1 00:00:12,470 --> 00:00:17,559 Rond 1999 sprak een vrijwel onbekende Italiaanse onderzoeker… 2 00:00:17,642 --> 00:00:19,978 …op een congres over lange levensduur… 3 00:00:20,061 --> 00:00:23,857 …over een uitzonderlijke concentratie van honderdjarigen. 4 00:00:24,649 --> 00:00:26,026 Het was zo opmerkelijk… 5 00:00:26,109 --> 00:00:30,655 …dat veel wetenschappers hem weigerden te geloven. 6 00:00:32,657 --> 00:00:35,869 Die man was dr. Gianni Pes. 7 00:00:36,870 --> 00:00:40,749 Hij meldde dat hij op Sardinië, Italië, een gebied vond… 8 00:00:40,832 --> 00:00:44,919 …met bijna tien keer meer honderdjarigen dan je zou verwachten… 9 00:00:45,003 --> 00:00:47,881 …in een vergelijkbare populatie in de VS. 10 00:00:50,800 --> 00:00:55,805 Nog fascinerender, hij had een kaart, en elke keer dat hij een locatie ontdekte… 11 00:00:55,889 --> 00:00:59,184 …met een ongewoon hoge concentratie van honderdjarigen… 12 00:00:59,267 --> 00:01:01,603 …markeerde hij die met een blauwe stip. 13 00:01:03,146 --> 00:01:08,359 Eén gebied had zoveel blauwe stippen dat het een soort blauwe vlek vormde… 14 00:01:08,443 --> 00:01:12,238 …en daardoor ontstond de naam Blauwe Zone. 15 00:01:14,449 --> 00:01:16,242 Ik was al in Okinawa geweest… 16 00:01:16,326 --> 00:01:19,871 …waar ik onderzocht waarom mensen daar zo lang leefden. 17 00:01:19,954 --> 00:01:24,417 Dus toen ik hoorde over deze Blauwe Zone, een zestal landelijke dorpjes… 18 00:01:24,501 --> 00:01:27,670 …vermoedde ik dat het nieuwe aanwijzingen kon bieden. 19 00:01:27,754 --> 00:01:31,132 En de enige manier om er zeker van te zijn… 20 00:01:31,216 --> 00:01:33,843 …was om erheen te gaan en het te onderzoeken. 21 00:01:36,846 --> 00:01:39,599 SARDINIË - ITALIË 22 00:01:53,279 --> 00:01:57,075 SARDINIË ITALIË 23 00:01:57,575 --> 00:02:01,871 Baunei is een goed gelegen dorp 24 00:02:02,497 --> 00:02:08,461 op een plek met harde stenen 25 00:02:08,545 --> 00:02:11,464 boven de vlakte 26 00:02:11,548 --> 00:02:15,051 onder de berg en in het midden van de kust 27 00:02:16,427 --> 00:02:20,640 iedereen die langskomt, stopt voor de schoonheid ervan 28 00:02:20,723 --> 00:02:22,183 het ziet er zo goed uit 29 00:02:22,267 --> 00:02:24,561 iedereen die langskomt, snakt ernaar 30 00:02:24,644 --> 00:02:30,775 vanwege de schoonheid en het uitzicht 31 00:02:31,943 --> 00:02:36,072 96 JAAR OUD 32 00:02:39,033 --> 00:02:42,245 Je ziet de lange levensduur in de Blauwe Zone… 33 00:02:42,328 --> 00:02:44,747 …vooral in de bergachtige gebieden. 34 00:02:44,831 --> 00:02:46,374 Wat zie je? -Precies. 35 00:02:46,958 --> 00:02:50,003 De hoogte was onze eerste hypothese, toch? 36 00:02:50,086 --> 00:02:52,714 Het was een werkhypothese. 37 00:02:52,797 --> 00:02:56,801 De dorpen liggen boven de 700 meter. 38 00:02:56,885 --> 00:02:59,429 Meter, ja. 2200 voet. -Precies. 39 00:02:59,512 --> 00:03:03,933 Maar de hoogte is niet per se de verklaring. 40 00:03:16,404 --> 00:03:17,238 Goedemorgen. 41 00:03:17,322 --> 00:03:18,448 Goedemorgen. 42 00:03:18,531 --> 00:03:21,409 Kom je nu opdagen? We zijn al klaar met koken. 43 00:03:21,492 --> 00:03:22,535 Een feestje. 44 00:03:22,619 --> 00:03:25,872 Goedemorgen, mevrouw. -Goedemorgen. 45 00:03:25,955 --> 00:03:27,415 Wat maak je? 46 00:03:27,498 --> 00:03:28,833 Gathulis. 47 00:03:28,917 --> 00:03:30,210 Is het zoet? 48 00:03:30,293 --> 00:03:33,504 Nee, het is niet zoet. 49 00:03:33,588 --> 00:03:35,965 Aardappel en kaas. 50 00:03:37,967 --> 00:03:41,596 Zou ze haar gezondheid goed, heel goed of uitstekend noemen? 51 00:03:41,679 --> 00:03:42,639 Het zelfrapport. 52 00:03:55,610 --> 00:03:57,612 Oké, het is goed, niet uitstekend. 53 00:03:57,695 --> 00:03:59,447 Het kan niet uitstekend zijn. 54 00:03:59,530 --> 00:04:00,782 94 JAAR OUD 55 00:04:00,865 --> 00:04:04,994 Waarom denkt ze dat ze zo lang heeft geleefd en zo gezond is gebleven? 56 00:04:05,078 --> 00:04:09,457 Voor mij, zoals ik al zei, zijn geloof en hoop de twee. 57 00:04:09,540 --> 00:04:13,044 Dus dat is het. Het is niet mijn verdienste. 58 00:04:13,127 --> 00:04:14,921 Hoe vaak ga je naar de kerk? 59 00:04:17,257 --> 00:04:18,091 Iedere dag. 60 00:04:18,174 --> 00:04:20,760 Als ik langzaam loop, tien minuten. 61 00:04:20,843 --> 00:04:24,555 Dat vind ik ongelooflijk, want vlak voor haar huis… 62 00:04:25,348 --> 00:04:26,724 …gaat het bergopwaarts. 63 00:04:31,104 --> 00:04:33,940 Toen ik klein was, waren hier alleen korenvelden. 64 00:04:34,941 --> 00:04:37,819 Weet je nog dat het postkantoor hier was? -Ja. 65 00:04:37,902 --> 00:04:41,197 Mrs Lavinia werkte daar. -Ja, dat weet ik nog. 66 00:04:42,699 --> 00:04:43,574 Goedenavond. 67 00:04:43,658 --> 00:04:44,659 Hallo. 68 00:04:44,742 --> 00:04:46,953 Waar ga je heen? Een wandeling maken? 69 00:04:48,579 --> 00:04:52,041 Het voelt alsof 99% van alle reizen in de Blauwe Zone… 70 00:04:52,125 --> 00:04:54,210 …bergopwaarts of bergafwaarts zijn. 71 00:04:54,877 --> 00:04:57,755 Er zijn enkele andere dorpen lager op de berg… 72 00:04:57,839 --> 00:05:03,052 …zonder die buitengewone lange levensduur, dus Gianni heeft dit bestudeerd. 73 00:05:04,262 --> 00:05:07,307 Hij interviewde zo'n 300 honderdjarigen… 74 00:05:07,390 --> 00:05:11,185 …en hij correleerde dat met de hoogte van hun dorp… 75 00:05:11,269 --> 00:05:16,107 …en een van de grootste voorspellers van een lang leven… 76 00:05:16,190 --> 00:05:17,608 …was hoe steil je dorp is. 77 00:05:20,695 --> 00:05:23,823 De steilheid is erg belangrijk voor ons. Je kunt zien… 78 00:05:24,782 --> 00:05:28,828 …dat je gewoon door te lopen extra energie verbruikt. 79 00:05:31,539 --> 00:05:34,709 Veel huizen hebben twee, drie of vier verdiepingen. 80 00:05:35,501 --> 00:05:39,130 Elke dag dertig treden op en af. 81 00:05:41,090 --> 00:05:45,762 Wie had gedacht dat steilheid van een dorp zou correleren met een lang leven? 