1
00:00:12,470 --> 00:00:17,142
1999 civarında neredeyse hiç tanınmayan
bir İtalyan araştırmacı

2
00:00:17,225 --> 00:00:19,894
uluslararası bir uzun yaşam konferansında

3
00:00:19,978 --> 00:00:23,857
yüz yaşındaki insanların
çok yoğunlaştığı bir bölgeyi açıkladı.

4
00:00:24,566 --> 00:00:26,026
O kadar olağanüstüydü ki

5
00:00:26,109 --> 00:00:30,655
bilim camiasından pek çok kişi
ona inanmak istemedi.

6
00:00:32,657 --> 00:00:35,869
O adam Dr. Gianni Pes'ti.

7
00:00:36,870 --> 00:00:40,749
Aktardığına göre
Sardinya, İtalya'da bulduğu bir bölgede

8
00:00:40,832 --> 00:00:44,919
100 yaş üzeri insan sayısının
neredeyse on kat gibi bir oranla

9
00:00:45,003 --> 00:00:47,881
ABD'deki emsallerini geride bırakıyordu.

10
00:00:50,800 --> 00:00:54,054
Daha da ilginci, bir haritası vardı

11
00:00:54,137 --> 00:00:59,184
ve ne zaman yüz yaş üstü kişilerin
olağanüstü yoğunlukta olduğu bir yer bulsa

12
00:00:59,267 --> 00:01:01,227
orayı mavi nokta ile işaretlerdi.

13
00:01:03,146 --> 00:01:08,359
Bir alanda o kadar çok mavi nokta vardı ki
neredeyse mavi bir lekeye dönmüştü

14
00:01:08,443 --> 00:01:12,238
ve işte Mavi Bölge ismi de buradan doğdu.

15
00:01:14,449 --> 00:01:16,242
Şimdiye dek Okinawa'daydım.

16
00:01:16,326 --> 00:01:19,871
Oradakiler neden bu kadar uzun yaşıyor
diye inceliyordum.

17
00:01:19,954 --> 00:01:24,417
Sadece altı kadar köyden oluşan
bu Mavi Bölgeyi duyduğumda

18
00:01:24,501 --> 00:01:27,670
yeni ipuçları sunabileceğini düşündüm.

19
00:01:27,754 --> 00:01:31,132
Gayet iyi biliyordum ki
kesin olarak öğrenmenin tek yolu

20
00:01:31,216 --> 00:01:33,635
oraya gidip araştırma yapmaktı.

21
00:01:36,846 --> 00:01:39,599
SARDİNYA
İTALYA

22
00:01:45,438 --> 00:01:49,651
100 YIL YAŞAMAK:
MAVİ BÖLGELERİN SIRLARI

23
00:01:53,279 --> 00:01:57,075
SARDİNYA
İTALYA

24
00:01:57,575 --> 00:02:01,871
Baunei eşsiz konuma sahip bir köy

25
00:02:02,497 --> 00:02:08,461
Semsert kayaların arasında bir yerde

26
00:02:08,545 --> 00:02:11,464
Ovaların üzerinde

27
00:02:11,548 --> 00:02:15,051
Dağın eteklerinde bir lebiderya

28
00:02:16,427 --> 00:02:20,640
Gelen geçen güzelliğine bakakalır

29
00:02:20,723 --> 00:02:22,183
Çok göz alıcıdır

30
00:02:22,267 --> 00:02:24,561
Gelen geçen hayran kalır

31
00:02:24,644 --> 00:02:30,775
Onları çeken güzelliği ve manzarasıdır

32
00:02:31,943 --> 00:02:36,072
PIETRO CABRAS
YAŞ 96

33
00:02:39,033 --> 00:02:44,747
Mavi Bölgede uzun yaşam
genelde dağlık bölgelerde görülür.

34
00:02:44,831 --> 00:02:46,374
-Ne dersin?
-Aynen öyle.

35
00:02:46,958 --> 00:02:50,003
İlk hipotezimiz rakımdı, değil mi?

36
00:02:50,086 --> 00:02:52,714
İşe yarayan bir hipotezdi.

37
00:02:52,797 --> 00:02:56,801
Köylerin 700 metre yükseklikten
başladığını gördük.

38
00:02:56,885 --> 00:02:59,429
-Evet, 670 metre civarı.
-Aynen.

39
00:02:59,512 --> 00:03:03,933
Ancak tek gerekçe
rakım olmak zorunda değil.

40
00:03:16,404 --> 00:03:17,238
Günaydın.

41
00:03:17,322 --> 00:03:18,448
Günaydın.

42
00:03:18,531 --> 00:03:21,409
Şimdi mi aydın? Yemek pişti bile!

43
00:03:21,492 --> 00:03:22,535
Kestirdim biraz!

44
00:03:22,619 --> 00:03:23,661
Günaydınlar.

45
00:03:23,745 --> 00:03:25,872
Sana da günaydın.

46
00:03:25,955 --> 00:03:27,415
Ne yapıyorsun?

47
00:03:27,498 --> 00:03:28,833
Gathulis.

48
00:03:28,917 --> 00:03:30,210
Tatlı mı?

49
00:03:30,293 --> 00:03:33,504
Yok, tatlı değil.

50
00:03:33,588 --> 00:03:35,965
Patatesli ve peynirli.

51
00:03:37,967 --> 00:03:41,596
Sağlığı iyi mi, çok mu iyi
yoksa mükemmel mi?

52
00:03:41,679 --> 00:03:42,639
Kendine göre.

53
00:03:55,693 --> 00:03:57,612
İyiymiş ama mükemmel değilmiş.

54
00:03:57,695 --> 00:03:59,447
Zaten dört dörtlük olamaz.

55
00:03:59,530 --> 00:04:00,782
VITTORIA MEREU
YAŞ 94

56
00:04:00,865 --> 00:04:04,994
Böyle uzun ve sağlıklı bir ömür sürmesini
neye bağlıyor?

57
00:04:05,078 --> 00:04:09,457
Dediğim gibi, inanç ve umut olmazsa olmaz.

58
00:04:09,540 --> 00:04:13,044
Bundan ibaret. Benim meziyetim değil yani.

59
00:04:13,127 --> 00:04:15,171
Kiliseye ne sıklıkla gidersin?

60
00:04:15,255 --> 00:04:20,343
Her gün. Yavaş yürürsem on dakika sürüyor.

61
00:04:20,843 --> 00:04:24,555
İşte bak bu inanılmaz
çünkü evinin hemen önü

62
00:04:25,473 --> 00:04:26,724
dimdik yokuş.

63
00:04:31,104 --> 00:04:33,940
Çocukluğumda buraları
hep buğday tarlasıydı.

64
00:04:34,941 --> 00:04:37,110
Eskiden postane buradaydı.

65
00:04:37,193 --> 00:04:38,903
-Evet.
-Lavinia Hanım vardı.

66
00:04:38,987 --> 00:04:41,197
Evet, hatırlıyorum.

67
00:04:42,699 --> 00:04:43,574
İyi akşamlar!

68
00:04:43,658 --> 00:04:44,659
Selam!

69
00:04:44,742 --> 00:04:46,744
Nereye? Yürüyüşe mi çıktın?

70
00:04:48,579 --> 00:04:52,041
Sanki Mavi Bölgedeki yolların %99'u

71
00:04:52,125 --> 00:04:54,168
ya yokuş yukarı ya yokuş aşağı.

72
00:04:54,877 --> 00:04:57,755
Dağın aşağılarında birkaç köy daha var

73
00:04:57,839 --> 00:05:00,174
ama orada yaşam süresi sıra dışı değil.

74
00:05:00,258 --> 00:05:03,052
Gianni de bu durumu araştırmış.

75
00:05:04,262 --> 00:05:07,307
Yüz yaş üzeri
yaklaşık 300 insanla röportaj yapmış.

76
00:05:07,390 --> 00:05:11,185
Sonra bulgularını
köylerin eğimiyle ilişkilendirmiş

77
00:05:11,269 --> 00:05:13,354
ve çok net bir şekilde görmüş ki

78
00:05:13,438 --> 00:05:16,107
uzun ömrün en önemli göstergelerinden biri

79
00:05:16,190 --> 00:05:17,608
köyün dikliğiymiş.

80
00:05:20,737 --> 00:05:23,823
Dik yokuşlar bizim için çok önemli.
Gördüğünüz üzere

81
00:05:24,782 --> 00:05:28,828
sadece yürürken bile
fazladan enerji harcıyorsunuz.

