Eleni, opowiadałaś mi o tym cieście.
Nie jest to zwykłe ciasto na chleb, prawda?
Dodaję odrobinę zakwasu.
W środku jest nadzienie.
Cebula, por, świeże cebule
i dużo ziół.
O Boże.
Nikogo nie zszokuje to,
że w Grecji istnieje oaza długowieczności.
W końcu to jedna z kolebek śródziemnomorskiej diety.
Wszyscy wiedzą, że dieta śródziemnomorska jest zdrowa:
zielenina, oliwa z oliwek zamiast masła,
oszczędne użycie mięsa.
Wiemy, że dzięki temu populacja jest zdrowsza.
Ale na jednej wyspie
liczba długowiecznych mieszkańców jest znacznie wyższa.
Wyspą tą jest Ikaria.
Ludzie żyją tu siedem lat dłużej niż Amerykanie
i dwa razy rzadziej zapadają na chorobę układu krążenia.
Ciekawe było to,
że żadna ze starszych osób, które poznałem,
nie chorowała na demencję.
Musiałem zatem ustalić, czym ta wyspa różni się od pozostałych.
GRECJA IKARIA
ŻYĆ 100 LAT: TAJEMNICE NIEBIESKICH STREF
IKARIA, GRECJA
Gdy znajduję miejsce, gdzie ludzie żyją długo,
chcę zrozumieć, czym się wyróżnia.
Wtedy warto się przyjrzeć
historii i geografii.
Ikaria ma wyjątkową kulturę,
bo nie ma tu naturalnych portów.
Do średniowiecza
Ikaria była prawie całkowicie odizolowana od reszty świata.
Mieszkańcy nie mogli liczyć, że przypłynie łódź z zapasami,
musieli więc znaleźć sposób,
aby wyżyć na tej nierównej, skalistej glebie.
Wymusiło to zaradność, której nie spotkamy w innych miejscach.
Musieli nauczyć się uprawiać ziemię,
rozpoznawać rośliny, opanować hodowlę pszczół,
współpracować w trudnych sytuacjach.
Wśród tych trudności i niedostatków
narodziła się
jedna z najzdrowszych populacji na świecie.
Dziękuję za migdały. Mamy kilka pytań.
Chce zadać ci parę pytań.
Jeśli chodzi o dawne życie,
słyszeliśmy, że przed 1980 rokiem Ikaria była całkowicie samowystarczalna.
Co pamięta z tamtych czasów?
Teraz wszystko można znaleźć w sklepach.
W tamtych czasach
mieliśmy tylko mąkę, bo sami ją wytwarzaliśmy.
Musieliśmy mielić własną pszenicę.
Wiesz, jaką kawę mieliśmy w tamtych czasach?
Z jęczmienia i ciecierzycy.
Wypalaliśmy je i zaparzaliśmy.
Więc niczego nie kupowali?
Mieszkańcy Ikarii musieli się nauczyć, jak przetrwać.
W efekcie wykształcił się zupełnie inny styl życia.
Musieli się nauczyć rozpoznawać rośliny,
przetwarzać je, hodować warzywa,
zioła, przyprawy, rośliny lecznicze.
Wykształcili też nawyk
picia lokalnych herbat ziołowych.
Jakie herbaty ziołowe pijecie?
Z szałwii, rozmarynu, malwy.
Którą najlepiej pić codziennie?
Wino.
Herbata winogronowa!
Podoba mi się to.
Picie herbat ziołowych, zwłaszcza przez dziesiątki lat,
ma szereg zalet,
a jedną z nich może być mniejsze ryzyko demencji.
Mają właściwości przeciwzapalne,
antyoksydacyjne
i często zawierają diuretyki, które obniżają ciśnienie krwi.
Herbaty ziołowe pije się do dziś
i ma to silny związek z długowiecznością mieszkańców wyspy.
HERBATA ZIOŁOWA
88 LAT
Miodu?
Odrobinę.
To miód domowej roboty?
Jest z Ikarii.
Idealnie.
Łatwo jest dodać do herbaty łyżkę cukru.
W Ameryce najczęściej używa się cukru lub syropu kukurydzianego.
Na Ikarii od tysiącleci
stosuje się miód.
Ikariański miód ma kilka ciekawych cech.
Pszczelarze przenoszą swoje ule
w miarę upływu sezonu.