82 00:05:46,387 --> 00:05:50,933 Geen van hen heeft grote biceps of kan een triatlon doen. Ze wandelen. 83 00:05:53,936 --> 00:05:58,691 Ik denk terug aan Okinawa en hoe ze bijna elke dag tuinieren… 84 00:05:58,775 --> 00:06:02,653 …en op en neer gaan van de vloer, en ik zie een overeenkomst. 85 00:06:02,737 --> 00:06:05,823 Ze weten het niet eens, maar ze zijn aan het sporten. 86 00:06:05,907 --> 00:06:09,202 Ze bewegen de hele dag op natuurlijke wijze. 87 00:06:10,703 --> 00:06:13,915 De meeste mensen zitten ongeveer de helft van de dag. 88 00:06:15,416 --> 00:06:19,712 We verhuizen van onze auto's naar onze bureaus naar onze banken… 89 00:06:20,380 --> 00:06:22,924 …en die langdurige fysieke inactiviteit… 90 00:06:23,007 --> 00:06:26,302 …verhoogt ons risico op diabetes en hartziekten… 91 00:06:26,386 --> 00:06:28,429 …die beide ons leven inkorten. 92 00:06:28,930 --> 00:06:30,181 Maar op Sardinië… 93 00:06:30,264 --> 00:06:33,226 …komen deze ziekten amper voor… 94 00:06:33,309 --> 00:06:35,561 …en daarom leven ze langer. 95 00:06:37,438 --> 00:06:39,440 Dit biedt een interessante aanwijzing. 96 00:06:40,233 --> 00:06:44,570 Als we langer willen leven, moeten we niet betalen voor de sportschool… 97 00:06:44,654 --> 00:06:48,866 …maar kunnen we beter de lift overslaan en de trap nemen. 98 00:06:48,950 --> 00:06:54,622 SARDINIË STEILHEID 99 00:07:12,098 --> 00:07:15,893 De Blauwe Zone op Sardinië is eigenlijk de regio van Barbagia… 100 00:07:17,937 --> 00:07:21,441 …wat van hetzelfde woord komt als ‘barbaar’. 101 00:07:22,942 --> 00:07:28,030 Ongeveer 13.000 jaar geleden koloniseerde een volk het hele eiland. 102 00:07:28,614 --> 00:07:30,783 En toen kwamen de Feniciërs… 103 00:07:30,867 --> 00:07:32,243 …en toen de Romeinen… 104 00:07:32,326 --> 00:07:33,786 …en toen de Arabieren. 105 00:07:33,870 --> 00:07:38,791 En met elke volgende golf van mensen probeerden ze de stichters te onderwerpen. 106 00:07:41,544 --> 00:07:44,589 Uiteindelijk trokken mensen naar de hooglanden. 107 00:07:46,466 --> 00:07:51,179 De mensen hier werden met rust gelaten omdat ze een woeste reputatie hadden. 108 00:07:52,054 --> 00:07:55,475 Vreemden betekende problemen, dus in deze hooglanden… 109 00:07:55,558 --> 00:07:58,561 …werden ze vaak ontvangen met een zwaard. 110 00:07:58,644 --> 00:08:04,150 En 2000 jaar lang heeft deze levensstijl een reeks tradities uitgebroed… 111 00:08:04,233 --> 00:08:05,776 …een gedragscode… 112 00:08:06,360 --> 00:08:09,197 …een bepaalde reeks waarden, een bepaald dieet. 113 00:08:11,240 --> 00:08:13,451 Wat we nu zien, is niet zo anders… 114 00:08:13,534 --> 00:08:16,370 …dan wat je hier duizend jaar geleden kon zien. 115 00:08:27,715 --> 00:08:28,716 Is het opgewarmd? 116 00:08:30,343 --> 00:08:32,720 Het zal niet snel opwarmen. 117 00:08:32,803 --> 00:08:37,517 Je moet het even oppoken en dan even met rust laten. 118 00:08:37,600 --> 00:08:39,185 Je bent hier niet goed in. 119 00:08:41,020 --> 00:08:42,688 Waar is het zout? 120 00:08:44,273 --> 00:08:45,149 En de ui? 121 00:08:45,816 --> 00:08:50,154 Als je wilt weten wat Sardiniërs eten om 100 te worden… 122 00:08:50,780 --> 00:08:54,659 …kun je het best kijken in de keukens van oudere dames. 123 00:08:57,286 --> 00:09:00,873 Ze koken al generaties lang dezelfde dingen. 124 00:09:04,001 --> 00:09:07,672 Maar wat me echt schokte, was de pasta en het brood. 125 00:09:08,339 --> 00:09:12,760 Ik kom uit Amerika, dus ik denk: wacht, koolhydraten zijn de vijand, toch? 126 00:09:13,636 --> 00:09:15,388 Brood, pasta's… 127 00:09:15,471 --> 00:09:18,599 …dit zijn simpele koolhydraten. 128 00:09:21,227 --> 00:09:25,565 Maar het gaat erom hoe je deze simpele koolhydraten bereidt. 129 00:09:26,440 --> 00:09:30,194 Neem bijvoorbeeld zuurdesembrood. Als je zuurdesembrood maakt… 130 00:09:30,278 --> 00:09:34,365 …is het proces heel anders dan het gemiddelde witte brood… 131 00:09:34,448 --> 00:09:39,495 …want zuurdesembrood is gezuurd met een bacterie, lactobacillus… 132 00:09:39,579 --> 00:09:43,040 …die de glykemische lading van een hele maaltijd verlaagt. 133 00:09:43,833 --> 00:09:48,254 Dat betekent dat dit zuurdesembrood de opname van suiker vermindert… 134 00:09:49,171 --> 00:09:52,633 …en dat kan verklaren waarom mensen minder diabetes hebben… 135 00:09:52,717 --> 00:09:54,802 …en dus langer leven. 136 00:09:55,386 --> 00:09:59,015 Maar meestal zie je hier complexe koolhydraten… 137 00:09:59,890 --> 00:10:02,602 …zoals volkorengranen, groenten en bonen. 138 00:10:03,227 --> 00:10:07,690 Minestrone is al eeuwen een onderdeel van dit dieet. 139 00:10:08,316 --> 00:10:12,612 Wat is minestrone? Het zijn bonen, soms pasta… 140 00:10:12,695 --> 00:10:14,488 …en de beschikbare groenten… 141 00:10:14,572 --> 00:10:16,824 …wat er maar in de tuin groeit. 142 00:10:16,907 --> 00:10:20,244 Alle ingrediënten bevatten veel vezels… 143 00:10:20,328 --> 00:10:24,832 …en dat houdt je ontstekingen in toom en je immuunsysteem sterk. 144 00:10:24,915 --> 00:10:26,417 Is het oké als ik… 145 00:10:26,500 --> 00:10:27,710 Moet je dit zien. 146 00:10:30,087 --> 00:10:31,756 Iets wat ze elke dag eten… 147 00:10:31,839 --> 00:10:34,383 …en het grootste deel van de calorie-inname… 148 00:10:34,467 --> 00:10:36,594 …is deze prachtige groentesoep. 149 00:10:40,306 --> 00:10:43,893 Dus net als Okinawa met hun paarse zoete aardappelen… 150 00:10:44,560 --> 00:10:47,563 …eet Sardinië een koolhydraatrijk dieet. 151 00:10:51,484 --> 00:10:53,152 Dit zette me aan het denken. 152 00:10:53,235 --> 00:10:57,365 Misschien zijn koolhydraten niet zo slecht als ze goed zijn bereid. 153 00:11:00,701 --> 00:11:06,624 SARDINIË GOEDE KOOLHYDRATEN 154 00:11:11,629 --> 00:11:13,964 Hoeveel honderdjarigen zijn er op dit kerkhof? 155 00:11:14,048 --> 00:11:16,676 Ik heb bijna dertig honderdjarigen geteld. 156 00:11:16,759 --> 00:11:19,428 Dertig honderdjarigen? -Dertig, ja. 157 00:11:20,096 --> 00:11:21,555 Wacht, is dat 103? 