1
00:00:27,569 --> 00:00:29,821
Eleni, opowiadałaś mi o tym cieście.

2
00:00:29,904 --> 00:00:32,991
Nie jest to
zwykłe ciasto na chleb, prawda?

3
00:00:33,074 --> 00:00:35,785
Dodaję odrobinę zakwasu.

4
00:00:35,869 --> 00:00:37,787
W środku jest nadzienie.

5
00:00:37,871 --> 00:00:40,999
Cebula, por, świeże cebule

6
00:00:41,082 --> 00:00:43,793
i dużo ziół.

7
00:00:43,877 --> 00:00:44,878
O Boże.

8
00:00:47,422 --> 00:00:49,507
Nikogo nie zszokuje to,

9
00:00:49,591 --> 00:00:53,303
że w Grecji istnieje oaza długowieczności.

10
00:00:55,430 --> 00:00:59,100
W końcu to jedna z kolebek
śródziemnomorskiej diety.

11
00:00:59,601 --> 00:01:02,937
Wszyscy wiedzą,
że dieta śródziemnomorska jest zdrowa:

12
00:01:03,021 --> 00:01:06,983
zielenina, oliwa z oliwek zamiast masła,

13
00:01:07,067 --> 00:01:08,526
oszczędne użycie mięsa.

14
00:01:13,114 --> 00:01:17,327
Wiemy, że dzięki temu
populacja jest zdrowsza.

15
00:01:18,495 --> 00:01:21,081
Ale na jednej wyspie

16
00:01:21,164 --> 00:01:24,417
liczba długowiecznych mieszkańców
jest znacznie wyższa.

17
00:01:25,627 --> 00:01:27,003
Wyspą tą jest Ikaria.

18
00:01:29,047 --> 00:01:32,050
Ludzie żyją tu
siedem lat dłużej niż Amerykanie

19
00:01:32,133 --> 00:01:35,053
i dwa razy rzadziej
zapadają na chorobę układu krążenia.

20
00:01:36,513 --> 00:01:38,640
Ciekawe było to,

21
00:01:38,723 --> 00:01:41,935
że żadna ze starszych osób,
które poznałem,

22
00:01:42,018 --> 00:01:45,063
nie chorowała na demencję.

23
00:01:48,525 --> 00:01:54,155
Musiałem zatem ustalić,
czym ta wyspa różni się od pozostałych.

24
00:01:55,782 --> 00:01:59,119
GRECJA
IKARIA

25
00:02:04,958 --> 00:02:09,170
ŻYĆ 100 LAT: TAJEMNICE NIEBIESKICH STREF

26
00:02:12,090 --> 00:02:16,261
IKARIA, GRECJA

27
00:02:29,315 --> 00:02:31,985
Gdy znajduję miejsce,
gdzie ludzie żyją długo,

28
00:02:32,068 --> 00:02:34,320
chcę zrozumieć, czym się wyróżnia.

29
00:02:35,864 --> 00:02:37,699
Wtedy warto się przyjrzeć

30
00:02:37,782 --> 00:02:39,784
historii i geografii.

31
00:02:44,122 --> 00:02:47,500
Ikaria ma wyjątkową kulturę,

32
00:02:47,584 --> 00:02:50,211
bo nie ma tu naturalnych portów.

33
00:02:53,464 --> 00:02:55,592
Do średniowiecza

34
00:02:56,176 --> 00:02:59,679
Ikaria była prawie całkowicie
odizolowana od reszty świata.

35
00:03:02,640 --> 00:03:06,978
Mieszkańcy nie mogli liczyć,
że przypłynie łódź z zapasami,

36
00:03:07,061 --> 00:03:09,022
musieli więc znaleźć sposób,

37
00:03:09,105 --> 00:03:12,775
aby wyżyć na tej nierównej,
skalistej glebie.

38
00:03:13,735 --> 00:03:18,656
Wymusiło to zaradność,
której nie spotkamy w innych miejscach.

39
00:03:19,490 --> 00:03:22,368
Musieli nauczyć się uprawiać ziemię,

40
00:03:22,452 --> 00:03:26,247
rozpoznawać rośliny,
opanować hodowlę pszczół,

41
00:03:26,331 --> 00:03:30,835
współpracować w trudnych sytuacjach.

42
00:03:32,337 --> 00:03:35,381
Wśród tych trudności i niedostatków

43
00:03:35,465 --> 00:03:36,466
narodziła się

44
00:03:36,549 --> 00:03:39,552
jedna z najzdrowszych
populacji na świecie.

45
00:03:53,399 --> 00:03:57,487
Dziękuję za migdały. Mamy kilka pytań.

46
00:03:57,570 --> 00:04:00,323
Chce zadać ci parę pytań.

47
00:04:00,406 --> 00:04:03,076
Jeśli chodzi o dawne życie,

48
00:04:03,159 --> 00:04:07,789
słyszeliśmy, że przed 1980 rokiem
Ikaria była całkowicie samowystarczalna.

49
00:04:08,289 --> 00:04:10,083
Co pamięta z tamtych czasów?

50
00:04:10,667 --> 00:04:13,544
Teraz wszystko można znaleźć w sklepach.

51
00:04:14,128 --> 00:04:15,672
W tamtych czasach

52
00:04:16,381 --> 00:04:21,678
mieliśmy tylko mąkę,
bo sami ją wytwarzaliśmy.

53
00:04:21,761 --> 00:04:24,931
Musieliśmy mielić własną pszenicę.

54
00:04:25,014 --> 00:04:30,186
Wiesz, jaką kawę
mieliśmy w tamtych czasach?

55
00:04:30,687 --> 00:04:32,897
Z jęczmienia i ciecierzycy.

56
00:04:33,773 --> 00:04:36,234
Wypalaliśmy je i zaparzaliśmy.

57
00:04:36,317 --> 00:04:38,945
Więc niczego nie kupowali?

58
00:04:45,201 --> 00:04:48,454
Mieszkańcy Ikarii musieli się nauczyć,
jak przetrwać.

59
00:04:49,914 --> 00:04:54,585
W efekcie wykształcił się
zupełnie inny styl życia.

60
00:04:57,463 --> 00:05:01,134
Musieli się nauczyć rozpoznawać rośliny,

61
00:05:01,217 --> 00:05:04,387
przetwarzać je, hodować warzywa,

62
00:05:04,470 --> 00:05:07,223
zioła, przyprawy, rośliny lecznicze.

63
00:05:07,307 --> 00:05:10,184
Wykształcili też nawyk

64
00:05:10,268 --> 00:05:13,104
picia lokalnych herbat ziołowych.

65
00:05:21,612 --> 00:05:23,865
Jakie herbaty ziołowe pijecie?