82
00:05:31,539 --> 00:05:34,709
Pek çok ev iki, üç ya da dört katlıdır.

83
00:05:35,501 --> 00:05:39,130
Bu da her gün in, çık 30 basamak eder.

84
00:05:41,090 --> 00:05:45,762
Köyün dikliği ile uzun yaşam arasında
ilişki olduğunu kim tahmin edebilirdi?

85
00:05:46,387 --> 00:05:50,933
Kimse kaslı değil, triatlon koşamazlar.
Yalnızca yürüyorlar.

86
00:05:53,936 --> 00:05:58,691
Okinawa'yı hatırlıyorum da
hemen her gün bahçeyle uğraşıyorlardı,

87
00:05:58,775 --> 00:06:02,653
sürekli otur kalk yapıyorlardı.
Bir benzerlik seziyorum.

88
00:06:02,737 --> 00:06:05,782
Farkında bile olmadan egzersiz yapıyorlar.

89
00:06:05,865 --> 00:06:09,202
Gün boyu doğal olarak hareket hâlindeler.

90
00:06:10,703 --> 00:06:13,915
Çoğu insan günün yaklaşık yarısını
oturarak geçirir.

91
00:06:15,416 --> 00:06:19,712
Arabamızdan masamıza,
oradan da koltuğumuza geçeriz.

92
00:06:20,380 --> 00:06:22,924
Bu uzun süreli fiziksel hareketsizlik ise

93
00:06:23,007 --> 00:06:26,302
şeker ve kalp hastalığı riskimizi artırır

94
00:06:26,386 --> 00:06:28,429
ki ikisi de ömrümüzü kısaltır.

95
00:06:28,930 --> 00:06:30,181
Ama Sardinya'da

96
00:06:30,264 --> 00:06:33,226
bu hastalıkların oranı oldukça düşük

97
00:06:33,309 --> 00:06:35,561
ve böylece insanlar daha uzun yaşıyor.

98
00:06:37,438 --> 00:06:39,440
Bu bize ilginç bir ipucu veriyor.

99
00:06:40,233 --> 00:06:44,570
Daha uzun yaşamak istiyorsak
pahalı bir spor salonuna yazılmak yerine

100
00:06:44,654 --> 00:06:48,866
asansör yerine merdivenleri tercih etmekle
işe başlayabiliriz.

101
00:06:48,950 --> 00:06:54,622
SARDİNYA
EĞİM

102
00:07:12,098 --> 00:07:15,893
Sardinya'daki Mavi Bölge
aslında Barbagia bölgesi.

103
00:07:17,937 --> 00:07:21,441
"Barbar" kelimesiyle
aynı kökenden geliyor.

104
00:07:22,942 --> 00:07:28,030
Yaklaşık 13.000 yıl önce
bir toplum tüm adayı ele geçirmiş.

105
00:07:28,614 --> 00:07:30,783
Sonra Fenikeliler gelmiş,

106
00:07:30,867 --> 00:07:32,243
sonraysa Romalılar,

107
00:07:32,326 --> 00:07:35,663
ardından Araplar ve gelen her bir akımsa

108
00:07:35,746 --> 00:07:38,791
buradaki kurucu halka
boyun eğdirmeye çalışmış.

109
00:07:41,544 --> 00:07:44,589
Nihayetinde insanlar yaylalara akın etmiş.

110
00:07:46,466 --> 00:07:51,179
Kötü nam saldıkları için
bir başlarına kalmışlar.

111
00:07:52,054 --> 00:07:55,475
Yabancılar bela demekmiş
ve yaylaya uğrayan bir yabancı

112
00:07:55,558 --> 00:07:58,561
genelde kendini
kılıcın karşısında bulurmuş.

113
00:07:58,644 --> 00:08:04,150
Ve 2.000 yıl boyunca
bu yaşam tarzı bir dizi geleneğe,

114
00:08:04,233 --> 00:08:05,776
davranış kurallarına,

115
00:08:06,360 --> 00:08:09,197
değerlere ve beslenme düzenine gebe olmuş.

116
00:08:11,240 --> 00:08:13,451
Şu an burada gördüklerimiz

117
00:08:13,534 --> 00:08:16,370
bin yıl önce görülenden pek farklı değil.

118
00:08:27,798 --> 00:08:28,716
Isındı mı?

119
00:08:30,426 --> 00:08:32,720
Çabucak ısınmaz öyle.

120
00:08:32,803 --> 00:08:37,517
Karıştırıp kendi hâline bırakacaksın.

121
00:08:37,600 --> 00:08:39,018
Elin hiç yatkın değil.

122
00:08:41,020 --> 00:08:42,688
Tuz nerede?

123
00:08:44,273 --> 00:08:45,149
Ya soğan?

124
00:08:45,816 --> 00:08:50,154
Sardinyalılar ne yiyor da
100 yaşını görüyor diyorsanız

125
00:08:50,780 --> 00:08:54,659
bakılacak en iyi yerlerden biri
yaşlı hanımların mutfağıdır.

126
00:08:57,286 --> 00:09:00,873
Nesillerdir aynı yemekleri yapıyorlar.

127
00:09:04,001 --> 00:09:07,672
Ama beni asıl şaşırtan
makarna ve ekmek oldu.

128
00:09:08,339 --> 00:09:10,424
Amerika'dan bildiğim için "Durun."

129
00:09:10,508 --> 00:09:12,760
"Karbonhidrat düşman değil mi?" dedim.

130
00:09:13,636 --> 00:09:15,388
Ekmekler, makarnalar.

131
00:09:15,471 --> 00:09:18,599
Bunlar basit karbonhidratlar,
ona itirazım yok.

132
00:09:21,227 --> 00:09:25,565
Ama burada önemli olan
bu karbonhidratların nasıl hazırlandığı.

133
00:09:26,440 --> 00:09:30,194
Mesela ekşi mayalı ekmek.
Ekşi mayalı ekmek yaparken

134
00:09:30,278 --> 00:09:34,365
süreç, sıradan beyaz ekmeğe kıyasla
çok farklıdır

135
00:09:34,448 --> 00:09:39,495
çünkü ekşi mayalı ekmek
laktobasil denen bir bakteriyle mayalanır.

136
00:09:39,579 --> 00:09:43,040
Bu da tüm öğünün glisemik yükünü azaltır.

137
00:09:43,833 --> 00:09:48,254
Yani ekşi mayalı ekmek aslında
şeker emilimini azaltır

138
00:09:49,171 --> 00:09:52,633
ve bu da insanların neden
daha az şeker hastası olduğunu

139
00:09:52,717 --> 00:09:54,802
ve uzun yaşadığını açıklayabilir.

140
00:09:55,386 --> 00:09:59,015
Ama burada çoğunlukla
karmaşık karbonhidrat görüyoruz.

141
00:09:59,890 --> 00:10:02,602
Tam tahıllar, yeşillikler
ve baklagiller gibi.

142
00:10:03,227 --> 00:10:07,690
Minestrone asırlardır
bu diyetin bir bileşeni olmuştur.

143
00:10:08,316 --> 00:10:12,612
Minestrone ne midir?
Özünde bakliyat, bazen makarna

144
00:10:12,695 --> 00:10:14,488
ve elde bulunan sebzelerdir.

145
00:10:14,572 --> 00:10:16,824
Yani bahçede ne yetişiyorsa odur.

146
00:10:16,907 --> 00:10:20,244
Tüm malzemeler çeşitli lifler içerir.

147
00:10:20,328 --> 00:10:24,832
Bu da iltihabı kontrol altında tutar
ve bağışıklık sistemini güçlendirir.

148
00:10:24,915 --> 00:10:26,417
Şey, acaba..

149
00:10:26,500 --> 00:10:27,710
Şuna bak!

150
00:10:30,087 --> 00:10:31,797
Her gün yedikleri bir şey

151
00:10:31,881 --> 00:10:36,594
ve kalori ihtiyaçlarının çoğunu
bu enfes sebze çorbasından alıyorlar.

152
00:10:40,306 --> 00:10:43,893
Yani tıpkı Okinawa'nın
mor tatlı patatesleri gibi

153
00:10:44,560 --> 00:10:47,563
Sardinya da
karbonhidrat ağırlıklı besleniyor.

154
00:10:51,525 --> 00:10:53,069
Düşündüm de demek ki

155
00:10:53,152 --> 00:10:57,239
karbonhidrat o kadar da kötü değilmiş,
tabii doğru hazırlanırsa.

