Θα σας πω την ιστορία του ανθρώπου
που άλλαξε εντελώς τον τρόπο που έβλεπα τις Μπλε Ζώνες.
Ενός άντρα που ζούσε στην Ικαρία, στην Ελλάδα, του Σταμάτη Μωραΐτη.
ΝΤΑΝ ΜΠΟΥΤΝΕΡ
Αυτός είναι.
Σε νεαρή ηλικία έφυγε από την Ικαρία και μετακόμισε στις ΗΠΑ
για να φτιάξει τη ζωή του.
Όντας δουλευταράς, έπιασε δουλειά ως μπογιατζής κι άρχισε να βγάζει λεφτά.
Έβγαλε αρκετά λεφτά κι αγόρασε μια Σεβρολέτ,
παντρεύτηκε μια Ελληνο-Αμερικανή κι αγόρασε ένα σπίτι στα προάστια.
Έκανε παιδιά κι έζησε μια ωραία αμερικανική ζωή.
Στην ηλικία των 66, τον έπιασε μια δύσπνοια.
Πήγε σε τρεις γιατρούς κι όλοι του έδωσαν την ίδια διάγνωση.
Καρκίνος του πνεύμονα σε τελικό στάδιο. Είχε έξι μήνες ζωής.
Οπότε, σκέφτηκε ότι είτε θα θαβόταν εδώ, στην Αμερική,
είτε στην Ικαρία, στη γη των προγόνων του.
Μετακόμισε στην Ικαρία με τη γυναίκα του για να πεθάνει εκεί.
Αλλά τους επόμενους έξι μήνες απόλαυσε την ατμόσφαιρα,
έπινε το κρασί της Ικαρίας…
Ξαναβρήκε τους φίλους του
και πήγε και φύτεψε έναν αμπελώνα.
Και σκεφτόταν
"Δεν θα ζήσω για να δω τα σταφύλια να βγαίνουν,
αλλά η γυναίκα μου ναι,
και θα με σκέφτεται όταν θα μαζεύει αυτά τα σταφύλια".
Πέρασαν μήνες,
ένας χρόνος,
κι άλλα χρόνια.
Πώς είστε; Νταν Μπούτνερ, χαίρω πολύ.
Ευχαριστώ.
Περίμενα να δείχνετε πιο γερασμένος.
Είμαι γέρος.
Δεν σας φαίνεται όμως.
Όταν τον συνάντησα, 35 χρόνια μετά, στα 102 του,
όχι μόνο ήταν ζωντανός, αλλά μάζευε και σταφύλια.
Ως δημοσιογράφος, τον ρώτησα
"Ποιο είναι το μυστικό σας;" και σήκωσε τους ώμους κι είπε "Δεν ξέρω.
Μάλλον ξέχασα να πεθάνω".
Ο Σταμάτης δεν άρχισε να γυμνάζεται περισσότερο.
Δεν πήρε καινούρια φάρμακα.
Συνειδητά, δεν έκανε τίποτα για να γίνει πιο υγιής.
Το μόνο που έκανε ήταν να αλλάξει περιβάλλον.
Πιστεύω ακράδαντα ότι αν στην Αμερική είσαι υπέρβαρος και μη υγιής,
μάλλον δεν είναι δικό σου το φταίξιμο.
Στις ζωές μας αντί για σωματική δραστηριότητα,
εισαγάγαμε τις μηχανές.
Δεν μπορείς να κάνεις δύο βήματα
χωρίς να πέσεις πάνω σε μπισκότα ή πατατάκια ή αναψυκτικά.
Είμαστε γενετικά προγραμματισμένοι να λαχταράμε λιπαρά, αλάτι και ζάχαρη
και να ξεκουραζόμαστε συχνά.
Ζήσαμε συνθήκες κακουχιών και ελλείψεων
και τώρα ζούμε σε συνθήκες ευκολίας και αφθονίας.
Είμαστε θύματα του ίδιου του περιβάλλοντός μας.