66
00:05:23,948 --> 00:05:30,288
Z szałwii, rozmarynu, malwy.

67
00:05:30,955 --> 00:05:33,124
Którą najlepiej pić codziennie?

68
00:05:34,709 --> 00:05:35,668
Wino.

69
00:05:37,170 --> 00:05:38,463
Herbata winogronowa!

70
00:05:39,255 --> 00:05:41,007
Podoba mi się to.

71
00:05:43,634 --> 00:05:47,055
Picie herbat ziołowych,
zwłaszcza przez dziesiątki lat,

72
00:05:47,138 --> 00:05:48,639
ma szereg zalet,

73
00:05:48,723 --> 00:05:52,226
a jedną z nich może być
mniejsze ryzyko demencji.

74
00:05:53,061 --> 00:05:55,813
Mają właściwości przeciwzapalne,

75
00:05:55,897 --> 00:05:57,273
antyoksydacyjne

76
00:05:57,357 --> 00:06:01,527
i często zawierają diuretyki,
które obniżają ciśnienie krwi.

77
00:06:04,489 --> 00:06:08,034
Herbaty ziołowe pije się do dziś

78
00:06:08,117 --> 00:06:12,455
i ma to silny związek
z długowiecznością mieszkańców wyspy.

79
00:06:13,498 --> 00:06:18,461
HERBATA ZIOŁOWA

80
00:06:20,880 --> 00:06:23,841
88 LAT

81
00:06:28,262 --> 00:06:29,097
Miodu?

82
00:06:29,764 --> 00:06:30,932
Odrobinę.

83
00:06:32,392 --> 00:06:34,310
To miód domowej roboty?

84
00:06:34,394 --> 00:06:35,686
Jest z Ikarii.

85
00:06:35,770 --> 00:06:36,604
Idealnie.

86
00:06:36,687 --> 00:06:40,983
Łatwo jest dodać do herbaty łyżkę cukru.

87
00:06:41,067 --> 00:06:46,030
W Ameryce najczęściej używa się
cukru lub syropu kukurydzianego.

88
00:06:46,114 --> 00:06:48,658
Na Ikarii od tysiącleci

89
00:06:48,741 --> 00:06:49,992
stosuje się miód.

90
00:07:01,546 --> 00:07:04,715
Ikariański miód ma kilka ciekawych cech.

91
00:07:08,094 --> 00:07:11,431
Pszczelarze przenoszą swoje ule

92
00:07:12,306 --> 00:07:14,058
w miarę upływu sezonu.

93
00:07:15,143 --> 00:07:19,272
Na początku stoją
pośród dzikich kwiatów przy wybrzeżu,

94
00:07:19,355 --> 00:07:23,067
a potem trafiają
do wyżej położonych lasów sosnowych.

95
00:07:24,569 --> 00:07:29,657
Pszczoły zbierają nektar z różnych roślin.

96
00:07:29,740 --> 00:07:34,454
Wraz z nektarem przenoszą
różne mikroskładniki i związki bioaktywne.

97
00:07:34,537 --> 00:07:38,332
Wiemy, że miód hamuje rozwój nowotworu.

98
00:07:40,293 --> 00:07:43,963
Miód ikariański prawdopodobnie
wpływa na długowieczność.

99
00:07:44,046 --> 00:07:47,592
Czym różni się
od miodu dostępnego w sklepie?

100
00:07:47,675 --> 00:07:49,010
Czy jest zdrowszy?

101
00:07:49,093 --> 00:07:52,972
Miody sklepowe często są podgrzewane.

102
00:07:53,055 --> 00:07:56,476
W efekcie niszczy się ziarna pyłku

103
00:07:56,559 --> 00:07:58,019
i powstaje cukier.

104
00:07:58,102 --> 00:08:00,605
Miodu nie należy mocno podgrzewać,

105
00:08:00,688 --> 00:08:04,317
nawet jeśli się go używa
jako słodzika do herbaty.

106
00:08:04,400 --> 00:08:07,069
Trzeba poczekać,
aż herbata nieco wystygnie.

107
00:08:09,280 --> 00:08:12,742
Ponieważ miód na Ikarii
nie jest pasteryzowany

108
00:08:12,825 --> 00:08:14,410
ani przegrzewany,

109
00:08:14,494 --> 00:08:20,208
nie niszczy się
składników odżywczych i bioaktywnych.

110
00:08:20,291 --> 00:08:25,379
Ikariański miód trafia od pszczoły
prosto do herbaty.

111
00:08:25,463 --> 00:08:28,007
Ma to dodatkową zaletę.

112
00:08:29,383 --> 00:08:32,762
90 LAT, 33 LATA

113
00:08:33,346 --> 00:08:36,682
A zatem najlepszym słodzikiem

114
00:08:36,766 --> 00:08:38,100
będzie surowy miód,

115
00:08:38,184 --> 00:08:41,270
najlepiej taki,
jaki wytwarza się na Ikarii.

116
00:08:43,689 --> 00:08:48,694
SUROWY MIÓD

117
00:08:59,330 --> 00:09:00,831
Na Ikarii

118
00:09:01,624 --> 00:09:04,252
doznałem olśnienia na temat miłości.

119
00:09:05,378 --> 00:09:06,504
Taki,

120
00:09:06,587 --> 00:09:10,174
przyniosłam dymkę do sałatki.

121
00:09:10,883 --> 00:09:13,261
Naostrzyłaś nóż, żeby pokroić sałatę?

122
00:09:13,344 --> 00:09:14,470
Tak, dla ciebie.

123
00:09:15,012 --> 00:09:18,724
Naostrzyłam, żeby dobrze pokroić,
żeby ci smakowało.

124
00:09:20,309 --> 00:09:24,105
Wiemy, że gdy umiera
jedno ze współmałżonków,

125
00:09:24,188 --> 00:09:28,317
ryzyko śmierci drugiej osoby
w ciągu najbliższych trzech miesięcy

126
00:09:28,401 --> 00:09:30,486
wzrasta o dwie trzecie.

127
00:09:31,654 --> 00:09:35,950
W przypadku Alek i Panagiotisa
było odwrotnie.

128
00:09:36,033 --> 00:09:39,412
Tych dwoje odnalazło
prawdziwą miłość w późnym wieku.

129
00:09:39,912 --> 00:09:43,916
Gdy zmarła moja pierwsza żona,
straciłem apetyt na życie.

130
00:09:44,000 --> 00:09:47,211
Nic nie mówiłem.
Nie śmiałem się. Nie jadłem.

131
00:09:47,795 --> 00:09:49,672
Rozpadłem się na kawałki,

132
00:09:49,755 --> 00:09:51,173
a ona mnie pozbierała.