156
00:11:00,701 --> 00:11:06,624
SARDİNYA
İYİ KARBONHİDRATLAR

157
00:11:11,587 --> 00:11:13,964
Bu mezarlıkta 100 yaş üstü
kaç insan var?

158
00:11:14,048 --> 00:11:16,676
Takriben 30 tane saymışımdır.

159
00:11:16,759 --> 00:11:19,428
-Otuz mu?
-Otuz, evet.

160
00:11:20,096 --> 00:11:21,555
Bir dakika, 103 mü o?

161
00:11:22,431 --> 00:11:23,516
1880'den...

162
00:11:23,599 --> 00:11:24,433
Aynen öyle.

163
00:11:24,517 --> 00:11:26,227
-103.
-103.

164
00:11:26,310 --> 00:11:28,854
103 yaşındakiler üst üste gömülmüş.

165
00:11:29,563 --> 00:11:31,107
Gianni hiç şaşırmadı.

166
00:11:32,483 --> 00:11:37,571
Bazen yüz yaşını aşmış karı kocaların
mezarlarına denk gelebilirsin.

167
00:11:38,364 --> 00:11:43,994
Sardinyalıların uzun ömürlü olduğunu
mezarlıklara biraz bakıp anladım.

168
00:11:44,078 --> 00:11:48,416
Ancak yüzeyin ötesine baktıkça
çok ilginç bir şey fark ettim.

169
00:11:48,499 --> 00:11:52,628
İstatiksel olarak kadınlar
erkeklerden daha uzun yaşıyor.

170
00:11:53,671 --> 00:11:56,215
Amerika'da 100 yaş üstü her erkek başına

171
00:11:56,298 --> 00:11:59,135
beş adet 100 yaş üstü kadın düşüyor.

172
00:11:59,218 --> 00:12:01,929
Ama Sardinya'da bu oran bire birdi.

173
00:12:02,012 --> 00:12:05,975
Yüz yaş üstü erkeklerin
dünyada en yoğun olduğu yer burası.

174
00:12:07,435 --> 00:12:13,190
İki teyzem vardı.
Biri 103, diğeri 102 yaşında öldü.

175
00:12:13,858 --> 00:12:15,317
Siz kaç yaşındasınız?

176
00:12:16,235 --> 00:12:17,445
İhtiyarladı artık o!

177
00:12:18,738 --> 00:12:21,157
Abarttığı kadar yaşlı değilim.

178
00:12:24,076 --> 00:12:25,369
Ne oluyor burada?

179
00:12:25,453 --> 00:12:28,956
Bu erkeklerin özel olarak yaptığı
ne var ki?

180
00:12:29,039 --> 00:12:31,041
Çiftçi ya da zanaatkâr değillerdi.

181
00:12:31,125 --> 00:12:33,836
Bar, restoran falan işletmemişler.

182
00:12:34,336 --> 00:12:38,257
Meğerse erkekler geleneksel olarak
çobanlık yaparmış.

183
00:12:56,150 --> 00:12:58,027
GINO LOCCI
YAŞ 93

184
00:12:58,110 --> 00:13:01,614
Evvela hayvanları sağardık.

185
00:13:02,573 --> 00:13:04,658
Gün ağarır ağarmaz hem de.

186
00:13:16,212 --> 00:13:17,838
O zamanlar çitimiz yoktu.

187
00:13:18,923 --> 00:13:21,425
Hayvanların peşine düşmek zorundaydık.

188
00:13:26,514 --> 00:13:27,848
Çobanlık nasıl olur da

189
00:13:27,932 --> 00:13:31,519
buradaki erkeklerin uzun yaşamasına
katkı sağlayabilir ki?

190
00:13:34,396 --> 00:13:38,359
Hayvanlarıyla vakit geçiriyorlar.
Yaylada yürüyorlar.

191
00:13:38,442 --> 00:13:42,154
Şekerleme yapıyorlar
ve indirim saatinde köylerine dönüp

192
00:13:42,238 --> 00:13:44,532
dostlarıyla bir kadeh şarap içiyorlar.

193
00:13:47,368 --> 00:13:49,829
Sardinya'daki erkekler çalışıyor

194
00:13:49,912 --> 00:13:53,958
ama çalışırken aman aman
stresli görünmüyorlar.

195
00:13:55,125 --> 00:13:58,254
Stres, beynin bastığı bir düğmedir.

196
00:13:58,337 --> 00:14:03,926
En kötü senaryoya uyum sağlamak için
bir mekanizma işlevi görür.

197
00:14:04,009 --> 00:14:08,138
Akut strese maruz kaldığımız anda
kanımızdaki glikoz oranı artar.

198
00:14:08,222 --> 00:14:09,139
Vay be.

199
00:14:09,223 --> 00:14:12,059
İltihap belirtileri de artar.

200
00:14:12,142 --> 00:14:13,936
Evrimsel sebepleri biliniyor.

201
00:14:14,019 --> 00:14:18,148
Yani bir hayvandan kaçıyorsanız
ve açık yaranız varsa

202
00:14:18,232 --> 00:14:20,276
iltihaplanmak sizi korur.

203
00:14:20,901 --> 00:14:22,611
-Stresliyken mi?
-Stresliyken.

204
00:14:22,695 --> 00:14:23,779
Faydası var yani.

205
00:14:23,863 --> 00:14:26,031
Kısa vadeli olduğu sürece faydalı.

206
00:14:26,115 --> 00:14:29,952
Sorun şu ki
düğmeyi uzun süre basılı tuttuğunuzda

207
00:14:30,536 --> 00:14:32,913
etkileri olumsuz hâle gelir.

208
00:14:35,499 --> 00:14:37,042
Sürekli veya kronik stres

209
00:14:37,126 --> 00:14:40,212
kalp damar hastalıklarını tetikleyebilir.

210
00:14:41,881 --> 00:14:45,843
Buradaki çobanlar
hiç stres çekmiyor değil.

211
00:14:45,926 --> 00:14:49,597
Daha ziyade kronik stres çekmiyorlar.

212
00:14:51,432 --> 00:14:54,560
Ülke bazında günlük stres
üzerine yapılan bir ankette

213
00:14:54,643 --> 00:14:56,729
Amerikalılar aksini söylüyor.

214
00:14:57,229 --> 00:15:00,482
Amerikalılar dünya ortalamasını
%20 aşıyor.

215
00:15:01,150 --> 00:15:05,779
Stresin faydalı olabilmesi için
izlememiz gereken bir yol da

216
00:15:05,863 --> 00:15:08,449
aktif başa çıkma yöntemiyle
onu aşmaktır.

217
00:15:09,074 --> 00:15:11,076
Günümüz kentsel dünyasında

218
00:15:11,160 --> 00:15:13,704
sosyal medya ve haberler aracılığıyla

219
00:15:13,787 --> 00:15:16,999
dünyanın tüm sorunları önümüze seriliyor.

220
00:15:17,082 --> 00:15:20,252
Bu sorunları fiziksel olarak
kontrol edemezsiniz.

221
00:15:21,587 --> 00:15:27,551
Ancak keçileri kaçırmamak
sizin kontrolünüzde.

222
00:15:27,635 --> 00:15:30,888
Ve bu aktif başa çıkma hissi,

223
00:15:30,971 --> 00:15:34,058
yani yüzleştiğiniz sorunları çözebilmeniz

224
00:15:34,141 --> 00:15:37,353
akıl sağlığı için olduğu kadar

225
00:15:38,062 --> 00:15:40,940
bilişsel ömür ve stres direnci için de
çok mühim.

226
00:15:42,816 --> 00:15:47,112
Dünyanın çoğu yerinde çok çalışarak
bir yerlere gelmeye çabalıyoruz.

227
00:15:47,196 --> 00:15:48,989
Sabah akşam demeden.

228
00:15:49,073 --> 00:15:52,701
Sardinya'da mühim olan
ne yaptıkları değil.

229
00:15:52,785 --> 00:15:53,994
Nasıl yaptıkları.

230
00:15:54,662 --> 00:16:00,668
SARDİNYA
STRES KONTROLÜ

231
00:16:06,757 --> 00:16:10,594
Bir ipucu daha.
Normalde yaşlı insanların çok olduğu yerde

232
00:16:10,678 --> 00:16:13,222
çok sayıda huzurevi de görürsünüz.

233
00:16:13,722 --> 00:16:14,974
Burada öyle değil.

234
00:16:15,057 --> 00:16:19,269
Hatta bu Mavi Bölgede
hiç huzurevi görmedim.

