1
00:00:12,470 --> 00:00:17,142
Noong 1999, may Italian
na researcher na di kilala

2
00:00:17,225 --> 00:00:19,894
sa international longevity conference

3
00:00:19,978 --> 00:00:23,857
na nag-report
ng kakaibang dami ng edad 100.

4
00:00:24,649 --> 00:00:26,026
Pambihira ito

5
00:00:26,109 --> 00:00:29,112
kaya marami sa komunidad ng siyensiya

6
00:00:29,195 --> 00:00:30,655
ay duda sa kanya.

7
00:00:32,657 --> 00:00:35,869
Siya si Dr. Gianni Pes.

8
00:00:36,870 --> 00:00:39,748
Sa report niya,
nakita niya sa Sardinia sa Italy

9
00:00:39,831 --> 00:00:44,919
ang lugar na sampung beses
ang dami ng edad 100 kaysa sa mahahanap

10
00:00:45,003 --> 00:00:47,881
sa parehong populasyon sa US.

11
00:00:50,800 --> 00:00:54,012
Mas nakakabilib ang mapa niya.

12
00:00:54,095 --> 00:00:59,184
Tuwing makakadiskubre siya
ng lugar na maraming edad 100,

13
00:00:59,267 --> 00:01:01,352
tutuldukan niya ng asul.

14
00:01:03,146 --> 00:01:08,359
Sa isang lugar, sobrang dami
ng tuldok at nagmukhang asul na kumpol.

15
00:01:08,443 --> 00:01:12,238
Dito galing ang tinatawag na Blue Zone.

16
00:01:14,449 --> 00:01:16,326
Galing na akong Okinawa

17
00:01:16,409 --> 00:01:19,871
kung saan una kong tinuklas
ang haba ng buhay ng tagaroon.

18
00:01:19,954 --> 00:01:24,417
Nang narinig ko ang Blue Zone
na mga anim na bayan sa nayon,

19
00:01:24,501 --> 00:01:27,670
naisip kong baka may bagong clue rito.

20
00:01:27,754 --> 00:01:31,091
At para tiyak kong malaman,

21
00:01:31,174 --> 00:01:33,718
dapat mapuntahan at imbestigahan.

22
00:01:57,575 --> 00:02:01,871
Ang Baunei ay isang magandang lokasyon

23
00:02:02,497 --> 00:02:08,461
sa lugar na matitigas ang bato

24
00:02:08,545 --> 00:02:11,464
sa itaas ng kapatagan,

25
00:02:11,548 --> 00:02:15,051
sa ilalim ng bundok at gitna ng baybayin.

26
00:02:16,427 --> 00:02:20,640
Lahat ng dumadaan
ay natitigil sa kagandahan nito.

27
00:02:20,723 --> 00:02:22,183
Mukhang maganda!

28
00:02:22,267 --> 00:02:24,561
Ang dumadaan ay nananabik

29
00:02:24,644 --> 00:02:30,775
sa kagandahan at tanawin nito.

30
00:02:39,033 --> 00:02:44,747
Kadalasan, ang haba ng buhay
sa Blue Zone ay sa mabubundok.

31
00:02:44,831 --> 00:02:46,416
-May napansin ka?
-Mismo.

32
00:02:46,958 --> 00:02:50,003
Altitude ang una naming hypothesis.

33
00:02:50,086 --> 00:02:52,714
Aktibong hypothesis ito.

34
00:02:52,797 --> 00:02:56,801
Ang mga bayan ay mas mataas sa 700 metro.

35
00:02:56,885 --> 00:02:59,429
-Metro, mga 2,200 feet.
-Tama.

36
00:02:59,512 --> 00:03:03,933
Pero di talaga altitude ang sagot.

37
00:03:16,404 --> 00:03:17,238
Gandang umaga.

38
00:03:17,322 --> 00:03:18,448
Gandang umaga.

39
00:03:18,531 --> 00:03:21,409
Ba't ngayon ka lang? Nakapagluto na kami!

40
00:03:21,492 --> 00:03:22,535
Munting piyesta!

41
00:03:22,619 --> 00:03:23,661
Gandang umaga.

42
00:03:23,745 --> 00:03:25,872
Gandang umaga.

43
00:03:25,955 --> 00:03:27,415
Ano'ng ginagawa n'yo?

44
00:03:27,498 --> 00:03:28,833
Gathulis.

45
00:03:28,917 --> 00:03:30,210
Matamis?

46
00:03:30,293 --> 00:03:33,504
Hindi. Di ito matamis.

47
00:03:33,588 --> 00:03:35,965
Patatas at keso.

48
00:03:37,967 --> 00:03:41,596
Ang kalusugan ba niya
ay mabuti, napakabuti, o napakahusay?

49
00:03:41,679 --> 00:03:42,680
Report sa sarili.

50
00:03:55,652 --> 00:03:57,612
Mabuti, di mahusay.

51
00:03:57,695 --> 00:03:59,447
Di pwedeng sobrang husay.

52
00:04:00,823 --> 00:04:04,994
Sa tingin niya, ba't humaba
ang buhay niyang malusog?

53
00:04:05,078 --> 00:04:09,457
Tulad ng sabi ko,
pananampalataya at pag-asa.

54
00:04:09,540 --> 00:04:13,044
'Yon na. Di dahil sa gawa ko.

55
00:04:13,127 --> 00:04:14,921
Gaano ka kadalas magsimba?

56
00:04:17,590 --> 00:04:20,760
-Araw-araw.
-Pag mabagal ang lakad, sampung minuto.

57
00:04:20,843 --> 00:04:24,430
Ang galing no'n
kasi sa labas ng bahay niya,

58
00:04:25,473 --> 00:04:26,724
pataas 'yon.

59
00:04:31,104 --> 00:04:33,940
Noong bata ako, taniman lang ng wheat ito.

60
00:04:34,941 --> 00:04:37,610
-Tanda mong post office dito dati?
-Oo.

61
00:04:37,694 --> 00:04:41,322
-Trabaho noon ni Mrs. Lavinia.
-Oo, tanda ko.

62
00:04:42,699 --> 00:04:43,574
Gandang gabi!

63
00:04:43,658 --> 00:04:44,659
Hello!

64
00:04:44,742 --> 00:04:46,744
Saan punta mo? Papasyal?

65
00:04:48,579 --> 00:04:52,041
Parang 99% ng lahat ng biyahe sa Blue Zone

66
00:04:52,125 --> 00:04:54,335
ay pataas o pababa.

67
00:04:54,877 --> 00:04:57,755
Marami pang nayon sa baba ng bundok.

68
00:04:57,839 --> 00:05:00,258
Di gaanong mahahaba ang buhay doon.

69
00:05:00,341 --> 00:05:03,052
Ito ang inaral ni Gianni.

70
00:05:04,262 --> 00:05:07,307
Nag-interview siya ng 300 na edad 100.

71
00:05:07,390 --> 00:05:11,185
Kinumpara niya ito sa porma ng nayon nila.

72
00:05:11,269 --> 00:05:13,229
Malinaw niyang nalamang

73
00:05:13,313 --> 00:05:16,107
malaking dahilan ng mahabang buhay

74
00:05:16,190 --> 00:05:17,608
ay ang tarik ng nayon.

75
00:05:20,737 --> 00:05:23,823
Napakahalaga sa amin
ng tarik. Makikita mo rito.

76
00:05:24,782 --> 00:05:28,828
Sa paglalakad lang,
dagdag ang enerhiyang ilalabas.

77
00:05:31,539 --> 00:05:35,293
Maraming bahay na dalawa,
tatlo, o may apat na palapag.

78
00:05:35,376 --> 00:05:39,172
Araw-araw, 30 hakbang
ang taas-babang nilalakad.

