1999 civarında neredeyse hiç tanınmayan bir İtalyan araştırmacı
uluslararası bir uzun yaşam konferansında
yüz yaşındaki insanların çok yoğunlaştığı bir bölgeyi açıkladı.
O kadar olağanüstüydü ki
bilim camiasından pek çok kişi ona inanmak istemedi.
O adam Dr. Gianni Pes'ti.
Aktardığına göre Sardinya, İtalya'da bulduğu bir bölgede
100 yaş üzeri insan sayısının neredeyse on kat gibi bir oranla
ABD'deki emsallerini geride bırakıyordu.
Daha da ilginci, bir haritası vardı
ve ne zaman yüz yaş üstü kişilerin olağanüstü yoğunlukta olduğu bir yer bulsa
orayı mavi nokta ile işaretlerdi.
Bir alanda o kadar çok mavi nokta vardı ki neredeyse mavi bir lekeye dönmüştü
ve işte Mavi Bölge ismi de buradan doğdu.
Şimdiye dek Okinawa'daydım.
Oradakiler neden bu kadar uzun yaşıyor diye inceliyordum.
Sadece altı kadar köyden oluşan bu Mavi Bölgeyi duyduğumda
yeni ipuçları sunabileceğini düşündüm.
Gayet iyi biliyordum ki kesin olarak öğrenmenin tek yolu
oraya gidip araştırma yapmaktı.
SARDİNYA İTALYA
100 YIL YAŞAMAK: MAVİ BÖLGELERİN SIRLARI
SARDİNYA İTALYA
Baunei eşsiz konuma sahip bir köy
Semsert kayaların arasında bir yerde
Ovaların üzerinde
Dağın eteklerinde bir lebiderya
Gelen geçen güzelliğine bakakalır
Çok göz alıcıdır
Gelen geçen hayran kalır
Onları çeken güzelliği ve manzarasıdır
PIETRO CABRAS YAŞ 96
Mavi Bölgede uzun yaşam genelde dağlık bölgelerde görülür.
-Ne dersin? -Aynen öyle.
İlk hipotezimiz rakımdı, değil mi?
İşe yarayan bir hipotezdi.
Köylerin 700 metre yükseklikten başladığını gördük.
-Evet, 670 metre civarı. -Aynen.
Ancak tek gerekçe rakım olmak zorunda değil.
Günaydın.
Şimdi mi aydın? Yemek pişti bile!
Kestirdim biraz!
Günaydınlar.
Sana da günaydın.
Ne yapıyorsun?
Gathulis.
Tatlı mı?
Yok, tatlı değil.
Patatesli ve peynirli.
Sağlığı iyi mi, çok mu iyi yoksa mükemmel mi?
Kendine göre.
İyiymiş ama mükemmel değilmiş.
Zaten dört dörtlük olamaz.
VITTORIA MEREU YAŞ 94
Böyle uzun ve sağlıklı bir ömür sürmesini neye bağlıyor?
Dediğim gibi, inanç ve umut olmazsa olmaz.
Bundan ibaret. Benim meziyetim değil yani.
Kiliseye ne sıklıkla gidersin?
Her gün. Yavaş yürürsem on dakika sürüyor.
İşte bak bu inanılmaz çünkü evinin hemen önü
dimdik yokuş.
Çocukluğumda buraları hep buğday tarlasıydı.
Eskiden postane buradaydı.
-Evet. -Lavinia Hanım vardı.
Evet, hatırlıyorum.
İyi akşamlar!
Selam!
Nereye? Yürüyüşe mi çıktın?
Sanki Mavi Bölgedeki yolların %99'u
ya yokuş yukarı ya yokuş aşağı.
Dağın aşağılarında birkaç köy daha var
ama orada yaşam süresi sıra dışı değil.
Gianni de bu durumu araştırmış.
Yüz yaş üzeri yaklaşık 300 insanla röportaj yapmış.
Sonra bulgularını köylerin eğimiyle ilişkilendirmiş
ve çok net bir şekilde görmüş ki
uzun ömrün en önemli göstergelerinden biri
köyün dikliğiymiş.
Dik yokuşlar bizim için çok önemli. Gördüğünüz üzere
sadece yürürken bile fazladan enerji harcıyorsunuz.
Pek çok ev iki, üç ya da dört katlıdır.
Bu da her gün in, çık 30 basamak eder.