235
00:16:20,980 --> 00:16:25,442
Peki bu yaşlılara bakımevleri bakmıyorsa

236
00:16:25,526 --> 00:16:27,194
kim bakıyor?

237
00:16:32,491 --> 00:16:36,495
GIULIA PISANU
YAŞ 101

238
00:16:37,413 --> 00:16:40,541
Yazma dersi yüzünden
mektebe gitmek istemezdim.

239
00:16:41,166 --> 00:16:43,377
Şimdi kalemi elinden alamazsın.

240
00:16:44,378 --> 00:16:47,006
Sonuncuya geçmiş.

241
00:16:48,132 --> 00:16:51,010
101'inci yaş gününü mü kutladın?

242
00:16:51,093 --> 00:16:52,386
80 yaşındayken

243
00:16:52,469 --> 00:16:55,848
kadının teki emekli aylığımı sormuştu.

244
00:16:55,931 --> 00:16:59,977
Ailemdeki herkes
seksenli yaşlarda vefat etmişti.

245
00:17:00,060 --> 00:17:02,479
Dedim ki "Emekli aylığı alsam ne yazar?"

246
00:17:02,563 --> 00:17:07,276
Şu işe bak ki
21 yıllık emekli aylığım uçtu gitti.

247
00:17:07,359 --> 00:17:09,778
Ama yaş olarak kazanç sağladın.

248
00:17:11,238 --> 00:17:12,823
Hiç evlenmemiş mi?

249
00:17:12,906 --> 00:17:13,907
Evet.

250
00:17:13,991 --> 00:17:16,285
Hiç evlenmedin mi Gio Teyze?

251
00:17:16,368 --> 00:17:19,455
-Evet.
-Öyle, hiç evlenmemiş.

252
00:17:19,538 --> 00:17:20,831
Hiç evlenmemiş.

253
00:17:21,665 --> 00:17:25,502
Her gün sırayla ona bakıyoruz.

254
00:17:25,586 --> 00:17:28,672
Yürüyüşe çıkarıyoruz, yemek yapıyoruz.

255
00:17:29,339 --> 00:17:32,926
Daha gençken bile yeğenleri
onu hep yemeğe davet ederdi.

256
00:17:33,010 --> 00:17:36,221
Pazar günleri onu hiç yalnız bırakmazdık.

257
00:17:36,305 --> 00:17:40,059
Çoluk çocukla uğraştığımız zaman bile.

258
00:17:40,142 --> 00:17:43,979
Onu hep annemiz gibi gördük.

259
00:17:45,105 --> 00:17:49,026
Kendi çocuğu yok ama bize o baktı.

260
00:17:49,818 --> 00:17:52,237
Bir kere çok hastalandı.

261
00:17:53,697 --> 00:17:55,199
Onu hastaneye yatırdık.

262
00:17:55,699 --> 00:17:57,159
Hastanede hep

263
00:17:57,785 --> 00:18:00,579
duvara dönük dururdu

264
00:18:00,662 --> 00:18:02,915
ve kimseyle konuşmazdı.

265
00:18:02,998 --> 00:18:06,668
Tek bir kelime etmezdi.
Onu kaybedeceğimizi anladık.

266
00:18:06,752 --> 00:18:10,589
O yüzden sırayla ona bakmaya

267
00:18:10,672 --> 00:18:12,216
ve beslemeye başladık.

268
00:18:12,299 --> 00:18:13,842
Ayağa kalkamadığı için

269
00:18:13,926 --> 00:18:15,844
başını tutardık.

270
00:18:20,349 --> 00:18:23,936
Yalnız kalmış olsa o an ölecekmiş.

271
00:18:24,728 --> 00:18:30,317
Belli ki Mavi Bölgedeki insanlar
yaşlanan aile üyelerini yanlarında tutarak

272
00:18:30,400 --> 00:18:32,986
onlara daha iyi bakım sağlıyorlar.

273
00:18:33,821 --> 00:18:38,742
Anne babanızın ömrünü kısaltmanın
en hızlı yollarından biri de

274
00:18:38,826 --> 00:18:40,494
onları huzurevine göndermek.

275
00:18:40,994 --> 00:18:44,206
Huzurevine gider gitmez
ömürleri 2 ila 6 yıl kısalır.

276
00:18:44,289 --> 00:18:46,416
Duruma bağlı değişmekle birlikte.

277
00:18:46,500 --> 00:18:50,838
Bir çalışmaya göre günümüzde
50 yaşındaki bir Amerikalı

278
00:18:50,921 --> 00:18:53,632
en az %53 ihtimalle

279
00:18:53,715 --> 00:18:56,844
ömrü boyunca en az bir defa
huzurevine girer.

280
00:18:56,927 --> 00:18:59,429
Ama Sardinya'da bunu hayatta göremezsiniz.

281
00:18:59,513 --> 00:19:03,934
Topluluk onlar için bir temel değer.
Birbirlerine bağlılar.

282
00:19:04,017 --> 00:19:06,311
Topluluğun yapı taşı ise aile.

283
00:19:06,395 --> 00:19:09,439
Evde daha iyi bakım görmekle kalmıyorlar,

284
00:19:09,523 --> 00:19:12,151
bilgi aktarımı da sağlıyorlar.

285
00:19:21,869 --> 00:19:23,662
Bu anlayış en iyi şekilde

286
00:19:23,745 --> 00:19:27,583
terk edilmiş Gairo Vecchio köyünün öyküsü
ile görülebilir.

287
00:19:33,797 --> 00:19:37,009
Burada anlatılan eski bir öyküye göre
bir zamanlar

288
00:19:37,593 --> 00:19:39,595
yaşlılar yük olmaya başladığında

289
00:19:40,220 --> 00:19:44,850
en büyük oğul onları
uçurumun tepesine götürüp aşağı itermiş.

290
00:19:47,603 --> 00:19:50,564
Ama bir oğul gizlice karşı çıkmış.

291
00:19:51,815 --> 00:19:54,526
Yetmiş yaşındaki babasını saklamış

292
00:19:54,610 --> 00:19:57,613
ve zamanla oğul
büyük başarılara imza atmış.

293
00:19:59,114 --> 00:20:01,783
İnsanlar ona başarısının sırrını sorunca

294
00:20:01,867 --> 00:20:04,536
babasının hâlâ yaşadığını itiraf etmiş

295
00:20:04,620 --> 00:20:08,790
ve başarısının ardında babasından edindiği
bilgelik olduğunu söylemiş.

296
00:20:09,625 --> 00:20:13,128
Hikâyeden çıkarılacak ders,
büyüklerimizle olan bağımızın

297
00:20:13,212 --> 00:20:15,339
kıymetli hazineler olduğu

298
00:20:15,422 --> 00:20:19,718
ve hayatta başarıya ulaşmamızı da
onların sağladığıdır.

299
00:20:20,761 --> 00:20:23,722
Burada olmak keyif veriyor mu
yoksa iş gibi mi?

300
00:20:23,805 --> 00:20:25,182
Bir şey söyleyeyim mi?

301
00:20:25,265 --> 00:20:26,975
Buraya geldiğimizde

302
00:20:27,059 --> 00:20:28,227
rahatlıyoruz.

303
00:20:29,144 --> 00:20:30,562
Rahatlıyoruz

304
00:20:30,646 --> 00:20:34,024
çünkü huzur veriyor.

305
00:20:34,107 --> 00:20:36,818
Giulia'yla ilgilenmek rahatlatıcı galiba.

306
00:20:41,240 --> 00:20:44,493
Buradaki Mavi Bölgeyi
incelemeye ilk başladığımda

307
00:20:44,576 --> 00:20:48,538
ekşi mayalı ekmek ve minestrone
üzerinde durmuştum.

308
00:20:48,622 --> 00:20:50,457
Ama artık gördüm ki

309
00:20:50,540 --> 00:20:54,503
burada uzun yaşamı mümkün kılan
en belirleyici unsurlar

310
00:20:55,462 --> 00:20:57,756
gelenekler ve toplumsal normlarmış.

311
00:20:59,216 --> 00:21:02,177
Aileye duyulan muazzam saygı.

312
00:21:05,430 --> 00:21:11,895
SARDİNYA
YAŞLILARA GÖSTERİLEN ÖZEN

313
00:21:17,109 --> 00:21:19,695
Sardinya ve Okinawa izole bölgeler.

