιον άλλον, εκτός από τον εαυτό σου.
ΛΟΜΑ ΛΙΝΤΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ
Είναι κάτι ανεπαίσθητα ισχυρό που συνήθως παραβλέπουμε
σε ό,τι αφορά τη συνταγή της μακροζωίας.
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΛΟΜΑ ΛΙΝΤΑ ΥΓΕΙΑ
Υπάρχει ένας πυλώνας που ξεχωρίζει από τους υπόλοιπους.
Οι Αντβεντιστές δίνουν έμφαση στη διατροφή.
Η Έλεν Γουάιτ είναι ιδρύτρια και ηγέτιδα της Εκκλησίας των Αντβεντιστών.
Στα μέσα του 19ου αιώνα,
ισχυρίζεται ότι είχε ένα όραμα για τη σημασία του καλού τρόπου ζωής…
ΔΡ ΤΖΟΑΝ ΣΑΜΠΑΤΕ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ
…όχι μόνο για την καλή υγεία, αλλά και την καθαρότητα του μυαλού,
για μια καλύτερη σχέση με τον Θεό.
Πρότεινε μια δίαιτα χωρίς κρέας, κάτι σαν χορτοφαγική δίαιτα.
Δεν αφαιρούσε απλά το κρέας.
Υποστήριζε ότι μια ισορροπημένη διατροφή
πρέπει να περιλαμβάνει φρούτα,
όσπρια,
δημητριακά,
λαχανικά
και καρπούς.
Ποια είναι η συνταγή σου για να παραμένεις σε εγρήγορση στα 84;
Η διατροφή.
-Η διατροφή; -Είναι το πιο σημαντικό.
Γιατί αυτή σου δίνει ενέργεια.
Αυτή τρέφει τον εγκέφαλό σου.
Είσαι χορτοφάγος;
Αρχικά δεν ήμουν. Λατρεύαμε τα ψάρια.
Λατρεύαμε το κρέας.
Η χοληστερίνη μου ανέβαινε και δεν ήθελα να πάρω φάρμακα.
Έτσι, σιγά σιγά στραφήκαμε στη χορτοφαγία.
Τι παρατήρησες;
Η αντοχή σου είναι καλύτερη.
Τα ποσοστά της χοληστερίνης είναι καλύτερα,
για αυτό με έπεισε τόσο αυτός ο τρόπος διατροφής.
ΑΓΟΡΑ ΛΟΜΑ ΛΙΝΤΑ
Οι εκτιμήσεις δείχνουν
ότι το περίπου 35% των Αντβεντιστών είναι είτε βίγκαν είτε χορτοφάγοι.
Στην έρευνά μου διαπίστωσα
ότι οι Αντβεντιστές τρώνε πολλά φρούτα και λαχανικά
και μόνο 5% των θερμίδων τους προέρχεται από κρέας, πουλερικά και ψάρια.
Αλλά ο μέσος Αμερικανός καταναλώνει τουλάχιστον τα τριπλά.
Στη Λόμα Λίντα,
η φυτική διατροφή είναι τόσο βασική για τη θρησκεία
που το 1905 έφτιαξαν μια χορτοφαγική εταιρεία.
Ακόμα και σήμερα στην αγορά της Λόμα Λίντα
κυριαρχούν οι φυτικές τροφές.
Τεράστια βαρέλια με καρπούς και σπόρους
κι ένα τεράστιο τμήμα με οπωροκηπευτικά.
Υπάρχει και τμήμα με απομιμήσεις κρέατος,
αλλά είναι διαφορετική εμπειρία από τα κοινά καταστήματα.
Ιστορικά, κατά ένα μεγάλο μέρος,
η κατανάλωση κρέατος σήμαινε καλύτερη υγεία.
Το κρέας είναι παράγοντας κινδύνου για κάποιες παθήσεις.
Παχυσαρκία, καρδιαγγειακές παθήσεις,
κάποιους καρκίνους, διαβήτη.
Επιπλέον, τα τελευταία 20 χρόνια,
η έρευνα έδειξε ότι υπάρχουν συστατικά στα φυτικά τρόφιμα
που δεν υπάρχουν στις ζωικές τροφές
κι είναι απαραίτητα για να έχουμε καλή υγεία και μακροζωία.
Βρήκαμε ότι η συχνή κατανάλωση φρούτων μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα.
Ξέρουμε ότι όσοι τρώνε τακτικά μια χούφτα ξηρούς καρπούς
ζουν τρία χρόνια περισσότερο.
Θεέ μου.
Μειώνουν τις καρδιαγγειακές παθήσεις.
Η συχνή κατανάλωση φασολιών μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου του εντέρου.
Οπότε ωφέλιμη δεν είναι μόνο η απουσία κρέατος.
Είναι η τακτική παρουσία στη διατροφή
δημητριακών ολικής άλεσης, οσπρίων, φρούτων, λαχανικών και ξηρών καρπών.