Na początku stoją pośród dzikich kwiatów przy wybrzeżu,
a potem trafiają do wyżej położonych lasów sosnowych.
Pszczoły zbierają nektar z różnych roślin.
Wraz z nektarem przenoszą różne mikroskładniki i związki bioaktywne.
Wiemy, że miód hamuje rozwój nowotworu.
Miód ikariański prawdopodobnie wpływa na długowieczność.
Czym różni się od miodu dostępnego w sklepie?
Czy jest zdrowszy?
Miody sklepowe często są podgrzewane.
W efekcie niszczy się ziarna pyłku
i powstaje cukier.
Miodu nie należy mocno podgrzewać,
nawet jeśli się go używa jako słodzika do herbaty.
Trzeba poczekać, aż herbata nieco wystygnie.
Ponieważ miód na Ikarii nie jest pasteryzowany
ani przegrzewany,
nie niszczy się składników odżywczych i bioaktywnych.
Ikariański miód trafia od pszczoły prosto do herbaty.
Ma to dodatkową zaletę.
90 LAT, 33 LATA
A zatem najlepszym słodzikiem
będzie surowy miód,
najlepiej taki, jaki wytwarza się na Ikarii.
SUROWY MIÓD
Na Ikarii
doznałem olśnienia na temat miłości.
Taki,
przyniosłam dymkę do sałatki.
Naostrzyłaś nóż, żeby pokroić sałatę?
Tak, dla ciebie.
Naostrzyłam, żeby dobrze pokroić, żeby ci smakowało.
Wiemy, że gdy umiera jedno ze współmałżonków,
ryzyko śmierci drugiej osoby w ciągu najbliższych trzech miesięcy
wzrasta o dwie trzecie.
W przypadku Alek i Panagiotisa było odwrotnie.
Tych dwoje odnalazło prawdziwą miłość w późnym wieku.
Gdy zmarła moja pierwsza żona, straciłem apetyt na życie.
Nic nie mówiłem. Nie śmiałem się. Nie jadłem.
Rozpadłem się na kawałki,
a ona mnie pozbierała.
Miałem pewnie 73 lata.
Siedziałem w kościele ze swoim przyjacielem.
Patrzyłem na kobiety, które wchodziły.
Weszło ponad 40 kobiet.
Gdy tylko weszła ona, przeszył mnie prąd.
Nie pamiętam, kto do kogo zadzwonił.
Spotkaliśmy się nad jeziorem Pezi.
Przygotował dla mnie posiłek.
Piknik.
Puścił taśmę i zaśpiewał: „Kocham cię, bo jesteś piękna”.
Gdy na niego patrzyłam, czułam łaskotanie w duszy.
Za pierwszego męża wyszłam w wieku 16 lat i miałam ponure życie.
Ale dzięki tobie czuję się spełniona i zapomniałam o przeszłości.
Czuję się, jakbym żyła z tobą całe życie.
Siła szczęśliwych związków może wydawać się oczywista,
ale należy docenić, jak takie relacje
mogą prowadzić do dłuższego, spokojnego życia.
Dla osób w niebieskich strefach partnerzy są najważniejsi.
Pielęgnują te relacje i w nie inwestują.
PARTNERSTWO
Uważam, że wino odgrywało zadziwiająco ważną rolę
w ikariańskiej kulturze długowieczności na przestrzeni dziejów.
Według greckiej mitologii tu narodził się bóg wina.
Od stuleci używają tych samych winogron,
a do tego korzystają z tych samych tradycyjnych technik.
O Boże!
Smakuje jak Ikaria w wiosenny dzień.
- Tak, dobre wino. - Nie przesadnie słodkie. Niesamowite.
Na Ikarii mamy własną metodę produkcji wina.
Pod tym jest amfora…
Czyli duże, gliniane naczynie.
Temperatura na górze może być wysoka, od słońca.
Ale pięć centymetrów pod powierzchnią jest wilgotno i chłodno.
Winogrona zbieramy ręcznie.
Nie mamy maszyn.
To długi proces, ale daje świetną jakość.
- Trafiają tu tylko dobre winogrona. - Tak.
Zamiast w dębowych beczkach
wino jest przechowywane tak, jak w czasach przed Chrystusem.
- Tak. - Niesamowite.
Wszyscy znamy kontrowersje wokół wina i alkoholu.
