Około 1999 roku nieznany włoski naukowiec występował
na konferencji dotyczącej długowieczności, donosząc o wyjątkowym skupisku stulatków.
Było to tak niebywałe,
że wielu członków środowiska naukowego
nie chciało mu wierzyć.
Człowiekiem tym był doktor Gianni Pes.
Twierdził, że na Sardynii we Włoszech znajduje się obszar,
na którym mieszka dziesięć razy więcej stulatków
niż w podobnej populacji w Stanach Zjednoczonych.
Co ciekawsze, miał swoją mapę i za każdym razem gdy odkrywał miejsce,
w którym było duże skupisko stulatków,
oznaczał je niebieską kropką.
Na jednym obszarze kropek było tyle, że utworzyły niebieską plamę.
I tak powstała nazwa „niebieska strefa”.
Wcześniej byłem już na Okinawie,
gdzie zacząłem badać, czemu jej mieszkańcy żyją tak długo.
Gdy usłyszałem o tej niebieskiej strefie, o tych paru wioskach,
pomyślałem, że zdobędę nowe materiały.
Wiedziałem też, że jest tylko jeden sposób, by to zrobić:
pojechać tam i to sprawdzić.
SARDYNIA, WŁOCHY
ŻYĆ 100 LAT: TAJEMNICE NIEBIESKICH STREF
SARDYNIA, WŁOCHY
Baunei to pięknie położona wioska
W miejscu z twardych kamieni
Nad równiną
U podnóża góry i na środku wybrzeża
Każdy, kto przejeżdża, zatrzymuje się, by podziwiać jej piękno
Tak świetnie wygląda!
Wszyscy ją uwielbiają
Za jej piękno i jej widoki
96 LAT
Niebieskie strefy długowieczności spotykamy głównie w górzystych terenach.
Tak właśnie jest.
Wysokość była naszą pierwszą hipotezą.
Roboczą hipotezą.
Wioski położone są powyżej 700 metrów.
- To 2200 stóp. - Tak.
Ale wysokość wcale nie musi być kluczowa.
Dzień dobry.
Teraz przychodzicie? Już skończyłyśmy gotować!
Mała fiesta!
Dzień dobry.
Co przyrządzacie?
Gathulis.
Są słodkie?
Nie, nie są słodkie.
To ziemniaki i ser.
Jak oceniłaby swój stan zdrowia? Jako dobry, bardzo dobry czy wyśmienity?
Dobry, ale nie wyśmienity.
Nie może być idealnie.
Jak sądzi, czemu żyje tak długo i pozostaje w takim zdrowiu?
Jak wspominałam, najważniejsze są wiara i nadzieja.
To nie moja zasługa.
Jak często chodzi pani do kościoła?
Co dzień.
Idę powoli, zajmuje mi to dziesięć minut.
To niebywałe, bo ulica przed jej domem
prowadzi prosto w górę.
Gdy byłem dzieckiem, były tutaj jedynie pola pszenicy.
- Pamiętasz, że kiedyś tu była poczta? - Tak.
- Pracowała tam pani Lavinia. - Tak, pamiętam.
Dobry wieczór!
Cześć!
Idziecie na spacer?
Aż 99% wszystkich spacerów w tej niebieskiej strefie
odbywa się pod górę lub z góry.
Jest kilka innych wiosek położonych niżej,
ale ludzie nie żyją tam tak długo.
Gianni zbadał to zjawisko.
Odbył rozmowy z około 300 stulatkami
i zestawił to z ukształtowaniem terenu,
co wyraźnie pokazało, że jednym z ważnych wyznaczników długowieczności
jest stromizna ulic w wiosce.
Nachylenie jest bardzo istotne. Widać tutaj,
że zwykły spacer
powoduje dodatkowy wydatek energetyczny.
Wiele domów ma dwa, trzy lub cztery piętra.
Każdego dnia mieszkańcy muszą pokonywać 30 stopni.