Köyün dikliği ile uzun yaşam arasında ilişki olduğunu kim tahmin edebilirdi?
Kimse kaslı değil, triatlon koşamazlar. Yalnızca yürüyorlar.
Okinawa'yı hatırlıyorum da hemen her gün bahçeyle uğraşıyorlardı,
sürekli otur kalk yapıyorlardı. Bir benzerlik seziyorum.
Farkında bile olmadan egzersiz yapıyorlar.
Gün boyu doğal olarak hareket hâlindeler.
Çoğu insan günün yaklaşık yarısını oturarak geçirir.
Arabamızdan masamıza, oradan da koltuğumuza geçeriz.
Bu uzun süreli fiziksel hareketsizlik ise
şeker ve kalp hastalığı riskimizi artırır
ki ikisi de ömrümüzü kısaltır.
Ama Sardinya'da
bu hastalıkların oranı oldukça düşük
ve böylece insanlar daha uzun yaşıyor.
Bu bize ilginç bir ipucu veriyor.
Daha uzun yaşamak istiyorsak pahalı bir spor salonuna yazılmak yerine
asansör yerine merdivenleri tercih etmekle işe başlayabiliriz.
SARDİNYA EĞİM
Sardinya'daki Mavi Bölge aslında Barbagia bölgesi.
"Barbar" kelimesiyle aynı kökenden geliyor.
Yaklaşık 13.000 yıl önce bir toplum tüm adayı ele geçirmiş.
Sonra Fenikeliler gelmiş,
sonraysa Romalılar,
ardından Araplar ve gelen her bir akımsa
buradaki kurucu halka boyun eğdirmeye çalışmış.
Nihayetinde insanlar yaylalara akın etmiş.
Kötü nam saldıkları için bir başlarına kalmışlar.
Yabancılar bela demekmiş ve yaylaya uğrayan bir yabancı
genelde kendini kılıcın karşısında bulurmuş.
Ve 2.000 yıl boyunca bu yaşam tarzı bir dizi geleneğe,
davranış kurallarına,
değerlere ve beslenme düzenine gebe olmuş.
Şu an burada gördüklerimiz
bin yıl önce görülenden pek farklı değil.
Isındı mı?
Çabucak ısınmaz öyle.
Karıştırıp kendi hâline bırakacaksın.
Elin hiç yatkın değil.
Tuz nerede?
Ya soğan?
Sardinyalılar ne yiyor da 100 yaşını görüyor diyorsanız
bakılacak en iyi yerlerden biri yaşlı hanımların mutfağıdır.
Nesillerdir aynı yemekleri yapıyorlar.
Ama beni asıl şaşırtan makarna ve ekmek oldu.
Amerika'dan bildiğim için "Durun."
"Karbonhidrat düşman değil mi?" dedim.
Ekmekler, makarnalar.
Bunlar basit karbonhidratlar, ona itirazım yok.
Ama burada önemli olan bu karbonhidratların nasıl hazırlandığı.
Mesela ekşi mayalı ekmek. Ekşi mayalı ekmek yaparken
süreç, sıradan beyaz ekmeğe kıyasla çok farklıdır
çünkü ekşi mayalı ekmek laktobasil denen bir bakteriyle mayalanır.
Bu da tüm öğünün glisemik yükünü azaltır.
Yani ekşi mayalı ekmek aslında şeker emilimini azaltır
ve bu da insanların neden daha az şeker hastası olduğunu
ve uzun yaşadığını açıklayabilir.
Ama burada çoğunlukla karmaşık karbonhidrat görüyoruz.
Tam tahıllar, yeşillikler ve baklagiller gibi.
Minestrone asırlardır bu diyetin bir bileşeni olmuştur.
Minestrone ne midir? Özünde bakliyat, bazen makarna
ve elde bulunan sebzelerdir.
Yani bahçede ne yetişiyorsa odur.
Tüm malzemeler çeşitli lifler içerir.
Bu da iltihabı kontrol altında tutar ve bağışıklık sistemini güçlendirir.
Şey, acaba..
Şuna bak!
Her gün yedikleri bir şey
ve kalori ihtiyaçlarının çoğunu bu enfes sebze çorbasından alıyorlar.
Yani tıpkı Okinawa'nın mor tatlı patatesleri gibi
Sardinya da karbonhidrat ağırlıklı besleniyor.
Düşündüm de demek ki
karbonhidrat o kadar da kötü değilmiş, tabii doğru hazırlanırsa.