Συχνά λαμβάνουμε αρνητικό μήνυμα για το φαγητό,
αλλά η έρευνά τους δείχνει
ότι όχι μόνο αποφεύγουν τα ζωικά προϊόντα,
αλλά κι ότι προσθέτουν φρούτα, λαχανικά, καρπούς και φασόλια
που βοηθούν στην απώλεια βάρους και βελτιώνουν το ανοσοποιητικό.
-Καλημέρα. -Πώς είστε;
Καλά.
Άρα ο τρόπος που περνούν τα μηνύματα για την υγεία
είναι θετικός,
αντί να απαγορεύουν να κάνεις κάτι.
Ξέρουμε ότι οι χορτοφάγοι Αντβεντιστές ζουν περισσότερο
και ζυγίζουν περίπου 20 κιλά λιγότερο από τους κρεατοφάγους.
Οπότε, η μελέτη των Αντβεντιστών δείχνει ξεκάθαρα μια δράση.
Κάντε χορτοφαγική διατροφή.
Είναι προσβάσιμη σε όλους.
ΛΟΜΑ ΛΙΝΤΑ ΧΟΡΤΟΦΑΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ
ΕΡΝΕΣΤ ΖΕΪΝ, 95 ΕΤΩΝ
-Έλα από εδώ. -Εντάξει.
Θα σου δείξω πού περάσαμε όλη μας τη ζωή.
-Οι πρόγονοί σου ήταν από την Κίνα; -Ναι.
Καλά κατάλαβα; Από πού;
ΙΝΔΙΚΟΣ ΩΚΕΑΝΟΣ
Από την Καντόνα.
Από τον Νότο;
Ναι.
Ποια από αυτές τις φωτογραφίες είναι η πιο σημαντική για σένα;
Της κόρης μου.
Γιατί η πιο σημαντική είναι της κόρης σου;
Είναι η μόνη που έχω.
Είπες ότι έχεις ήδη ζήσει 30 χρόνια περισσότερα από τον πατέρα σου.
Σωστά.
Είσαι Αντβεντιστής, αλλά ο μπαμπάς σου δεν ήταν;
Δεν είχε ιδέα από υγεία.
Έπινε, κάπνιζε.
Αν ακολουθούσα τα βήματα του μπαμπά, τον τρόπο ζωής του, θα είχα πεθάνει.
ΕΡΝΕΣΤ Σ. ΖΕΪΝ ΤΑΞΗ ΤΟΥ 1956
Θέλω να δοκιμάσω μια θεωρία.
Οι Αμερικανοί έχουν εμμονή με τη γρήγορη λύση για την καλή υγεία.
Μια δίαιτα, ένα συμπλήρωμα.
Αλλά έχω παρατηρήσει
ότι πρέπει να κάνεις τα σωστά πράγματα για πολύ καιρό
και να αποφεύγεις τα λάθος,
και δεν εννοώ για λίγους μόνο μήνες αλλά για χρόνια, δεκαετίες ή για μια ζωή.
Βλέπεις τους Αντβεντιστές και το Σαμπάτ του Σαββάτου.
Κάθε βδομάδα ακολουθείς αυτές τις συνήθειες.
Μας περιγράφεις εν συντομία
τι γίνεται από Παρασκευή βράδυ που αρχίζει το Σαμπάτ ως το Σάββατο;
Τι συμβαίνει; Τι κάνετε;
Δεν ψωνίζουμε. Δεν κάνουμε αθλητισμό, για παράδειγμα.
ΝΤΟΡΟΘΙ ΖΕΪΝ, 89 ΕΤΩΝ
-Τι κάνεις την Παρασκευή; -Πάω στη χορωδία.
Οι Αμερικανοί είναι μέσα στο άγχος.
ΤΙ ΓΛΥΚΟ ΝΑ ΕΜΠΙΣΤΕΥΕΣΑΙ ΤΟΝ ΙΗΣΟΥ
Ανησυχούν. Τρέχουν.
Όλο κάτι κάνουμε. Τα προγράμματά μας είναι γεμάτα.
Οι Αντβεντιστές έχουν ένα καταφύγιο ηρεμίας,
ένα 24ωρο από τη δύση της Παρασκευής ως τη δύση του Σαββάτου,
όπου κλείνουν διακόπτες.
Ως Αντβεντιστής ιεροκήρυκας,
πες μου τι συμβαίνει με το Σαμπάτ των Αντβεντιστών
και βοηθάει τον κόσμο να ζήσει περισσότερο.
Την έβδομη μέρα, ο Θεός ξεκουράστηκε.
ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΤΕΪΛΟΡ, 88 ΕΤΩΝ
Οπότε, ακολουθώντας τις οδηγίες που έδωσε,
μπορώ να βρω την ανάπαυση σε Αυτόν.
Αυτή η ανάπαυση δεν σημαίνει μόνο ότι ξαπλώνω, ότι κοιμάμαι.
Αυτή η πραγματική ξεκούραση, η ικανοποίηση,
κάνει τη διαφορά.