133
00:09:52,925 --> 00:09:54,719
Miałem pewnie 73 lata.

134
00:09:54,802 --> 00:09:57,888
Siedziałem w kościele
ze swoim przyjacielem.

135
00:09:57,972 --> 00:10:00,558
Patrzyłem na kobiety, które wchodziły.

136
00:10:00,641 --> 00:10:02,810
Weszło ponad 40 kobiet.

137
00:10:02,893 --> 00:10:06,314
Gdy tylko weszła ona, przeszył mnie prąd.

138
00:10:07,815 --> 00:10:10,109
Nie pamiętam, kto do kogo zadzwonił.

139
00:10:10,693 --> 00:10:12,695
Spotkaliśmy się nad jeziorem Pezi.

140
00:10:12,778 --> 00:10:16,657
Przygotował dla mnie posiłek.

141
00:10:16,741 --> 00:10:17,825
Piknik.

142
00:10:19,577 --> 00:10:24,290
Puścił taśmę i zaśpiewał:
„Kocham cię, bo jesteś piękna”.

143
00:10:25,625 --> 00:10:29,545
Gdy na niego patrzyłam,
czułam łaskotanie w duszy.

144
00:10:30,296 --> 00:10:34,258
Za pierwszego męża wyszłam w wieku 16 lat
i miałam ponure życie.

145
00:10:34,342 --> 00:10:38,929
Ale dzięki tobie czuję się spełniona
i zapomniałam o przeszłości.

146
00:10:39,013 --> 00:10:41,974
Czuję się, jakbym żyła z tobą całe życie.

147
00:10:42,642 --> 00:10:46,812
Siła szczęśliwych związków
może wydawać się oczywista,

148
00:10:46,896 --> 00:10:49,565
ale należy docenić, jak takie relacje

149
00:10:49,649 --> 00:10:52,568
mogą prowadzić do dłuższego,
spokojnego życia.

150
00:10:53,694 --> 00:10:57,073
Dla osób w niebieskich strefach
partnerzy są najważniejsi.

151
00:10:57,156 --> 00:11:00,117
Pielęgnują te relacje i w nie inwestują.

152
00:11:00,201 --> 00:11:05,081
PARTNERSTWO

153
00:11:24,850 --> 00:11:28,813
Uważam, że wino odgrywało
zadziwiająco ważną rolę

154
00:11:28,896 --> 00:11:32,817
w ikariańskiej kulturze długowieczności
na przestrzeni dziejów.

155
00:11:32,900 --> 00:11:36,404
Według greckiej mitologii
tu narodził się bóg wina.

156
00:11:36,487 --> 00:11:39,198
Od stuleci używają tych samych winogron,

157
00:11:39,281 --> 00:11:42,785
a do tego korzystają
z tych samych tradycyjnych technik.

158
00:11:43,327 --> 00:11:44,245
O Boże!

159
00:11:44,787 --> 00:11:47,164
Smakuje jak Ikaria w wiosenny dzień.

160
00:11:47,248 --> 00:11:51,210
- Tak, dobre wino.
- Nie przesadnie słodkie. Niesamowite.

161
00:11:52,253 --> 00:11:55,756
Na Ikarii mamy
własną metodę produkcji wina.

162
00:11:55,840 --> 00:11:57,967
Pod tym jest amfora…

163
00:11:58,050 --> 00:12:00,469
Czyli duże, gliniane naczynie.

164
00:12:00,553 --> 00:12:06,267
Temperatura na górze może być wysoka,
od słońca.

165
00:12:06,350 --> 00:12:10,688
Ale pięć centymetrów pod powierzchnią
jest wilgotno i chłodno.

166
00:12:12,356 --> 00:12:14,358
Winogrona zbieramy ręcznie.

167
00:12:14,442 --> 00:12:16,444
Nie mamy maszyn.

168
00:12:16,527 --> 00:12:19,071
To długi proces, ale daje świetną jakość.

169
00:12:19,155 --> 00:12:21,991
- Trafiają tu tylko dobre winogrona.
- Tak.

170
00:12:22,616 --> 00:12:24,618
Zamiast w dębowych beczkach

171
00:12:24,702 --> 00:12:28,706
wino jest przechowywane tak,
jak w czasach przed Chrystusem.

172
00:12:28,789 --> 00:12:30,458
- Tak.
- Niesamowite.

173
00:12:31,834 --> 00:12:35,880
Wszyscy znamy kontrowersje
wokół wina i alkoholu.

174
00:12:36,756 --> 00:12:39,759
Ale gdy myślimy o winie na Ikarii,

175
00:12:39,842 --> 00:12:42,178
mamy do czynienia z inną kategorią.

176
00:12:43,304 --> 00:12:47,141
To wino jest naturalne.
Nie dodaje się żadnych chemikaliów.

177
00:12:48,350 --> 00:12:53,939
Wiemy też, że pijąc wino ikariańskie
do śródziemnomorskiego posiłku,

178
00:12:54,023 --> 00:12:56,525
zwiększamy wchłanianie przeciwutleniaczy.

179
00:12:56,609 --> 00:12:59,195
Wspominałeś o minerałach.

180
00:12:59,278 --> 00:13:00,696
Potas.

181
00:13:00,780 --> 00:13:02,656
Fosfor, bor, żelazo.

182
00:13:02,740 --> 00:13:05,201
Nasz mikroklimat,

183
00:13:05,284 --> 00:13:07,411
jakość winogron, wyspa

184
00:13:07,495 --> 00:13:12,208
nadają winu tak wyjątkowe właściwości,
że jest ono nazywane winem medycznym.

185
00:13:12,291 --> 00:13:15,294
To prawie jak picie suplementów diety.

186
00:13:15,377 --> 00:13:16,295
Tak.

187
00:13:16,378 --> 00:13:17,213
Zdrowie!

188
00:13:21,634 --> 00:13:25,179
Mieszkańcy Ikarii piją
to samo wino od ponad stu pokoleń

189
00:13:25,262 --> 00:13:26,889
i żyją długo.

190
00:13:26,972 --> 00:13:28,933
To mnie przekonuję,

191
00:13:29,016 --> 00:13:32,603
że warto napić się wina pod koniec dnia.

192
00:13:34,146 --> 00:13:38,901
WINO

193
00:14:04,802 --> 00:14:07,721
Jasnym punktem na Ikarii
byli młodzi ludzie,

194
00:14:07,805 --> 00:14:10,558
którzy nie tylko pielęgnują tradycje,

195
00:14:10,641 --> 00:14:12,601
ale też je celebrują.