SARDİNYA İYİ KARBONHİDRATLAR
Bu mezarlıkta 100 yaş üstü kaç insan var?
Takriben 30 tane saymışımdır.
-Otuz mu? -Otuz, evet.
Bir dakika, 103 mü o?
1880'den...
Aynen öyle.
-103. -103.
103 yaşındakiler üst üste gömülmüş.
Gianni hiç şaşırmadı.
Bazen yüz yaşını aşmış karı kocaların mezarlarına denk gelebilirsin.
Sardinyalıların uzun ömürlü olduğunu mezarlıklara biraz bakıp anladım.
Ancak yüzeyin ötesine baktıkça çok ilginç bir şey fark ettim.
İstatiksel olarak kadınlar erkeklerden daha uzun yaşıyor.
Amerika'da 100 yaş üstü her erkek başına
beş adet 100 yaş üstü kadın düşüyor.
Ama Sardinya'da bu oran bire birdi.
Yüz yaş üstü erkeklerin dünyada en yoğun olduğu yer burası.
İki teyzem vardı. Biri 103, diğeri 102 yaşında öldü.
Siz kaç yaşındasınız?
İhtiyarladı artık o!
Abarttığı kadar yaşlı değilim.
Ne oluyor burada?
Bu erkeklerin özel olarak yaptığı ne var ki?
Çiftçi ya da zanaatkâr değillerdi.
Bar, restoran falan işletmemişler.
Meğerse erkekler geleneksel olarak çobanlık yaparmış.
GINO LOCCI YAŞ 93
Evvela hayvanları sağardık.
Gün ağarır ağarmaz hem de.
O zamanlar çitimiz yoktu.
Hayvanların peşine düşmek zorundaydık.
Çobanlık nasıl olur da
buradaki erkeklerin uzun yaşamasına katkı sağlayabilir ki?
Hayvanlarıyla vakit geçiriyorlar. Yaylada yürüyorlar.
Şekerleme yapıyorlar ve indirim saatinde köylerine dönüp
dostlarıyla bir kadeh şarap içiyorlar.
Sardinya'daki erkekler çalışıyor
ama çalışırken aman aman stresli görünmüyorlar.
Stres, beynin bastığı bir düğmedir.
En kötü senaryoya uyum sağlamak için bir mekanizma işlevi görür.
Akut strese maruz kaldığımız anda kanımızdaki glikoz oranı artar.
Vay be.
İltihap belirtileri de artar.
Evrimsel sebepleri biliniyor.
Yani bir hayvandan kaçıyorsanız ve açık yaranız varsa
iltihaplanmak sizi korur.
-Stresliyken mi? -Stresliyken.
Faydası var yani.
Kısa vadeli olduğu sürece faydalı.
Sorun şu ki düğmeyi uzun süre basılı tuttuğunuzda
etkileri olumsuz hâle gelir.
Sürekli veya kronik stres
kalp damar hastalıklarını tetikleyebilir.
Buradaki çobanlar hiç stres çekmiyor değil.
Daha ziyade kronik stres çekmiyorlar.
Ülke bazında günlük stres üzerine yapılan bir ankette
Amerikalılar aksini söylüyor.
Amerikalılar dünya ortalamasını %20 aşıyor.
Stresin faydalı olabilmesi için izlememiz gereken bir yol da
aktif başa çıkma yöntemiyle onu aşmaktır.
Günümüz kentsel dünyasında
sosyal medya ve haberler aracılığıyla
dünyanın tüm sorunları önümüze seriliyor.
Bu sorunları fiziksel olarak kontrol edemezsiniz.
Ancak keçileri kaçırmamak sizin kontrolünüzde.
Ve bu aktif başa çıkma hissi,
yani yüzleştiğiniz sorunları çözebilmeniz
akıl sağlığı için olduğu kadar
bilişsel ömür ve stres direnci için de çok mühim.
Dünyanın çoğu yerinde çok çalışarak bir yerlere gelmeye çabalıyoruz.
Sabah akşam demeden.
Sardinya'da mühim olan ne yaptıkları değil.
Nasıl yaptıkları.
SARDİNYA STRES KONTROLÜ
Bir ipucu daha. Normalde yaşlı insanların çok olduğu yerde
çok sayıda huzurevi de görürsünüz.
Burada öyle değil.
Hatta bu Mavi Bölgede hiç huzurevi görmedim.