158 00:11:22,431 --> 00:11:23,516 Van 1880 tot… 159 00:11:23,599 --> 00:11:24,433 Precies. 160 00:11:24,517 --> 00:11:26,227 103. -103. 161 00:11:26,310 --> 00:11:28,854 103-jarigen bovenop elkaar begraven. 162 00:11:29,563 --> 00:11:31,107 Gianni zegt: 'En dan?' 163 00:11:32,483 --> 00:11:36,153 Soms vind je graven met de man en vrouw… 164 00:11:36,237 --> 00:11:37,571 …beide honderdjarigen. 165 00:11:38,364 --> 00:11:41,992 Op de Sardische begraafplaatsen besefte ik al snel… 166 00:11:42,076 --> 00:11:43,994 …dat ze lang leven. 167 00:11:44,078 --> 00:11:48,416 Maar toen ik verder keek, zag ik iets heel interessants. 168 00:11:48,499 --> 00:11:52,628 Statistisch gezien leven vrouwen langer dan mannen. 169 00:11:53,629 --> 00:11:56,298 Voor elke mannelijke honderdjarige in Amerika… 170 00:11:56,382 --> 00:11:59,135 …hebben we vijf vrouwelijke honderdjarigen. 171 00:11:59,218 --> 00:12:01,929 Maar op Sardinië was de verhouding één op één. 172 00:12:02,012 --> 00:12:05,975 Dit is de hoogste concentratie mannelijke honderdjarigen ter wereld. 173 00:12:07,435 --> 00:12:13,190 Ik had twee tantes. Eén stierf op 103, een ander op 102. 174 00:12:13,858 --> 00:12:15,317 Hoe oud zijn jullie? 175 00:12:16,277 --> 00:12:17,486 Hij is een oude man. 176 00:12:18,738 --> 00:12:21,157 Ik ben nog niet zo oud als hij zegt. 177 00:12:24,076 --> 00:12:28,956 Wat is hier aan de hand? Wat doen die mannen dat hier bijzonder is? 178 00:12:29,039 --> 00:12:33,836 Ze waren geen boeren of vakmensen. Ze runden geen bars en restaurants. 179 00:12:34,336 --> 00:12:38,257 Het bleek dat mannen van oudsher altijd herders waren. 180 00:12:56,150 --> 00:12:58,027 93 JAAR OUD 181 00:12:58,110 --> 00:13:01,614 Eerst hebben we de dieren gemolken… 182 00:13:02,573 --> 00:13:04,617 …toen het licht begon te worden. 183 00:13:16,212 --> 00:13:17,838 De muur was er nog niet… 184 00:13:18,923 --> 00:13:21,425 …dus we moesten de dieren overal volgen. 185 00:13:26,472 --> 00:13:27,848 Wat is het aan hoeden… 186 00:13:27,932 --> 00:13:31,519 …dat kan bijdragen aan de lange levensduur van mannen hier? 187 00:13:34,396 --> 00:13:38,359 Ze brengen tijd door met hun dieren. Ze wandelen in de heuvels. 188 00:13:38,442 --> 00:13:39,485 Ze doen dutjes… 189 00:13:39,568 --> 00:13:42,154 …en tegen happy hour zijn ze meestal terug… 190 00:13:42,238 --> 00:13:44,532 …om wijn te drinken met hun vrienden. 191 00:13:47,368 --> 00:13:49,829 Mannen op Sardinië werken… 192 00:13:49,912 --> 00:13:53,958 …maar lijken niet erg gestrest te zijn op het werk. 193 00:13:55,125 --> 00:13:58,254 Stress is een knop die het brein indrukt… 194 00:13:58,337 --> 00:14:01,215 …die als een standaardmechanisme werkt… 195 00:14:01,298 --> 00:14:04,009 …om zich aan te passen aan het ergste scenario. 196 00:14:04,093 --> 00:14:08,138 Zodra we acuut gestrest raken, piekt de glucose in ons bloed. 197 00:14:09,223 --> 00:14:12,059 Je krijgt ook een piek in ontstekingsmarkers. 198 00:14:12,142 --> 00:14:14,103 We kennen de evolutionaire reden. 199 00:14:14,186 --> 00:14:18,148 Als je wegloopt van een dier en je hebt een open wond… 200 00:14:18,232 --> 00:14:20,276 …dan beschermt een staat van ontsteking je. 201 00:14:20,901 --> 00:14:22,528 Als we gestrest zijn? -Ja. 202 00:14:22,611 --> 00:14:26,031 Dat lijkt me een voordeel. -Ja, als het van korte duur is. 203 00:14:26,115 --> 00:14:29,952 Het probleem is dat zodra je de knop heel lang ingedrukt houdt… 204 00:14:30,536 --> 00:14:32,913 …deze effecten negatief worden. 205 00:14:35,416 --> 00:14:37,251 Constante of chronische stress… 206 00:14:37,334 --> 00:14:40,212 …kan hart- en vaatziekten en ziekten bevorderen. 207 00:14:41,881 --> 00:14:45,843 Het is niet zo dat deze herders geen stress hebben. 208 00:14:45,926 --> 00:14:49,597 Maar ze lijken niet veel chronische stress te hebben. 209 00:14:51,348 --> 00:14:54,560 In een wereldwijd onderzoek naar dagelijkse stress per land… 210 00:14:54,643 --> 00:14:57,146 …melden Amerikanen het tegenovergestelde. 211 00:14:57,229 --> 00:15:00,649 Amerikanen overtreffen het wereldwijde gemiddelde met 20%. 212 00:15:01,150 --> 00:15:05,779 Een van de manieren waarop stress gunstig is… 213 00:15:05,863 --> 00:15:08,991 …is als we het overwinnen door actieve coping. 214 00:15:09,074 --> 00:15:11,118 In onze stedelijke wereld… 215 00:15:11,201 --> 00:15:13,787 …krijgen we via sociale media, nieuwsmedia… 216 00:15:13,871 --> 00:15:16,999 …alle problemen van de hele wereld. 217 00:15:17,082 --> 00:15:20,252 Dit zijn problemen die je fysiek niet kunt beheersen. 218 00:15:21,587 --> 00:15:25,382 Maar je kunt bepalen hoe je je geit behandelt… 219 00:15:25,466 --> 00:15:27,551 …zodat je kudde gezond is. 220 00:15:27,635 --> 00:15:30,888 En dit gevoel van actieve coping… 221 00:15:30,971 --> 00:15:34,058 …waar je de problemen die je krijgt kunt oplossen… 222 00:15:34,141 --> 00:15:37,353 …is een belangrijk onderdeel van mentale gezondheid… 223 00:15:38,062 --> 00:15:40,940 …cognitieve levensduur en stressbestendigheid. 224 00:15:42,733 --> 00:15:45,861 In de meeste landen willen we vooruitkomen… 225 00:15:45,945 --> 00:15:48,989 …door hard te werken, dag in, dag uit. 226 00:15:49,073 --> 00:15:52,701 Op Sardinië gaat het niet zozeer om wat ze doen… 227 00:15:52,785 --> 00:15:54,119 …maar hoe ze het doen. 228 00:15:54,662 --> 00:16:00,668 SARDINIË STRESS BEHEERSEN 229 00:16:06,715 --> 00:16:10,678 Hier is nog een aanwijzing. Doorgaans, als je veel oude mensen ziet… 230 00:16:10,761 --> 00:16:13,222 …zie je ook veel verpleeghuizen. 231 00:16:13,722 --> 00:16:14,974 Niet hier. 232 00:16:15,057 --> 00:16:19,269 Ik heb nooit een verpleeghuis gezien in deze hele Blauwe Zone. 233 00:16:20,980 --> 00:16:25,442 Als faciliteiten voor bejaarden geen zorg geven aan ouderen… 234 00:16:25,526 --> 00:16:27,194 …waar krijgen ze die dan? 235 00:16:32,491 --> 00:16:36,495 101 JAAR OUD 236 00:16:37,413 --> 00:16:40,541 Ik ging niet graag naar school om te schrijven. 