196
00:14:13,435 --> 00:14:16,856
Najlepiej widać to
na przykładzie panegyris,

197
00:14:16,939 --> 00:14:18,983
wspaniałych całonocnych przyjęć,

198
00:14:19,066 --> 00:14:22,069
gdzie spotykają się ludzie
w wieku od 14 do 94 lat,

199
00:14:22,152 --> 00:14:24,780
bratają się i dobrze bawią.

200
00:14:29,201 --> 00:14:31,745
Tańczą całą noc.

201
00:14:34,623 --> 00:14:38,669
Możecie powiedzieć:
„Też mi coś, są na imprezie”.

202
00:14:39,253 --> 00:14:42,214
Ale podczas godziny biegu i godziny tańca

203
00:14:42,298 --> 00:14:44,842
spalamy tyle samo kalorii.

204
00:14:44,925 --> 00:14:47,261
A godzina tańca to świetna zabawa.

205
00:14:50,097 --> 00:14:54,310
Zwykle ćwiczenia kojarzymy z cierpieniem.

206
00:14:54,393 --> 00:14:56,395
„Bez pracy nie ma kołaczy”.

207
00:14:56,478 --> 00:15:02,276
Na Ikarii dowiadujemy się,
że aktywność fizyczna może dawać radość.

208
00:15:04,069 --> 00:15:06,488
Oni cały czas się śmieją.

209
00:15:08,032 --> 00:15:11,410
Śmiech jest dobry na tętnice,
zapobiega chorobom serca.

210
00:15:11,911 --> 00:15:13,746
Ich szczęście jest namacalne.

211
00:15:16,665 --> 00:15:21,629
Niebieskie strefy uczą nas,
że długowieczność może być radosna.

212
00:15:21,712 --> 00:15:23,714
Nie musi być przykrym obowiązkiem.

213
00:15:23,797 --> 00:15:26,175
Wspólnota, bliskość

214
00:15:26,258 --> 00:15:29,553
są receptą na długowieczność.

215
00:15:31,513 --> 00:15:36,185
TANIEC I ŚMIECH

216
00:15:42,650 --> 00:15:46,487
Nie zdziwiło mnie,
że ludzie długo tutaj żyją.

217
00:15:47,154 --> 00:15:50,407
Rozkoszowałem się
pięknem i kulturą Ikarii.

218
00:15:50,491 --> 00:15:54,078
Ale dopiero gdy wróciłem do Ameryki,

219
00:15:54,161 --> 00:15:57,873
znalazłem najbardziej niezwykłych
stulatków na świecie.

220
00:16:02,962 --> 00:16:05,547
Pamiętam pierwszą wizytę w Nicoyi.

221
00:16:05,631 --> 00:16:08,384
Spotkałem się z przewodnikiem,
Jorge Vindasem.

222
00:16:08,467 --> 00:16:09,718
Witamy w Nicoyi.

223
00:16:11,428 --> 00:16:12,346
Przedstawił mi

224
00:16:12,429 --> 00:16:15,975
jedną z pierwszych stulatek,
jakie poznałem w Kostaryce,

225
00:16:16,058 --> 00:16:17,810
kobietę o imieniu Ponchita.

226
00:16:18,978 --> 00:16:19,937
Jestem Daniel.

227
00:16:20,020 --> 00:16:24,984
Miała 105 lat i była niesamowita.

228
00:16:27,695 --> 00:16:32,491
Jeśli istniała jedna osoba,
uosabiająca obietnicę niebieskich stref

229
00:16:32,574 --> 00:16:34,994
i to, co mają nam do zaoferowania,

230
00:16:35,077 --> 00:16:36,662
była to właśnie Ponchita.

231
00:16:37,246 --> 00:16:39,415
Widzisz? To dobra maczeta.

232
00:16:42,501 --> 00:16:45,087
NICOYA, KOSTARYKA

233
00:16:45,170 --> 00:16:49,216
Nicoya to wiejski region
w północnej Kostaryce,

234
00:16:49,299 --> 00:16:51,301
odcięty od reszty kraju,

235
00:16:52,302 --> 00:16:56,432
130-kilometrowy półwysep
na południe od granicy z Nikaraguą.

236
00:16:57,516 --> 00:17:00,644
W tej niebieskiej strefie
odsetek stulatków

237
00:17:00,728 --> 00:17:04,732
jest niemal trzy i pół raza wyższy
od średniej światowej.

238
00:17:04,815 --> 00:17:07,568
I z tego, co widziałem,

239
00:17:07,651 --> 00:17:11,238
wielu nie musi zażywać leków
i nie są też inwalidami.

240
00:17:11,321 --> 00:17:13,949
Na całym świecie dane są jasne.

241
00:17:14,033 --> 00:17:17,244
Żeby być zdrowym, trzeba być bogatym.

242
00:17:17,327 --> 00:17:19,872
Ze wzrostem dochodów rośnie długość życia.

243
00:17:21,206 --> 00:17:22,583
Ale dochody Kostaryki

244
00:17:22,666 --> 00:17:25,669
to tylko jedna szósta dochodu USA,

245
00:17:25,753 --> 00:17:30,132
a mimo to przewyższają nas
średnią długością życia.

246
00:17:30,215 --> 00:17:34,803
Co więcej, ta niebieska strefa jest
jednym z najbiedniejszych regionów kraju.

247
00:17:35,512 --> 00:17:38,348
Ludzie mieszkający w Nikaragui,
30 km na północ,

248
00:17:38,432 --> 00:17:40,142
nie żyją długo.

249
00:17:40,225 --> 00:17:43,437
Podobnie mieszkańcy
leżącej na południu Panamy.

250
00:17:43,520 --> 00:17:45,981
Ale tu powstała oaza.

251
00:17:46,565 --> 00:17:48,192
Mieszkańcy Nicoyi

252
00:17:48,275 --> 00:17:50,986
są wśród najdłużej żyjących na świecie.

253
00:17:51,779 --> 00:17:52,654
Dlaczego?

254
00:18:09,338 --> 00:18:13,300
Zdarzyło się wam nie uwierzyć,
ile lat ma nowo poznana osoba?

255
00:18:16,136 --> 00:18:19,139
Opowiem wam historię
o mężczyźnie o imieniu Ramiro.

256
00:18:19,223 --> 00:18:22,226
Mój kolega Jorge
zjawia się na ranczu w Kostaryce,

257
00:18:22,309 --> 00:18:24,019
żeby poznać pewnego stulatka.

258
00:18:24,103 --> 00:18:28,690
Zamiast tego spotyka kowboja,
który ma gładką skórę i idealne zęby,

259
00:18:28,774 --> 00:18:32,861
który wskakuje na konia,
jeździ i łapie krowy na lasso.