Peki bu yaşlılara bakımevleri bakmıyorsa
kim bakıyor?
GIULIA PISANU YAŞ 101
Yazma dersi yüzünden mektebe gitmek istemezdim.
Şimdi kalemi elinden alamazsın.
Sonuncuya geçmiş.
101'inci yaş gününü mü kutladın?
80 yaşındayken
kadının teki emekli aylığımı sormuştu.
Ailemdeki herkes seksenli yaşlarda vefat etmişti.
Dedim ki "Emekli aylığı alsam ne yazar?"
Şu işe bak ki 21 yıllık emekli aylığım uçtu gitti.
Ama yaş olarak kazanç sağladın.
Hiç evlenmemiş mi?
Evet.
Hiç evlenmedin mi Gio Teyze?
-Evet. -Öyle, hiç evlenmemiş.
Hiç evlenmemiş.
Her gün sırayla ona bakıyoruz.
Yürüyüşe çıkarıyoruz, yemek yapıyoruz.
Daha gençken bile yeğenleri onu hep yemeğe davet ederdi.
Pazar günleri onu hiç yalnız bırakmazdık.
Çoluk çocukla uğraştığımız zaman bile.
Onu hep annemiz gibi gördük.
Kendi çocuğu yok ama bize o baktı.
Bir kere çok hastalandı.
Onu hastaneye yatırdık.
Hastanede hep
duvara dönük dururdu
ve kimseyle konuşmazdı.
Tek bir kelime etmezdi. Onu kaybedeceğimizi anladık.
O yüzden sırayla ona bakmaya
ve beslemeye başladık.
Ayağa kalkamadığı için
başını tutardık.
Yalnız kalmış olsa o an ölecekmiş.
Belli ki Mavi Bölgedeki insanlar yaşlanan aile üyelerini yanlarında tutarak
onlara daha iyi bakım sağlıyorlar.
Anne babanızın ömrünü kısaltmanın en hızlı yollarından biri de
onları huzurevine göndermek.
Huzurevine gider gitmez ömürleri 2 ila 6 yıl kısalır.
Duruma bağlı değişmekle birlikte.
Bir çalışmaya göre günümüzde 50 yaşındaki bir Amerikalı
en az %53 ihtimalle
ömrü boyunca en az bir defa huzurevine girer.
Ama Sardinya'da bunu hayatta göremezsiniz.
Topluluk onlar için bir temel değer. Birbirlerine bağlılar.
Topluluğun yapı taşı ise aile.
Evde daha iyi bakım görmekle kalmıyorlar,
bilgi aktarımı da sağlıyorlar.
Bu anlayış en iyi şekilde
terk edilmiş Gairo Vecchio köyünün öyküsü ile görülebilir.
Burada anlatılan eski bir öyküye göre bir zamanlar
yaşlılar yük olmaya başladığında
en büyük oğul onları uçurumun tepesine götürüp aşağı itermiş.
Ama bir oğul gizlice karşı çıkmış.
Yetmiş yaşındaki babasını saklamış
ve zamanla oğul büyük başarılara imza atmış.
İnsanlar ona başarısının sırrını sorunca
babasının hâlâ yaşadığını itiraf etmiş
ve başarısının ardında babasından edindiği bilgelik olduğunu söylemiş.
Hikâyeden çıkarılacak ders, büyüklerimizle olan bağımızın
kıymetli hazineler olduğu
ve hayatta başarıya ulaşmamızı da onların sağladığıdır.
Burada olmak keyif veriyor mu yoksa iş gibi mi?
Bir şey söyleyeyim mi?
Buraya geldiğimizde
rahatlıyoruz.
Rahatlıyoruz
çünkü huzur veriyor.
Giulia'yla ilgilenmek rahatlatıcı galiba.
Buradaki Mavi Bölgeyi incelemeye ilk başladığımda
ekşi mayalı ekmek ve minestrone üzerinde durmuştum.
Ama artık gördüm ki
burada uzun yaşamı mümkün kılan en belirleyici unsurlar
gelenekler ve toplumsal normlarmış.
Aileye duyulan muazzam saygı.
SARDİNYA YAŞLILARA GÖSTERİLEN ÖZEN
Sardinya ve Okinawa izole bölgeler.
Uzak coğrafyalarda bulunmaları
modernleşmenin tahrip edici etkilerine geleneksel anlamda karşı koymuş.
Yolculuğumdaki sıradaki adımı büyüleyici kılan şey de bu.