79
00:05:41,090 --> 00:05:45,845
Sino'ng mag-aakalang konektado
ang tarik ng bayan sa haba ng buhay?

80
00:05:46,387 --> 00:05:50,933
Walang malaking muscle
o nag-triathlon. Naglalakad lang.

81
00:05:53,936 --> 00:05:58,691
Naaalala ko sa Okinawa
ang araw-araw na paghahardin

82
00:05:58,775 --> 00:06:02,653
at ang pagtayo-upo sa sahig. May pareho.

83
00:06:02,737 --> 00:06:05,782
Di nila alam na nag-eehersisyo sila.

84
00:06:05,865 --> 00:06:09,202
Natural ang galaw nila buong araw.

85
00:06:10,703 --> 00:06:13,915
Maraming nakaupo
nang halos kalahati ng araw.

86
00:06:15,416 --> 00:06:19,712
Nakaupo mula sa kotse
papuntang silya at sofa.

87
00:06:20,380 --> 00:06:22,924
Ang matagal na di paggalaw

88
00:06:23,007 --> 00:06:26,302
ay nilalapit tayo
sa diabetes at sakit sa puso.

89
00:06:26,386 --> 00:06:28,429
Mga pampaikli ng buhay.

90
00:06:28,930 --> 00:06:30,181
Pero sa Sardinia,

91
00:06:30,264 --> 00:06:33,226
bibihira ang may ganitong mga sakit

92
00:06:33,309 --> 00:06:35,561
kaya mas mahaba ang buhay nila.

93
00:06:37,438 --> 00:06:39,440
Interesanteng clue ito.

94
00:06:40,233 --> 00:06:44,570
Para humaba ang buhay,
wag bumili ng mahal na membership sa gym.

95
00:06:44,654 --> 00:06:48,950
Wag nang mag-elevator. Maghagdan na lang.

96
00:06:49,450 --> 00:06:54,622
PAGKATARIK

97
00:07:12,098 --> 00:07:15,893
Ang Blue Zone sa Sardinia
ay ang rehiyon ng Barbagia

98
00:07:17,937 --> 00:07:21,441
mula sa parehong salita ng "barbarian."

99
00:07:22,942 --> 00:07:28,030
Mga 13,000 taon
ang nakaraan, sinakop ang buong isla.

100
00:07:28,531 --> 00:07:30,783
Dumating ang mga Phoenician,

101
00:07:30,867 --> 00:07:32,285
tapos mga Romano,

102
00:07:32,368 --> 00:07:33,828
tapos mga Arabo.

103
00:07:33,911 --> 00:07:38,791
Bawat mananakop
ay sinubukang alilain ang mga tao.

104
00:07:41,544 --> 00:07:44,589
Kaya lumikas ang tao papuntang bundok.

105
00:07:46,466 --> 00:07:51,179
Walang lumalapit sa kanila
kasi may matindi silang reputasyon.

106
00:07:52,054 --> 00:07:55,475
Gulo ang dulot ng dayuhan.
Kung may napadaang dayuhan,

107
00:07:55,558 --> 00:07:58,561
talim ng espada ang humaharap sa kanila.

108
00:07:58,644 --> 00:08:04,150
Sa 2,000 taon, naging tradisyon
ang ganitong uri ng pamumuhay.

109
00:08:04,233 --> 00:08:05,776
Gabay ng pag-uugali.

110
00:08:06,360 --> 00:08:09,197
May partikular na values at diyeta.

111
00:08:11,240 --> 00:08:13,534
Di iba ang nakikita ngayon

112
00:08:13,618 --> 00:08:16,370
sa pwedeng makita
libong taon ang nakaraan.

113
00:08:27,798 --> 00:08:28,716
Uminit?

114
00:08:30,426 --> 00:08:32,720
Di agad iinit 'yan.

115
00:08:32,803 --> 00:08:37,517
Dapat haluin mo tapos iwanan saglit.

116
00:08:37,600 --> 00:08:39,018
Di ka magaling dito!

117
00:08:41,020 --> 00:08:42,688
Asan ang asin?

118
00:08:44,273 --> 00:08:45,316
Ang sibuyas?

119
00:08:45,816 --> 00:08:50,154
Para malaman ang kinakain
ng taga-Sardinia para umabot sa 100,

120
00:08:50,780 --> 00:08:54,659
magandang tingnan
ang kusina ng matatandang babae.

121
00:08:57,286 --> 00:09:00,873
Ilang henerasyon na ang niluluto nila.

122
00:09:03,960 --> 00:09:07,672
Pero ang ikinagulat ko
ay ang pasta at tinapay.

123
00:09:08,339 --> 00:09:10,424
Bilang mula sa US, napahinto ako.

124
00:09:10,508 --> 00:09:12,760
Carbs ang kalaban, di ba?

125
00:09:13,636 --> 00:09:15,388
Mga tinapay, pasta,

126
00:09:15,471 --> 00:09:18,599
walang takas
sa konseptong simpleng carbs ito.

127
00:09:21,227 --> 00:09:25,731
Ang punto rito,
ang paghanda sa simpleng carbs.

128
00:09:26,440 --> 00:09:30,194
Halimbawa, sa paggawa ng sourdough bread,

129
00:09:30,278 --> 00:09:34,365
ibang-iba ang proseso
sa karaniwang puting tinapay

130
00:09:34,448 --> 00:09:39,495
kasi pampaalsa ang sourdough
na may bacteria na lactobacillus

131
00:09:39,579 --> 00:09:43,040
na nagpapababa
ng glycemic load ng pagkain.

132
00:09:43,833 --> 00:09:48,254
Binababaan ng sourdough
ang pagpasok ng asukal.

133
00:09:49,171 --> 00:09:52,633
Kaya siguro bibihira ang may diabetes

134
00:09:52,717 --> 00:09:54,802
kaya mas humahaba ang buhay.

135
00:09:55,386 --> 00:09:59,015
Pero mas makikita rito
ang complex carbohydrates

136
00:09:59,890 --> 00:10:02,727
tulad ng wholegrain,
berdeng gulay, at beans.

137
00:10:03,227 --> 00:10:07,690
Maraming siglo nang
kinakain ang minestrone rito.

138
00:10:08,316 --> 00:10:12,612
Ano ang minestrone?
May beans, minsan pasta,

139
00:10:12,695 --> 00:10:14,572
anumang merong gulay

140
00:10:14,655 --> 00:10:16,824
na nakatanim sa hardin.

141
00:10:16,907 --> 00:10:20,244
Lahat ng sangkap
ay may iba-ibang uri ng fiber.

142
00:10:20,328 --> 00:10:24,832
Bantay ito sa pamamaga
at pampalakas ng resistensiya.

143
00:10:24,915 --> 00:10:26,417
Pwede akong…

144
00:10:26,500 --> 00:10:27,710
Tingnan mo!

145
00:10:30,087 --> 00:10:31,881
Araw-araw nilang kinakain.

146
00:10:31,964 --> 00:10:34,342
Karamihan ito ng calories nila,

147
00:10:34,425 --> 00:10:36,594
ang magandang sopas na gulay.

148
00:10:40,306 --> 00:10:43,893
Tulad ng purple na kamote sa Okinawa,

149
00:10:44,560 --> 00:10:47,563
mataas ang carbs sa Sardinia.

150
00:10:51,525 --> 00:10:53,069
Napaisip ako.

151
00:10:53,152 --> 00:10:57,239
Baka di masama ang carbs
kung tama ang pagkakaluto.

152
00:11:01,452 --> 00:11:06,624
MABUTING CARBS

153
00:11:11,629 --> 00:11:13,964
Ilang edad 100 sa sementeryong ito?

154
00:11:14,048 --> 00:11:16,676
Mga 30 ang bilang ko.

155
00:11:16,759 --> 00:11:19,428
-Edad 100, 30?
-Oo, 30.