260
00:18:41,453 --> 00:18:46,375
Po jakimś czasie mówi do tego Ramira:
„Miałem się tu spotkać ze stulatkiem”.

261
00:18:46,458 --> 00:18:48,544
Ramiro na to: „To ja”.

262
00:18:53,298 --> 00:18:55,676
Jorge pyta: „Mogę zobaczyć dowód?”.

263
00:18:55,759 --> 00:18:57,886
I rzeczywiście, w dowodzie stoi,

264
00:18:57,970 --> 00:19:01,640
że urodził się w sierpniu 1921 roku.

265
00:19:02,307 --> 00:19:03,976
Jorge wciąż w to nie wierzy.

266
00:19:04,059 --> 00:19:07,020
Kilka tygodni później jedzie do stolicy,

267
00:19:07,104 --> 00:19:08,814
sprawdza krajowe archiwa,

268
00:19:08,897 --> 00:19:11,733
katalog wydanych dowodów osobistych

269
00:19:11,817 --> 00:19:15,028
i znajduje Ramira. Zgadza się, ma 100 lat.

270
00:19:17,281 --> 00:19:19,408
Wygląda, jakby miał 70 lat.

271
00:19:19,992 --> 00:19:25,247
To najbardziej energiczny stulatek,
jakiego poznałem w ciągu ostatnich 20 lat.

272
00:19:29,334 --> 00:19:32,129
Naukowiec o nazwisku David Rehkopf
ze Stanfordu

273
00:19:32,212 --> 00:19:36,466
zmierzył wiek biologiczny
Kostarykanów z Nicoyi.

274
00:19:36,550 --> 00:19:39,720
To było jedno
z bardziej fascynujących odkryć

275
00:19:39,803 --> 00:19:41,889
w naszych badaniach nad telomerami.

276
00:19:41,972 --> 00:19:44,099
Ludzie z Nicoyi…

277
00:19:44,183 --> 00:19:49,271
Odkrył, że wśród mieszkańców
tej części Kostaryki

278
00:19:49,354 --> 00:19:52,858
wiek biologiczny jest
około dziesięciu lat niższy

279
00:19:52,941 --> 00:19:55,485
niż sugerowałby ich wiek faktyczny.

280
00:19:56,069 --> 00:20:00,532
Czym można wytłumaczyć
ten młody wiek biologiczny?

281
00:20:02,201 --> 00:20:03,035
Cześć!

282
00:20:03,535 --> 00:20:04,494
Dan Buettner.

283
00:20:04,578 --> 00:20:06,288
Miło mi.

284
00:20:08,415 --> 00:20:09,625
Siadaj, przyjacielu.

285
00:20:09,708 --> 00:20:11,168
Pracowałeś dziś?

286
00:20:11,251 --> 00:20:12,252
Trochę.

287
00:20:12,336 --> 00:20:13,629
- Tak?
- Tak.

288
00:20:13,712 --> 00:20:15,297
O której wstałeś?

289
00:20:15,380 --> 00:20:16,298
O 4.00.

290
00:20:16,381 --> 00:20:17,424
- O 4.00?
- Tak.

291
00:20:17,507 --> 00:20:22,095
Jest 10.00.
Pracujesz już prawie sześć godzin.

292
00:20:22,679 --> 00:20:24,181
Czemu tyle pracujesz?

293
00:20:24,264 --> 00:20:25,682
Nie musisz.

294
00:20:25,766 --> 00:20:28,185
Tak mi mówią, ale nie mogę inaczej.

295
00:20:29,478 --> 00:20:31,563
Bo to moje życie.

296
00:20:33,607 --> 00:20:38,320
Kostarykanie mają silne poczucie celu,
które nazywają plan de vida.

297
00:20:39,154 --> 00:20:43,325
Wiedzą, dokąd zmierzają
i po co wstają rano.

298
00:20:43,408 --> 00:20:46,328
To pomaga im przezwyciężyć trudności

299
00:20:46,411 --> 00:20:47,788
i wytrwać w pracy.

300
00:20:47,871 --> 00:20:51,500
Dla mnie była to chwila olśnienia.

301
00:20:51,583 --> 00:20:55,254
To bardzo podobne pojęcie
do ikigai z Okinawy.

302
00:20:56,046 --> 00:21:00,592
Zetknęliśmy się z tym samym konceptem
w dwóch niebieskich strefach,

303
00:21:00,676 --> 00:21:04,179
co oznacza, że jest to ważne.

304
00:21:18,402 --> 00:21:19,319
Tak!

305
00:21:23,407 --> 00:21:28,495
Obserwując mieszkańców Nicoyi,
można zauważyć, że wszystko robią ręcznie.

306
00:21:28,578 --> 00:21:32,916
Nie mają sprzętu
do prac w domu i na podwórku.

307
00:21:33,000 --> 00:21:36,086
Na przykład,
używają maczety do koszenia trawy.

308
00:21:36,169 --> 00:21:40,465
Robienie porządków w domu,
zbieranie i przygotowanie jedzenia

309
00:21:40,549 --> 00:21:44,344
wymagają nieuświadamianych ruchów,

310
00:21:44,428 --> 00:21:49,349
które w sumie zapewniają większą aktywność
fizyczną niż tak zwane ćwiczenia.

311
00:21:50,642 --> 00:21:55,063
Spójrzcie na kobiety robiące tortille.
Kukurydzę trzeba zmielić w młynku.

312
00:21:55,981 --> 00:21:57,733
Mają bicepsy jak Popeye

313
00:21:57,816 --> 00:22:00,402
od wyrabiania ciasta.

314
00:22:00,485 --> 00:22:05,073
To trening. I to bez wysiłku,
bo są do tego przyzwyczajone.

315
00:22:05,157 --> 00:22:08,285
Nie zdawały sobie sprawy,
że spalają kalorie.

316
00:22:11,121 --> 00:22:13,999
W przeszłości
musieliśmy bez przerwy pracować.

317
00:22:14,082 --> 00:22:19,921
Naturalne więc, że wymyśliliśmy maszyny,
które wykonują pracę za nas.

318
00:22:23,800 --> 00:22:27,220
Tym samym wyeliminowaliśmy
większość aktywności fizycznej.

319
00:22:28,430 --> 00:22:31,600
A Kostarykanie wciąż rąbią drewno,

320
00:22:31,683 --> 00:22:35,812
ręcznie mielą kukurydzę
i uprawiają własną żywność.

321
00:22:37,022 --> 00:22:39,941
Można się zastanawiać, czy ćwiczą więcej,

322
00:22:40,025 --> 00:22:43,236
wykonując codzienne obowiązki,
niż my w siłowni.