237 00:16:41,166 --> 00:16:43,377 Nu geeft ze je je pen niet terug. 238 00:16:44,378 --> 00:16:47,006 Ze zit op de laatste. 239 00:16:48,132 --> 00:16:51,010 Dus je bent net 101 jaar geworden? 240 00:16:51,093 --> 00:16:52,386 Toen ik 80 was… 241 00:16:52,469 --> 00:16:55,848 …vroeg een vrouw naar m'n pensioen. 242 00:16:55,931 --> 00:16:59,977 Iedereen in mijn familie stierf in de tachtig… 243 00:17:00,060 --> 00:17:02,479 …dus ik zei: 'Waarom zou ik om een pensioen vragen?' 244 00:17:02,563 --> 00:17:07,276 En nu heb ik die 21 jaar van pensioenbetalingen gemist. 245 00:17:07,359 --> 00:17:09,778 Maar je hebt gewonnen in je leeftijd. 246 00:17:11,238 --> 00:17:13,907 Is ze altijd vrijgezel geweest? -Ja. 247 00:17:13,991 --> 00:17:16,368 Ben je altijd vrijgezel geweest, tante? 248 00:17:16,452 --> 00:17:19,455 Ja. -Ze is altijd vrijgezel geweest. 249 00:17:19,538 --> 00:17:20,831 Ze bleef vrijgezel. 250 00:17:21,665 --> 00:17:25,502 We zorgen om de beurt voor haar, elke dag. 251 00:17:25,586 --> 00:17:28,672 We gaan met haar wandelen. We koken voor haar. 252 00:17:29,339 --> 00:17:32,926 Toen ze jonger was, ging ze met al haar nichtjes lunchen. 253 00:17:33,010 --> 00:17:36,221 We lieten haar nooit alleen op zondag… 254 00:17:36,305 --> 00:17:40,059 …ondanks dat we het druk hadden met onze kinderen. 255 00:17:40,142 --> 00:17:43,979 We zagen haar altijd als een moeder. 256 00:17:45,105 --> 00:17:49,026 Ze heeft zelf geen kinderen, maar ze heeft voor ons gezorgd. 257 00:17:49,818 --> 00:17:52,237 Ooit was ze erg ziek. 258 00:17:53,697 --> 00:17:57,159 Ze werd in het ziekenhuis opgenomen, en in het ziekenhuis… 259 00:17:57,785 --> 00:18:00,579 …draaide ze zich altijd naar de muur… 260 00:18:00,662 --> 00:18:02,915 …en wilde ze met niemand praten. 261 00:18:02,998 --> 00:18:06,668 Ze zei niets, en we wisten dat we haar kwijtraakten. 262 00:18:06,752 --> 00:18:12,216 Dus we begonnen om de beurt in groepen haar te eten geven. 263 00:18:12,299 --> 00:18:15,844 We hielden haar hoofd omhoog omdat ze niet kon staan. 264 00:18:20,349 --> 00:18:23,936 Ze zou zijn gestorven als ze toen in de steek was gelaten. 265 00:18:24,728 --> 00:18:30,317 Mensen in Blauwe Zones houden hun oudere familieleden in de buurt… 266 00:18:30,400 --> 00:18:32,986 …waar ze betere zorg kunnen krijgen. 267 00:18:33,821 --> 00:18:38,742 Een van de snelste manieren om het leven van je ouders in te korten… 268 00:18:38,826 --> 00:18:40,911 …is door ze in een bejaardentehuis te stoppen. 269 00:18:40,994 --> 00:18:46,416 Dan verliezen ze twee tot zes jaar, afhankelijk van een aantal omstandigheden. 270 00:18:46,500 --> 00:18:50,838 Eén studie schatte dat een vijftigjarige in Amerika… 271 00:18:50,921 --> 00:18:53,632 …minstens 53% kans heeft… 272 00:18:53,715 --> 00:18:56,969 …om tijdens zijn of haar leven naar een verpleeghuis te gaan. 273 00:18:57,052 --> 00:18:59,429 Maar op Sardinië zie je dat nooit. 274 00:18:59,513 --> 00:19:02,516 Ze moesten van gemeenschap een kernwaarde maken. 275 00:19:02,599 --> 00:19:06,311 Samen blijven als gemeenschap, en de bouwsteen was de familie. 276 00:19:06,395 --> 00:19:09,439 Ze zijn thuis en krijgen niet alleen betere zorg… 277 00:19:09,523 --> 00:19:12,151 …maar kunnen ook hun wijsheid delen. 278 00:19:21,869 --> 00:19:23,662 Dit begrip zie je het best… 279 00:19:23,745 --> 00:19:27,583 …in een verhaal over het verlaten dorp Gairo Vecchio. 280 00:19:33,797 --> 00:19:37,009 Er is een oud verhaal dat zegt dat lang geleden… 281 00:19:37,593 --> 00:19:39,720 …als oude mensen een last werden… 282 00:19:40,220 --> 00:19:44,850 …de oudste zoon je meenam naar de top van een klif en je eraf duwde. 283 00:19:47,603 --> 00:19:50,564 Maar één zoon weigerde stiekem. 284 00:19:51,815 --> 00:19:54,526 Hij verstopte zijn zeventigjarige vader… 285 00:19:54,610 --> 00:19:58,197 …en na verloop van tijd werd die zoon ongelooflijk succesvol. 286 00:19:59,114 --> 00:20:01,867 Toen de mensen hem naar zijn geheim voor succes vroegen… 287 00:20:01,950 --> 00:20:04,536 …onthulde hij dat zijn vader nog leefde… 288 00:20:04,620 --> 00:20:08,790 …en dat hij zijn succes te danken had aan de wijsheid van zijn vader. 289 00:20:09,625 --> 00:20:13,003 De moraal van deze parabel is dat onze band met ouderen… 290 00:20:13,086 --> 00:20:15,339 …een schat is die we moeten waarderen… 291 00:20:15,422 --> 00:20:19,718 …en dat we dankzij hen uitblinken in het leven. 292 00:20:20,677 --> 00:20:23,889 Geniet je van de tijd dat je hier bent, of is het werk? 293 00:20:23,972 --> 00:20:25,182 Wil je iets weten? 294 00:20:25,265 --> 00:20:26,975 Als we hier komen… 295 00:20:27,059 --> 00:20:28,227 …ontspannen we. 296 00:20:29,144 --> 00:20:30,562 We kunnen ontspannen… 297 00:20:30,646 --> 00:20:34,024 …omdat ze rust uitstraalt. 298 00:20:34,107 --> 00:20:36,818 Voor Giulia zorgen is ontspannend. 299 00:20:41,240 --> 00:20:44,493 Toen ik deze Blauwe Zone begon te onderzoeken… 300 00:20:44,576 --> 00:20:48,538 …legde ik de nadruk op het zuurdesembrood en de minestrone. 301 00:20:48,622 --> 00:20:54,503 Maar een veel sterkere bepalende factor voor het lange leven hier… 302 00:20:55,420 --> 00:20:57,923 …zijn deze tradities en sociale normen. 303 00:20:59,216 --> 00:21:02,177 Dit enorme respect voor de familie. 304 00:21:05,430 --> 00:21:11,895 SARDINIË ZORG VOOR OUDEREN 305 00:21:17,109 --> 00:21:19,695 Sardinië en Okinawa zijn geïsoleerd. 306 00:21:20,320 --> 00:21:22,281 Ze liggen in afgelegen gebieden… 307 00:21:22,364 --> 00:21:28,870 …die traditioneel de bijtende krachten van de modernisering buiten hielden. 308 00:21:31,707 --> 00:21:35,919 En dat maakt de volgende stap zo fascinerend. 309 00:21:36,003 --> 00:21:39,548 Toen ik met deze zoektocht naar Blauwe Zones begon… 310 00:21:39,631 --> 00:21:45,178 …moest ik weten of er een langlevenhotspot kon bestaan in de Verenigde Staten. 