Ale gdy myślimy o winie na Ikarii,
mamy do czynienia z inną kategorią.
To wino jest naturalne. Nie dodaje się żadnych chemikaliów.
Wiemy też, że pijąc wino ikariańskie do śródziemnomorskiego posiłku,
zwiększamy wchłanianie przeciwutleniaczy.
Wspominałeś o minerałach.
Potas.
Fosfor, bor, żelazo.
Nasz mikroklimat,
jakość winogron, wyspa
nadają winu tak wyjątkowe właściwości, że jest ono nazywane winem medycznym.
To prawie jak picie suplementów diety.
Tak.
Zdrowie!
Mieszkańcy Ikarii piją to samo wino od ponad stu pokoleń
i żyją długo.
To mnie przekonuję,
że warto napić się wina pod koniec dnia.
WINO
Jasnym punktem na Ikarii byli młodzi ludzie,
którzy nie tylko pielęgnują tradycje,
ale też je celebrują.
Najlepiej widać to na przykładzie panegyris,
wspaniałych całonocnych przyjęć,
gdzie spotykają się ludzie w wieku od 14 do 94 lat,
bratają się i dobrze bawią.
Tańczą całą noc.
Możecie powiedzieć: „Też mi coś, są na imprezie”.
Ale podczas godziny biegu i godziny tańca
spalamy tyle samo kalorii.
A godzina tańca to świetna zabawa.
Zwykle ćwiczenia kojarzymy z cierpieniem.
„Bez pracy nie ma kołaczy”.
Na Ikarii dowiadujemy się, że aktywność fizyczna może dawać radość.
Oni cały czas się śmieją.
Śmiech jest dobry na tętnice, zapobiega chorobom serca.
Ich szczęście jest namacalne.
Niebieskie strefy uczą nas, że długowieczność może być radosna.
Nie musi być przykrym obowiązkiem.
Wspólnota, bliskość
są receptą na długowieczność.
TANIEC I ŚMIECH
Nie zdziwiło mnie, że ludzie długo tutaj żyją.
Rozkoszowałem się pięknem i kulturą Ikarii.
Ale dopiero gdy wróciłem do Ameryki,
znalazłem najbardziej niezwykłych stulatków na świecie.
Pamiętam pierwszą wizytę w Nicoyi.
Spotkałem się z przewodnikiem, Jorge Vindasem.
Witamy w Nicoyi.
Przedstawił mi
jedną z pierwszych stulatek, jakie poznałem w Kostaryce,
kobietę o imieniu Ponchita.
Jestem Daniel.
Miała 105 lat i była niesamowita.
Jeśli istniała jedna osoba, uosabiająca obietnicę niebieskich stref
i to, co mają nam do zaoferowania,
była to właśnie Ponchita.
Widzisz? To dobra maczeta.
NICOYA, KOSTARYKA
Nicoya to wiejski region w północnej Kostaryce,
odcięty od reszty kraju,
130-kilometrowy półwysep na południe od granicy z Nikaraguą.
W tej niebieskiej strefie odsetek stulatków
jest niemal trzy i pół raza wyższy od średniej światowej.
I z tego, co widziałem,
wielu nie musi zażywać leków i nie są też inwalidami.
Na całym świecie dane są jasne.
Żeby być zdrowym, trzeba być bogatym.
Ze wzrostem dochodów rośnie długość życia.
Ale dochody Kostaryki
to tylko jedna szósta dochodu USA,
a mimo to przewyższają nas średnią długością życia.
Co więcej, ta niebieska strefa jest jednym z najbiedniejszych regionów kraju.
Ludzie mieszkający w Nikaragui, 30 km na północ,
nie żyją długo.
Podobnie mieszkańcy leżącej na południu Panamy.
Ale tu powstała oaza.
Mieszkańcy Nicoyi
są wśród najdłużej żyjących na świecie.
Dlaczego?
Zdarzyło się wam nie uwierzyć, ile lat ma nowo poznana osoba?
Opowiem wam historię o mężczyźnie o imieniu Ramiro.
Mój kolega Jorge zjawia się na ranczu w Kostaryce,
żeby poznać pewnego stulatka.
Zamiast tego spotyka kowboja, który ma gładką skórę i idealne zęby,
który wskakuje na konia, jeździ i łapie krowy na lasso.