323
00:22:44,154 --> 00:22:47,532
To niewielkie rzeczy,
ale z czasem się sumują

324
00:22:47,616 --> 00:22:51,495
i pomagają nie tylko spalić więcej kalorii
niż w siłowni,

325
00:22:51,578 --> 00:22:55,374
ale również przyśpieszają metabolizm.

326
00:22:56,083 --> 00:22:57,000
Dalej!

327
00:23:02,756 --> 00:23:03,965
To niebezpieczne.

328
00:23:04,049 --> 00:23:05,175
Wyobrażam sobie.

329
00:23:05,258 --> 00:23:06,218
Widzisz?

330
00:23:06,301 --> 00:23:08,678
Masz 86 lat, a wciąż używasz siekiery?

331
00:23:08,762 --> 00:23:13,517
Zacząłem rąbać siekierą,
gdy miałem 14 lat.

332
00:23:13,600 --> 00:23:15,769
Jakie inne prace wykonujesz?

333
00:23:15,852 --> 00:23:17,229
Tnę maczetą

334
00:23:17,312 --> 00:23:19,606
i naprawiam płoty.

335
00:23:20,273 --> 00:23:22,609
Ile godzin dziennie pracujesz?

336
00:23:22,692 --> 00:23:26,488
Pracuję od 6.00 do 10.00.

337
00:23:26,571 --> 00:23:29,366
Uważam, że na starość

338
00:23:29,449 --> 00:23:30,867
trzeba odpoczywać.

339
00:23:32,661 --> 00:23:37,416
Amerykanie pracują
40-50 godzin tygodniowo.

340
00:23:37,499 --> 00:23:39,626
W Nicoyi również ciężko pracują,

341
00:23:39,709 --> 00:23:43,130
ale najczęściej
w mniejszym wymiarze czasowym.

342
00:23:43,213 --> 00:23:45,674
Pracują bardzo ciężko, zwykle rano,

343
00:23:45,757 --> 00:23:48,385
a po południu robią sobie wolne.

344
00:23:49,302 --> 00:23:52,514
Macie pieniądze w banku?

345
00:23:52,597 --> 00:23:54,850
- Nie.
- Nie macie?

346
00:23:54,933 --> 00:23:57,185
- Nie macie zabezpieczenia?
- Nie.

347
00:23:58,019 --> 00:24:00,063
Musicie polegać na sobie?

348
00:24:00,147 --> 00:24:01,273
Zgadza się.

349
00:24:01,356 --> 00:24:02,983
A jeśli zachorujecie?

350
00:24:04,234 --> 00:24:07,821
Kiedy ja mam pieniądze,

351
00:24:07,904 --> 00:24:10,031
lubię zafundować sobie przyjemność.

352
00:24:11,450 --> 00:24:12,451
Za długie życie!

353
00:24:12,534 --> 00:24:13,869
Tak!

354
00:24:16,288 --> 00:24:17,497
Nie narzekam.

355
00:24:17,998 --> 00:24:21,042
Jestem biedny i brzydki,

356
00:24:21,126 --> 00:24:24,337
ale użyłem życia tyle, ile trzeba.

357
00:24:24,421 --> 00:24:26,089
Biedny i brzydki?

358
00:24:27,090 --> 00:24:29,342
Nie jesteś brzydki. Jesteś macho.

359
00:24:30,469 --> 00:24:32,471
Jak to wyjaśnić?

360
00:24:32,554 --> 00:24:35,724
Należałoby podziękować naszemu Panu.

361
00:24:35,807 --> 00:24:39,769
Nie jestem najmłodszy, mam już 86 lat,

362
00:24:39,853 --> 00:24:44,065
ale wciąż jestem na chodzie, pracuję…

363
00:24:44,149 --> 00:24:47,903
Jeśli zechce dać mi więcej lat,
niech zawsze tak będzie.

364
00:24:49,362 --> 00:24:53,283
Kiedy kładę się spać
i kiedy wstaję, proszę Go,

365
00:24:53,909 --> 00:24:55,660
żeby dał mi siłę.

366
00:24:58,330 --> 00:25:03,126
Nie mogłem zmierzyć ich wolnego czasu,
ale w Nicoyi, jak w innych strefach,

367
00:25:03,210 --> 00:25:06,588
ludzie nigdy nie decydują się
na dodatkową pracę,

368
00:25:06,671 --> 00:25:08,882
jeśli mogą spotkać się z rodziną,

369
00:25:08,965 --> 00:25:12,552
zrobić sobie sjestę
albo pobyć z przyjaciółmi.

370
00:25:13,345 --> 00:25:15,055
Innymi słowy, zwalniają,

371
00:25:15,138 --> 00:25:17,974
by znaleźć czas na to,
co jest dla nich ważne.

372
00:25:18,058 --> 00:25:19,684
ZWOLNIĆ

373
00:25:38,203 --> 00:25:39,246
Dzień dobry.

374
00:25:39,829 --> 00:25:43,416
José Benerando,
przyszedłem na coroczną wizytę.

375
00:25:43,500 --> 00:25:45,418
- Jak się pan miewa?
- Dobrze.

376
00:25:45,502 --> 00:25:46,795
To kraj, który wydaje

377
00:25:46,878 --> 00:25:49,798
jedną piętnastą tego, co my,
na opiekę zdrowotną.

378
00:25:49,881 --> 00:25:52,968
Ale opracowano tu genialną metodę,

379
00:25:53,051 --> 00:25:57,430
która pomaga zapobiegać chorobom,
zanim staną się dużym problemem.

380
00:25:57,514 --> 00:26:01,726
To coś, czego w innych krajach na świecie
zupełnie nie dostrzeżono.

381
00:26:03,436 --> 00:26:06,064
W Kostaryce żyjecie dłużej niż w USA,

382
00:26:06,147 --> 00:26:09,150
macie niższą śmiertelność
wśród osób w średnim wieku

383
00:26:09,234 --> 00:26:12,737
i to przy wydatkach
dziesięć razy mniejszych na głowę

384
00:26:12,821 --> 00:26:16,116
niż u nas w Stanach. Jak to osiągacie?

385
00:26:16,825 --> 00:26:20,328
Dbamy o wodę.

386
00:26:20,412 --> 00:26:25,709
Mocno promujemy programy żywieniowe.

387
00:26:25,792 --> 00:26:28,461
Dbamy o to, aby dzieci

388
00:26:28,545 --> 00:26:31,840
dostawały białka
potrzebne do rozwoju mózgu

389
00:26:31,923 --> 00:26:34,718
w ciągu pierwszych 12-24 miesięcy życia.