156
00:11:20,096 --> 00:11:21,681
Teka, 103 'yan?

157
00:11:22,431 --> 00:11:23,599
Mula 1880…

158
00:11:23,683 --> 00:11:24,517
Mismo.

159
00:11:24,600 --> 00:11:26,227
-Mga 103.
-Oo, 103.

160
00:11:26,310 --> 00:11:28,938
Tabi-tabing nakalibing na edad 103.

161
00:11:29,563 --> 00:11:31,107
Wala lang kay Gianni.

162
00:11:32,483 --> 00:11:37,571
Minsan, may mag-asawang
nakalibing na parehong edad 100.

163
00:11:38,364 --> 00:11:41,409
Kahit di ako tumambay
sa sementeryo ng Sardinia,

164
00:11:41,492 --> 00:11:43,994
alam kong matagal silang nabuhay.

165
00:11:44,078 --> 00:11:48,416
Kung lalaliman ang pagsuri,
may interesanteng mangingibabaw.

166
00:11:48,499 --> 00:11:52,628
Mas mahaba ang buhay
ng mga babae kaysa lalaki.

167
00:11:53,671 --> 00:11:56,298
Sa US, kada edad 100 na lalaki,

168
00:11:56,382 --> 00:11:59,135
may limang katumbas na babae.

169
00:11:59,218 --> 00:12:01,929
Pero dito sa Sardinia, pantay lang.

170
00:12:02,012 --> 00:12:05,975
Dito pinakamaraming
lalaking edad 100 sa mundo.

171
00:12:07,435 --> 00:12:13,190
May dalawa akong tita.
Namatay ng 103 ang isa, 102 ang isa.

172
00:12:13,858 --> 00:12:15,317
Ilang taon na kayo?

173
00:12:16,318 --> 00:12:17,445
Tanda na 'yan!

174
00:12:18,738 --> 00:12:21,157
Wag kang maniwala riyan.

175
00:12:24,076 --> 00:12:25,369
Ano'ng meron dito?

176
00:12:25,453 --> 00:12:28,956
Ano'ng espesyal
na ginagawa ng kalalakihan?

177
00:12:29,039 --> 00:12:31,041
Di sila magsasaka o manggagawa.

178
00:12:31,125 --> 00:12:33,836
Wala silang mga bar at restaurant.

179
00:12:34,336 --> 00:12:38,257
Tradisyonal palang
mga pastol ang kalalakihan.

180
00:12:58,110 --> 00:13:01,614
Ginagatasan muna ang mga hayop.

181
00:13:02,573 --> 00:13:04,658
Maaga bago magliwanag.

182
00:13:16,212 --> 00:13:17,838
Wala pang pader noon.

183
00:13:18,923 --> 00:13:21,425
Dapat laging sundan ang mga hayop.

184
00:13:26,514 --> 00:13:27,807
Bakit pagpapastol

185
00:13:27,890 --> 00:13:31,310
ang nagpapahaba ng buhay ng kalalakihan?

186
00:13:34,396 --> 00:13:38,359
Kasama ang mga hayop.
Naglalakad lagi sa bundok.

187
00:13:38,442 --> 00:13:39,443
Umiidlip sila.

188
00:13:39,527 --> 00:13:42,154
Pag happy hour,
nakabalik na sila sa bayan.

189
00:13:42,238 --> 00:13:44,532
Nakikipag-inuman sa mga kaibigan.

190
00:13:47,368 --> 00:13:49,829
Nagtatrabaho ang mga lalaki rito

191
00:13:49,912 --> 00:13:53,958
pero parang di sila
naii-stress sa trabaho.

192
00:13:55,125 --> 00:13:58,254
Ang stress ay pinipindot na buton ng utak

193
00:13:58,337 --> 00:14:03,926
para gumana ang mekanismong
naghahanda sa atin sa malala.

194
00:14:04,009 --> 00:14:08,138
Pag na-stress tayo,
tumataas ang glucose sa dugo.

195
00:14:08,222 --> 00:14:09,139
Wow.

196
00:14:09,223 --> 00:14:12,059
Tataas din ang inflammatory markers.

197
00:14:12,142 --> 00:14:13,936
Ebolusyon natin ang dahilan.

198
00:14:14,019 --> 00:14:18,148
Pag tumatakas sa hayop at nasugatan ka,

199
00:14:18,232 --> 00:14:20,276
protektado ka sa inflammation.

200
00:14:20,860 --> 00:14:22,611
-Pag na-stress tayo?
-Oo.

201
00:14:22,695 --> 00:14:23,863
Pakinabang pala.

202
00:14:23,946 --> 00:14:26,031
Kung saglit lang ito.

203
00:14:26,115 --> 00:14:29,952
Problema pag matagal nakapindot ang buton.

204
00:14:30,536 --> 00:14:32,913
Negatibo na ang epekto.

205
00:14:35,499 --> 00:14:37,042
Ang matagalang stress

206
00:14:37,126 --> 00:14:40,212
ay pwedeng magdulot ng mga sakit sa puso.

207
00:14:41,881 --> 00:14:45,843
Hindi sa walang stress ang mga pastol.

208
00:14:45,926 --> 00:14:49,597
Bibihira lang ang malalang stress.

209
00:14:51,432 --> 00:14:54,560
Sa survey ng araw-araw
na stress sa buong mundo,

210
00:14:54,643 --> 00:14:56,729
kabaligtaran ang resulta sa US.

211
00:14:57,229 --> 00:15:00,482
Lampas ng 20% ang US sa average.

212
00:15:01,150 --> 00:15:05,779
Ang isang benepisyo ng stress

213
00:15:05,863 --> 00:15:08,449
ay pag aktibo nating kinakaya ito.

214
00:15:09,074 --> 00:15:11,076
Ngayon, sa mundong urban,

215
00:15:11,160 --> 00:15:13,704
sa social media, sa balita,

216
00:15:13,787 --> 00:15:17,207
abot tayo ng lahat ng problema sa mundo.

217
00:15:17,291 --> 00:15:20,252
Mga problemang di pisikal na makokontrol.

218
00:15:21,587 --> 00:15:25,382
Pero makokontrol mo
ang paggamot sa kambing

219
00:15:25,466 --> 00:15:27,551
para malusog ang mga alaga mo.

220
00:15:27,635 --> 00:15:30,888
Itong aktibo nating kinakaya,

221
00:15:30,971 --> 00:15:34,058
naaayos mo ang mga problema mo.

222
00:15:34,141 --> 00:15:37,353
Napakahalaga nito sa mental health,

223
00:15:38,062 --> 00:15:40,940
cognitive longevity, at tatag sa stress.

224
00:15:42,816 --> 00:15:47,112
Sa karamihan ng mundo,
tutok tayo sa pagtatrabaho para umunlad.

225
00:15:47,196 --> 00:15:48,989
Araw-araw.

226
00:15:49,073 --> 00:15:52,701
Sa Sardinia,
di ito tungkol sa ginagawa nila

227
00:15:52,785 --> 00:15:53,994
kundi kung paano.

228
00:15:55,537 --> 00:16:00,334
PAGKONTROL NG STRESS

229
00:16:06,757 --> 00:16:10,594
Isa pang clue.
Pag nakakita ka ng matatanda,

230
00:16:10,678 --> 00:16:13,222
marami ring nursing home.

231
00:16:13,722 --> 00:16:14,974
Iba rito.

232
00:16:15,057 --> 00:16:19,269
Wala akong nakitang
nursing home sa Blue Zone na ito.

233
00:16:20,980 --> 00:16:25,442
Kung walang nag-aalagang
pasilidad sa mga matatanda,

234
00:16:25,526 --> 00:16:27,194
paano sila inaalagaan?

235
00:16:37,413 --> 00:16:40,666
Ayoko sa eskuwela noon kasi may isusulat.