314
00:21:20,320 --> 00:21:22,281
Uzak coğrafyalarda bulunmaları

315
00:21:22,364 --> 00:21:28,870
modernleşmenin tahrip edici etkilerine
geleneksel anlamda karşı koymuş.

316
00:21:31,707 --> 00:21:35,919
Yolculuğumdaki sıradaki adımı
büyüleyici kılan şey de bu.

317
00:21:36,003 --> 00:21:39,548
Mavi Bölge arayışına başladığım sıralarda

318
00:21:39,631 --> 00:21:45,178
ABD'de bir uzun yaşam noktası
olabilir mi diye öğrenmek istedim.

319
00:21:46,054 --> 00:21:49,433
Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezi'nde
pek bir şey yoktu.

320
00:21:49,516 --> 00:21:53,603
Sonra bölge bölge
beklenen yaşam sürelerine ulaştım

321
00:21:53,687 --> 00:21:55,105
ama pek faydası olmadı.

322
00:21:56,565 --> 00:22:01,528
Ta ki Adventist Sağlık Araştırmalarını
incelemem için tavsiye alana dek.

323
00:22:03,613 --> 00:22:07,784
Yedinci Gün Adventistlerini incelemişler.
Daha önce hiç duymamıştım.

324
00:22:07,868 --> 00:22:12,039
Ancak Adventist Sağlık Araştırmaları
96.000 Adventist bulmuş

325
00:22:12,122 --> 00:22:15,250
ve ne kadar yaşadıklarını
göstermekle kalmamış,

326
00:22:15,334 --> 00:22:19,087
alışkanlıklar ve yaşam tarzına dair
sorular da olduğu için

327
00:22:19,171 --> 00:22:25,135
hangi davranışların
uzun yaşamla bağdaştığı görülebiliyor.

328
00:22:26,094 --> 00:22:29,556
Asıl şaşırtıcı olan ise
bir Adventist topluluğundaki

329
00:22:29,639 --> 00:22:33,769
müritlerin uzun yaşama
meydan okumasıyla keşfedilmiş.

330
00:22:33,852 --> 00:22:37,105
Burası dünyanın öbür ucundaki
egzotik bir yer değil.

331
00:22:37,189 --> 00:22:40,859
Bu Mavi Bölge tam da
Amerika'daki bir banliyönün göbeğinde.

332
00:22:42,527 --> 00:22:47,449
Loma Linda'ya ilk gidişimi hatırlıyorum.

333
00:22:48,158 --> 00:22:52,037
Los Angeles Havalimanı'na uçup
araba kiralamış,

334
00:22:52,120 --> 00:22:55,707
iki saat Highway 10 olarak bilinen
San Bernardino otoyolunda

335
00:22:55,791 --> 00:22:57,709
altı şeritli trafikte sürmüştüm.

336
00:22:58,585 --> 00:23:00,962
Sonra Loma Linda'ya çıktığımda

337
00:23:01,046 --> 00:23:03,924
ilk gördüğüm şey Del Taco olmuştu.

338
00:23:04,007 --> 00:23:06,259
İçimden "Bu mu Mavi Bölge?" demiştim.

339
00:23:08,261 --> 00:23:13,141
LOMA LINDA
AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ

340
00:23:32,536 --> 00:23:35,705
İnanması güç ama çalışmalara göre

341
00:23:35,789 --> 00:23:39,084
Adventistler diğer Kaliforniyalılardan
daha uzun yaşıyor.

342
00:23:39,167 --> 00:23:44,714
Erkekler 7,3 yıl, kadınlar ise 4,4 yıl
daha uzun yaşıyor.

343
00:23:44,798 --> 00:23:47,717
Bu tipik Amerikan topluluğu
hiç de izole değil.

344
00:23:48,635 --> 00:23:54,182
Peki Loma Linda nasıl oluyor da
diğer Mavi Bölgelerle aynı sonucu alıyor?

345
00:24:04,025 --> 00:24:07,571
İşte başlıyoruz. Yukarı ve aşağı!

346
00:24:07,654 --> 00:24:09,865
İt, çek!

347
00:24:09,948 --> 00:24:12,033
Yukarı ve aşağı!

348
00:24:12,868 --> 00:24:13,994
Nefes ver.

349
00:24:19,958 --> 00:24:21,585
Dirsekten.

350
00:24:34,973 --> 00:24:40,604
ABD'de gitmediğimiz spor salonlarına
milyarlarca dolar harcıyoruz.

351
00:24:40,687 --> 00:24:42,647
Niyetimiz iyi.

352
00:24:42,731 --> 00:24:46,485
Sadece egzersiz rutinimizi
fark yaratacak kadar uzun süre

353
00:24:46,568 --> 00:24:48,487
yürütemiyoruz gibi görünüyor.

354
00:24:49,029 --> 00:24:51,823
Ama nasılsa Loma Linda'daki Adventistler

355
00:24:51,907 --> 00:24:57,370
fiziksel aktivite rutinlerine ve diğer
sağlıklı davranışlara bağlı kalıyorlar.

356
00:25:00,457 --> 00:25:02,000
İyi kurtardın ha!

357
00:25:05,045 --> 00:25:07,130
Tamam. İki, beş, bir.

358
00:25:08,298 --> 00:25:11,343
Efsaneye göre pickleball'u
buraya sen getirmişsin.

359
00:25:12,093 --> 00:25:14,721
Ben 2016'dan beri oynuyorum.

360
00:25:14,804 --> 00:25:16,973
Loma Linda'da pickleball'un öncüsü.

361
00:25:17,933 --> 00:25:20,894
Bakıyorum da sıradan bir cuma günündeyiz.

362
00:25:20,977 --> 00:25:25,065
82 yaşında biri var.
Az önce 87 yaşında biri vardı.

363
00:25:25,148 --> 00:25:25,982
Evet.

364
00:25:26,066 --> 00:25:29,653
Sen 84 yaşındasın.
Bir seferde kaç saat oynuyorsun?

365
00:25:29,736 --> 00:25:31,321
-Üç saat.
-Üç saat!

366
00:25:31,404 --> 00:25:32,239
Evet.

367
00:25:32,322 --> 00:25:33,490
Demek doktorsun.

368
00:25:33,573 --> 00:25:37,827
Sence pickleball
uzun yaşamın sırrı olabilir mi?

369
00:25:38,787 --> 00:25:40,914
Kısmen diyebilirim.

370
00:25:40,997 --> 00:25:44,459
-Kısmen mi?
-Günlük rutinin bir faydası var.

371
00:25:44,543 --> 00:25:45,669
En temel şey bu.

372
00:25:45,752 --> 00:25:50,257
Uzun yaşam,
egzersiz ve toplumla iç içe olmaktır.

373
00:25:50,340 --> 00:25:52,842
Depresifsen fazla uzun yaşamazsın.

374
00:25:52,926 --> 00:25:56,388
Bak, burası bir topluluk.
Bağırıp mutlu hissedebilirsin.

375
00:25:56,471 --> 00:25:58,932
Birbirimize liseli gibi davranıyoruz.

376
00:25:59,015 --> 00:26:00,559
-Evet.
-"Gel de oynayalım."

377
00:26:00,642 --> 00:26:03,520
İnsanlar buraya ilk geldiğinde bile

378
00:26:03,603 --> 00:26:05,063
arkadaş ediniyorlar.

379
00:26:05,146 --> 00:26:10,986
Yani biri sana ihtiyaç duyduğunda
ve seni hayatında istediğinde

380
00:26:11,861 --> 00:26:13,863
işte o ömrünü uzatır.

381
00:26:13,947 --> 00:26:16,408
Uğruna yaşanacak bir şey. Yani...

382
00:26:16,491 --> 00:26:21,371
Kimse seni umursamıyorsa
yarın hayatta olmam kimin umurunda?

383
00:26:21,454 --> 00:26:23,039
Biri sana ihtiyaç duymalı.

384
00:26:24,749 --> 00:26:28,378
Hangi yaşta olursa olsun
ölme riskini üçte bir oranında

385
00:26:28,461 --> 00:26:32,132
aktif kalarak azaltabilirsin
ama çoğu Amerikalı aktif kalmıyor.

386
00:26:32,757 --> 00:26:36,219
Loma Linda'da bir şeyler işe yarıyor
gibi duruyor.

387
00:26:36,845 --> 00:26:38,221
Sırları muhtemelen

388
00:26:38,305 --> 00:26:41,308
disiplin ya da zihinsel farkındalık değil.