390
00:26:34,801 --> 00:26:38,972
Tworzymy ogromną infrastrukturę

391
00:26:39,055 --> 00:26:41,308
tak zwanych los puestos de salud,

392
00:26:41,391 --> 00:26:42,809
małych klinik.

393
00:26:42,892 --> 00:26:45,687
Dzięki nim wychodzimy

394
00:26:45,770 --> 00:26:50,483
z ofertą opieki zdrowotnej do społeczności

395
00:26:50,567 --> 00:26:52,402
w miejscach ich zamieszkania.

396
00:26:55,488 --> 00:26:58,867
Od połowy lat 90. każdy Kostarykanin

397
00:26:58,950 --> 00:27:00,785
ma prawo do wizyty

398
00:27:00,869 --> 00:27:02,787
ambasadora służby zdrowia.

399
00:27:02,871 --> 00:27:06,583
Każdy zespół obsługuje około 4000 osób.

400
00:27:06,666 --> 00:27:10,170
Przez cały rok jeżdżą od domu do domu.

401
00:27:10,253 --> 00:27:13,256
Znają imiona pacjentów.
Prawie zawsze są zapraszani.

402
00:27:13,340 --> 00:27:16,843
Siadają ze 100-latkami
i pytają: „Jak się miewasz?”.

403
00:27:16,926 --> 00:27:20,138
Czy ktoś pomaga panu się ubierać?

404
00:27:20,221 --> 00:27:23,350
Wszystkie ubrania wkładam sam.

405
00:27:23,433 --> 00:27:26,436
Wkładam ubrania i bieliznę. Sam się myję.

406
00:27:26,519 --> 00:27:28,647
Wszystko robię sama.

407
00:27:28,730 --> 00:27:31,149
Panie José Benerando, jaki dziś dzień?

408
00:27:31,232 --> 00:27:33,443
Dziś jest ósmy, prawda?

409
00:27:33,526 --> 00:27:36,946
Ósmy dzień jakiego miesiąca?

410
00:27:37,030 --> 00:27:38,365
Marca?

411
00:27:38,448 --> 00:27:39,491
Którego roku?

412
00:27:40,283 --> 00:27:45,205
Nie jestem pewny roku,

413
00:27:45,288 --> 00:27:48,625
ale wiem, że jest ósmy marca.

414
00:27:49,626 --> 00:27:53,546
Polityka publiczna w Kostaryce
stała się kulturą.

415
00:27:54,172 --> 00:27:56,174
Sposobem życia.

416
00:27:56,257 --> 00:27:58,593
Czymś, z czego jesteśmy dumni.

417
00:27:59,761 --> 00:28:02,263
W Stanach liczymy na zdrowie,

418
00:28:02,347 --> 00:28:05,183
ale prowokujemy choroby.

419
00:28:05,266 --> 00:28:09,688
Pieniądze są odkładane
w oczekiwaniu, aż zachorujemy,

420
00:28:09,771 --> 00:28:12,107
a potem wydaje się je, aby nas leczyć.

421
00:28:13,108 --> 00:28:17,779
Jest to zarówno bardzo drogie,
jak i nieskuteczne.

422
00:28:17,862 --> 00:28:21,449
W tym kraju wydają na służbę zdrowia
ułamek tego, co my,

423
00:28:21,533 --> 00:28:23,952
a i tak osiągają lepsze efekty.

424
00:28:26,121 --> 00:28:29,457
Jak to możliwe, że tak biedny kraj

425
00:28:29,541 --> 00:28:32,919
jest w stanie zapewnić
tak wydolną opiekę zdrowotną?

426
00:28:34,045 --> 00:28:37,507
To może się przyczyniać
do długowieczności w Nicoyi.

427
00:28:45,473 --> 00:28:49,185
Zaczęłam robić rosquillos jako dziecko.

428
00:28:49,269 --> 00:28:53,815
Chodziłam do sąsiadki,
żeby jej pomagać robić rosquillos.

429
00:28:53,898 --> 00:28:55,817
Ile miała pani lat?

430
00:28:55,900 --> 00:28:57,277
Około dziesięciu.

431
00:28:57,360 --> 00:28:59,571
Ile lat ma ten kamień?

432
00:28:59,654 --> 00:29:03,283
Nie umiem powiedzieć.

433
00:29:03,366 --> 00:29:06,119
Używała go moja matka.

434
00:29:07,203 --> 00:29:11,040
Moja matka go używała, a potem dała mnie.

435
00:29:11,124 --> 00:29:13,251
Często go używała.

436
00:29:14,252 --> 00:29:16,212
- Ma ponad 100 lat.
- Tak.

437
00:29:18,339 --> 00:29:22,010
Wszystko, czego się nauczyła,
przekazała mnie.

438
00:29:22,093 --> 00:29:23,928
Wszystko robię w ten sposób.

439
00:29:24,012 --> 00:29:27,599
I przekazałam to córce.

440
00:29:34,147 --> 00:29:36,941
102 LATA

441
00:29:48,411 --> 00:29:52,290
Nie ma wątpliwości,
że mieszkańcy Nicoyi żyją tak długo

442
00:29:52,373 --> 00:29:56,753
dzięki diecie, jaką stosują.

443
00:29:56,836 --> 00:30:00,965
Jedzą fasolę, dynię i kukurydzę.

444
00:30:01,049 --> 00:30:04,052
To tak zwane trzy siostry,
mezoamerykańska triada,

445
00:30:04,135 --> 00:30:09,557
spożywana przez mieszkańców tego regionu
od co najmniej 6000 lat.

446
00:30:12,352 --> 00:30:15,021
Kukurydza, często w formie tortilli,

447
00:30:15,104 --> 00:30:17,857
to tradycyjny i podstawowy element diety.

448
00:30:18,608 --> 00:30:21,778
Jej ziarna to doskonałe źródło
węglowodanów złożonych,

449
00:30:21,861 --> 00:30:24,823
bogate w witaminy, minerały i błonnik.

450
00:30:25,448 --> 00:30:29,494
Tradycyjna metoda obróbki kukurydzy
zwiększa wartość odżywczą,

451
00:30:29,577 --> 00:30:34,123
na przykład dzięki popiołowi drzewnemu
dodawanemu podczas moczenia kukurydzy.

452
00:30:34,207 --> 00:30:36,835
To rozbija ściany komórkowe ziaren

453
00:30:36,918 --> 00:30:40,880
i uwalnia niacynę,
która pomaga kontrolować cholesterol.

454
00:30:42,173 --> 00:30:43,758
Czarna fasola zawiera

455
00:30:43,842 --> 00:30:48,388
te same przeciwutleniacze, co borówki.