Οδηγούμαστε στο ευρύτερο συμπέρασμα ότι για μια υγιή Αμερική,
πρέπει να δημιουργήσουμε τέτοιες συνθήκες
όπως αυτές που έχουν τα μέρη με μακροζωούντες,
δηλαδή οι Μπλε Ζώνες.
ΜΑΚΡΟΖΩΙΑ: ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΜΠΛΕ ΖΩΝΩΝ
Έχοντας εξερευνήσει τόσες Μπλε Ζώνες,
έχοντας συγκεντρώσει χιλιάδες σελίδες έρευνας,
μετά από πολλά χρόνια παρακολούθησης,
και αν και πρόκειται για ετερόκλητα μέρη, αρχίζουμε να βλέπουμε ένα μοτίβο.
ΟΚΙΝΑΟΥΑ
ΣΑΡΔΗΝΙΑ
ΛΟΜΑ ΛΙΝΤΑ
ΙΚΑΡΙΑ
ΝΙΚΟΓΙΑ
Σε όποιο μέρος του κόσμου με μακροζωούντες κι αν πας,
βλέπεις να επαναλαμβάνονται τα ίδια και τα ίδια.
Κατά κύριο λόγο, δεν γυμνάζονται.
Αλλά όταν πάνε για δουλειά ή κάποια επίσκεψη
ή έξω για φαγητό, περπατάνε.
Έχουν κήπους που τους προσφέρουν ήπια, χαμηλής έντασης σωματική άσκηση.
Δεν κάνουν τις δουλειές του σπιτιού ή την κηπουρική με μηχανήματα.
Κινούνται με φυσικό τρόπο
και κάνουν περισσότερη σωματική άσκηση από ό,τι στο γυμναστήριο.
Αυτό είναι το κλειδί της υγείας.
Να κινείσαι γρήγορα.
Εδώ δείτε.
Έχουν σωστή νοοτροπία.
Έχουν τα ίδια άγχη που έχουμε κι εμείς,
αλλά έχουν και καθημερινές συνήθειες
που τους βοηθούν να αποβάλλουν το άγχος και τις επακόλουθες φλεγμονές.
Θα έλεγα ότι γενικά είμαι γαλήνιος.
Το άγχος δεν σου προσφέρει τίποτα.
Τείνουν να είναι θρησκευόμενοι και να πηγαίνουν σε λειτουργίες.
Κοιμούνται το μεσημέρι.
Απολαμβάνουν τσιμπούσια.
Έχουν σκοπό στη ζωή τους κι αντίστοιχη λέξη.
Στην Οκινάουα λέγεται ικιγκάι.
Στην Κόστα Ρίκα το λένε πλαν ντε βίδα.
Ξέρουν για τι σηκώνονται καθημερινά από το κρεβάτι
κι αξιοποιούν τα προνόμιά τους καθημερινά.
ΧΑΛΑΡΩΣΗ - ΠΙΣΤΗ - ΣΚΟΠΟΣ
ΝΟΟΤΡΟΠΙΑ
Ως προς τη διατροφή, το βασικό είναι ότι καταναλώνουν πεντανόστιμα φαγητά.
Η διατροφή τους είναι κατά βάση χορτοφαγική,
με τροφές ολικής άλεσης,
λαχανικά,
κονδύλους, όπως γλυκοπατάτες, και καρπούς.
Τα φασόλια είναι η βάση κάθε διατροφής μακροζωίας.
Τα καλά νέα; Δεν λείπει το κρασί.
Ποιο είναι το καλύτερο καθημερινό αφέψημα;
Το κρασί.
Σημαντικό είναι και το τι δεν τρώνε.
Στην Οκινάουα έχουν ένα έξυπνο ρητό
"Χάρα Χάτσι Μπου",
που σημαίνει σταμάτα να τρως όταν έχεις χορτάσει κατά 80%.
Τρώνε με την οικογένειά τους.
Εκφράζουν ευγνωμοσύνη για το γεύμα τους
και τρώνε αργά γιατί κουβεντιάζουν κατά τη διάρκεια του γεύματος,
οπότε καταλήγουν να μην τρώνε απερίσκεπτα.