Kto by pomyślał, że stromość wioski będzie korelować z długowiecznością?
Nikt tam nie ma dużych bicepsów ani nie startuje w triatlonie. Oni chodzą.
Kiedy myślę o mieszkańcach Okinawy, którzy codziennie pracują w ogrodzie,
co rusz siadają na podłodze i wstają, widzę wspólną cechę.
Ci ludzie o tym nie wiedzą, ale oni ćwiczą.
Poruszają się naturalnie przez cały dzień.
Większość osób spędza pół dnia na siedząco.
Przenosimy się z aut do biurek, a potem na kanapy.
Ta długotrwała fizyczna bezczynność
zwiększa ryzyko zachorowania na cukrzycę i choroby serca,
które skracają nam życie.
Ale na Sardynii ludzie znacznie rzadziej zapadają na te choroby,
przez co żyją dłużej.
Mamy tu ciekawą wskazówkę.
Jeśli chcemy żyć dłużej, zamiast płacić za karnet na siłownię,
może warto zrezygnować z windy i pójść schodami.
SARDYNIA STROMOŚĆ
Niebieska strefa na Sardynii mieści się w regionie Barbagia.
Jego nazwa pochodzi od tego samego słowa co „barbarzyńca”.
Około 13 000 lat temu wyspę skolonizowała pewna populacja.
Potem przyszli Fenicjanie,
potem Rzymianie,
następnie Arabowie.
Każda kolejna fala przybyszów
próbowała ujarzmić populację założycieli.
W końcu mieszkańcy przenieśli się w góry.
Nie niepokojono ich, bo mieli reputację ludzi gwałtownych.
Obcy oznaczali kłopoty, więc gdy pojawiali się w tych górach,
witano ich mieczem.
Przez dwa tysiące lat ten styl życia wytworzył zbiór tradycji,
kodeks postępowania,
zestaw wartości, dietę.
To, co jest teraz, nie różni się zbytnio od tego, co było tysiąc lat temu.
Nagrzało się?
Trudno będzie to szybko rozgrzać.
Trzeba zamieszać i na chwilę zostawić.
Kiepsko ci to idzie.
Gdzie sól?
A cebula?
Żeby dowiedzieć się, co jedzą Sardyńczycy, aby dożyć setki,
najlepiej zajrzeć do kuchni starszych pań.
Od wielu pokoleń gotują to samo.
Najbardziej zaszokowały mnie makaron i chleb.
Każdy Amerykanin pomyśli: „Chwila, przecież węglowodany to wróg”.
Chleby, makarony…
Nie uciekniemy od wniosku, że to proste węglowodany.
Rzecz w tym, jak te proste węglowodany się przyrządza.
Weźmy za przykład chleb na zakwasie. Jego przygotowanie
bardzo się różni od procesu wytwarzania zwykłego białego chleba,
bo chleb na zakwasie zawiera bakterie o nazwie lactobacillus,
co obniża ładunek glikemiczny całego posiłku.
To znaczy, że chleb na zakwasie obniża wchłanianie cukru,
co może powodować niższą zapadalność na cukrzycę
i podwyższać długość życia.
Ale przeważnie spożywa się tu węglowodany złożone,
takie jak zboża, warzywa i fasola.
Minestrone jest elementem tej diety od wielu stuleci.
Co to jest minestrone? Przede wszystkim fasola, czasem makaron
i dostępne warzywa, cokolwiek, co akurat rośnie w ogrodzie.
Wszystkie te składniki są bogate w błonnik,
który hamuje stany zapalne i wzmacnia układ odpornościowy.
Czy mogę…
Dotknij.
Coś, co jedzą codziennie
i co dostarcza im większość kalorii,
to ta piękna zupa jarzynowa.
Tak jak w przypadku Okinawy i fioletowych batatów,
na Sardynii mamy do czynienia z dietą wysokowęglowodanową.
Pomyślałem wtedy,
że może węglowodany nie są takie złe, jeśli są dobrze przygotowane.