456
00:30:48,471 --> 00:30:51,516
Ma też dużo błonnika, który czyści jelita.

457
00:30:52,433 --> 00:30:56,437
Dynia to dobre źródło witamin A, B i C.

458
00:30:56,521 --> 00:31:00,316
Zawiera też dużo minerałów,
takich jak potas i magnez.

459
00:31:03,778 --> 00:31:07,657
Od adwentystów wiemy,
że dieta wegetariańska jest zdrowa.

460
00:31:07,740 --> 00:31:11,703
Brak mięsa wywołuje u Amerykanów obawę,

461
00:31:11,786 --> 00:31:14,289
że będą spożywać za mało białka.

462
00:31:16,124 --> 00:31:19,502
Bogatsze kraje
zafiksowały się na koncepcji,

463
00:31:19,586 --> 00:31:24,048
że potrzebujemy białka z mięsa
lub nabiału, aby budować mięśnie.

464
00:31:25,300 --> 00:31:30,847
Więc jakim cudem ci Kostarykanie
co dzień rąbią drewno i zaganiają bydło?

465
00:31:32,307 --> 00:31:38,313
Prawdziwa magia bierze się
z połączenia fasoli, dyni i kukurydzy.

466
00:31:39,689 --> 00:31:43,443
Nasz organizm potrzebuje
dziewięciu aminokwasów

467
00:31:43,526 --> 00:31:44,861
do tworzenia mięśni.

468
00:31:44,944 --> 00:31:48,781
Mięso, ryby i jaja
dostarczają wszystkich dziewięciu.

469
00:31:48,865 --> 00:31:52,118
Ale zawierają też
cholesterol i tłuszcze nasycone.

470
00:31:52,201 --> 00:31:54,454
Dieta trzech sióstr

471
00:31:54,537 --> 00:31:59,250
dostarcza wszystkich aminokwasów
bez cholesterolu i tłuszczów nasyconych.

472
00:32:00,293 --> 00:32:03,963
Wydają ułamek tego, co my,
na mięso i nabiał,

473
00:32:04,047 --> 00:32:06,299
a dostają tyle białka, ile potrzebują,

474
00:32:06,382 --> 00:32:10,595
co pokazuje, że nie trzeba być bogatym,
żeby jeść zdrowo.

475
00:32:11,387 --> 00:32:15,558
TRZY SIOSTRY

476
00:32:17,936 --> 00:32:19,520
Jedzmy, Isaac.

477
00:32:19,604 --> 00:32:23,232
Gdyby miał pan powiedzieć Isaacowi,

478
00:32:23,316 --> 00:32:25,610
jak dożyć wieku 100 lat,

479
00:32:25,693 --> 00:32:27,946
co by mu pan doradził?

480
00:32:28,029 --> 00:32:30,365
Mam nadzieję, że będzie jadł to, co ja.

481
00:32:30,448 --> 00:32:32,450
Myślisz, że twój syn

482
00:32:32,533 --> 00:32:35,411
będzie jadł to samo, co twój dziadek?

483
00:32:35,495 --> 00:32:40,708
Nie sądzę, bo wszystko się zmieniło.
Jest dużo przetworzonej żywności.

484
00:32:40,792 --> 00:32:45,797
Na fasoli i ryżu dożył 100 lat.
Czy to nie lepsza dieta?

485
00:32:45,880 --> 00:32:49,592
Tak. Ale dzieci nie chcą ryżu i fasoli.

486
00:32:49,676 --> 00:32:52,845
Lubią płatki śniadaniowe,

487
00:32:52,929 --> 00:32:59,310
które nie są tak pożywne jak ryż i fasola.

488
00:32:59,394 --> 00:33:01,062
Chcesz trochę, dziadku?

489
00:33:01,771 --> 00:33:03,022
Chcesz?

490
00:33:03,106 --> 00:33:04,107
Pyta, czy chcesz.

491
00:33:04,190 --> 00:33:05,108
Jedno.

492
00:33:08,027 --> 00:33:09,779
Na spróbowanie. Dziękuję.

493
00:33:09,862 --> 00:33:14,367
Nie chce ryżu, fasoli ani jajek.
Woli ciastka.

494
00:33:18,955 --> 00:33:22,083
Serce mi pęka,
gdy widzę, jak Nicoya się zmienia.

495
00:33:22,166 --> 00:33:24,711
Wjeżdżasz do miasta
i pierwsze, co widzisz,

496
00:33:24,794 --> 00:33:26,170
to bary fast food.

497
00:33:26,254 --> 00:33:28,589
Na stoiskach sprzedają frytki,

498
00:33:28,673 --> 00:33:31,134
napoje i batoniki.

499
00:33:32,051 --> 00:33:34,721
Zastępuje to wspaniały styl życia,

500
00:33:34,804 --> 00:33:39,017
tę dietę, która stworzyła
najdłużej żyjących ludzi,

501
00:33:39,100 --> 00:33:42,645
a Nicoya idzie w ślady
współczesnych społeczeństw.

502
00:33:44,355 --> 00:33:49,360
Odkąd ją odkryłem, ta niebieska strefa
skurczyła się o cztery piąte.

503
00:33:49,444 --> 00:33:51,195
Według niektórych szacunków

504
00:33:51,279 --> 00:33:55,116
może całkiem zniknąć
w ciągu jednego pokolenia.

505
00:33:56,409 --> 00:33:58,536
Na Okinawie jest jeszcze gorzej.

506
00:33:58,619 --> 00:34:01,080
Gdy pojechałem tam w 1999 roku,

507
00:34:01,164 --> 00:34:02,623
wyspa słynęła

508
00:34:02,707 --> 00:34:06,711
z najdłużej żyjących i najzdrowszych ludzi
w historii ludzkości.

509
00:34:07,837 --> 00:34:11,424
Dziś zjawisko długowieczności
prawie całkowicie zniknęło.

510
00:34:11,507 --> 00:34:15,511
Co więcej,
Okinawa ma najwyższy wskaźnik otyłości

511
00:34:15,595 --> 00:34:17,847
w całej Japonii.

512
00:34:21,017 --> 00:34:24,312
Dobra wiadomość jest taka,
że poznaliśmy ich mądrość.

513
00:34:25,313 --> 00:34:29,901
Mamy przepis na to, jak odtworzyć
długowieczność w naszym życiu.

514
00:34:32,528 --> 00:34:34,906
Myśl ta całkiem mnie pochłonęła.

515
00:34:35,573 --> 00:34:37,075
Zacząłem się zastanawiać,

516
00:34:38,367 --> 00:34:41,412
czy mogę stworzyć nową niebieską strefę.

517
00:38:09,829 --> 00:38:14,834
Napisy: Przemysław Rak