ΣΥΝΕΣΗ ΣΤΟ ΦΑΪ
Το σημαντικότερο είναι η συναναστροφή.
Το 50% της φόρμουλας της μακροζωίας είναι ότι η οικογένεια προηγείται.
Οι ηλικιωμένοι γονείς τους βρίσκονται κοντά τους
αντί να μπουν σε γηροκομείο.
Επενδύουν σε συντρόφους και συζύγους και μένουν μαζί τους
κι επενδύουν στα παιδιά τους για να μην καταλήξουν στα γηροκομεία.
Και δίνουν ιδιαίτερη σημασία στο άμεσο κοινωνικό τους περιβάλλον.
Στην Οκινάουα αυτό το λένε μοάι,
αλλά είναι ένας κύκλος φίλων στους οποίους επενδύεις για μια ζωή.
Το μυστικό είναι να έχεις τους σωστούς φίλους,
αυτό βοηθά τα άτομα των Μπλε Ζωνών να κάνουν το σωστό
και να αποφεύγουν τα λάθη,
ώστε να μην υποφέρουν από παθήσεις που θα μειώσουν το προσδόκιμό τους.
ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ
Ξέρω, πέραν πάσης αμφιβολίας,
ότι αυτοί οι κοινοί παρονομαστές έχουν αποτέλεσμα.
Τώρα, χρειαζόμουν μόνο μια ευκαιρία να το αποδείξω.
ΑΝΑΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Μετά τον δήμαρχο, παίρνετε τον λόγο.
Τέλεια.
-Εντάξει; -Μια χαρά.
Είστε έτοιμοι;
ΑΛΜΠΕΡΤ ΛΙ ΜΙΝΕΣΟΤΑ
Σκοπός μας είναι να δώσουμε 10.000 χρόνια προσδόκιμο ζωής.
Ακούγεται πολύ μεγάλο νούμερο, αλλά τι ακριβώς σημαίνει;
Θέλουμε να δώσουμε στους συμμετέχοντες του Άλμπερτ Λι δύο επιπλέον χρόνια ζωής.
Περί το 2009, άρχισα να σκέφτομαι
αν μπορούσα να πάρω ό,τι έμαθα στις Μπλε Ζώνες
και να το εφαρμόσω στην Αμερική σε κάποια περιοχή που το είχε ανάγκη.
ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ ΠΑΙΔΙΩΝ
Επικοινώνησα με τους κορυφαίους ειδικούς της εποχής.
Μου είπαν "Για να κάνεις Μπλε Ζώνη, ξεκίνα με μια πόλη 20.000 ατόμων".
Θα είναι αρκετά μεγάλη ώστε να έχει δημαρχείο.
Επιλέξαμε μια πόλη 18.000 ατόμων, το Άλμπερτ Λι, στη Μινεσότα.
Όπως σε κάθε μικρή πόλη, τα επίπεδα υγείας ήταν όπως σε όλη την Αμερική,
αλλά ήταν μια πανέμορφη πόλη.
ΑΛΜΠΕΡΤ ΛΙ ΜΙΝΕΣΟΤΑ
Θυμάμαι την πρώτη μας μέρα εκεί.
Συγκέντρωσα τις δημοτικές αρχές κι έκανα μια παρουσίαση.
Δηλαδή θα δείχνουν και θα νιώθουν νεότεροι.
Θα ζήσουν περισσότερο, με λιγότερα καρδιαγγειακά νοσήματα.
Ο κόσμος μπερδεύτηκε.
Άρχισα να ιδρώνω γιατί νόμιζα ότι δεν καταλάβαιναν.
Έχετε απορίες;
Θυμάμαι έναν ασφαλιστή της Κοινοπραξίας Ασφαλιστών,
έναν ψηλό τύπο,
που σηκώθηκε κι είπε "Αυτό χρειάζεται η πόλη μας".
Κι ο Μπομπ Γκράαμ, ένας άλλος στυλοβάτης της πόλης,
μεγαλύτερης ηλικίας, είπε "Αυτό πρέπει να κάνουμε εδώ".