311 00:21:46,096 --> 00:21:49,433 Ik ben begonnen bij de CDC, en ze hadden niet veel. 312 00:21:49,516 --> 00:21:53,603 En toen kreeg ik gegevens over de levensverwachting per county… 313 00:21:53,687 --> 00:21:55,522 …en dat was niet erg nuttig. 314 00:21:56,565 --> 00:22:01,528 Pas toen ik een aanwijzing kreeg om de Adventist Health Study te bekijken… 315 00:22:03,572 --> 00:22:07,784 …die de Zevendedagsadventisten volgde. Ik had nog nooit van hen gehoord. 316 00:22:07,868 --> 00:22:12,039 Maar de Adventist Health Study vond 96.000 adventisten… 317 00:22:12,122 --> 00:22:15,250 …en ontdekte niet alleen hoe lang ze leefden… 318 00:22:15,334 --> 00:22:19,087 …maar omdat het vroeg naar gewoontes en levensstijl… 319 00:22:19,171 --> 00:22:25,135 …kun je ook zien welk gedrag wordt geassocieerd met een langer leven. 320 00:22:26,094 --> 00:22:29,556 De verrassing werd ontdekt in een adventistengemeenschap… 321 00:22:29,639 --> 00:22:33,769 …waar volgelingen de kans op een lang leven tarten. 322 00:22:33,852 --> 00:22:37,105 Dit is geen exotische locatie halverwege de wereld. 323 00:22:37,189 --> 00:22:40,859 Dit is een Blauwe Zone in een Amerikaanse buitenwijk. 324 00:22:42,527 --> 00:22:47,449 Ik weet nog de eerste keer dat ik naar Loma Linda reed. 325 00:22:48,158 --> 00:22:50,952 Ik vloog naar Los Angeles International Airport. 326 00:22:51,036 --> 00:22:52,037 …huurde een auto… 327 00:22:52,120 --> 00:22:54,748 …reed zo'n twee uur over Highway 10… 328 00:22:54,831 --> 00:22:57,542 …de snelweg van San Bernardino, zes rijstroken. 329 00:22:58,585 --> 00:23:00,962 En dan reed ik eraf bij Loma Linda. 330 00:23:01,046 --> 00:23:03,924 En het eerste wat ik zie is een Del Taco. 331 00:23:04,007 --> 00:23:06,259 En ik denk: is dit een Blauwe Zone? 332 00:23:08,261 --> 00:23:13,141 LOMA LINDA VERENIGDE STATEN 333 00:23:32,494 --> 00:23:35,705 Klinkt moeilijk te geloven, maar volgens het onderzoek… 334 00:23:35,789 --> 00:23:39,084 …leven deze adventisten langer dan andere Californiërs… 335 00:23:39,167 --> 00:23:44,714 …7,3 jaar langer voor mannen en 4,4 jaar langer voor vrouwen. 336 00:23:44,798 --> 00:23:48,510 Deze typische Amerikaanse gemeenschap is verre van geïsoleerd. 337 00:23:48,593 --> 00:23:54,182 Hoe bereikt Loma Linda dezelfde resultaten als andere Blauwe Zones? 338 00:24:04,025 --> 00:24:07,571 Daar gaan we. Op en neer. 339 00:24:07,654 --> 00:24:09,865 Duwen, trekken. 340 00:24:09,948 --> 00:24:12,033 Op en neer. 341 00:24:12,784 --> 00:24:13,994 Adem uit als je optilt. 342 00:24:19,958 --> 00:24:21,585 Op de elleboog hier. 343 00:24:34,973 --> 00:24:37,392 In de VS geven we miljarden uit… 344 00:24:37,476 --> 00:24:40,604 …aan sportscholen waar we doorgaans niet heen gaan. 345 00:24:40,687 --> 00:24:42,647 We hebben goede intenties. 346 00:24:42,731 --> 00:24:47,027 We kunnen de sportroutines gewoon niet lang genoeg volhouden… 347 00:24:47,110 --> 00:24:48,612 …om 'n verschil te maken. 348 00:24:49,112 --> 00:24:51,823 Maar de adventisten van Loma Linda… 349 00:24:51,907 --> 00:24:57,370 …kunnen fysieke activiteitenroutines en ander gezond gedrag volhouden. 350 00:25:00,457 --> 00:25:02,000 Wauw, wat een save. 351 00:25:05,045 --> 00:25:07,130 Oké. Twee-vijf-één. 352 00:25:08,298 --> 00:25:11,343 Men zegt dat je picklebal naar Loma Linda bracht. 353 00:25:12,093 --> 00:25:16,973 Nou, dat… Ik speelde sinds 2016. -De peetmoeder van Loma Linda picklebal. 354 00:25:17,933 --> 00:25:20,894 Ik neem aan dat dit een typische vrijdag is. 355 00:25:20,977 --> 00:25:25,065 Ik weet dat er een 82-jarige is. Er was eerder een 87-jarige. 356 00:25:26,066 --> 00:25:29,653 Je bent 84. Hoeveel uur per keer speel je? 357 00:25:29,736 --> 00:25:31,321 Drie uur. -Drie uur. 358 00:25:32,322 --> 00:25:33,490 Je bent een dokter. 359 00:25:33,573 --> 00:25:37,827 Denk je dat picklebal het geheim van een lang leven kan zijn? 360 00:25:38,787 --> 00:25:40,914 Het hoort er wel bij. 361 00:25:40,997 --> 00:25:44,459 Hoort het erbij? -Maar je dagelijkse routine helpt. 362 00:25:44,543 --> 00:25:45,669 Daar gaat het om. 363 00:25:45,752 --> 00:25:50,257 Lang leven is beweging en gemeenschap. 364 00:25:50,340 --> 00:25:52,842 Als je depressief bent, leef je niet lang. 365 00:25:52,926 --> 00:25:56,388 Dit is gemeenschap. Je schreeuwt daar, je bent gelukkig. 366 00:25:56,471 --> 00:25:58,932 We roepen elkaar alsof we kinderen zijn. 367 00:25:59,015 --> 00:26:00,559 Ja. -'Kom met ons spelen.' 368 00:26:00,642 --> 00:26:03,520 Die mensen, zelfs als ze voor het eerst komen… 369 00:26:03,603 --> 00:26:05,063 …worden vrienden. 370 00:26:05,146 --> 00:26:10,986 Dus als je weet dat iemand je nodig heeft en wil dat je in z'n leven bent… 371 00:26:11,861 --> 00:26:13,863 …geeft dat je een lang leven. 372 00:26:13,947 --> 00:26:16,908 Iets om voor te leven. Je moet… 373 00:26:16,992 --> 00:26:21,371 Als niemand om je geeft, wat maakt het dan uit of ik morgen leef? 374 00:26:21,454 --> 00:26:23,415 Het is dat iemand je nodig heeft. 375 00:26:24,749 --> 00:26:28,378 Je kunt je kans om te sterven elk jaar met bijna een derde verlagen… 376 00:26:28,461 --> 00:26:32,257 …door actief te blijven, maar de meeste Amerikanen doen dat niet. 377 00:26:32,757 --> 00:26:36,219 Hier in Loma Linda lijkt iets te werken. 378 00:26:36,803 --> 00:26:38,221 Het mogelijke geheim is… 379 00:26:38,305 --> 00:26:41,308 …dat het geen discipline of tegenwoordigheid van geest vergt. 380 00:26:41,933 --> 00:26:44,978 Het bouwt een gemeenschap op rond de activiteit. 381 00:26:46,313 --> 00:26:48,857 Zevendedagsadventisten zijn conservatieve methodisten… 382 00:26:48,940 --> 00:26:51,109 …die zich onderscheiden van andere christenen… 383 00:26:51,192 --> 00:26:53,528 …omdat ze evangeliseren met gezondheid. 