236
00:16:41,166 --> 00:16:43,377
Ngayon, ayaw isoli ang pen mo.

237
00:16:44,378 --> 00:16:47,006
Nasa huli na siya.

238
00:16:48,132 --> 00:16:51,010
Kaka-101 mo lang?

239
00:16:51,093 --> 00:16:52,386
Noong 80 ako,

240
00:16:52,469 --> 00:16:55,848
may nagtanong sa pensiyon ko pagretiro.

241
00:16:55,931 --> 00:16:59,977
Namamatay ang kapamilya ko ng mga edad 80.

242
00:17:00,060 --> 00:17:02,479
Naisip kong walang silbi ang pensiyon.

243
00:17:02,563 --> 00:17:07,359
Kaya 21 taon akong
walang bayad na pensiyon.

244
00:17:07,443 --> 00:17:09,862
Pero tumanda ka na.

245
00:17:11,238 --> 00:17:12,906
Lagi siyang single?

246
00:17:12,990 --> 00:17:13,907
Oo.

247
00:17:13,991 --> 00:17:16,285
Lagi ka bang single, Tita Gio?

248
00:17:16,368 --> 00:17:19,455
-Oo.
-Totoo, lagi siyang single.

249
00:17:19,538 --> 00:17:20,831
Nanatiling single.

250
00:17:21,665 --> 00:17:25,502
Salitan kami
sa pag-aalaga sa kanya araw-araw.

251
00:17:25,586 --> 00:17:28,672
Pinapasyal namin siya, pinagluluto.

252
00:17:29,339 --> 00:17:32,926
Kahit noon pa, kasama siya
sa kainan ng mga pamangkin.

253
00:17:33,010 --> 00:17:36,221
Di namin siya iniiwan tuwing Linggo

254
00:17:36,305 --> 00:17:40,059
kahit abala kami sa anak namin.

255
00:17:40,142 --> 00:17:43,979
Ina ang turing namin sa kanya.

256
00:17:45,105 --> 00:17:49,026
Wala siyang sariling anak
pero inalagaan niya kami.

257
00:17:49,818 --> 00:17:52,237
Minsan, may matinding sakit siya.

258
00:17:53,697 --> 00:17:55,199
Inospital namin siya.

259
00:17:55,699 --> 00:17:57,159
Sa ospital,

260
00:17:57,785 --> 00:18:00,579
lagi siyang nakaharap sa pader.

261
00:18:00,662 --> 00:18:02,915
Di nakikipag-usap sa iba.

262
00:18:02,998 --> 00:18:06,668
Di siya nagsasalita.
Alam naming mawawala na siya.

263
00:18:06,752 --> 00:18:10,589
Kaya salitan kaming grupo.

264
00:18:10,672 --> 00:18:12,216
Pinapakain siya.

265
00:18:12,299 --> 00:18:13,842
Tinataas ang ulo niya

266
00:18:13,926 --> 00:18:15,844
kasi di siya makatayo.

267
00:18:20,307 --> 00:18:23,936
Baka namatay na siya
kung inabandona siya noon.

268
00:18:24,728 --> 00:18:30,317
Malinaw na ang taga-Blue Zone
ay malapit sa matatandang kamag-anak

269
00:18:30,400 --> 00:18:32,986
para mas maalagaan sila.

270
00:18:33,821 --> 00:18:38,909
Isang mabilis na pampaikli
ng buhay ng isang magulang

271
00:18:38,992 --> 00:18:40,994
ay ilagay sila sa retirement home.

272
00:18:41,078 --> 00:18:42,496
Pagpasok doon,

273
00:18:42,579 --> 00:18:46,416
bawas na ng dalawa hanggang
anim na taon, depende sa sitwasyon.

274
00:18:46,500 --> 00:18:50,838
Tinataya ng isang pag-aaral
na ngayon, ang edad 50 sa US

275
00:18:50,921 --> 00:18:53,632
ay may 53% na tsansang

276
00:18:53,715 --> 00:18:56,885
ipapasok siya
sa nursing home sa buhay niya.

277
00:18:56,969 --> 00:18:59,429
Pero sa Sardinia, wala ito.

278
00:18:59,513 --> 00:19:02,558
Napakahalaga ng komunidad sa kanila.

279
00:19:02,641 --> 00:19:06,228
Nagsama-samang komunidad
na pamilya ang pundasyon.

280
00:19:06,311 --> 00:19:09,439
Nasa bahay sila. Di lang sila inaalagaan,

281
00:19:09,523 --> 00:19:12,151
nakokonsulta pa sa dunong nila.

282
00:19:21,869 --> 00:19:23,662
Mas mauunawaan ito

283
00:19:23,745 --> 00:19:27,583
sa abandonadong bayan ng Gairo Vecchio.

284
00:19:33,797 --> 00:19:37,009
May lumang kuwento na noong unang panahon,

285
00:19:37,593 --> 00:19:39,553
pag pabigat na ang matatanda,

286
00:19:40,220 --> 00:19:44,850
dadalhin ka ng panganay
sa tuktok ng bangin para itulak.

287
00:19:47,603 --> 00:19:50,564
Tahimik na tumanggi ang isang anak.

288
00:19:51,815 --> 00:19:54,526
Tinago niya ang edad 70 niyang ama.

289
00:19:54,610 --> 00:19:57,613
Paglipas ng panahon,
naging matagumpay itong anak.

290
00:19:59,114 --> 00:20:01,783
Nang tanungin sa sekreto ng tagumpay niya,

291
00:20:01,867 --> 00:20:04,536
binunyag niyang buhay pa ang ama niya

292
00:20:04,620 --> 00:20:08,790
at nagtagumpay siya
sa nakuhang dunong sa ama.

293
00:20:09,625 --> 00:20:13,086
Ang koneksiyon natin sa nakatatanda

294
00:20:13,170 --> 00:20:15,339
ay kayamanang pahahalagahan.

295
00:20:15,422 --> 00:20:19,718
Sila kasi ang dahilan
kaya humuhusay tayo sa buhay.

296
00:20:20,761 --> 00:20:23,722
Masaya ka rito o trabaho lang ito?

297
00:20:23,805 --> 00:20:25,182
Alam mo,

298
00:20:25,265 --> 00:20:27,059
pag pupunta kami rito,

299
00:20:27,142 --> 00:20:28,393
nare-relax kami.

300
00:20:29,144 --> 00:20:30,562
Nare-relax kami.

301
00:20:30,646 --> 00:20:33,941
Hinahon ang dulot niya.

302
00:20:34,024 --> 00:20:37,236
Parang nakaka-relax
ang pag-aalaga kay Giulia.

303
00:20:41,240 --> 00:20:44,493
Nang una kong
inimbestiga ang Blue Zone dito,

304
00:20:44,576 --> 00:20:48,622
tutok ako sa sourdough at minestrone.

305
00:20:48,705 --> 00:20:50,457
Iyon pala,

306
00:20:50,540 --> 00:20:54,503
mas malakas na pampahaba ng buhay dito

307
00:20:55,462 --> 00:20:57,756
ang mga tradisyon at kaugalian.

308
00:20:59,216 --> 00:21:02,177
Ang labis na respeto sa pamilya.

309
00:21:06,306 --> 00:21:11,895
PANGANGALAGA SA MGA MATATANDA

310
00:21:17,109 --> 00:21:19,695
Nakabukod ang Sardinia at Okinawa.

311
00:21:20,320 --> 00:21:22,281
Nasa liblib na lugar

312
00:21:22,364 --> 00:21:28,870
na tradisyonal na naiwasan
ang nakakasirang modernisasyon.

313
00:21:31,707 --> 00:21:35,919
Ito ang nakakapagpatuwa
sa susunod kong hakbang.