Από εκεί και μετά,
αφότου το είπαν, ακολούθησε ένα ντόμινο.
ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΜΠΕΡΤ ΛΙ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΠΛΕ ΖΩΝΕΣ ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ-ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2009
Φτιάξαμε το Τεστ Πραγματικής Ζωτικότητας
για να υπολογίσουμε το μέσο προσδόκιμο ζωής.
Μάθαμε των ΔΜΣ των ατόμων, τι τρώνε
κι άλλες συμπεριφορές υγείας
που μας έδωσαν μια αφετηρία.
Και σιγά σιγά, αρχίσαμε να αλλάζουμε μεθοδικά το περιβάλλον τους.
Έχοντας ταξιδέψει στις πέντε Μπλε Ζώνες ήξερα
τι έκαναν οι μακροζωούντες για να ζήσουν τόσο.
Έτρωγαν συνετά. Κινούνταν φυσικά.
Είχαν σωστή νοοτροπία και κοινωνικοποιούνταν.
Το μεγαλεπήβολο σχέδιό μας ήταν να δοκιμάσουμε αυτές τις αρχές.
Πρώτα δοκιμάσαμε το μοάι.
Συγκεντρώσαμε τον κόσμο του Άλμπερτ Λι και τον χωρίσαμε σε ομάδες.
Δεν είχα ιδέα αν αυτό θα είχε αποτέλεσμα.
Τους προκάλεσα για τις επόμενες δέκα βδομάδες
να περπατούν παρέα.
Και να σας πω κάτι; Λίγα χρόνια μετά οι ειδήσεις ανέφεραν
ότι οι μισές από αυτές τις φιλίες κράτησαν,
κι όλα αυτά χάρη στο μοάι.
Άλις, θα είχατε γίνει ποτέ φίλες αν δεν ήταν η ομάδα περπατήματος;
Όχι, δεν νομίζω.
-Κάνατε καινούριες φιλίες; -Κάναμε.
Σε όλες τις Μπλε Ζώνες οι άνθρωποι έχουν έναν σκοπό.
Η Λόμα Λίντα μάς δίδαξε τη δύναμη του εθελοντισμού,
του να φροντίζουμε άλλους.
Αμέσως κανονίσαμε κάποια προγράμματα εθελοντισμού για εκείνους.
Οι εθελοντές έχουν χαμηλότερα ποσοστά καρδιοπάθειας.
Έχουν χαμηλότερο βάρος
και πολύ χαμηλότερο κόστος ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.
Μετά εφαρμόσαμε αλλαγές στη διατροφή,
εισαγάγαμε πιο υγιεινές τροφές στα καταστήματα
και στα εστιατόρια.
Και τέλος,
υπήρχε ένας μεγάλος κεντρικός δρόμος που αργοπέθαινε,
και από τις τέσσερις γειτονιές του Άλμπερτ Λι
καμία δεν είχε πεζοδρόμιο για να φτάσει κανείς μέχρι εκεί.
Συνεργαστήκαμε με τον δήμο για να γίνει πιο προσβάσιμος και ζωντανός.
Φτιάξαμε ποδηλατόδρομους.
Φτιάξαμε μονοπάτια γύρω από μια λίμνη εκεί κοντά
και φτιάξαμε πεζοδρόμια ώστε οι άνθρωποι από όλες τις γειτονιές του Άλμπερτ Λι
να μπορούν να περπατήσουν ως το κέντρο.
ΕΝΑΝ ΧΡΟΝΟ ΑΡΓΟΤΕΡΑ
Τους ξαναδώσαμε το Τεστ Πραγματικής Ζωτικότητας
και είδαμε ότι το προσδόκιμο ζωής αυξανόταν περισσότερο από όσο περιμέναμε
και προκλήθηκε τέτοιος ενθουσιασμός
που το θέμα παίχτηκε και στο εθνικό τηλεοπτικό δίκτυο.
Πήγατε ανέλπιστα καλά.