Po jakimś czasie mówi do tego Ramira: „Miałem się tu spotkać ze stulatkiem”.
Ramiro na to: „To ja”.
Jorge pyta: „Mogę zobaczyć dowód?”.
I rzeczywiście, w dowodzie stoi,
że urodził się w sierpniu 1921 roku.
Jorge wciąż w to nie wierzy.
Kilka tygodni później jedzie do stolicy,
sprawdza krajowe archiwa,
katalog wydanych dowodów osobistych
i znajduje Ramira. Zgadza się, ma 100 lat.
Wygląda, jakby miał 70 lat.
To najbardziej energiczny stulatek, jakiego poznałem w ciągu ostatnich 20 lat.
Naukowiec o nazwisku David Rehkopf ze Stanfordu
zmierzył wiek biologiczny Kostarykanów z Nicoyi.
To było jedno z bardziej fascynujących odkryć
w naszych badaniach nad telomerami.
Ludzie z Nicoyi…
Odkrył, że wśród mieszkańców tej części Kostaryki
wiek biologiczny jest około dziesięciu lat niższy
niż sugerowałby ich wiek faktyczny.
Czym można wytłumaczyć ten młody wiek biologiczny?
Cześć!
Dan Buettner.
Miło mi.
Siadaj, przyjacielu.
Pracowałeś dziś?
Trochę.
- Tak? - Tak.
O której wstałeś?
O 4.00.
- O 4.00? - Tak.
Jest 10.00. Pracujesz już prawie sześć godzin.
Czemu tyle pracujesz?
Nie musisz.
Tak mi mówią, ale nie mogę inaczej.
Bo to moje życie.
Kostarykanie mają silne poczucie celu, które nazywają plan de vida.
Wiedzą, dokąd zmierzają i po co wstają rano.
To pomaga im przezwyciężyć trudności
i wytrwać w pracy.
Dla mnie była to chwila olśnienia.
To bardzo podobne pojęcie do ikigai z Okinawy.
Zetknęliśmy się z tym samym konceptem w dwóch niebieskich strefach,
co oznacza, że jest to ważne.
Tak!
Obserwując mieszkańców Nicoyi, można zauważyć, że wszystko robią ręcznie.
Nie mają sprzętu do prac w domu i na podwórku.
Na przykład, używają maczety do koszenia trawy.
Robienie porządków w domu, zbieranie i przygotowanie jedzenia
wymagają nieuświadamianych ruchów,
które w sumie zapewniają większą aktywność fizyczną niż tak zwane ćwiczenia.
Spójrzcie na kobiety robiące tortille. Kukurydzę trzeba zmielić w młynku.
Mają bicepsy jak Popeye
od wyrabiania ciasta.
To trening. I to bez wysiłku, bo są do tego przyzwyczajone.
Nie zdawały sobie sprawy, że spalają kalorie.
W przeszłości musieliśmy bez przerwy pracować.
Naturalne więc, że wymyśliliśmy maszyny, które wykonują pracę za nas.
Tym samym wyeliminowaliśmy większość aktywności fizycznej.
A Kostarykanie wciąż rąbią drewno,
ręcznie mielą kukurydzę i uprawiają własną żywność.
Można się zastanawiać, czy ćwiczą więcej,
wykonując codzienne obowiązki, niż my w siłowni.
To niewielkie rzeczy, ale z czasem się sumują
i pomagają nie tylko spalić więcej kalorii niż w siłowni,
ale również przyśpieszają metabolizm.
Dalej!
To niebezpieczne.
Wyobrażam sobie.
Widzisz?
Masz 86 lat, a wciąż używasz siekiery?
Zacząłem rąbać siekierą, gdy miałem 14 lat.
Jakie inne prace wykonujesz?
Tnę maczetą
i naprawiam płoty.
Ile godzin dziennie pracujesz?
Pracuję od 6.00 do 10.00.
Uważam, że na starość
trzeba odpoczywać.
Amerykanie pracują 40-50 godzin tygodniowo.
W Nicoyi również ciężko pracują,
ale najczęściej w mniejszym wymiarze czasowym.
Pracują bardzo ciężko, zwykle rano,
a po południu robią sobie wolne.
Macie pieniądze w banku?
- Nie. - Nie macie?
- Nie macie zabezpieczenia? - Nie.
Musicie polegać na sobie?