384 00:26:54,154 --> 00:26:58,575 120 jaar geleden was deze plek een bosje sinaasappelboomgaarden… 385 00:26:58,658 --> 00:27:02,412 …en toen de Adventisten kwamen, bouwden ze twee dingen… 386 00:27:02,495 --> 00:27:04,164 …een kerk en een ziekenhuis. 387 00:27:04,664 --> 00:27:08,627 En beide zijn in de loop van de volgende eeuw geëxplodeerd. 388 00:27:08,710 --> 00:27:12,422 Loma Linda University heeft een van de beste ziekenhuizen in Amerika… 389 00:27:12,505 --> 00:27:15,759 …en de Adventkerk heeft zich over de wereld verspreid. 390 00:27:15,842 --> 00:27:18,595 Dus Loma Linda is niet geografisch afgelegen… 391 00:27:18,678 --> 00:27:23,099 …maar zoals ik begon te zien, zijn ze een beetje cultureel afgelegen. 392 00:27:23,183 --> 00:27:28,146 Ze blijven bij elkaar rond deze leer van gezondheid… 393 00:27:28,229 --> 00:27:32,192 …en het is niet zozeer een fysieke omgeving… 394 00:27:32,275 --> 00:27:35,278 …maar een religieuze en sociale omgeving. 395 00:27:36,321 --> 00:27:41,368 De adventisten hebben pilaren van gedrag die tot goddelijkheid leiden. 396 00:27:41,451 --> 00:27:45,330 Een ervan is fysiek actief blijven, en we zien dit duidelijk. 397 00:27:45,413 --> 00:27:48,958 Een andere is vrijwilligerswerk doen. 398 00:27:54,506 --> 00:27:56,007 Wat is er aan de hand? 399 00:27:56,091 --> 00:27:57,676 Dit is het goudklompje. 400 00:27:58,259 --> 00:28:00,720 Dit is een gewoon goed… -Het zenuwcentrum. 401 00:28:00,804 --> 00:28:01,638 Precies. 402 00:28:01,721 --> 00:28:05,308 Hier begint de adrenaline 's ochtends te groeien. 403 00:28:05,392 --> 00:28:10,063 Je zegt: 'Heer, help ons uw voeten te zijn.' 404 00:28:10,146 --> 00:28:14,526 Voel je nu voordelen? Hier en nu, omdat je dit werk doet? 405 00:28:14,609 --> 00:28:16,820 Het creëert pure vreugde… 406 00:28:16,903 --> 00:28:19,406 …en we hebben elke dag allemaal keuzes. 407 00:28:19,489 --> 00:28:22,283 Willen we slapen… 408 00:28:22,367 --> 00:28:24,911 …of productief zijn? 409 00:28:24,994 --> 00:28:29,749 Een productief leven leiden en de mensheid in alle opzichten dienen. 410 00:28:29,833 --> 00:28:32,043 Ik doe niet alleen literatuur. 411 00:28:32,127 --> 00:28:36,339 We geven mensen eten. We zoeken contact. We gaan naar de zieken. 412 00:28:38,091 --> 00:28:40,135 Er is zoveel te geven. 413 00:28:45,348 --> 00:28:49,561 Vrijwilligerswerk is geen intuïtieve weg naar gezondheid, maar we weten… 414 00:28:49,644 --> 00:28:53,815 …dat vrijwilligers betere herinneringen en sociale connecties hebben. 415 00:28:53,898 --> 00:28:55,942 Ze zijn zelfs gelukkiger. 416 00:28:56,025 --> 00:28:58,611 Het omvat altijd een fysieke activiteit… 417 00:28:58,695 --> 00:29:00,613 …een gevoel van betekenis… 418 00:29:00,697 --> 00:29:05,201 …omdat je je op iemand anders richt dan alleen jezelf. 419 00:29:06,411 --> 00:29:09,831 Het is iets subtiels en krachtigs dat te weinig aandacht krijgt… 420 00:29:09,914 --> 00:29:12,500 …wat betreft de formule voor een lang leven. 421 00:29:17,714 --> 00:29:21,092 Maar er is één pilaar die echt boven de rest uitstijgt… 422 00:29:21,176 --> 00:29:25,472 …en dat is de adventistische nadruk op voeding. 423 00:29:26,723 --> 00:29:30,935 Ellen White is een van de oprichters en leiders van de Adventkerk. 424 00:29:31,019 --> 00:29:33,521 Halverwege de 19e eeuw… 425 00:29:34,022 --> 00:29:36,024 …beweerde ze dat ze een visie had… 426 00:29:36,107 --> 00:29:41,279 …over het belang van een goede levensstijl… 427 00:29:41,362 --> 00:29:43,281 …voor een goede gezondheid hier… 428 00:29:43,364 --> 00:29:47,452 …maar ook om een heldere geest te hebben voor een betere band met het goddelijke. 429 00:29:47,535 --> 00:29:52,749 Ze stelde een dieet voor zonder vlees, zoiets als een vegetarisch dieet. 430 00:29:52,832 --> 00:29:55,251 Het was niet: 'Haal vlees uit het dieet.' 431 00:29:55,335 --> 00:29:59,172 Het was: 'Zorg dat een uitgebalanceerd dieet… 432 00:29:59,255 --> 00:30:01,633 …fruit bevat… 433 00:30:01,716 --> 00:30:02,842 …peulvruchten… 434 00:30:02,926 --> 00:30:03,927 …ontbijtgranen… 435 00:30:04,469 --> 00:30:05,678 …groenten… 436 00:30:05,762 --> 00:30:06,805 …en noten.' 437 00:30:07,472 --> 00:30:11,935 Wat is jouw recept om levenskrachtig te blijven op 84-jarige leeftijd? 438 00:30:12,018 --> 00:30:12,852 Ik denk dieet. 439 00:30:13,436 --> 00:30:15,438 Dieet? -Dieet is het belangrijkste. 440 00:30:15,522 --> 00:30:17,816 Want dat geeft je de energie. 441 00:30:17,899 --> 00:30:19,609 Dat voedt je brein. 442 00:30:20,527 --> 00:30:21,945 Ben je vegetariër? 443 00:30:22,028 --> 00:30:24,572 Niet in het begin. We waren dol op vis. 444 00:30:24,656 --> 00:30:27,116 We waren dol op vlees. 445 00:30:27,200 --> 00:30:31,704 Mijn cholesterol ging omhoog en ik wilde geen medicijnen slikken. 446 00:30:31,788 --> 00:30:35,792 Dus we bekeerden ons langzaam tot vegetarisme. 447 00:30:35,875 --> 00:30:37,210 Wat viel je op? 448 00:30:37,293 --> 00:30:40,713 Je uithoudingsvermogen is beter. 449 00:30:41,381 --> 00:30:44,425 Je cholesterolcijfers zijn beter… 450 00:30:44,509 --> 00:30:47,887 …en daarom was ik zo overtuigd van deze manier van eten. 451 00:30:50,223 --> 00:30:52,475 LOMA LINDA-MARKT 452 00:30:52,559 --> 00:30:53,935 Volgens schattingen… 453 00:30:54,018 --> 00:30:58,690 …is ongeveer 35% van de adventisten veganist of vegetariër. 454 00:30:58,773 --> 00:31:01,901 Volgens mijn onderzoek bestaat hun dieet voornamelijk… 455 00:31:01,985 --> 00:31:03,361 …uit fruit en groenten… 456 00:31:03,444 --> 00:31:07,949 …en slechts 5% van hun calorieën komt uit vlees, gevogelte en vis. 457 00:31:08,032 --> 00:31:11,661 Voor de gemiddelde Amerikaan is het minstens drie keer zoveel. 458 00:31:11,744 --> 00:31:15,707 In Loma Linda is plantaardig eten zo fundamenteel voor hun religie… 459 00:31:15,790 --> 00:31:20,003 …dat ze in 1905 een vegetarisch voedingsbedrijf begonnen. 460 00:31:20,086 --> 00:31:22,881 Als ik vandaag de Loma Linda-markt binnenloop… 461 00:31:22,964 --> 00:31:25,842 …is het nog steeds overwegend plantaardig. 