Mavi Bölge arayışına başladığım sıralarda
ABD'de bir uzun yaşam noktası olabilir mi diye öğrenmek istedim.
Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezi'nde pek bir şey yoktu.
Sonra bölge bölge beklenen yaşam sürelerine ulaştım
ama pek faydası olmadı.
Ta ki Adventist Sağlık Araştırmalarını incelemem için tavsiye alana dek.
Yedinci Gün Adventistlerini incelemişler. Daha önce hiç duymamıştım.
Ancak Adventist Sağlık Araştırmaları 96.000 Adventist bulmuş
ve ne kadar yaşadıklarını göstermekle kalmamış,
alışkanlıklar ve yaşam tarzına dair sorular da olduğu için
hangi davranışların uzun yaşamla bağdaştığı görülebiliyor.
Asıl şaşırtıcı olan ise bir Adventist topluluğundaki
müritlerin uzun yaşama meydan okumasıyla keşfedilmiş.
Burası dünyanın öbür ucundaki egzotik bir yer değil.
Bu Mavi Bölge tam da Amerika'daki bir banliyönün göbeğinde.
Loma Linda'ya ilk gidişimi hatırlıyorum.
Los Angeles Havalimanı'na uçup araba kiralamış,
iki saat Highway 10 olarak bilinen San Bernardino otoyolunda
altı şeritli trafikte sürmüştüm.
Sonra Loma Linda'ya çıktığımda
ilk gördüğüm şey Del Taco olmuştu.
İçimden "Bu mu Mavi Bölge?" demiştim.
LOMA LINDA AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ
İnanması güç ama çalışmalara göre
Adventistler diğer Kaliforniyalılardan daha uzun yaşıyor.
Erkekler 7,3 yıl, kadınlar ise 4,4 yıl daha uzun yaşıyor.
Bu tipik Amerikan topluluğu hiç de izole değil.
Peki Loma Linda nasıl oluyor da diğer Mavi Bölgelerle aynı sonucu alıyor?
İşte başlıyoruz. Yukarı ve aşağı!
İt, çek!
Yukarı ve aşağı!
Nefes ver.
Dirsekten.
ABD'de gitmediğimiz spor salonlarına milyarlarca dolar harcıyoruz.
Niyetimiz iyi.
Sadece egzersiz rutinimizi fark yaratacak kadar uzun süre
yürütemiyoruz gibi görünüyor.
Ama nasılsa Loma Linda'daki Adventistler
fiziksel aktivite rutinlerine ve diğer sağlıklı davranışlara bağlı kalıyorlar.
İyi kurtardın ha!
Tamam. İki, beş, bir.
Efsaneye göre pickleball'u buraya sen getirmişsin.
Ben 2016'dan beri oynuyorum.
Loma Linda'da pickleball'un öncüsü.
Bakıyorum da sıradan bir cuma günündeyiz.
82 yaşında biri var. Az önce 87 yaşında biri vardı.
Evet.
Sen 84 yaşındasın. Bir seferde kaç saat oynuyorsun?
-Üç saat. -Üç saat!
Evet.
Demek doktorsun.
Sence pickleball uzun yaşamın sırrı olabilir mi?
Kısmen diyebilirim.
-Kısmen mi? -Günlük rutinin bir faydası var.
En temel şey bu.
Uzun yaşam, egzersiz ve toplumla iç içe olmaktır.
Depresifsen fazla uzun yaşamazsın.
Bak, burası bir topluluk. Bağırıp mutlu hissedebilirsin.
Birbirimize liseli gibi davranıyoruz.
-Evet. -"Gel de oynayalım."
İnsanlar buraya ilk geldiğinde bile
arkadaş ediniyorlar.
Yani biri sana ihtiyaç duyduğunda ve seni hayatında istediğinde
işte o ömrünü uzatır.
Uğruna yaşanacak bir şey. Yani...
Kimse seni umursamıyorsa yarın hayatta olmam kimin umurunda?
Biri sana ihtiyaç duymalı.
Hangi yaşta olursa olsun ölme riskini üçte bir oranında
aktif kalarak azaltabilirsin ama çoğu Amerikalı aktif kalmıyor.
Loma Linda'da bir şeyler işe yarıyor gibi duruyor.
Sırları muhtemelen
disiplin ya da zihinsel farkındalık değil.
Daha ziyade topluluğu faaliyetler etrafında inşa etmek.