Zgadza się.
A jeśli zachorujecie?
Kiedy ja mam pieniądze,
lubię zafundować sobie przyjemność.
Za długie życie!
Tak!
Nie narzekam.
Jestem biedny i brzydki,
ale użyłem życia tyle, ile trzeba.
Biedny i brzydki?
Nie jesteś brzydki. Jesteś macho.
Jak to wyjaśnić?
Należałoby podziękować naszemu Panu.
Nie jestem najmłodszy, mam już 86 lat,
ale wciąż jestem na chodzie, pracuję…
Jeśli zechce dać mi więcej lat, niech zawsze tak będzie.
Kiedy kładę się spać i kiedy wstaję, proszę Go,
żeby dał mi siłę.
Nie mogłem zmierzyć ich wolnego czasu, ale w Nicoyi, jak w innych strefach,
ludzie nigdy nie decydują się na dodatkową pracę,
jeśli mogą spotkać się z rodziną,
zrobić sobie sjestę albo pobyć z przyjaciółmi.
Innymi słowy, zwalniają,
by znaleźć czas na to, co jest dla nich ważne.
ZWOLNIĆ
Dzień dobry.
José Benerando, przyszedłem na coroczną wizytę.
- Jak się pan miewa? - Dobrze.
To kraj, który wydaje
jedną piętnastą tego, co my, na opiekę zdrowotną.
Ale opracowano tu genialną metodę,
która pomaga zapobiegać chorobom, zanim staną się dużym problemem.
To coś, czego w innych krajach na świecie zupełnie nie dostrzeżono.
W Kostaryce żyjecie dłużej niż w USA,
macie niższą śmiertelność wśród osób w średnim wieku
i to przy wydatkach dziesięć razy mniejszych na głowę
niż u nas w Stanach. Jak to osiągacie?
Dbamy o wodę.
Mocno promujemy programy żywieniowe.
Dbamy o to, aby dzieci
dostawały białka potrzebne do rozwoju mózgu
w ciągu pierwszych 12-24 miesięcy życia.
Tworzymy ogromną infrastrukturę
tak zwanych los puestos de salud,
małych klinik.
Dzięki nim wychodzimy
z ofertą opieki zdrowotnej do społeczności
w miejscach ich zamieszkania.
Od połowy lat 90. każdy Kostarykanin
ma prawo do wizyty
ambasadora służby zdrowia.
Każdy zespół obsługuje około 4000 osób.
Przez cały rok jeżdżą od domu do domu.
Znają imiona pacjentów. Prawie zawsze są zapraszani.
Siadają ze 100-latkami i pytają: „Jak się miewasz?”.
Czy ktoś pomaga panu się ubierać?
Wszystkie ubrania wkładam sam.
Wkładam ubrania i bieliznę. Sam się myję.
Wszystko robię sama.
Panie José Benerando, jaki dziś dzień?
Dziś jest ósmy, prawda?
Ósmy dzień jakiego miesiąca?
Marca?
Którego roku?
Nie jestem pewny roku,
ale wiem, że jest ósmy marca.
Polityka publiczna w Kostaryce stała się kulturą.
Sposobem życia.
Czymś, z czego jesteśmy dumni.
W Stanach liczymy na zdrowie,
ale prowokujemy choroby.
Pieniądze są odkładane w oczekiwaniu, aż zachorujemy,
a potem wydaje się je, aby nas leczyć.
Jest to zarówno bardzo drogie, jak i nieskuteczne.
W tym kraju wydają na służbę zdrowia ułamek tego, co my,
a i tak osiągają lepsze efekty.
Jak to możliwe, że tak biedny kraj
jest w stanie zapewnić tak wydolną opiekę zdrowotną?
To może się przyczyniać do długowieczności w Nicoyi.
Zaczęłam robić rosquillos jako dziecko.
Chodziłam do sąsiadki, żeby jej pomagać robić rosquillos.
Ile miała pani lat?
Około dziesięciu.
Ile lat ma ten kamień?
Nie umiem powiedzieć.
Używała go moja matka.
Moja matka go używała, a potem dała mnie.
Często go używała.
- Ma ponad 100 lat. - Tak.
Wszystko, czego się nauczyła, przekazała mnie.
Wszystko robię w ten sposób.
I przekazałam to córce.