314
00:21:36,003 --> 00:21:39,548
Nang simulan ko
ang paghahanap ng mga Blue Zone,

315
00:21:39,631 --> 00:21:45,178
gusto kong malaman
kung may ganito rin sa US.

316
00:21:46,096 --> 00:21:49,433
Nagsimula ako sa CDC. Wala masyado.

317
00:21:49,516 --> 00:21:53,603
May datos ng inaasahang
haba ng buhay kada county.

318
00:21:53,687 --> 00:21:55,105
Di nakatulong.

319
00:21:56,565 --> 00:22:01,528
Nakita ko itong pag-aaral
sa kalusugan ng Adventist.

320
00:22:03,613 --> 00:22:07,784
Inaral ang Sabadista. Di pamilyar sa akin.

321
00:22:07,868 --> 00:22:12,039
Sinundan sa pag-aaral
ang 96,000 na Sabadista.

322
00:22:12,122 --> 00:22:15,250
Inalam kung gaano katagal silang nabuhay.

323
00:22:15,334 --> 00:22:19,087
Tinanong sila
tungkol sa gawi at pamumuhay.

324
00:22:19,171 --> 00:22:25,135
Makikita ang pag-uugaling
pwedeng nagpapahaba ng buhay.

325
00:22:26,094 --> 00:22:29,556
Nakakagulat lang
ang natuklasan sa isang komunidad.

326
00:22:29,639 --> 00:22:33,769
Sadyang humahaba
ang buhay ng mga Sabadista.

327
00:22:33,852 --> 00:22:37,189
Di kakaibang lokasyon
sa kabilang panig ng mundo.

328
00:22:37,272 --> 00:22:40,859
Blue Zone ito sa mismong suburb sa US.

329
00:22:42,527 --> 00:22:47,449
Tanda ko pa
ang una kong dalaw sa Loma Linda.

330
00:22:48,158 --> 00:22:51,036
Dumating ako sa airport ng Los Angeles,

331
00:22:51,119 --> 00:22:55,707
nagrenta ng kotse, halos
dalawang oras sa San Bernardino Freeway.

332
00:22:55,791 --> 00:22:57,626
Anim na lane ang traffic.

333
00:22:58,585 --> 00:23:01,046
Tapos lumiko ako pa-Loma Linda.

334
00:23:01,129 --> 00:23:03,924
Una kong nakita ay Del Taco.

335
00:23:04,007 --> 00:23:06,259
Nagtaka akong Blue Zone ito.

336
00:23:32,536 --> 00:23:35,705
Mahirap paniwalaan pero ayon sa pag-aaral,

337
00:23:35,789 --> 00:23:39,209
mas mahaba ang buhay
ng Adventist sa ibang taga-California.

338
00:23:39,292 --> 00:23:44,714
Sa lalaki, 7.3 taon.
Sa babae, 4.4 na taon ang haba.

339
00:23:44,798 --> 00:23:48,301
Di nakabukod
itong pangkaraniwang komunidad.

340
00:23:48,385 --> 00:23:54,182
Paano nakamit ng Loma Linda
ang resulta ng ibang Blue Zone?

341
00:24:04,025 --> 00:24:07,571
Sige, tara na. Taas at baba!

342
00:24:07,654 --> 00:24:09,865
Tulak, hila!

343
00:24:09,948 --> 00:24:12,033
Taas at baba!

344
00:24:12,784 --> 00:24:13,994
Huminga pagtaas.

345
00:24:19,958 --> 00:24:21,585
Sa siko rito.

346
00:24:34,973 --> 00:24:40,604
Sa US, bilyon ang ginagasta
sa membership sa gym na di nagagamit.

347
00:24:40,687 --> 00:24:42,647
Magandang balak.

348
00:24:42,731 --> 00:24:46,485
Di lang natin matutukan ang ehersisyong

349
00:24:46,568 --> 00:24:48,487
magpapabago sa atin.

350
00:24:49,029 --> 00:24:51,823
Kahit papaano, ang Adventist ng Loma Linda

351
00:24:51,907 --> 00:24:57,370
ay tutok sa gawaing pisikal
at ibang malusog na pag-uugali.

352
00:25:00,457 --> 00:25:02,000
Wow, ang galing!

353
00:25:05,045 --> 00:25:07,130
Okay. Dalawa-lima-isa.

354
00:25:08,298 --> 00:25:11,343
Ikaw daw ang nagdala
ng pickleball sa Loma Linda.

355
00:25:12,093 --> 00:25:14,721
Kasi 2016 pa ako naglalaro nito.

356
00:25:14,804 --> 00:25:16,973
Ang ina ng pickleball sa Loma Linda.

357
00:25:17,933 --> 00:25:20,894
Mukhang ganito
ang pangkaraniwang Biyernes dito.

358
00:25:20,977 --> 00:25:25,065
May edad 82, kanina may edad 87.

359
00:25:25,148 --> 00:25:25,982
Tama.

360
00:25:26,066 --> 00:25:29,653
Ikaw, 84. Ilang oras ka naglalaro?

361
00:25:29,736 --> 00:25:31,321
-Tatlong oras.
-Tatlo!

362
00:25:31,404 --> 00:25:32,239
Oo.

363
00:25:32,322 --> 00:25:33,490
Doktor ka.

364
00:25:33,573 --> 00:25:37,827
Tingin mo, pickleball
ang sekretong pampahaba ng buhay?

365
00:25:38,787 --> 00:25:41,498
-Tingin ko, bahagi ito.
-Bahagi?

366
00:25:41,581 --> 00:25:45,669
Tutulong ang gawain
sa araw-araw. Una 'yon.

367
00:25:45,752 --> 00:25:50,173
Pampahaba ng buhay
ang ehersisyo at komunidad.

368
00:25:50,257 --> 00:25:52,842
Ang may depression, iikli ang buhay.

369
00:25:52,926 --> 00:25:56,388
Komunidad ito. Sumisigaw ka. Masaya ka.

370
00:25:56,471 --> 00:25:58,932
Para kaming nasa high school.

371
00:25:59,015 --> 00:26:00,559
-Oo.
-"Tara, laro tayo."

372
00:26:00,642 --> 00:26:03,436
Kahit ang mga unang beses sumasali rito,

373
00:26:03,520 --> 00:26:05,063
nagiging magkakaibigan.

374
00:26:05,146 --> 00:26:09,276
Kung alam mong kailangan ka at gusto kang

375
00:26:09,359 --> 00:26:11,152
kasama sa buhay,

376
00:26:11,820 --> 00:26:13,863
pampahaba 'yon ng buhay.

377
00:26:13,947 --> 00:26:15,907
Dahilan para mabuhay.

378
00:26:15,991 --> 00:26:21,329
Kung walang nagmamalasakit,
eh ano kung buhay o patay ka na?

379
00:26:21,413 --> 00:26:23,123
May nangangailangan sa 'yo.

380
00:26:24,749 --> 00:26:28,378
Mababawasan nang malaki
ang tsansang mamamatay ka

381
00:26:28,461 --> 00:26:32,132
kung lagi kang aktibo.
Pero di ganito ang karamihan sa US.

382
00:26:32,757 --> 00:26:36,344
Dito sa Loma Linda, parang may epektibo.

383
00:26:36,845 --> 00:26:38,221
Baka ang sekreto

384
00:26:38,305 --> 00:26:41,308
ay hindi disiplina o talas ng isip.

385
00:26:41,891 --> 00:26:45,061
Baka nasa pagbuo
ng komunidad sa isang aktibidad.

386
00:26:46,271 --> 00:26:49,024
Ang Sabadista ay konserbatibong Methodist.

387
00:26:49,107 --> 00:26:54,070
Iba sila sa ibang Kristiyano
kasi kasama sa ebanghelyo ang kalusugan.

388
00:26:54,154 --> 00:26:58,575
Mga 120 taon ang nakaraan,
puro taniman ito ng orange.