-Θέλατε να δώσετε στον κόσμο δύο χρόνια… -Δύο.
και δώσατε…
-Δώσαμε 3,1. Είναι καταπληκτικό. -Τρία κόμμα ένα.
Η ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΥΓΙΕΣ ΑΛΜΠΕΡΤ ΛΙ ΕΙΧΕ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΜΙΝΕΣΟΤΑ ΕΓΙΝΕ ΠΙΟ ΥΓΙΗΣ, ΜΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΜΑΚΡΟΖΩΙΑ
ΚΑΜΠΑΝΙΑ ΥΓΕΙΑΣ ΑΥΞΑΝΕΙ ΤΟ ΠΡΟΣΔΟΚΙΜΟ ΖΩΗΣ
Ξέραμε ότι μπορούμε να φτιάξουμε Μπλε Ζώνη σε μια μικρή αμερικανική πόλη,
αλλά σε ένα ολόκληρο έθνος;
Αυτό το ερώτημα με πήγε στην άλλη άκρη του πλανήτη
όπου βρήκα ένα νησί με προοπτικές μελλοντικής Μπλε Ζώνης,
μια Μπλε Ζώνη νούμερο δύο.
ΣΙΓΚΑΠΟΥΡΗ
Η Σιγκαπούρη είναι τελείως τεχνητή κοινωνία.
Ένα μικρό νησί στη Νοτιοανατολική Ασία,
με μήκος μόνο 48 χιλιόμετρα και πλάτος 26.
Είναι μια πολύπλοκη αστική κοινωνία
με φουτουριστικούς ουρανοξύστες και 5,8 εκατομμύρια κατοίκους.
Ο πληθυσμός της είναι, από πολλές απόψεις, ο ευτυχέστερος του πλανήτη,
αλλά κι από τους πλουσιότερους.
Το εντυπωσιακό είναι ότι μία γενιά νωρίτερα,
η Σιγκαπούρη ήταν ένα ψαροχώρι με προσδόκιμο ζωής κάτω του μέσου όρου.
Τώρα, σύμφωνα με μια παγκόσμια μελέτη, έχει το υγιέστερο προσδόκιμο στον κόσμο
κι οι κάτοικοί της ζουν απολύτως υγιείς χωρίς ασθένειες ή αναπηρίες.
ΔΡ ΖΙΟΥ ΣΕΡΟΝΓΚ ΤΣΟΟΥ 93 ΕΤΩΝ
Δρ Τσόου, πείτε μου.
Ήρθαμε εδώ, στη Σιγκαπούρη, επειδή οι μελέτες έδειξαν ότι οι κάτοικοι
έχουν το μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής του κόσμου
κι από ό,τι φαίνεται είστε το τέλειο παράδειγμα.
Είστε 93 ετών κι ακόμα χειρουργείτε.
Κάνετε καλλιγραφία.
Πώς εξηγείτε αυτήν την απίστευτη ζωτικότητα;
Δεν περίμενα ποτέ να ζήσω μέχρι σήμερα.
Απολαμβάνω τη δουλειά.
Θεραπεύω τον ασθενή.
Και μετά νιώθω τη χαρά.
Τι θα κάνουμε εδώ;
-Θα σου πάρω την πίεση. -Εντάξει. Πρέπει να…
Πολύ καλά.
Ωραία. Πόσο έχω;
Το συνηθισμένο, 122 με 80.
-Ωραία. -Ναι.
Λοιπόν, αν ήθελα να ζήσω μέχρι τα 100,
τι συμβουλή θα μου δίνατε;
-Σκληρή δουλειά κάθε μέρα, ειλικρίνεια. -Ναι.
-Σκληρή δουλειά, ειλικρίνεια. -Ναι. Και το πιο σημαντικό, ταπεινότητα.
-Ταπεινότητα. -Δεν είναι εύκολο.
Είστε καλός τενίστας έμαθα.
Έμαθα ότι μεταξύ όλων των σπορ,
οι τενίστες έχουν το μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής.