389
00:26:41,891 --> 00:26:45,103
Daha ziyade topluluğu
faaliyetler etrafında inşa etmek.

390
00:26:46,313 --> 00:26:48,857
Yedinci Gün Adventistleri
Metodistler olarak

391
00:26:48,940 --> 00:26:53,320
kendilerini diğer Hristiyanlardan
sağlık bakımından farklı tutarlar.

392
00:26:54,154 --> 00:26:58,575
120 yıl önce burası
birkaç portakal bahçesinden ibaretmiş.

393
00:26:58,658 --> 00:27:02,412
Adventistler buraya ilk geldiklerinde
iki şey inşa etmişler,

394
00:27:02,495 --> 00:27:04,080
bir kilise ve bir hastane.

395
00:27:04,664 --> 00:27:08,627
Her ikisi de takip eden yüzyıl boyunca
hızla büyümüş.

396
00:27:08,710 --> 00:27:12,422
Loma Linda Üniversitesi
Amerika'nın en iyi hastanelerden biri

397
00:27:12,505 --> 00:27:15,759
ve Adventist Kilisesi dünyaya yayıldı.

398
00:27:15,842 --> 00:27:18,595
Loma Linda coğrafi açıdan uzak değil

399
00:27:18,678 --> 00:27:23,099
ama fark ettim ki
kültürel olarak biraz uzaklar.

400
00:27:23,183 --> 00:27:28,146
Sağlık öğretisi çerçevesinde
bir araya geliyorlar

401
00:27:28,229 --> 00:27:32,192
ve bu fiziksel bir ortamdan ziyade

402
00:27:32,275 --> 00:27:35,278
daha çok ruhsal ve sosyal bir ortam.

403
00:27:36,321 --> 00:27:39,949
Adventistlerin benimsediği
bazı davranış ilkeleri var.

404
00:27:40,033 --> 00:27:43,953
Onlar ile kutsallığa erişiyorlar.
Bir tanesi fiziksel aktiflik

405
00:27:44,037 --> 00:27:48,958
ve bunu açıkça görüyoruz.
Bir diğeri ise gönüllülük.

406
00:27:54,506 --> 00:27:56,007
Ne oluyor anlatsana.

407
00:27:56,091 --> 00:27:57,676
İşin özü bu.

408
00:27:58,259 --> 00:28:00,720
-İşte her şeyin özü bu.
-Her şeyin kalbi.

409
00:28:00,804 --> 00:28:01,638
Aynen öyle.

410
00:28:01,721 --> 00:28:05,308
Sabahları adrenalinin yükseldiği yer
işte burası.

411
00:28:05,392 --> 00:28:10,063
Diyoruz ki "Ey Tanrım, izin ver
elin ayağın olalım."

412
00:28:10,146 --> 00:28:14,526
Şu anda burada yaptığın işten
bir fayda hissediyor musun?

413
00:28:14,609 --> 00:28:16,820
Saf bir neşe veriyor.

414
00:28:16,903 --> 00:28:19,406
Hepimiz her gün bir seçim yaparız.

415
00:28:19,489 --> 00:28:22,283
Uyuşuk olmak mı istiyoruz

416
00:28:22,367 --> 00:28:24,911
yoksa üretken olmak mı?

417
00:28:24,994 --> 00:28:29,749
Üretken bir yaşam sürmek
ve insanlığa her açıdan hizmet etmek.

418
00:28:29,833 --> 00:28:32,043
Sadece edebiyat yapmıyorum.

419
00:28:32,127 --> 00:28:36,339
İnsanları doyurup yardım eli uzatıyoruz.
Hasta ziyaretine gidiyoruz.

420
00:28:38,091 --> 00:28:40,135
Paylaşacak çok şey var!

421
00:28:45,348 --> 00:28:48,143
Gönüllülük, sağlık açısından
mantıksız gelebilir

422
00:28:48,226 --> 00:28:53,815
ama biliyoruz ki gönüllülük yapanların
daha iyi anıları, sosyal bağlantıları var.

423
00:28:53,898 --> 00:28:55,942
Mutluluk seviyeleri daha yüksek.

424
00:28:56,025 --> 00:29:00,613
Çünkü beraberinde fiziksel aktivite
ve bir anlam duygusu getiriyor.

425
00:29:00,697 --> 00:29:05,201
Nihayetinde kendinizden başka birine
odaklanmış oluyorsunuz.

426
00:29:06,536 --> 00:29:12,333
Uzun yaşamın formülü söz konusu olduğunda
sıkça göz ardı edilen ama güçlü bir unsur.

427
00:29:17,714 --> 00:29:21,092
Ama diğerlerinden öne çıkan
bir ilke var ki

428
00:29:21,176 --> 00:29:25,472
o da Adventistlerin
beslenmeye olan vurgusu.

429
00:29:26,723 --> 00:29:30,935
Ellen White, Adventist Kilisesinin
kurucularından ve liderlerindendir.

430
00:29:31,019 --> 00:29:33,521
19. yüzyılın ortalarında

431
00:29:34,022 --> 00:29:36,024
bir vizyonu olduğunu öne sürdü.

432
00:29:36,107 --> 00:29:41,279
O da iyi bir yaşam tarzı
benimsemenin önemiydi.

433
00:29:41,362 --> 00:29:44,866
Yalnız sağlık için değil,
aynı zamanda berrak bir zihinle

434
00:29:44,949 --> 00:29:47,035
Tanrı ile bağlantı kurabilmek için.

435
00:29:47,535 --> 00:29:52,749
Etsiz, yani vejetaryen bir
beslenme düzeni önerdi.

436
00:29:52,832 --> 00:29:55,251
Yani doğrudan "et yemek yok" demedi de

437
00:29:55,335 --> 00:29:59,172
daha ziyade dengeli bir diyet ona göre

438
00:29:59,255 --> 00:30:01,633
şunları içermeliydi, meyve

439
00:30:01,716 --> 00:30:02,842
bakliyat,

440
00:30:02,926 --> 00:30:03,927
tahıl,

441
00:30:04,469 --> 00:30:05,678
sebze

442
00:30:05,762 --> 00:30:06,805
ve kuruyemiş.

443
00:30:07,472 --> 00:30:11,935
84 yaşında zinde kalmanın sırrı nedir?

444
00:30:12,018 --> 00:30:12,936
Bence beslenme.

445
00:30:13,436 --> 00:30:15,438
-Beslenme mi?
-Besin en önemlisi.

446
00:30:15,522 --> 00:30:17,816
Çünkü sana enerji veren o.

447
00:30:17,899 --> 00:30:19,609
Beynini besleyen o.

448
00:30:20,527 --> 00:30:21,945
Vejetaryen misin?

449
00:30:22,028 --> 00:30:24,572
Başta değildim. Çok sık balık tüketirdik.

450
00:30:24,656 --> 00:30:27,116
Çok sık et tüketirdik.

451
00:30:27,200 --> 00:30:31,704
Kolesterolüm giderek artıyordu
ve ilaç kullanmak istemedim.

452
00:30:31,788 --> 00:30:35,792
Böylece yavaş yavaş vejetaryenliğe geçtik.

453
00:30:35,875 --> 00:30:37,210
Ne değişti?

454
00:30:37,293 --> 00:30:40,713
Yani tabii direncim arttı.

455
00:30:41,381 --> 00:30:44,425
Kolesterol değerlerim iyiye gitti.

456
00:30:44,509 --> 00:30:47,887
Bu yüzden bu beslenme tarzı
bana çok yatkın geldi.

457
00:30:52,559 --> 00:30:53,935
Tahminlere göre

458
00:30:54,018 --> 00:30:58,648
Adventistlerin %35'i
vegan ya da vejetaryen.

459
00:30:58,731 --> 00:31:03,278
Araştırmamda gördüm ki Adventist diyeti
çoğunlukla meyve ve sebzeden oluşuyor.

460
00:31:03,361 --> 00:31:05,822
Günlük kalori alımının sadece %5'i

461
00:31:05,905 --> 00:31:08,074
et, tavuk ve balıktan geliyor.

462
00:31:08,157 --> 00:31:11,661
Ortalama bir Amerikalı için
bu sayı en az üç katına çıkıyor.

463
00:31:11,744 --> 00:31:12,829
Loma Linda'da

464
00:31:12,912 --> 00:31:15,707
bitkisel beslenme
dini açıdan öylesine önemli ki

465
00:31:15,790 --> 00:31:20,003
1905 yılında bir vejetaryen
gıda şirketi bile kurmuşlar.