389
00:26:58,658 --> 00:27:02,412
Nang unang dumating
ang Adventist, dalawa ang tinayo nila,

390
00:27:02,495 --> 00:27:04,164
simbahan at ospital.

391
00:27:04,664 --> 00:27:08,543
Sa sumunod na siglo, pareho itong dumami.

392
00:27:08,627 --> 00:27:12,422
Nasa Loma Linda University
ang isa sa mahusay na ospital sa US.

393
00:27:12,505 --> 00:27:15,759
Lumago na ang simbahan
ng Adventist sa buong mundo.

394
00:27:15,842 --> 00:27:18,595
Di naman liblib ang Loma Linda.

395
00:27:18,678 --> 00:27:23,099
Sa nakita ko,
mas kakaiba ang kultura nila.

396
00:27:23,183 --> 00:27:28,146
Pinaninindigan nila
ang doktrina ng kalusugan.

397
00:27:28,229 --> 00:27:32,192
Di lang pisikal na kapaligiran

398
00:27:32,275 --> 00:27:35,278
kasi pinagsama rin
ang relihiyon at lipunan.

399
00:27:36,321 --> 00:27:39,949
Ang Adventist ay may gabay sa pag-uugali

400
00:27:40,033 --> 00:27:43,953
na nilalapit daw sila sa Diyos.
Isa rito ang pisikal kang aktibo.

401
00:27:44,037 --> 00:27:48,958
Kitang-kita natin ito.
Ang isa ay pagboboluntaryo.

402
00:27:54,339 --> 00:27:56,007
Ano'ng ganap dito?

403
00:27:56,091 --> 00:27:57,759
Ito ang nugget.

404
00:27:58,259 --> 00:28:00,720
-Magandang nugget ito.
-Ang sentro.

405
00:28:00,804 --> 00:28:01,638
Mismo.

406
00:28:01,721 --> 00:28:05,308
Dito unang lalago ang adrenaline sa umaga.

407
00:28:05,392 --> 00:28:10,063
Parang, "Panginoon,
tulungan kaming maging paa mo."

408
00:28:10,146 --> 00:28:14,526
May ramdam ka nang
benepisyo sa gawaing ito?

409
00:28:14,609 --> 00:28:16,820
Lubos na kagalakan.

410
00:28:16,903 --> 00:28:19,406
Pumipili tayo araw-araw.

411
00:28:19,489 --> 00:28:22,283
Gusto ba nating maging tambay

412
00:28:22,367 --> 00:28:24,911
o gusto nating maging produktibo?

413
00:28:24,994 --> 00:28:29,749
Ang mamuhay nang produktibo
at laging magsilbi sa sangkatauhan.

414
00:28:29,833 --> 00:28:32,043
Di lang ako pang-literatura.

415
00:28:32,127 --> 00:28:36,339
Nagpapakain ng tao.
Nakikipag-usap. Dadalaw sa maysakit.

416
00:28:38,091 --> 00:28:40,135
Maraming maibibigay!

417
00:28:45,390 --> 00:28:48,143
Parang taliwas na ruta sa kalusugan.

418
00:28:48,226 --> 00:28:52,313
Pero ang nagboluntaryo
ay mas maganda ang alaala,

419
00:28:52,397 --> 00:28:53,815
mas mahusay sa tao.

420
00:28:53,898 --> 00:28:55,859
Mas mataas daw ang kasayahan.

421
00:28:55,942 --> 00:28:58,528
Laging may pisikal na aktibidad,

422
00:28:58,611 --> 00:29:00,613
gawaing may kahulugan

423
00:29:00,697 --> 00:29:05,201
kasi tutok ka sa iba,
di lang sa sarili mo.

424
00:29:06,536 --> 00:29:09,831
Makapangyarihan ito pero di napapansin

425
00:29:09,914 --> 00:29:12,333
pagdating sa formula sa mahabang buhay.

426
00:29:17,714 --> 00:29:21,092
Pero may isang gabay na angat sa lahat,

427
00:29:21,176 --> 00:29:25,597
ang pagtutok ng Adventist sa nutrisyon.

428
00:29:26,723 --> 00:29:30,935
Si Ellen White ay isa sa nagtatag
at lider ng simbahang Adventist.

429
00:29:31,019 --> 00:29:33,521
Sa kalagitnaan ng 19th century,

430
00:29:34,022 --> 00:29:36,024
may pangitain daw siya

431
00:29:36,107 --> 00:29:41,279
sa kahalagahan ng magandang pamumuhay.

432
00:29:41,362 --> 00:29:44,866
Di lang pangkalusugan
kundi para sa linaw ng isip

433
00:29:44,949 --> 00:29:47,035
para mas makakonekta sa Diyos.

434
00:29:47,535 --> 00:29:52,749
Gumawa siya ng diyetang
walang karne, parang vegetarian.

435
00:29:52,832 --> 00:29:55,251
Di lang basta alisin ang karne.

436
00:29:55,335 --> 00:29:59,172
Dapat tiyaking balanse ang pagkain

437
00:29:59,255 --> 00:30:01,633
kaya may prutas,

438
00:30:01,716 --> 00:30:02,842
mga legume,

439
00:30:02,926 --> 00:30:03,927
cereal,

440
00:30:04,469 --> 00:30:05,678
mga gulay,

441
00:30:05,762 --> 00:30:06,805
at nuts.

442
00:30:07,472 --> 00:30:11,935
Ano ang recipe mo
para manatiling masigla sa edad na 84?

443
00:30:12,018 --> 00:30:12,936
Diyeta.

444
00:30:13,436 --> 00:30:15,438
-Diyeta?
-Pinakamahalaga.

445
00:30:15,522 --> 00:30:17,816
Dito galing ang enerhiya,

446
00:30:17,899 --> 00:30:19,609
ang nagpapakain sa utak.

447
00:30:20,527 --> 00:30:21,903
Vegetarian ka?

448
00:30:21,986 --> 00:30:23,404
Hindi noong una.

449
00:30:23,488 --> 00:30:27,116
Mahilig kami sa isda at sa karne.

450
00:30:27,200 --> 00:30:31,704
Tumaas ang kolesterol ko.
Ayoko namang maggamot.

451
00:30:31,788 --> 00:30:35,792
Unti-unti kaming naging vegetarian.

452
00:30:35,875 --> 00:30:37,210
May napansin ka?

453
00:30:37,293 --> 00:30:40,880
Mas nagtatagal ka.

454
00:30:41,381 --> 00:30:44,425
Umayos ang kolesterol

455
00:30:44,509 --> 00:30:47,887
kaya nakumbinsi ako
sa ganitong paraan ng pagkain.

456
00:30:52,559 --> 00:30:58,815
Ayon sa tantiya,
35% ng Adventist ay vegan o vegetarian.

457
00:30:58,898 --> 00:31:03,319
Sa research ko, prutas at gulay
ang karamihang kinakain ng Adventist.

458
00:31:03,403 --> 00:31:05,822
Ang 5% ng calories nila

459
00:31:05,905 --> 00:31:08,074
ay mula sa karne, manok, at isda.

460
00:31:08,157 --> 00:31:11,661
Pero sa karaniwang Amerikano, triple ito.

461
00:31:11,744 --> 00:31:12,829
Sa Loma Linda,

462
00:31:12,912 --> 00:31:15,707
mahalaga sa relihiyon
ang pagkaing plant-based.

463
00:31:15,790 --> 00:31:20,003
Noong 1905, nagtatag sila
ng kompanyang vegetarian.

464
00:31:20,086 --> 00:31:22,881
Kahit ngayon, sa tindahan sa Loma Linda,

465
00:31:22,964 --> 00:31:25,842
puro plant-based pa rin.

466
00:31:25,925 --> 00:31:28,094
Maraming nuts at seeds,

467
00:31:28,177 --> 00:31:30,805
malaking bilihan ng gulay.