SARDYNIA DOBRE WĘGLOWODANY
Ilu stulatków leży na tym cmentarzu?
Naliczyłem prawie 30.
- Aż 30 stulatków? - Tak.
Czy to 103?
Od 1880 do…
Zgadza się.
Sto trzy.
Tu pochowano dwoje 103-latków obok siebie.
Nie wzrusza cię to.
W niektórych grobach leżą mąż i żona i oboje są stulatkami.
Wystarczy krótka wizyta na cmentarzu, by zrozumieć, że Sardyńczycy żyją długo.
Gdy przyjrzałem się bliżej, zauważyłem coś naprawdę ciekawego.
Otóż statystycznie kobiety żyją dłużej niż mężczyźni.
W Ameryce na każdego mężczyznę stulatka
przypada pięć stuletnich kobiet.
Na Sardynii stosunek ten wynosi jeden do jednego.
To największe skupisko stuletnich mężczyzn na świecie.
Miałem dwie ciotki.
Jedna zmarła w wieku 103 lat, druga w wieku 102.
Ile wy macie lat?
On jest stary.
Jeszcze nie jestem taki stary.
Co tu się dzieje?
Czym wyróżniają się mężczyźni, którzy tu mieszkają?
Nie byli rolnikami ani rzemieślnikami. Nie prowadzili barów i restauracji.
Tradycyjnie tutejsi mężczyźni zawsze byli pasterzami.
93 LATA
Najpierw doiliśmy zwierzęta.
Wcześnie, gdy robiło się jasno.
Muru jeszcze nie było,
więc musieliśmy chodzić za zwierzętami.
Co takiego w pasterstwie przyczynia się do długowieczności tutejszych mężczyzn?
Spędzają czas ze zwierzętami. Chodzą po wzgórzach.
Drzemią
i wczesnym popołudniem są z powrotem w wiosce,
popijając wino z przyjaciółmi.
Mężczyźni na Sardynii pracują,
ale nieszczególnie stresują się swoim zajęciem.
Stres to przycisk naciskany przez mózg,
który stanowi mechanizm dostosowania się do najgorszego scenariusza.
Gdy zaczynamy się stresować, poziom cukru we krwi gwałtownie wzrasta.
Rośnie też poziom markerów stanu zapalnego.
Jest to motywowane ewolucyjnie.
Jeśli uciekasz przed zwierzęciem i masz otwartą ranę,
stan zapalny cię chroni.
- Gdy się stresujemy? - Tak.
To chyba korzystne.
Tak, ale na krótką metę.
Bo jeśli wciskamy ten guzik zbyt długo,
skutki stają się negatywne.
Ciągły stres może wywołać choroby układu krążenia i osłabia zdrowie.
Nie chodzi o to, że tutejsi pasterze nie zaznają żadnego stresu,
tylko o to, że nie przeżywają chronicznego stresu.
W globalnym badaniu poziomu stresu
Amerykanie pokazują coś przeciwnego.
Przekraczają światową średnią o 20%.
Stres może przynosić korzyści,
jeśli go aktywnie przezwyciężamy.
Dziś w naszym miejskim świecie
poprzez media społecznościowe i wiadomości
docierają do nas wszystkie problemy całego świata.
To problemy, nad którymi nie da się zapanować.
Ale ma się kontrolę nad tym, jak traktuje się kozę,
aby stado było zdrowe.
To poczucie aktywnego radzenia sobie
i rozwiązywanie napotkanych problemów
jest ważnym elementem zdrowia psychicznego,
sprawności umysłowej i odporności na stres.
Większość ludzi na świecie brnie naprzód, ciężko pracując
dzień w dzień.
Na Sardynii nie chodzi o to, co robią,
tylko jak to robią.
KONTROLOWANIE STRESU
Oto kolejny trop. Zwykle gdy spotyka się wiele osób starszych,
widzi się też wiele domów opieki.
Nie tutaj.