Yedinci Gün Adventistleri Metodistler olarak
kendilerini diğer Hristiyanlardan sağlık bakımından farklı tutarlar.
120 yıl önce burası birkaç portakal bahçesinden ibaretmiş.
Adventistler buraya ilk geldiklerinde iki şey inşa etmişler,
bir kilise ve bir hastane.
Her ikisi de takip eden yüzyıl boyunca hızla büyümüş.
Loma Linda Üniversitesi Amerika'nın en iyi hastanelerden biri
ve Adventist Kilisesi dünyaya yayıldı.
Loma Linda coğrafi açıdan uzak değil
ama fark ettim ki kültürel olarak biraz uzaklar.
Sağlık öğretisi çerçevesinde bir araya geliyorlar
ve bu fiziksel bir ortamdan ziyade
daha çok ruhsal ve sosyal bir ortam.
Adventistlerin benimsediği bazı davranış ilkeleri var.
Onlar ile kutsallığa erişiyorlar. Bir tanesi fiziksel aktiflik
ve bunu açıkça görüyoruz. Bir diğeri ise gönüllülük.
Ne oluyor anlatsana.
İşin özü bu.
-İşte her şeyin özü bu. -Her şeyin kalbi.
Aynen öyle.
Sabahları adrenalinin yükseldiği yer işte burası.
Diyoruz ki "Ey Tanrım, izin ver elin ayağın olalım."
Şu anda burada yaptığın işten bir fayda hissediyor musun?
Saf bir neşe veriyor.
Hepimiz her gün bir seçim yaparız.
Uyuşuk olmak mı istiyoruz
yoksa üretken olmak mı?
Üretken bir yaşam sürmek ve insanlığa her açıdan hizmet etmek.
Sadece edebiyat yapmıyorum.
İnsanları doyurup yardım eli uzatıyoruz. Hasta ziyaretine gidiyoruz.
Paylaşacak çok şey var!
Gönüllülük, sağlık açısından mantıksız gelebilir
ama biliyoruz ki gönüllülük yapanların daha iyi anıları, sosyal bağlantıları var.
Mutluluk seviyeleri daha yüksek.
Çünkü beraberinde fiziksel aktivite ve bir anlam duygusu getiriyor.
Nihayetinde kendinizden başka birine odaklanmış oluyorsunuz.
Uzun yaşamın formülü söz konusu olduğunda sıkça göz ardı edilen ama güçlü bir unsur.
Ama diğerlerinden öne çıkan bir ilke var ki
o da Adventistlerin beslenmeye olan vurgusu.
Ellen White, Adventist Kilisesinin kurucularından ve liderlerindendir.
19. yüzyılın ortalarında
bir vizyonu olduğunu öne sürdü.
O da iyi bir yaşam tarzı benimsemenin önemiydi.
Yalnız sağlık için değil, aynı zamanda berrak bir zihinle
Tanrı ile bağlantı kurabilmek için.
Etsiz, yani vejetaryen bir beslenme düzeni önerdi.
Yani doğrudan "et yemek yok" demedi de
daha ziyade dengeli bir diyet ona göre
şunları içermeliydi, meyve
bakliyat,
tahıl,
sebze
ve kuruyemiş.
84 yaşında zinde kalmanın sırrı nedir?
Bence beslenme.
-Beslenme mi? -Besin en önemlisi.
Çünkü sana enerji veren o.
Beynini besleyen o.
Vejetaryen misin?
Başta değildim. Çok sık balık tüketirdik.
Çok sık et tüketirdik.
Kolesterolüm giderek artıyordu ve ilaç kullanmak istemedim.
Böylece yavaş yavaş vejetaryenliğe geçtik.
Ne değişti?
Yani tabii direncim arttı.
Kolesterol değerlerim iyiye gitti.
Bu yüzden bu beslenme tarzı bana çok yatkın geldi.
Tahminlere göre
Adventistlerin %35'i vegan ya da vejetaryen.
Araştırmamda gördüm ki Adventist diyeti çoğunlukla meyve ve sebzeden oluşuyor.
Günlük kalori alımının sadece %5'i
et, tavuk ve balıktan geliyor.
Ortalama bir Amerikalı için bu sayı en az üç katına çıkıyor.
Loma Linda'da
bitkisel beslenme dini açıdan öylesine önemli ki
1905 yılında bir vejetaryen gıda şirketi bile kurmuşlar.