468
00:31:30,889 --> 00:31:33,516
May tinda ring puro pekeng karne

469
00:31:33,600 --> 00:31:37,061
pero iba ang dating
kumpara sa karaniwang grocery.

470
00:31:37,562 --> 00:31:39,480
Parang sa kasaysayan,

471
00:31:39,564 --> 00:31:42,066
konektado ang karne sa mabuting kalusugan.

472
00:31:42,150 --> 00:31:45,528
Ang karne mismo
ay may dulot na ilang sakit.

473
00:31:45,612 --> 00:31:47,739
Labis na katabaan, sakit sa puso,

474
00:31:47,822 --> 00:31:50,199
ilang cancer, diabetes.

475
00:31:50,283 --> 00:31:52,619
Nitong nakalipas na 20 taon,

476
00:31:52,702 --> 00:31:56,831
nalaman sa research
na may elemento sa pagkaing halaman

477
00:31:56,915 --> 00:32:00,084
na wala sa pagkaing hayop

478
00:32:00,668 --> 00:32:05,214
na kailangan sa mabuting
kalusugan at pampahaba ng buhay.

479
00:32:05,298 --> 00:32:10,219
Nalamang nababawasan ng prutas
ang pagkakaroon ng cancer sa baga.

480
00:32:10,303 --> 00:32:13,890
Alam nating
ang regular na kumakain ng nuts

481
00:32:13,973 --> 00:32:16,017
ay may dagdag na tatlong taon.

482
00:32:16,100 --> 00:32:17,393
Diyos ko.

483
00:32:17,477 --> 00:32:19,562
Bababa ang tsansa ng sakit sa puso.

484
00:32:19,646 --> 00:32:23,983
Nakakabawas ang beans
sa tsansa ng colon cancer.

485
00:32:24,484 --> 00:32:27,904
Di lang benepisyo ang walang karne.

486
00:32:27,987 --> 00:32:31,991
Dapat lagi ring kinakain

487
00:32:32,075 --> 00:32:35,078
ang wholewheat na grains, legumes,

488
00:32:35,161 --> 00:32:37,830
mga prutas, gulay, at nuts.

489
00:32:38,706 --> 00:32:41,876
Madalas negatibo ang mensahe sa pagkain.

490
00:32:41,960 --> 00:32:44,420
Pero batay sa research nila,

491
00:32:44,504 --> 00:32:47,799
di lang 'yon pag-iwas
sa produkto ng hayop.

492
00:32:47,882 --> 00:32:52,136
Pag kumain ka ng prutas,
gulay, nuts, at beans,

493
00:32:52,220 --> 00:32:56,849
tutulong ito sa pagbawas
ng timbang, napapahusay ang resistensiya.

494
00:32:56,933 --> 00:32:58,434
-Gandang umaga.
-Kumusta?

495
00:32:58,518 --> 00:32:59,352
Mabuti.

496
00:32:59,435 --> 00:33:03,147
Nasa pagpaparating ng mensahe sa kalusugan

497
00:33:03,231 --> 00:33:04,607
na positibo

498
00:33:04,691 --> 00:33:07,318
imbes na laging pagbabawal.

499
00:33:08,820 --> 00:33:12,156
Ang Adventist na plant-based
ay mas mahaba ang buhay.

500
00:33:12,240 --> 00:33:16,035
Mas magaang ng 20 pounds
kumpara sa makarne.

501
00:33:16,619 --> 00:33:21,582
Malinaw ang pinapagawa
ng pag-aaral ng Adventist.

502
00:33:22,083 --> 00:33:23,918
Maging plant-based sa pagkain.

503
00:33:24,794 --> 00:33:26,713
Pwede ito sa lahat.

504
00:33:29,799 --> 00:33:34,887
PLANT-BASED NA PAGKAIN

505
00:33:39,934 --> 00:33:41,686
-Dito tayo.
-Sige.

506
00:33:41,769 --> 00:33:45,356
Ipapakita ko
ang pinanggalingan ko sa buhay.

507
00:33:45,440 --> 00:33:48,109
-Taga-China ang ninuno mo?
-Oo.

508
00:33:48,192 --> 00:33:49,736
Tama? Saan doon?

509
00:33:51,195 --> 00:33:52,488
Sa Canton.

510
00:33:52,572 --> 00:33:53,698
Sa may south?

511
00:33:53,781 --> 00:33:54,782
Oo.

512
00:33:54,866 --> 00:33:58,786
Alin sa mga litratong ito
ang pinakamahalaga sa 'yo?

513
00:33:58,870 --> 00:33:59,954
Sa anak ko.

514
00:34:00,038 --> 00:34:03,166
Bakit itong sa anak mo ang pinakamahalaga?

515
00:34:03,750 --> 00:34:05,209
Ito lang ang meron ako.

516
00:34:06,044 --> 00:34:10,590
Mas mahaba na ng 30 taon
ang buhay mo kaysa sa ama mo.

517
00:34:10,673 --> 00:34:11,674
Tama.

518
00:34:11,758 --> 00:34:14,761
Adventist ka pero ang ama mo, hindi?

519
00:34:14,844 --> 00:34:17,221
Wala siyang alam sa kalusugan.

520
00:34:17,305 --> 00:34:18,389
Alak, sigarilyo.

521
00:34:19,098 --> 00:34:23,227
Kung ginaya ko ang ama ko sa pamumuhay ko,

522
00:34:23,311 --> 00:34:24,312
patay na ako.

523
00:34:24,812 --> 00:34:27,690
May susubukan akong teorya.

524
00:34:27,774 --> 00:34:32,737
Mahilig ang Amerikano
sa madaliang lunas sa kalusugan.

525
00:34:32,820 --> 00:34:34,322
Diyeta, supplement.

526
00:34:34,405 --> 00:34:36,324
Pero sa tingin ko,

527
00:34:36,407 --> 00:34:40,787
kung mga tama ang ginagawa mo noon pa

528
00:34:40,870 --> 00:34:42,663
at umiiwas sa mga mali,

529
00:34:42,747 --> 00:34:47,627
di lang ilang buwan
kundi taon, dekada, o habambuhay,

530
00:34:48,127 --> 00:34:51,631
tingnan ang Adventist at Sabadong Sabbath,

531
00:34:51,714 --> 00:34:56,177
kada linggo, nagagawa mo ang gawing ito.

532
00:34:56,260 --> 00:34:58,513
Pakibahagi nang mabilis lang

533
00:34:58,596 --> 00:35:02,266
mula Biyernes ng gabi
sa simula ng Sabbath hanggang Sabado.

534
00:35:02,350 --> 00:35:04,519
Ano'ng ganap at ginagawa?

535
00:35:04,602 --> 00:35:08,523
Di kami namimili.
Di kami naglalaro ng sports, halimbawa.

536
00:35:08,606 --> 00:35:11,692
-May ganap sa Biyernes ng gabi?
-Ako, choir practice.

537
00:35:36,843 --> 00:35:39,846
Ang kondisyon ng US ay puro stress.

538
00:35:40,763 --> 00:35:45,977
Pag-aalala. Pagmamadali.
Patalon-talon. Puno lagi ang schedule.

539
00:35:47,478 --> 00:35:50,648
Santuwaryo ng Adventist ang oras

540
00:35:50,731 --> 00:35:55,319
na 24 na oras mula sunset
sa Biyernes hanggang Sabado.

541
00:35:55,403 --> 00:35:56,946
Titigil lang sila.

542
00:35:57,572 --> 00:35:59,365
Bilang preacher na Adventist,

543
00:35:59,448 --> 00:36:03,077
ano'ng meron sa Adventist Sabbath

544
00:36:03,161 --> 00:36:06,164
na tingin mo ay nagpapahaba ng buhay?