Nie widziałem ani jednego domu opieki w całej niebieskiej strefie.
Skoro więc to nie domy opieki zajmują się starszymi ludźmi,
kto to robi?
101 LAT
W szkole nigdy nie lubiłam pisania.
Teraz nie chce oddać długopisu.
Pisze do upadłego.
Skończyła pani 101 lat?
Gdy miałam 80 lat,
kobieta spytała mnie o moją emeryturę.
Wszyscy w mojej rodzinie umierali po osiemdziesiątce,
więc powiedziałam: „Po co mi emerytura?”.
I tak straciłam 21 lat wypłat emerytury.
Ale zyskałaś wiek.
Nigdy nie miała męża?
Nigdy.
Zawsze byłaś sama, ciociu?
- Tak. - Zawsze była singielką.
Nie wyszła za mąż.
Codziennie na zmianę się nią zajmujemy.
Zabieramy ją na spacery. Gotujemy dla niej.
Nawet gdy była młodsza, siostrzenice zapraszały ją na obiady.
Nigdy nie zostawialiśmy jej samej w niedzielę,
mimo że byłyśmy zajęte swoimi dziećmi.
Zawsze uważałyśmy ją za matkę.
Nie ma własnych dzieci, ale opiekowała się nami.
Pewnego razu była bardzo chora.
Oddaliśmy ją do szpitala.
W szpitalu
ciągle leżała zwrócona do ściany
i nie chciała z nikim rozmawiać.
Nic nie mówiła, wiedzieliśmy, że ją tracimy.
Zaczęliśmy więc przychodzić na zmianę
i ją karmiliśmy.
Podtrzymywaliśmy jej głowę, bo nie mogła się podnieść.
Umarłaby, gdyby wtedy została porzucona.
Mieszkańcy niebieskich stref zatrzymują starszych członków rodziny przy sobie,
gdzie mają lepszą opiekę.
Jednym z najszybszych sposobów,
by skrócić rodzicom życie, jest ulokowanie ich w domu starców.
W takiej instytucji tracą od dwóch do sześciu lat
w zależności od okoliczności.
W jednym z badań oszacowano, że 50-latek w Ameryce
ma co najmniej 53% szans,
że trafi do domu opieki w ciągu swojego życia.
Na Sardynii tego nie ma.
Utrzymywanie bliskich więzów społecznych stało się kluczową wartością,
a budulcem wspólnoty była rodzina.
Wszyscy pozostają w domu. Nie tylko mają lepszą opiekę,
ale i docenia się ich mądrość.
Ideę tę najlepiej odzwierciedla opowieść o opuszczonej wiosce Gairo Vecchio.
Krąży tu stara historia, że dawno temu, gdy stary człowiek stawał się ciężarem,
najstarszy syn zabierał go na szczyt klifu i go spychał.
Ale jeden syn potajemnie się sprzeciwił.
Ukrył swojego 70-letniego ojca
i z czasem zaczęło mu się doskonale wieść.
Gdy ludzie spytali go o sekret sukcesu,
wyjawił, że jego ojciec wciąż żyje
i że swoje powodzenie zawdzięcza mądrości, którą przekazał mu ojciec.
Morał z tej przypowieści jest taki, że nasze więzi ze starszymi to skarb
i że ostatecznie to dzięki nim osiągamy sukces w życiu.
Lubicie tu spędzać czas czy to dla was praca?
Wiesz co?
Gdy tu przychodzimy,
odpoczywamy.
Możemy odpocząć,
bo ona emanuje spokojem.
Opieka nad Giulią jest relaksująca.
Gdy zacząłem badać tę niebieską strefę,
podkreślałem wagę chleba na zakwasie i minestrone.
Ale przekonałem się,
że do ich długowieczności znacznie bardziej przyczyniają się
ich tradycje i normy społeczne.
Ten ogromny szacunek dla rodziny.
OPIEKA NAD STARSZYMI OSOBAMI
Sardynia i Okinawa są odizolowane.