Bugün bile Loma Linda Marketinde yürürken
hâlâ çoğu ürün bitkisel temelli.
Kocaman kuru yemiş ve tohum kasaları.
Devasa bir sebze reyonu.
Sahte et ürünleriyle dolu bir reyon da var.
Sıradan bir markete göre çok farklı bir deneyim sunuyor.
İnsanlık tarihi boyunca
et yemek sağlıkla bağdaştırılmış.
Et, başlı başına bazı hastalıklar için risk faktörüdür.
Obezite, kalp damar hastalıkları,
bazı kanserler, diyabet.
Ayrıca son 20 yılda
araştırmalar gösterdi ki bitkisel gıdalarda bulunan bazı bileşenler
hayvansal gıdalarda bulunmuyor
ve bunlar sağlık ve uzun ömür için gerekli bileşenler.
Öğrendik ki sık sık meyve tüketmek akciğer kanseri riskini azaltıyor.
Biliyoruz ki düzenli olarak bir avuç kuru yemiş tüketenler
üç yıl daha uzun yaşıyor.
Vay canına.
Kalp damar hastalığı riski azalır.
Sık bakliyat tüketimi kolon kanseri riskini azaltır.
Yani faydalı olan yalnızca etin olmaması değil.
Daha doğrusu düzenli olarak şunları tüketmiş oluyoruz,
tam tahıllar, baklagiller,
meyveler, sebzeler ve kuru yemişler.
Genelde gıdalara dair olumsuz mesajlara maruz kalırız
ama araştırmaların ortaya çıkardığı şey
olayın hayvansal gıdalardan kaçınmaktan ibaret olmadığı,
daha ziyade diyetinize meyve, sebze, kuru yemiş ve bakliyat eklemenin
kilo vermenize yardımcı olup bağışıklık sisteminizi geliştirdiği.
-Günaydın. -Nasılsınız?
İyi.
Olay şu ki sağlığa dair mesajlarını olumlu bir biçimde sunuyorlar.
Yani "Şunu yapamazsın!" diye azarlamıyorlar.
Bitkisel beslenen Adventistler daha uzun yaşıyor
ve et tüketen Adventistlere göre dokuz kilo daha hafifler.
Adventist araştırmaları bize çok net bir şey söylüyor.
Sadece bitkisel beslen.
Ve herkesin elinin altında.
LOMA LINDA BİTKİSEL BESLENME
-Bu taraftan. -Tamam.
Ömrümüz boyunca neredeydik sana göstereyim.
-Ataların Çinli mi? -Evet.
Öyle mi? Çin'in neresinden?
Kanton.
Güneyden yani?
Evet.
Bu fotoğraflar arasında senin için en anlamlı olan hangisi?
Kızım.
Neden en anlamlı olan kızının fotoğrafı?
Elimdeki tek resmi o.
Dediğine göre babandan 30 yıl daha uzun yaşamışsın.
Doğrudur.
Sen Adventistsin ama baban değil miydi?
Sağlıktan zerre anlamazdı. İçki ve sigara içerdi.
Babamın izinden gitseydim, yani hayat tarzı falan olsun,
çoktan gitmiştim.
Bir teorimi test etmek istiyorum.
Amerikalılar sağlık konusunu hızla çözecek şeylere kafayı takmış.
Diyettir, takviyedir.
Ama benim gözlemime göre
önemli olan yeterince uzun süre doğru şeyleri yapmak
ve yanlış şeylerden kaçınmak
ki birkaç aylığına değil, yıllarca, on yıllarca, bir ömür boyunca diyorum.
Adventistlere ve Cumartesi ayinlerine bakarsak
her hafta bu alışkanlıkları pekiştiriyorsunuz.
Kısaca anlatır mısınız,
Şabat olan cuma gecesinden cumartesiye dek ne yapıyorsunuz?
Neler oluyor? Ne yapıyorsunuz?
Alışveriş yapmıyoruz. Spor yapmıyoruz mesela.
-Cuma gecesi ne yapıyorsun? -Ben koroya gidiyorum.
Amerika stresle dolu.
Endişe, telaş.
Bir şeyden diğerine atlıyoruz. Hepimiz çok yoğunuz.
Adventistlerin kutsal bir zaman dilimi var.
Cuma gün batımından cumartesi gün batımına kadar olan 24 saat.
Sadece dinleniyorlar.