462 00:31:25,925 --> 00:31:28,094 Enorme bakken met noten en zaden… 463 00:31:28,177 --> 00:31:30,805 …een enorme groenteafdeling. 464 00:31:30,889 --> 00:31:33,516 En er is een sectie met nepvlees… 465 00:31:33,600 --> 00:31:37,061 …maar het is een andere ervaring dan in een gewone supermarkt. 466 00:31:37,562 --> 00:31:42,066 Heel lang werd vlees eten geassocieerd met een betere gezondheid. 467 00:31:42,150 --> 00:31:45,528 Vlees op zich is een risicofactor voor sommige ziekten. 468 00:31:45,612 --> 00:31:47,739 Obesitas, hart- en vaatziekten… 469 00:31:47,822 --> 00:31:50,199 …sommige kankers, diabetes. 470 00:31:50,283 --> 00:31:53,953 Bovendien heeft onderzoek de afgelopen twintig jaar uitgewezen… 471 00:31:54,037 --> 00:31:56,956 …dat er componenten in plantaardig voedsel zitten… 472 00:31:57,040 --> 00:32:00,084 …die niet voorkomen in dierlijk voedsel… 473 00:32:00,668 --> 00:32:05,214 …die nodig zijn voor een goede gezondheid en een lang leven. 474 00:32:05,298 --> 00:32:10,219 We ontdekten dat fruit eten vaak het risico op longkanker vermindert. 475 00:32:10,303 --> 00:32:13,890 We weten dat wie regelmatig een handvol noten eet… 476 00:32:13,973 --> 00:32:16,017 …drie jaar langer leeft. 477 00:32:16,100 --> 00:32:17,393 Mijn hemel. 478 00:32:17,477 --> 00:32:19,729 Ze verminderen het risico op hart- en vaatziekten. 479 00:32:19,812 --> 00:32:23,816 Bonen eten vermindert vaak het risico op darmkanker. 480 00:32:24,484 --> 00:32:27,904 Dus niet alleen de afwezigheid van vlees is gunstig. 481 00:32:27,987 --> 00:32:31,991 Het is de regelmatige aanwezigheid… 482 00:32:32,075 --> 00:32:35,078 …van volkorengranen, peulvruchten… 483 00:32:35,161 --> 00:32:37,830 …fruit, groenten en noten. 484 00:32:38,706 --> 00:32:41,876 We krijgen vaak de negatieve boodschap over eten… 485 00:32:41,960 --> 00:32:44,337 …maar hun onderzoek onthult… 486 00:32:44,420 --> 00:32:47,799 …dat het niet alleen gaat om het vermijden van dierlijke producten. 487 00:32:47,882 --> 00:32:52,136 Als je fruit en groenten en noten en bonen aan je dieet toevoegt… 488 00:32:52,220 --> 00:32:56,265 …helpt het je af te vallen en verbetert het je immuunsysteem. 489 00:32:56,933 --> 00:32:58,476 Goedemorgen. -Hoe gaat het? 490 00:32:58,559 --> 00:32:59,394 Goed. 491 00:32:59,477 --> 00:33:04,565 Het punt is dat ze hun gezondheidsberichten positief kaderen… 492 00:33:04,649 --> 00:33:07,318 …en niet met de vinger wijzen: 'Dat mag niet.' 493 00:33:08,820 --> 00:33:12,156 Adventisten die plantaardig eten, leven het langst… 494 00:33:12,240 --> 00:33:16,035 …en wegen zo'n 20 kilo minder dan hun vleesetende tegenhangers. 495 00:33:16,703 --> 00:33:21,582 De adventistenstudie geeft ons een heel duidelijk actiepunt. 496 00:33:22,083 --> 00:33:23,876 Eet een plantaardig dieet. 497 00:33:24,794 --> 00:33:27,005 En het is voor iedereen toegankelijk. 498 00:33:28,923 --> 00:33:34,887 LOMA LINDA PLANTAARDIG DIEET 499 00:33:36,431 --> 00:33:39,851 95 JAAR OUD 500 00:33:39,934 --> 00:33:41,686 Kom deze kant op. -Oké. 501 00:33:41,769 --> 00:33:45,356 En ik zal je laten zien waar we in ons leven zijn geweest. 502 00:33:45,440 --> 00:33:49,986 Kwamen je voorouders uit China? Heb ik dat goed begrepen? Waar in China? 503 00:33:51,195 --> 00:33:52,488 Kanton. 504 00:33:52,572 --> 00:33:54,240 In het zuiden? -Ja. 505 00:33:54,866 --> 00:33:58,786 Als je naar deze foto's kijkt, welke betekent dan 't meest voor je? 506 00:33:58,870 --> 00:33:59,954 M'n dochter. 507 00:34:00,038 --> 00:34:03,166 Waarom is je dochter de meest betekenisvolle foto? 508 00:34:03,750 --> 00:34:05,376 Het is de enige die ik heb. 509 00:34:06,044 --> 00:34:10,590 Je zei dat je al dertig jaar langer leeft dan je vader heeft geleefd. 510 00:34:10,673 --> 00:34:11,674 Dat klopt. 511 00:34:11,758 --> 00:34:14,886 En jij bent een adventist, maar je vader was dat niet? 512 00:34:14,969 --> 00:34:17,221 Hij had geen idee van gezondheid. 513 00:34:17,305 --> 00:34:18,514 Hij dronk en rookte. 514 00:34:19,098 --> 00:34:23,227 Als ik het voorbeeld van m'n vader zou volgen, m'n levensstijl en zo… 515 00:34:23,311 --> 00:34:24,312 …dan was ik weg. 516 00:34:24,812 --> 00:34:27,690 Ik wil een theorie testen die ik heb. 517 00:34:27,774 --> 00:34:32,737 Amerikanen zijn geobsedeerd door een snelle oplossing voor gezondheid. 518 00:34:32,820 --> 00:34:36,324 Een dieet, een supplementen. Maar ik observeer… 519 00:34:36,407 --> 00:34:40,787 …dat tenzij je lang genoeg de juiste dingen doet… 520 00:34:40,870 --> 00:34:42,663 …en de verkeerde vermijdt… 521 00:34:42,747 --> 00:34:47,627 …en ik heb het niet over een paar maanden, maar over jaren, decennia, een leven. 522 00:34:48,127 --> 00:34:51,631 En als je kijkt naar de adventisten en de zaterdagse sabbat… 523 00:34:51,714 --> 00:34:56,177 …dan bekrachtig je deze gewoontes elke week. 524 00:34:56,260 --> 00:34:58,513 Kun je een korte beschrijving geven… 525 00:34:58,596 --> 00:35:02,266 …van vrijdagavond, wanneer je sabbat begint, tot zaterdag? 526 00:35:02,350 --> 00:35:04,435 Hoe gaat dat? Wat doen jullie? 527 00:35:04,519 --> 00:35:08,648 We winkelen niet. We sporten bijvoorbeeld niet. 528 00:35:08,731 --> 00:35:11,692 Wat doe je vrijdagavond? -Ik ga naar het koor. 529 00:35:36,843 --> 00:35:39,720 De Amerikaanse toestand zit vol stress. 530 00:35:40,805 --> 00:35:44,142 Het is zorg, haast, van het ene naar het andere gaan. 531 00:35:44,225 --> 00:35:45,893 Onze agenda's zitten bomvol. 532 00:35:47,478 --> 00:35:50,648 De adventisten hebben een schuilplaats in de tijd… 533 00:35:50,731 --> 00:35:55,319 …de 24 uur tussen zonsondergang op vrijdag en zonsondergang op zaterdag… 534 00:35:55,403 --> 00:35:57,029 …waar ze gewoon niets doen. 535 00:35:57,572 --> 00:35:59,365 Als een Advent-prediker… 536 00:35:59,448 --> 00:36:03,077 …vertel me wat je denkt dat het is aan een adventistensabbat… 537 00:36:03,161 --> 00:36:06,164 …dat mensen helpt om langer te leven. 