545
00:36:06,247 --> 00:36:08,749
Sa ikapitong araw, nagpahinga ang Diyos.

546
00:36:08,833 --> 00:36:12,795
Kung papakinggan ang habilin doon,

547
00:36:12,879 --> 00:36:16,966
makakapagpahinga ako sa piling Niya.

548
00:36:17,049 --> 00:36:21,095
Di lang paghiga
o pagtulog ang pahingang 'yon.

549
00:36:21,596 --> 00:36:24,724
Tunay itong pahinga, kontento,

550
00:36:24,807 --> 00:36:26,976
iba ang nadudulot.

551
00:36:27,059 --> 00:36:30,313
Madalas ka bang mag-alala o mapayapa ka?

552
00:36:30,396 --> 00:36:33,149
Masasabi kong mapayapa ako.

553
00:36:33,232 --> 00:36:35,860
Walang magagawa ang pag-aalala.

554
00:36:35,943 --> 00:36:37,987
Aagawan ka ng lakas.

555
00:36:38,070 --> 00:36:42,325
Pangit ang emosyonal
na kalusugan pag nag-aalala ka.

556
00:36:42,408 --> 00:36:46,913
Nag-aalala ka
sa kakainin, iinumin, isusuot.

557
00:36:46,996 --> 00:36:48,831
Ganyan ang iba.

558
00:36:50,458 --> 00:36:56,505
Malinaw ang lumalabas
sa mga Blue Zone na may pananampalataya.

559
00:36:56,589 --> 00:37:00,176
Sobrang relihiyoso
at masunurin ang mga Adventist.

560
00:37:00,259 --> 00:37:04,347
Sa Sardinia, istriktong Katoliko roon.

561
00:37:04,430 --> 00:37:06,474
Sa Okinawa,

562
00:37:06,557 --> 00:37:09,101
may pagsamba sa mga ninuno.

563
00:37:10,311 --> 00:37:13,814
Pag nagdarasal
sa ninuno, ano'ng hiling niya?

564
00:37:13,898 --> 00:37:16,442
Pakiprotektahan n'yo kami.

565
00:37:16,525 --> 00:37:18,361
Pakibantayan n'yo kami.

566
00:37:18,444 --> 00:37:20,154
Ito ang dasal ko.

567
00:37:20,238 --> 00:37:21,239
Maging malusog.

568
00:37:21,739 --> 00:37:22,949
Para sa mga apo ko.

569
00:37:23,449 --> 00:37:24,659
Maging ligtas.

570
00:37:25,284 --> 00:37:30,456
Lumilitaw na ang madalas dumalo
sa mga spiritual service kada linggo

571
00:37:30,539 --> 00:37:33,918
ay may dagdag na pitong taon sa buhay.

572
00:37:34,752 --> 00:37:37,255
Di mahalaga kung anong relihiyon.

573
00:37:37,338 --> 00:37:40,758
Ang mahalaga, meron kang
pananampalatayang komunidad.

574
00:37:40,841 --> 00:37:41,884
Nagpapakita ka.

575
00:37:43,219 --> 00:37:46,180
Pwede ito sa ating lahat.

576
00:37:46,264 --> 00:37:48,349
PANANAMPALATAYA

577
00:37:57,900 --> 00:38:01,362
Ama at Diyos namin,
mataas ang upo, tanaw sa baba.

578
00:38:02,446 --> 00:38:04,323
Tingnan ang likha mo,

579
00:38:05,157 --> 00:38:07,618
ang mga anak mo.

580
00:38:07,702 --> 00:38:10,329
Salamat sa pagtitipong ito,

581
00:38:10,413 --> 00:38:12,915
ang kabataan, and di na bata.

582
00:38:12,999 --> 00:38:16,252
Nagpapasalamat kami sa service ngayon

583
00:38:16,335 --> 00:38:17,461
na bigay namin.

584
00:38:17,545 --> 00:38:18,671
Salamat.

585
00:38:20,381 --> 00:38:24,969
Sa Adventist, ito yata
ang nakakapagpatutok sa kanila.

586
00:38:25,052 --> 00:38:27,555
Ang paalalang kumonekta sa tao.

587
00:38:27,638 --> 00:38:30,683
Pinapaalala ang pakay mo,

588
00:38:30,766 --> 00:38:33,561
na kumain ng whole food at plant-based

589
00:38:33,644 --> 00:38:37,273
kasi ang problema
sa mga programang pangkalusugan

590
00:38:37,356 --> 00:38:38,858
ay di nagtatagal.

591
00:38:39,608 --> 00:38:43,779
Pero alam din nating
nakakahawa ang ugali sa kalusugan.

592
00:38:43,863 --> 00:38:47,074
Ayon sa pag-aaral,
pag may tatlo kang kaibigang mataba,

593
00:38:47,158 --> 00:38:50,202
mas malaki ang tsansang tataba ka rin.

594
00:38:51,245 --> 00:38:55,291
Nakakahawa rin
ang paninigarilyo at kahit kalungkutan.

595
00:38:57,418 --> 00:39:02,965
Ang aral na pwedeng gawin
ay hanapin ang tamang grupo mo.

596
00:39:03,591 --> 00:39:07,053
Ang palibutan ka ng mga taong natutuwa

597
00:39:07,136 --> 00:39:09,347
sa paghahardin o paglalakad

598
00:39:09,430 --> 00:39:12,850
ay malaki ang epekto sa mga gawi mo.

599
00:39:12,933 --> 00:39:13,976
Di rin masamang

600
00:39:14,060 --> 00:39:16,937
may vegetarian o vegan
sa malapit mong sirkulo

601
00:39:17,021 --> 00:39:20,232
na magtuturo sa 'yo
ng pagkaing plant-based.

602
00:39:20,316 --> 00:39:23,402
Baka lang gumana o hindi
para makapasok ka sa langit.

603
00:39:23,486 --> 00:39:27,573
Pero gumagana ito
para maging mabait at tapat ang tao

604
00:39:27,656 --> 00:39:30,743
pagdating sa malusog
na gawi at pag-uugali.

605
00:39:30,826 --> 00:39:32,495
'Yon ang kapangyarihan.

606
00:39:38,709 --> 00:39:41,420
Nakakabilib ang mahahaba ang buhay

607
00:39:41,504 --> 00:39:44,840
sa Sardinia, Okinawa, at Loma Linda.

608
00:39:45,966 --> 00:39:49,136
Sa bawat mapuntahan,
may bagong natututunan.

609
00:39:50,388 --> 00:39:54,100
Pero gusto ko pang maghanap ng marami.

610
00:39:57,395 --> 00:40:00,481
Narinig ko ang lugar
sa may baybayin ng Turkey,

611
00:40:00,564 --> 00:40:01,982
nasa Greece banda.

612
00:40:04,235 --> 00:40:08,155
Di nakakagulat
na mahahaba ang buhay nila rito.

613
00:40:09,824 --> 00:40:13,202
Sa 227 islang tinitirahan sa Greece,

614
00:40:13,285 --> 00:40:18,124
iisa lang dito ang angat sa lahat

615
00:40:18,207 --> 00:40:20,251
pagdating sa mahabang buhay.

616
00:40:28,634 --> 00:40:31,262
Ano'ng ganap dito?

617
00:43:39,199 --> 00:43:45,664
ANG SERYENG ITO AY PANG-ALIW LANG,
HINDI PANG-ABISONG MEDIKAL.

618
00:43:45,748 --> 00:43:50,377
IKONSULTA SA DOKTOR ANG KALUSUGAN MO

619
00:43:50,461 --> 00:43:55,341
KUNG IIBAHIN ANG DIYETA,
EHERSISYO O PAMUMUHAY.

620
00:43:55,424 --> 00:43:58,427
Tagapagsalin ng Subtitle:
Libay Linsangan Cantor