Leżą w odległych rejonach,
które tradycyjnie opierały się destrukcyjnym siłom nowoczesności.
Dlatego kolejny etap mojej podróży jest tak fascynujący.
Kiedy zaczynałem poszukiwania niebieskich stref, chciałem ustalić,
czy oaza długowieczności może istnieć w USA.
Zacząłem w CDC, ale tam nie mieli zbyt wielu informacji.
Zdobyłem dane o długości życia w każdym z okręgów,
ale niewiele mi to dało.
Dopiero gdy wpadł mi w ręce raport dotyczący zdrowia adwentystów…
Adwentyści Dnia Siódmego. Wcześniej o nich nie słyszałem.
Dane w raporcie dotyczyły 96 tysięcy osób.
Opisywano nie tylko, jak długo żyją.
Pytano ich też o nawyki i styl życia,
co pozwala zobaczyć, jakie zachowania wiążą się z dłuższym życiem.
Największy szok wiązał się ze społecznością adwentystów,
która zrywała z geograficznym schematem kojarzonym z długowiecznością.
Nie jest to egzotyczne miejsce na drugim końcu świata.
To niebieska strefa na amerykańskich przedmieściach.
Pamiętam, jak pierwszy raz jechałem do Loma Linda.
Poleciałem do Los Angeles, wypożyczyłem auto,
jechałem dwie godziny autostradą San Bernardino,
która ma sześć pasów ruchu.
A gdy zjechałem na Loma Linda,
zobaczyłem bar Del Taco i pomyślałem: „To jest niebieska strefa?”.
LOMA LINDA, USA
Trudno w to uwierzyć, ale według tego raportu
adwentyści ci żyją dłużej niż inni Kalifornijczycy,
7,3 roku w przypadku mężczyzn i 4,4 roku w przypadku kobiet.
Ta typowa amerykańska społeczność nie jest odizolowana.
W jaki sposób Loma Linda osiąga takie same wyniki
jak inne niebieskie strefy?
Zaczynamy. W górę i w dół!
Pchaj, ciągnij!
W górę i w dół!
Podnoś z wydechem.
W USA wydajemy miliardy na karnety na siłownie,
których często nie wykorzystujemy.
Mamy dobre zamiary.
Lecz nie utrzymujemy dyscypliny ćwiczeń na tyle długo, aby odczuć różnicę.
Adwentystom z Loma Linda
udaje się wytrwać przy aktywności fizycznej
i innych zdrowych zachowaniach.
Świetna obrona!
Dobra. Dwa, pięć, jeden.
Legenda głosi, że to pani sprowadziła tu pickleball.
Gram od 2016 roku.
Matka chrzestna pickleballu.
Gracie tak pewnie w każdy piątek.
Wiem, że jest tu 82-latek. Wcześniej był 87-latek.
Tak.
Pani ma 84 lata. Jak długo jednorazowo gracie?
- Trzy godziny. - Aż tyle?
Jest pani lekarką.
Myśli pani, że pickleball może być sekretem długowieczności?
Po części.
Po części?
Pomaga codzienna aktywność. To jest najważniejsze.
Długowieczność to ćwiczenia i wspólnota.
Człowiek przygnębiony nie będzie żył długo.
To społeczność. Tu się krzyczy, jest się szczęśliwym.
Dzwonimy do siebie jak licealiści.
„Chodź z nami pograć”.
Ludzie, którzy tu przychodzą, nawet pierwszy raz,
zostają przyjaciółmi.
Świadomość, że ktoś cię potrzebuje i chce
w swoim życiu
zapewnia ci długowieczność.
Musisz mieć po co żyć.
Jeśli nikogo nie obchodzisz, możesz równie dobrze jutro nie żyć.
Ktoś musi cię potrzebować.
Ryzyko śmierci można zmniejszyć o jedną trzecią
dzięki aktywności, ale większość Amerykanów nie jest aktywna.
Jednak w Loma Linda coś się udało.