538 00:36:06,247 --> 00:36:08,749 Op de zevende dag rustte God. 539 00:36:08,833 --> 00:36:12,795 Als ik naar de instructies luister die hij heeft gegeven… 540 00:36:12,879 --> 00:36:16,966 …kan ik echt rust hebben in hem. 541 00:36:17,049 --> 00:36:21,095 En die rust is niet gewoon dat ik lig en slaap. 542 00:36:21,596 --> 00:36:24,724 Maar die echte rust, tevredenheid… 543 00:36:24,807 --> 00:36:26,976 …maakt het verschil. 544 00:36:27,059 --> 00:36:30,313 Maak je je over het algemeen zorgen of heb je vrede? 545 00:36:30,396 --> 00:36:33,149 Over het algemeen heb ik vrede. 546 00:36:33,232 --> 00:36:35,860 Zorgen kunnen niets voor je doen. 547 00:36:35,943 --> 00:36:37,987 Het kost je kracht. 548 00:36:38,070 --> 00:36:42,325 Je emotionele gezondheid is niet goed als je je zorgen maakt. 549 00:36:42,408 --> 00:36:46,913 Wat moet ik eten? Wat moet ik drinken? Wat moet ik aantrekken? 550 00:36:46,996 --> 00:36:48,831 Dat doen de anderen. 551 00:36:48,915 --> 00:36:50,374 KERK KANTOOR 552 00:36:50,458 --> 00:36:56,464 Als ik naar de Blauwe Zones kijk, zie ik een duidelijke trend van geloof. 553 00:36:56,547 --> 00:37:00,176 De adventisten zijn duidelijk erg religieus, echte aanhangers. 554 00:37:00,259 --> 00:37:04,347 Op Sardinië zagen we heel strenge katholieken… 555 00:37:04,430 --> 00:37:06,474 …en op Okinawa… 556 00:37:06,557 --> 00:37:08,893 …zien we een voorouderverering. 557 00:37:10,311 --> 00:37:13,814 En als hij tot de voorouders bidt, wat vraagt hij dan? 558 00:37:13,898 --> 00:37:16,442 Bescherm ons. Ik vraag om bescherming. 559 00:37:16,525 --> 00:37:18,361 Waak over ons. 560 00:37:18,444 --> 00:37:20,154 Daar bid ik voor. 561 00:37:20,238 --> 00:37:21,197 Hou ons gezond. 562 00:37:21,739 --> 00:37:23,366 Voor mijn kleinkinderen. 563 00:37:23,449 --> 00:37:24,659 Om veilig te zijn. 564 00:37:25,368 --> 00:37:27,078 Een analyse toont dat mensen… 565 00:37:27,161 --> 00:37:30,539 …die meer dan één keer per week naar een spirituele dienst gaan… 566 00:37:30,623 --> 00:37:33,918 …zeven jaar langer kunnen leven. 567 00:37:34,752 --> 00:37:37,171 Het maakt niet uit welke religie je hebt. 568 00:37:37,255 --> 00:37:40,883 Het gaat erom dat je deel uitmaakt van een geloofsgemeenschap… 569 00:37:40,967 --> 00:37:42,093 …en dat je er bent. 570 00:37:43,219 --> 00:37:46,180 Dit is iets wat voor iedereen beschikbaar is. 571 00:37:46,264 --> 00:37:48,683 LOMA LINDA GELOOF 572 00:37:57,900 --> 00:38:01,237 Onze Vader en onze God, u zit hoog, u kijkt omlaag. 573 00:38:02,405 --> 00:38:04,323 U kijkt naar uw creatie… 574 00:38:05,157 --> 00:38:07,618 …uw zonen en uw dochters. 575 00:38:07,702 --> 00:38:10,329 We danken u voor deze bijeenkomst… 576 00:38:10,413 --> 00:38:12,915 …de jongeren, de niet-jongeren. 577 00:38:12,999 --> 00:38:17,461 En we danken u voor de dienst die we hier vandaag hebben geleverd. 578 00:38:17,545 --> 00:38:18,671 Bedankt. 579 00:38:20,381 --> 00:38:24,969 Voor deze adventisten denk ik dat dit mensen op het programma houdt. 580 00:38:25,052 --> 00:38:27,638 Het herinnert je eraan om sociaal contact te maken. 581 00:38:27,722 --> 00:38:30,683 Het herinnert je eraan wat je doel is. 582 00:38:30,766 --> 00:38:33,561 Het herinnert je eraan om plantaardig te eten… 583 00:38:33,644 --> 00:38:37,273 …want het probleem met de meeste gezondheidsinterventies is… 584 00:38:37,356 --> 00:38:38,858 …dat ze niet lang duren. 585 00:38:39,608 --> 00:38:43,696 Maar we weten ook dat gezondheidsgedrag besmettelijk is. 586 00:38:43,779 --> 00:38:47,074 Sommige onderzoeken tonen aan dat als je beste vrienden zwaarlijvig zijn… 587 00:38:47,158 --> 00:38:50,202 …de kans groter is dat je te zwaar bent. 588 00:38:51,245 --> 00:38:55,207 Elementen van roken en zelfs eenzaamheid kunnen besmettelijk zijn. 589 00:38:57,418 --> 00:39:02,965 De meest bruikbare les is om bij de juiste stam te komen. 590 00:39:03,591 --> 00:39:07,053 Jezelf omringen met mensen wiens idee van recreatie… 591 00:39:07,136 --> 00:39:09,347 …tuinieren of wandelen is… 592 00:39:09,430 --> 00:39:12,850 …heeft een meetbare invloed op wat je gewoonten zijn. 593 00:39:12,933 --> 00:39:16,937 En een vegetariër of veganist in je sociale netwerk is niet slecht… 594 00:39:17,021 --> 00:39:20,232 …want ze gaan je leren hoe je plantaardig voedsel eet. 595 00:39:20,316 --> 00:39:23,361 Of je daarmee in de hemel komt, weet ik niet. 596 00:39:23,444 --> 00:39:27,573 Maar ik weet dat het werkt om mensen op het rechte pad te houden… 597 00:39:27,656 --> 00:39:30,743 …als het gaat om gezonde gewoonten, gezond gedrag… 598 00:39:30,826 --> 00:39:32,495 …en daarin ligt de kracht. 599 00:39:38,709 --> 00:39:42,213 We vonden goede voorbeelden van een lang leven op Sardinië… 600 00:39:42,296 --> 00:39:44,840 …en in Okinawa en Loma Linda. 601 00:39:45,966 --> 00:39:49,136 Overal waar we kwamen, leerden we iets nieuws. 602 00:39:50,388 --> 00:39:54,100 Maar ik wilde meer langlevenhotspots vinden. 603 00:39:57,395 --> 00:40:00,481 En ik hoorde over een plek voor de kust van Turkije… 604 00:40:00,564 --> 00:40:02,400 …technisch gezien in Griekenland. 605 00:40:04,235 --> 00:40:08,155 Het is geen verrassing dat mensen hier lang zouden leven. 606 00:40:09,824 --> 00:40:13,202 Maar er zijn 227 bewoonde eilanden in Griekenland… 607 00:40:13,285 --> 00:40:18,124 …en er is er maar één die ver boven alle anderen uitsteekt… 608 00:40:18,207 --> 00:40:20,251 …wat betreft lange levensduur. 609 00:40:28,634 --> 00:40:31,262 Wat is hier dus aan de hand? 610 00:43:39,199 --> 00:43:45,664 Deze serie wil vermaken en informeren, geen medisch of gezondheidsadvies geven. 611 00:43:45,748 --> 00:43:50,377 Overleg met je arts over je gezondheid… 612 00:43:50,461 --> 00:43:55,341 …of wijzigingen in je dieet, lichaamsbeweging of levensstijl. 613 00:43:55,424 --> 00:44:00,220 Ondertiteld door: Mieke Vanhengel