466
00:31:20,086 --> 00:31:22,881
Bugün bile Loma Linda Marketinde yürürken

467
00:31:22,964 --> 00:31:25,800
hâlâ çoğu ürün bitkisel temelli.

468
00:31:25,884 --> 00:31:28,094
Kocaman kuru yemiş ve tohum kasaları.

469
00:31:28,177 --> 00:31:30,805
Devasa bir sebze reyonu.

470
00:31:30,889 --> 00:31:33,516
Sahte et ürünleriyle dolu
bir reyon da var.

471
00:31:33,600 --> 00:31:37,061
Sıradan bir markete göre
çok farklı bir deneyim sunuyor.

472
00:31:37,562 --> 00:31:39,480
İnsanlık tarihi boyunca

473
00:31:39,564 --> 00:31:42,066
et yemek sağlıkla bağdaştırılmış.

474
00:31:42,150 --> 00:31:45,528
Et, başlı başına bazı hastalıklar için
risk faktörüdür.

475
00:31:45,612 --> 00:31:47,739
Obezite, kalp damar hastalıkları,

476
00:31:47,822 --> 00:31:50,199
bazı kanserler, diyabet.

477
00:31:50,283 --> 00:31:52,619
Ayrıca son 20 yılda

478
00:31:52,702 --> 00:31:56,831
araştırmalar gösterdi ki
bitkisel gıdalarda bulunan bazı bileşenler

479
00:31:56,915 --> 00:32:00,084
hayvansal gıdalarda bulunmuyor

480
00:32:00,668 --> 00:32:05,214
ve bunlar sağlık ve uzun ömür için
gerekli bileşenler.

481
00:32:05,298 --> 00:32:10,219
Öğrendik ki sık sık meyve tüketmek
akciğer kanseri riskini azaltıyor.

482
00:32:10,303 --> 00:32:13,890
Biliyoruz ki düzenli olarak
bir avuç kuru yemiş tüketenler

483
00:32:13,973 --> 00:32:16,017
üç yıl daha uzun yaşıyor.

484
00:32:16,100 --> 00:32:17,393
Vay canına.

485
00:32:17,477 --> 00:32:19,562
Kalp damar hastalığı riski azalır.

486
00:32:19,646 --> 00:32:23,816
Sık bakliyat tüketimi
kolon kanseri riskini azaltır.

487
00:32:24,484 --> 00:32:27,904
Yani faydalı olan yalnızca
etin olmaması değil.

488
00:32:27,987 --> 00:32:31,991
Daha doğrusu düzenli olarak
şunları tüketmiş oluyoruz,

489
00:32:32,075 --> 00:32:35,078
tam tahıllar, baklagiller,

490
00:32:35,161 --> 00:32:37,830
meyveler, sebzeler ve kuru yemişler.

491
00:32:38,706 --> 00:32:41,876
Genelde gıdalara dair
olumsuz mesajlara maruz kalırız

492
00:32:41,960 --> 00:32:44,420
ama araştırmaların ortaya çıkardığı şey

493
00:32:44,504 --> 00:32:47,799
olayın hayvansal gıdalardan
kaçınmaktan ibaret olmadığı,

494
00:32:47,882 --> 00:32:52,136
daha ziyade diyetinize meyve, sebze,
kuru yemiş ve bakliyat eklemenin

495
00:32:52,220 --> 00:32:56,265
kilo vermenize yardımcı olup
bağışıklık sisteminizi geliştirdiği.

496
00:32:57,016 --> 00:32:58,434
-Günaydın.
-Nasılsınız?

497
00:32:58,518 --> 00:32:59,352
İyi.

498
00:32:59,435 --> 00:33:04,607
Olay şu ki sağlığa dair mesajlarını
olumlu bir biçimde sunuyorlar.

499
00:33:04,691 --> 00:33:07,318
Yani "Şunu yapamazsın!"
diye azarlamıyorlar.

500
00:33:08,820 --> 00:33:12,156
Bitkisel beslenen Adventistler
daha uzun yaşıyor

501
00:33:12,240 --> 00:33:16,035
ve et tüketen Adventistlere göre
dokuz kilo daha hafifler.

502
00:33:16,703 --> 00:33:21,582
Adventist araştırmaları
bize çok net bir şey söylüyor.

503
00:33:22,083 --> 00:33:23,876
Sadece bitkisel beslen.

504
00:33:24,794 --> 00:33:26,713
Ve herkesin elinin altında.

505
00:33:28,923 --> 00:33:34,887
LOMA LINDA
BİTKİSEL BESLENME

506
00:33:39,934 --> 00:33:41,686
-Bu taraftan.
-Tamam.

507
00:33:41,769 --> 00:33:45,356
Ömrümüz boyunca neredeydik
sana göstereyim.

508
00:33:45,440 --> 00:33:48,109
-Ataların Çinli mi?
-Evet.

509
00:33:48,192 --> 00:33:49,986
Öyle mi? Çin'in neresinden?

510
00:33:51,195 --> 00:33:52,488
Kanton.

511
00:33:52,572 --> 00:33:53,698
Güneyden yani?

512
00:33:53,781 --> 00:33:54,782
Evet.

513
00:33:54,866 --> 00:33:58,786
Bu fotoğraflar arasında
senin için en anlamlı olan hangisi?

514
00:33:58,870 --> 00:33:59,954
Kızım.

515
00:34:00,038 --> 00:34:03,166
Neden en anlamlı olan kızının fotoğrafı?

516
00:34:03,750 --> 00:34:05,043
Elimdeki tek resmi o.

517
00:34:06,044 --> 00:34:10,590
Dediğine göre babandan
30 yıl daha uzun yaşamışsın.

518
00:34:10,673 --> 00:34:11,674
Doğrudur.

519
00:34:11,758 --> 00:34:14,761
Sen Adventistsin ama baban değil miydi?

520
00:34:14,844 --> 00:34:18,222
Sağlıktan zerre anlamazdı.
İçki ve sigara içerdi.

521
00:34:19,098 --> 00:34:23,227
Babamın izinden gitseydim,
yani hayat tarzı falan olsun,

522
00:34:23,311 --> 00:34:24,312
çoktan gitmiştim.

523
00:34:24,812 --> 00:34:27,690
Bir teorimi test etmek istiyorum.

524
00:34:27,774 --> 00:34:32,737
Amerikalılar sağlık konusunu
hızla çözecek şeylere kafayı takmış.

525
00:34:32,820 --> 00:34:34,322
Diyettir, takviyedir.

526
00:34:34,405 --> 00:34:36,324
Ama benim gözlemime göre

527
00:34:36,407 --> 00:34:40,745
önemli olan yeterince uzun süre
doğru şeyleri yapmak

528
00:34:40,828 --> 00:34:42,663
ve yanlış şeylerden kaçınmak

529
00:34:42,747 --> 00:34:47,585
ki birkaç aylığına değil, yıllarca,
on yıllarca, bir ömür boyunca diyorum.

530
00:34:48,127 --> 00:34:51,631
Adventistlere ve
Cumartesi ayinlerine bakarsak

531
00:34:51,714 --> 00:34:56,177
her hafta bu alışkanlıkları
pekiştiriyorsunuz.

532
00:34:56,260 --> 00:34:58,513
Kısaca anlatır mısınız,

533
00:34:58,596 --> 00:35:02,266
Şabat olan cuma gecesinden
cumartesiye dek ne yapıyorsunuz?

534
00:35:02,350 --> 00:35:04,435
Neler oluyor? Ne yapıyorsunuz?

535
00:35:04,519 --> 00:35:08,648
Alışveriş yapmıyoruz.
Spor yapmıyoruz mesela.

536
00:35:08,731 --> 00:35:11,692
-Cuma gecesi ne yapıyorsun?
-Ben koroya gidiyorum.

537
00:35:36,843 --> 00:35:39,720
Amerika stresle dolu.

538
00:35:40,805 --> 00:35:42,181
Endişe, telaş.

539
00:35:42,265 --> 00:35:45,893
Bir şeyden diğerine atlıyoruz.
Hepimiz çok yoğunuz.

540
00:35:47,478 --> 00:35:50,648
Adventistlerin
kutsal bir zaman dilimi var.

541
00:35:50,731 --> 00:35:55,319
Cuma gün batımından cumartesi gün batımına
kadar olan 24 saat.

542
00:35:55,403 --> 00:35:56,946
Sadece dinleniyorlar.