Być może sekretem nie jest utrzymywanie dyscypliny i przytomność umysłu,
lecz budowanie społeczności wokół aktywności.
Adwentyści Dnia Siódmego to metodyści,
którzy wyróżniają się tym,
że ewangelizują zdrowiem.
Jeszcze 120 lat temu było tu tylko kilka gajów pomarańczowych.
Gdy przybyli adwentyści, zbudowali dwa budynki:
kościół i szpital.
W ciągu stulecia obie instytucje gwałtownie się rozwinęły.
Uniwersytet Loma Linda ma jeden z najlepszych szpitali w Ameryce,
a Kościół Adwentystów rozprzestrzenił się na cały świat.
Loma Linda nie jest odległa geograficznie,
ale, jak zauważyłem, nieco odległa kulturowo.
Trzymają się swojej doktryny zdrowia.
I nie chodzi tu o środowisko fizyczne,
ale o środowisko religijne i społeczne.
Adwentyści mają pewne filary zachowań, które ich zdaniem są wyrazem pobożności.
Jednym z nich jest aktywność fizyczna,
co widać wyraźnie, a kolejnym – wolontariat.
Co tu się odbywa?
To jest nasze gniazdo.
- To jest… - Centrum dowodzenia.
Właśnie.
Tutaj rośnie poziom adrenaliny o poranku.
„Panie, pomóż nam być twoimi stopami”.
Odczuwacie jakieś korzyści z wykonywania tej pracy?
Daje nam czystą radość.
Każdy co dzień dokonuje wyborów.
Chcemy być pasywni
czy chcemy być produktywni?
Żyć produktywnym życiem i służyć ludzkości na różnych polach.
Zajmuję się nie tylko literaturą.
Karmimy ludzi. Troszczymy się. Odwiedzamy chorych.
Można tak wiele dać!
Wolontariat to nieoczywista droga do zdrowia,
ale wiemy, że wolontariusze mają lepszą pamięć, lepsze kontakty społeczne.
Mówią, że są szczęśliwsi.
To zawsze wiąże się z aktywnością fizyczną,
z poczuciem sensu,
bo człowiek skupia się na kimś innym, nie tylko na sobie.
To jeden z istotnych, aczkolwiek pomijanych składników
przepisu na długowieczność.
Ale jest jeden filar, który wyróżnia się spośród reszty:
nacisk, jaki adwentyści kładą na odżywianie.
Ellen White jest jedną z założycielek i liderek Kościoła Adwentystów.
W połowie XIX wieku
doznała wizji
dotyczącej wagi właściwego trybu życia.
Nie tylko ze względu na zdrowie, ale i jasny umysł,
pozwalający na lepszy kontakt z Bogiem.
Zaproponowała dietę bezmięsną, coś na kształt diety wegetariańskiej.
Nie chodziło jedynie o usunięcie mięsa.
Celem była zbilansowana dieta,
która zawiera owoce,
rośliny strączkowe,
zboża,
warzywa
i orzechy.
Co pozwala pani zachować witalność w wieku 84 lat?
Myślę, że dieta.
- Dieta? - Jest najważniejsza.
Bo to ona dostarcza energii.
Ona karmi mózg.
Jest pani wegetarianką?
Na początku bardzo lubiliśmy ryby.
Lubiliśmy mięso.
Miałam podwyższony poziom cholesterolu, nie chciałam brać leków.
Stopniowo przeszliśmy na wegetarianizm.
Co się zmieniło?
Poprawiła się wytrzymałość.
Mam lepsze wyniki badań cholesterolu.
Dlatego tak uwierzyłam w skuteczność tej diety.
Według szacunków
około 35% adwentystów jest weganami lub wegetarianami.
Moje badania wykazały, że większość ich diety stanowią owoce i warzywa
i zaledwie 5% spożywanych kalorii
pochodzi z mięsa, drobiu i ryb.
U przeciętnego Amerykanina jest to co najmniej trzy razy więcej.