102 LATA
Nie ma wątpliwości, że mieszkańcy Nicoyi żyją tak długo
dzięki diecie, jaką stosują.
Jedzą fasolę, dynię i kukurydzę.
To tak zwane trzy siostry, mezoamerykańska triada,
spożywana przez mieszkańców tego regionu od co najmniej 6000 lat.
Kukurydza, często w formie tortilli,
to tradycyjny i podstawowy element diety.
Jej ziarna to doskonałe źródło węglowodanów złożonych,
bogate w witaminy, minerały i błonnik.
Tradycyjna metoda obróbki kukurydzy zwiększa wartość odżywczą,
na przykład dzięki popiołowi drzewnemu dodawanemu podczas moczenia kukurydzy.
To rozbija ściany komórkowe ziaren
i uwalnia niacynę, która pomaga kontrolować cholesterol.
Czarna fasola zawiera
te same przeciwutleniacze, co borówki.
Ma też dużo błonnika, który czyści jelita.
Dynia to dobre źródło witamin A, B i C.
Zawiera też dużo minerałów, takich jak potas i magnez.
Od adwentystów wiemy, że dieta wegetariańska jest zdrowa.
Brak mięsa wywołuje u Amerykanów obawę,
że będą spożywać za mało białka.
Bogatsze kraje zafiksowały się na koncepcji,
że potrzebujemy białka z mięsa lub nabiału, aby budować mięśnie.
Więc jakim cudem ci Kostarykanie co dzień rąbią drewno i zaganiają bydło?
Prawdziwa magia bierze się z połączenia fasoli, dyni i kukurydzy.
Nasz organizm potrzebuje dziewięciu aminokwasów
do tworzenia mięśni.
Mięso, ryby i jaja dostarczają wszystkich dziewięciu.
Ale zawierają też cholesterol i tłuszcze nasycone.
Dieta trzech sióstr
dostarcza wszystkich aminokwasów bez cholesterolu i tłuszczów nasyconych.
Wydają ułamek tego, co my, na mięso i nabiał,
a dostają tyle białka, ile potrzebują,
co pokazuje, że nie trzeba być bogatym, żeby jeść zdrowo.
TRZY SIOSTRY
Jedzmy, Isaac.
Gdyby miał pan powiedzieć Isaacowi,
jak dożyć wieku 100 lat,
co by mu pan doradził?
Mam nadzieję, że będzie jadł to, co ja.
Myślisz, że twój syn
będzie jadł to samo, co twój dziadek?
Nie sądzę, bo wszystko się zmieniło. Jest dużo przetworzonej żywności.
Na fasoli i ryżu dożył 100 lat. Czy to nie lepsza dieta?
Tak. Ale dzieci nie chcą ryżu i fasoli.
Lubią płatki śniadaniowe,
które nie są tak pożywne jak ryż i fasola.
Chcesz trochę, dziadku?
Chcesz?
Pyta, czy chcesz.
Jedno.
Na spróbowanie. Dziękuję.
Nie chce ryżu, fasoli ani jajek. Woli ciastka.
Serce mi pęka, gdy widzę, jak Nicoya się zmienia.
Wjeżdżasz do miasta i pierwsze, co widzisz,
to bary fast food.
Na stoiskach sprzedają frytki,
napoje i batoniki.
Zastępuje to wspaniały styl życia,
tę dietę, która stworzyła najdłużej żyjących ludzi,
a Nicoya idzie w ślady współczesnych społeczeństw.
Odkąd ją odkryłem, ta niebieska strefa skurczyła się o cztery piąte.
Według niektórych szacunków
może całkiem zniknąć w ciągu jednego pokolenia.
Na Okinawie jest jeszcze gorzej.
Gdy pojechałem tam w 1999 roku,
wyspa słynęła
z najdłużej żyjących i najzdrowszych ludzi w historii ludzkości.
Dziś zjawisko długowieczności prawie całkowicie zniknęło.
Co więcej, Okinawa ma najwyższy wskaźnik otyłości
w całej Japonii.
Dobra wiadomość jest taka, że poznaliśmy ich mądrość.
Mamy przepis na to, jak odtworzyć długowieczność w naszym życiu.
Myśl ta całkiem mnie pochłonęła.
Zacząłem się zastanawiać,
czy mogę stworzyć nową niebieską strefę.
Napisy: Przemysław Rak