Bir Adventist vaiz olarak
Adventist Şabatı nasıl oluyor da
insanların ömrünü uzatıyor, söyler misin?
Yedinci günde Tanrı istirahat eder.
Bize buyurduğu talimatlara kulak verirsek
onun hikmetiyle huzura erişebiliriz.
Bu huzur yalnızca uzanıp uyumak değildir.
Hakiki huzur ferahlık verir,
fark yaratır.
Genel olarak kaygılı mısın yoksa huzurlu mu?
Genelde huzurluyum.
Kaygı, sana hiçbir yarar sağlamaz.
Gücüne el koyar.
Bir şeyleri dert etmek duygusal sağlığa iyi gelmez.
Mesela ne yesem? Ne içsem? Ne giysem?
İnsanlar böyle düşünüyor.
Mavi Bölgelerin inançlarına baktığımda belirgin bir eğilim görüyorum.
Adventistler çok dindarlar, çok bağlılar.
Sardinya'da katı Katolikler görmüştük.
Okinawa'da ise
atalara hürmet görüyoruz.
Atalarına dua ederken ne diledin?
"Yalvarırım bizi koru. Koruma istiyorum."
"Bize göz kulak ol."
Bunun için dua ediyorum.
Sağlığımızı koru.
Torunlarım için.
Güvende olmak için.
Bir analize göre ruhani ibadetlere haftada birden fazla katılanların
beklenen yaşam süresinde yedi yıl artış gözlemleniyor.
Hangi dine mensup olduğun önemli değil.
Önemli olan inanç temelli bir topluluğun parçası olman
ve orada bulunman.
Bu herkesin parçası olabileceği bir şey.
LOMA LINDA İNANÇ
Babamız ve Tanrımız, yükseklerden alçakları izlersin.
Yarattıklarını izlersin.
Oğullarını ve kızlarını.
Bu sofra için sana minnettarız,
genciyle, yaşlısıyla.
Bugün burada sunduğumuz hizmet için sana şükranlarımızı sunuyoruz.
Teşekkürler.
Bence bu, Adventistleri programa sadık tutuyor.
Sosyal bağ kurmayı hatırlatıyor.
Amacının ne olduğunu hatırlatıyor.
Bitkisel beslenmeyi hatırlatıyor.
Çoğu sağlık tedbirinin sorunu
pek uzun sürmemesi.
Ama şunu da biliyoruz ki sağlıkla ilgili tutumlar bulaşıcıdır.
Bazı araştırmalara göre üç yakın arkadaşın obez ise
senin de obez olma ihtimalin yüksek.
Sigara ve hatta yalnızlık bile bulaşıcı olabilir.
Bu derslerden en kolayı doğru topluluğa dâhil olmaktır.
Çevrenizi eğlence anlayışı bahçecilik veya yürüyüş yapmak
olan insanlarla doldurmak
alışkanlıklarınız üzerinde gözle görülür bir etkiye sahip.
Çevrenizde vejetaryen veya vegan birinin olması fena bir fikir değil
çünkü sana bitkisel beslenmeyi öğretirler.
Cennete girmenizde işe yarar mı bilmem.
Ama sağlıklı alışkanlıklar ve davranışlar konusunda
insanları doğru yolda tutacağından şüphem yok.
Güç de burada yatıyor.
Şu ana dek uzun yaşamın harika örneklerini Sardinya
Okinawa ve Loma Linda'da inceledik.
Gittiğimiz her yerde yeni bir şey öğrendik.
Ama daha fazla uzun yaşam merkezi bulmak istiyordum.
Türkiye'nin hemen kıyısında bir yer duydum.
Aslında Yunanistan'da.
İnsanların burada uzun yaşaması şaşırtıcı değil.
Ama Yunanistan'da 227 ada var
ve bunlardan yalnız bir tanesi uzun yaşam açısından
diğerlerinden çok daha üstün.
Öyleyse burada neler oluyor?
BU BELGESEL EĞLENDİRME VE BİLGİ VERME AMAÇLIDIR.
TIBBİ TAVSİYE NİTELİĞİ TAŞIMAZ.
KİŞİSEL SAĞLIĞINIZ SÖZ KONUSU OLDUĞUNDA YA DA DİYET, EGZERSİZ VE YAŞAM TARZINIZDA
BİR DEĞİŞİKLİK YAPMADAN ÖNCE MUTLAKA DOKTORUNUZA DANIŞIN.
Alt yazı çevirmeni: Harun Dallı