W Loma Linda dieta roślinna jest tak ważna dla ich religii,
że już w 1905 roku otwarto tam firmę produkującą wegetariańską żywność.
Nawet dziś większość produktów w sklepach
jest pochodzenia roślinnego.
Wielkie pojemniki z orzechami i nasionami, ogromny dział warzywno-owocowy.
Jest też dział z podróbkami mięs,
ale wygląda to inaczej niż w zwykłym sklepie.
Przez większość historii ludzkości jedzenie mięsa było uważane za zdrowe.
Mięso jest czynnikiem ryzyka wywołującym niektóre choroby:
otyłość, chorobę układu krążenia,
niektóre nowotwory, cukrzycę.
W dodatku w ciągu ostatnich 20 lat
badania wykazały, że pokarmy roślinne zawierają składniki,
które nie występują w produktach mięsnych,
a które są konieczne dla zdrowia i długowieczności.
Odkryliśmy, że owoce często zmniejszają ryzyko zachorowania na raka płuc.
Wiemy, że ci, którzy regularnie jedzą orzechy,
żyją o trzy lata dłużej.
O rety.
Zapobiegają chorobie układu krążenia.
Częste jedzenie fasoli zmniejsza ryzyko raka jelita grubego.
Korzystny jest nie tylko brak mięsa,
ale również regularne spożywanie
razowych wypieków, roślin strączkowych,
owoców, warzyw i orzechów.
Często słyszymy negatywne opinie o jakichś produktach.
Natomiast ich badania pokazują,
że nie chodzi tylko o unikanie produktów zwierzęcych.
Dodawanie do diety owoców, warzyw, orzechów i fasoli
pomaga schudnąć i wzmacnia układ odpornościowy.
- Dzień dobry. - Witam, co słychać?
Chodzi mi o to, że w ich zaleceniach zdrowotnych
wskazuje się korzyści,
a nie grozi palcem, mówiąc: „Nie wolno”.
Adwentyści na diecie roślinnej żyją dłużej
i ważą około dziesięciu kilogramów mniej niż mięsożercy.
Badania adwentystów dają bardzo jasną wskazówkę.
Stosuj dietę roślinną.
Jest to dostępne dla wszystkich.
DIETA ROŚLINNA
- Tędy. - Dobrze.
Pokażę, jakie miejsca odwiedziliśmy.
- Pańscy przodkowie są z Chin? - Tak.
Skąd dokładnie?
Z Kantonu.
Na południu?
Tak.
Która z tych fotografii najwięcej dla pana znaczy?
Mojej córki.
Dlaczego zdjęcie córko znaczy najwięcej?
Bo mam tylko jedną.
Żyje pan już 30 lat dłużej
niż żył pana ojciec.
Zgadza się.
Pan jest adwentystą, ale ojciec nim nie był.
Nie miał pojęcia o zdrowiu.
Pił, palił.
Gdybym poszedł w ślady ojca i żył tak jak on,
już by mnie nie było.
Chcę zweryfikować pewną teorię.
Amerykanie mają obsesję na punkcie szybkiego polepszania zdrowia.
Dieta, odżywki.
Ale z moich obserwacji wynika,
że aby osiągnąć efekty, trzeba przez dłuższy czas żyć zdrowo
i unikać tego, co złe.
I nie mówię o kilku miesiącach, ale o latach, dekadach lub całym życiu.
Przykładem mogą być adwentyści i sobotni szabas.
Co tydzień utrwalacie te nawyki.
Możecie krótko opisać,
co robicie od piątkowego wieczoru do soboty? Co się wydarza?
Nie robimy zakupów. Nie uprawiamy sportu.
- Co robicie w piątek wieczorem? - Ja idę na próbę chóru.
Życie Amerykanina jest pełne stresu.
Zmartwienia, pośpiech, ciągły natłok zajęć.
Nasze terminarze są przeładowane.