543
00:35:57,572 --> 00:35:59,365
Bir Adventist vaiz olarak

544
00:35:59,448 --> 00:36:03,077
Adventist Şabatı nasıl oluyor da

545
00:36:03,161 --> 00:36:06,164
insanların ömrünü uzatıyor, söyler misin?

546
00:36:06,247 --> 00:36:08,749
Yedinci günde Tanrı istirahat eder.

547
00:36:08,833 --> 00:36:12,795
Bize buyurduğu talimatlara kulak verirsek

548
00:36:12,879 --> 00:36:16,966
onun hikmetiyle huzura erişebiliriz.

549
00:36:17,049 --> 00:36:21,095
Bu huzur yalnızca uzanıp uyumak değildir.

550
00:36:21,596 --> 00:36:24,724
Hakiki huzur ferahlık verir,

551
00:36:24,807 --> 00:36:26,976
fark yaratır.

552
00:36:27,059 --> 00:36:30,313
Genel olarak kaygılı mısın
yoksa huzurlu mu?

553
00:36:30,396 --> 00:36:33,149
Genelde huzurluyum.

554
00:36:33,232 --> 00:36:35,860
Kaygı, sana hiçbir yarar sağlamaz.

555
00:36:35,943 --> 00:36:37,987
Gücüne el koyar.

556
00:36:38,070 --> 00:36:42,325
Bir şeyleri dert etmek
duygusal sağlığa iyi gelmez.

557
00:36:42,408 --> 00:36:46,913
Mesela ne yesem? Ne içsem? Ne giysem?

558
00:36:46,996 --> 00:36:48,831
İnsanlar böyle düşünüyor.

559
00:36:50,458 --> 00:36:56,505
Mavi Bölgelerin inançlarına baktığımda
belirgin bir eğilim görüyorum.

560
00:36:56,589 --> 00:37:00,176
Adventistler çok dindarlar, çok bağlılar.

561
00:37:00,259 --> 00:37:04,347
Sardinya'da katı Katolikler görmüştük.

562
00:37:04,430 --> 00:37:06,474
Okinawa'da ise

563
00:37:06,557 --> 00:37:08,893
atalara hürmet görüyoruz.

564
00:37:10,311 --> 00:37:13,814
Atalarına dua ederken ne diledin?

565
00:37:13,898 --> 00:37:16,442
"Yalvarırım bizi koru. Koruma istiyorum."

566
00:37:16,525 --> 00:37:18,361
"Bize göz kulak ol."

567
00:37:18,444 --> 00:37:20,154
Bunun için dua ediyorum.

568
00:37:20,238 --> 00:37:21,239
Sağlığımızı koru.

569
00:37:21,739 --> 00:37:22,949
Torunlarım için.

570
00:37:23,449 --> 00:37:24,659
Güvende olmak için.

571
00:37:25,368 --> 00:37:30,456
Bir analize göre ruhani ibadetlere
haftada birden fazla katılanların

572
00:37:30,539 --> 00:37:33,918
beklenen yaşam süresinde
yedi yıl artış gözlemleniyor.

573
00:37:34,752 --> 00:37:37,255
Hangi dine mensup olduğun önemli değil.

574
00:37:37,338 --> 00:37:40,716
Önemli olan inanç temelli
bir topluluğun parçası olman

575
00:37:40,800 --> 00:37:41,884
ve orada bulunman.

576
00:37:43,219 --> 00:37:45,930
Bu herkesin parçası olabileceği bir şey.

577
00:37:46,138 --> 00:37:47,139
LOMA LINDA
İNANÇ

578
00:37:57,900 --> 00:38:01,237
Babamız ve Tanrımız,
yükseklerden alçakları izlersin.

579
00:38:02,405 --> 00:38:04,323
Yarattıklarını izlersin.

580
00:38:05,157 --> 00:38:07,618
Oğullarını ve kızlarını.

581
00:38:07,702 --> 00:38:10,329
Bu sofra için sana minnettarız,

582
00:38:10,413 --> 00:38:12,915
genciyle, yaşlısıyla.

583
00:38:12,999 --> 00:38:17,461
Bugün burada sunduğumuz hizmet için
sana şükranlarımızı sunuyoruz.

584
00:38:17,545 --> 00:38:18,671
Teşekkürler.

585
00:38:20,381 --> 00:38:24,969
Bence bu, Adventistleri
programa sadık tutuyor.

586
00:38:25,052 --> 00:38:27,555
Sosyal bağ kurmayı hatırlatıyor.

587
00:38:27,638 --> 00:38:30,683
Amacının ne olduğunu hatırlatıyor.

588
00:38:30,766 --> 00:38:33,561
Bitkisel beslenmeyi hatırlatıyor.

589
00:38:33,644 --> 00:38:37,273
Çoğu sağlık tedbirinin sorunu

590
00:38:37,356 --> 00:38:38,858
pek uzun sürmemesi.

591
00:38:39,608 --> 00:38:43,821
Ama şunu da biliyoruz ki
sağlıkla ilgili tutumlar bulaşıcıdır.

592
00:38:43,904 --> 00:38:47,074
Bazı araştırmalara göre
üç yakın arkadaşın obez ise

593
00:38:47,158 --> 00:38:50,202
senin de obez olma ihtimalin yüksek.

594
00:38:51,245 --> 00:38:55,207
Sigara ve hatta yalnızlık bile
bulaşıcı olabilir.

595
00:38:57,418 --> 00:39:02,965
Bu derslerden en kolayı
doğru topluluğa dâhil olmaktır.

596
00:39:03,591 --> 00:39:07,053
Çevrenizi eğlence anlayışı
bahçecilik veya yürüyüş yapmak

597
00:39:07,136 --> 00:39:09,347
olan insanlarla doldurmak

598
00:39:09,430 --> 00:39:12,850
alışkanlıklarınız üzerinde
gözle görülür bir etkiye sahip.

599
00:39:12,933 --> 00:39:16,937
Çevrenizde vejetaryen veya vegan
birinin olması fena bir fikir değil

600
00:39:17,021 --> 00:39:20,232
çünkü sana bitkisel beslenmeyi öğretirler.

601
00:39:20,316 --> 00:39:23,361
Cennete girmenizde işe yarar mı bilmem.

602
00:39:23,444 --> 00:39:27,573
Ama sağlıklı alışkanlıklar
ve davranışlar konusunda

603
00:39:27,656 --> 00:39:30,743
insanları doğru yolda tutacağından
şüphem yok.

604
00:39:30,826 --> 00:39:32,495
Güç de burada yatıyor.

605
00:39:38,709 --> 00:39:42,213
Şu ana dek uzun yaşamın
harika örneklerini Sardinya

606
00:39:42,296 --> 00:39:44,840
Okinawa ve Loma Linda'da inceledik.

607
00:39:45,966 --> 00:39:49,136
Gittiğimiz her yerde
yeni bir şey öğrendik.

608
00:39:50,388 --> 00:39:54,100
Ama daha fazla uzun yaşam merkezi
bulmak istiyordum.

609
00:39:57,395 --> 00:40:00,481
Türkiye'nin hemen kıyısında
bir yer duydum.

610
00:40:00,564 --> 00:40:01,982
Aslında Yunanistan'da.

611
00:40:04,235 --> 00:40:08,155
İnsanların burada uzun yaşaması
şaşırtıcı değil.

612
00:40:09,824 --> 00:40:13,202
Ama Yunanistan'da 227 ada var

613
00:40:13,285 --> 00:40:18,124
ve bunlardan yalnız bir tanesi
uzun yaşam açısından

614
00:40:18,207 --> 00:40:20,251
diğerlerinden çok daha üstün.

615
00:40:28,634 --> 00:40:31,262
Öyleyse burada neler oluyor?

616
00:43:39,199 --> 00:43:42,745
BU BELGESEL EĞLENDİRME
VE BİLGİ VERME AMAÇLIDIR.

617
00:43:42,828 --> 00:43:45,664
TIBBİ TAVSİYE NİTELİĞİ TAŞIMAZ.

618
00:43:45,748 --> 00:43:50,461
KİŞİSEL SAĞLIĞINIZ SÖZ KONUSU OLDUĞUNDA
YA DA DİYET, EGZERSİZ VE YAŞAM TARZINIZDA

619
00:43:50,544 --> 00:43:55,341
BİR DEĞİŞİKLİK YAPMADAN ÖNCE
MUTLAKA DOKTORUNUZA DANIŞIN.

620
00:43:55,424 --> 00:44:00,220
Alt yazı çevirmeni: Harun Dallı