Ανησυχείς γενικά για τα πράγματα ή είσαι γαλήνιος;
Λοιπόν, θα έλεγα ότι γενικά είμαι γαλήνιος.
Η ανησυχία δεν προσφέρει τίποτα.
Σου στερεί τη δύναμή σου.
Η συναισθηματική σου υγεία δεν είναι καλή όταν ανησυχείς.
Τι να φάω; Τι να πιω; Τι να φορέσω;
Αυτό κάνουν οι άλλοι.
ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
Οπότε, βλέπω μια ξεκάθαρη τάση σε αυτές τις Μπλε Ζώνες, την πίστη.
Οι Αντβεντιστές είναι προφανώς πολύ θρησκευόμενοι.
Στη Σαρδηνία είδαμε πολύ αυστηρούς Καθολικούς
και στην Οκινάουα
είδαμε την ευλάβεια στους προγόνους.
Όταν προσεύχεται στους προγόνους τι ζητάει;
Να μας προστατεύουν. Ζητώ προστασία.
Σας παρακαλώ, προσέξτε μας.
Γι' αυτά προσεύχομαι. Να είμαστε υγιείς.
Για τα εγγόνια μου.
Να είναι ασφαλή.
Έρευνες δείχνουν ότι όσοι παρακολουθούν θρησκευτικές τελετές
τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, κερδίζουν επτά επιπλέον χρόνια ζωής.
Δεν έχει σημασία η θρησκεία σου.
Έχει ότι ανήκεις σε μια κοινότητα που βασίζεται στην πίστη και εμφανίζεσαι.
ΛΟΜΑ ΛΙΝΤΑ ΠΙΣΤΗ
Αυτό είναι κάτι στο οποίο όλοι έχουμε πρόσβαση.
Πατέρα και Θεέ μας στα ψηλά, κοίτα χαμηλά.
Κοίτα τη δημιουργία σου,
τους γιους και τις κόρες σου.
Σε ευχαριστούμε για αυτήν τη συγκέντρωση,
οι νέοι κι οι όχι νέοι.
Σε ευχαριστούμε για την υπηρεσία που παρέχουμε σήμερα.
Ευχαριστούμε.
Για αυτούς τους Αντβεντιστές, νομίζω ότι αυτό τους κρατάει στο πρόγραμμα.
Σου υπενθυμίζει να συνδέεσαι κοινωνικά.
Σου υπενθυμίζει τον σκοπό σου.
Σου υπενθυμίζει να τρως χορτοφαγικά.
Το πρόβλημα με τις περισσότερες παρεμβάσεις υγείας
είναι ότι δεν διαρκούν πολύ.
Ξέρουμε ότι οι συμπεριφορές υγείας είναι μεταδοτικές.
Σύμφωνα με μελέτες, αν οι φίλοι σου είναι παχύσαρκοι,
είναι πολύ πιθανό να γίνεις κι εσύ υπέρβαρος.
Το κάπνισμα, ακόμα κι η μοναξιά, μπορεί να είναι μεταδοτικά.
Το ουσιαστικότερο από αυτά τα μαθήματα είναι ότι πρέπει να μπεις στη σωστή ομάδα.
ΛΟΜΑ ΛΙΝΤΑ ΣΩΣΤΗ ΟΜΑΔΑ
Αν περιτριγυρίζεσαι από ανθρώπους που θεωρούν αναψυχή
την κηπουρική ή το περπάτημα,
θα υπάρχει σοβαρός αντίκτυπος στις συνήθειές σου.
Καλό είναι να έχεις χορτοφάγους ή βίγκαν στον κοινωνικό σου περίγυρο,
γιατί θα σου μάθουν να τρως χορτοφαγικά.
Ίσως έτσι πας στον Παράδεισο. Δεν ξέρω.
Αλλά σίγουρα θα παραμείνεις στον σωστό δρόμο
σε ό,τι αφορά τις υγιεινές συνήθειες και συμπεριφορές,
και εκεί έγκειται η δύναμη.
Βρήκαμε σπουδαία παραδείγματα μακροζωίας στη Σαρδηνία,
στην Οκινάουα και στη Λόμα Λίντα.
Όπου πήγαμε, μάθαμε και κάτι καινούριο.
Αλλά ήθελα να βρω κι άλλα μέρη με μακροζωούντες.
Έμαθα για ένα μέρος απέναντι από την Τουρκία,
στην Ελλάδα.
Δεν εκπλήσσομαι που οι άνθρωποι εδώ ζουν πολύ.
Αλλά υπάρχουν 227 κατοικημένα νησιά στην Ελλάδα,
και μόνο ένα από αυτά
υπερέχει κατά πολύ από τα υπόλοιπα σε ό,τι αφορά τη μακροζωία.
Τι συμβαίνει εδώ;
Η σειρά ψυχαγωγεί κι ενημερώνει,
δεν παρέχει ιατρικές συμβουλές.
Συμβουλευτείτε τον γιατρό σας
προτού αλλάξετε διατροφή, άσκηση ή τρόπο ζωής.