Adwentyści zatrzymują na chwilę czas,
mają te 24 godziny od zmierzchu w piątek do zmierzchu w sobotę,
kiedy się wyłączają.
Jako kaznodzieja,
jak sądzisz, co takiego jest w szabasach adwentystów,
co pomaga ludziom żyć dłużej?
Jest napisane, że siódmego dnia Bóg odpoczywał.
Słuchanie poleceń, które nam przekazał,
pozwala znaleźć w Nim odpoczynek.
A ten odpoczynek to nie tylko leżenie czy spanie.
Ale prawdziwy odpoczynek i zadowolenie.
To ma duże znaczenie.
Na ogół martwisz się o różne sprawy czy odczuwasz spokój?
Raczej odczuwam spokój.
Zmartwienie w niczym nie pomaga.
Odbiera siłę.
Gdy się martwimy, cierpi zdrowie emocjonalne.
Co powinienem jeść? Co pić? W co się ubrać?
Tak robią inni.
Analizując te niebieskie strefy, jasno widać, że dużą rolę odgrywa wiara.
Adwentyści są bardzo religijni i pobożni.
Na Sardynii mieliśmy do czynienia z ortodoksyjnymi katolikami,
a na Okinawie z kultem przodków.
O co prosi, kiedy modli się do przodków?
O to, żeby nas chronili.
Żeby nad nami czuwali.
O to się modlę.
O zdrowie.
Dla swoich wnuków.
I o bezpieczeństwo.
Analiza pokazuje, że ludzie, którzy chodzą na nabożeństwa
częściej niż raz w tygodniu,
mogą zyskać siedem lat życia.
Nie ma znaczenia, jaką wyznajesz religię.
Ważne, że jesteś częścią społeczności opartej na wierze
i przychodzisz.
To coś, do czego wszyscy mamy dostęp.
WIARA
Ojcze nasz i Boże, zasiadasz wysoko, spoglądasz w dół.
Przyglądasz się swojemu dziełu,
swoim synom i córkom.
Dziękujemy za to spotkanie
młodych i niemłodych.
I dziękujemy Ci za służbę, którą dziś pełniliśmy.
Dziękuję.
W przypadku tych adwentystów wiara zapewnia im aktywność.
Przypomina o więziach towarzyskich.
Przypomina, jaki jest cel.
Przypomina o zdrowej, roślinnej diecie,
bo kłopot z działaniami prozdrowotnymi jest taki,
że szybko się je zarzuca.
Ale wiemy też, że zachowania zdrowotne są zaraźliwe.
Badania pokazują, że jeśli twoi przyjaciele są otyli,
bardziej prawdopodobne jest, że też będziesz mieć nadwagę.
Zaraźliwe może też być palenie, a nawet samotność.
Najważniejsze zatem wydaje się to, aby trafić do właściwego środowiska.
Otaczanie się ludźmi, którzy w wolnym czasie
pracują w ogrodzie lub spacerują
ma wymierny wpływ na nasze nawyki.
Dobrym pomysłem jest mieć wegan lub wegetarian wśród bliskich,
bo nauczą nas, jak jeść produkty roślinne.
Nie wiem, czy to pomaga dostać się do nieba,
ale na pewno pomaga nie zbaczać na manowce
w kwestii zdrowych nawyków, zdrowych zachowań
i w tym tkwi moc.
Znaleźliśmy wspaniałe przykłady długowieczności na Sardynii,
na Okinawie i w Loma Linda.
W każdym miejscu nauczyliśmy się czegoś nowego.
Ale chciałem znaleźć więcej oaz długowieczności.
Usłyszałem o miejscu u wybrzeży Turcji,
w zasadzie w Grecji.
Nie jest zaskoczeniem, że ludzie żyją tu długo.
Ale w Grecji mamy 227 zamieszkałych wysp,
a tylko jedna z nich bije na głowę pozostałe,
jeśli chodzi o długowieczność.
A więc o co tu chodzi?
Napisy: Przemysław Rak