-Για το τένις είναι αυτό; -Όχι, για το καραόκε.
-Για το καραόκε; -Ναι.
Καταπληκτικό. Είστε καλός στα πάντα.
Ξόδεψα σχεδόν 20 χρόνια για να βρω αυτές τις Μπλε Ζώνες,
και στις πιο πολλές
μιλάμε για μια κουλτούρα εκατοντάδων ετών ή μιας χιλιετίας.
Το προσδόκιμο ζωής εδώ το 1960 ήταν 20 χρόνια χαμηλότερο από το σημερινό.
Πώς το πέτυχε αυτό η Σιγκαπούρη;
Δεν έχουμε φυσικούς πόρους.
Ο πληθυσμός μας είναι ο φυσικός μας πόρος.
Η πολιτική αφορά τη βελτίωση της ζωής των ανθρώπων.
Γι' αυτό στη Σιγκαπούρη έχουμε σοβαρές ποινές για τα ναρκωτικά,
για την οπλοφορία,
ώστε ο κόσμος να μη φοβάται για την ασφάλειά του,
αλλά δεν είναι μόνο αυτό.
Έχουμε ένα ρητό στις δημόσιες υπηρεσίες.
"Η εφαρμογή είναι η τακτική μας. Η τακτική μας είναι η εφαρμογή".
Βασιζόμαστε στην ενθάρρυνση.
Για παράδειγμα, πολεμάμε τον διαβήτη τώρα.
Ο κόσμος καταναλώνει πάρα πολλή ζάχαρη. Τρώει λάθος τροφές.
Οπότε, τι κάνουμε εμείς ως κυβέρνηση της Σιγκαπούρης;
Σε βοηθάμε να βοηθήσεις τον εαυτό σου.
Τις περασμένες δεκαετίες, η διατροφή στη Σιγκαπούρη δεν ήταν πολύ υγιεινή.
Έτρωγαν έτοιμο φαγητό. Έβαζαν πολύ λάδι και ζάχαρη στο φαΐ.
Αλλά έκαναν ενέργειες που άλλαξαν τις συνθήκες
για να κάνεις ευκολότερα μια πιο υγιεινή επιλογή.
Παράδειγμα, το καστανό ρύζι είναι πιο υγιεινό από το λευκό.
Έχει περισσότερες φυτικές ίνες, οπότε επιδότησαν το καστανό
κι έγινε φθηνότερο και δημοφιλέστερο.
Τα αναψυκτικά με προσθήκη ζάχαρης
είναι η νούμερο ένα πηγή κατεργασμένης ζάχαρης στη διατροφή.
Η Σιγκαπούρη έβαλε πλαφόν στην ποσότητα ζάχαρης στα αναψυκτικά,
κάτι ανήκουστο για χώρες όπως οι ΗΠΑ.
ΣΙΓΚΑΠΟΥΡΗ: ΟΡΙΟ 12% ΗΠΑ: ΚΑΝΕΝΑ ΟΡΙΟ
Τέλος, εφάρμοσαν πρόγραμμα στους πλανόδιους πωλητές,
ή γυρολόγους, όπως τους λένε,
οι οποίοι έβαζαν ταμπέλες ότι προσφέρουν υγιεινό φαγητό,
για να προσελκύουν τους πελάτες που ήθελαν μια υγιεινή επιλογή.
Όπως βλέπετε, δημιουργούν συνθήκες,
μέσω της ώθησης και της προεπιλογής,
που καθιστούν αναπόφευκτη την υγιεινή επιλογή.
Αυτή είναι η πιο πυκνοκατοικημένη χώρα του κόσμου.
Οδηγούμε σε ώρα αιχμής και δεν έχει πολλή κίνηση.
Ναι, λόγω του υψηλού κόστους των αυτοκινήτων.
Αυτό το αμάξι κοστίζει περίπου 100.000 δολ. στις ΗΠΑ.
-Πόσο κοστίζει στη Σιγκαπούρη; -Κοστίζει 250.000.
-Δυόμιση φορές παραπάνω. -Ναι, σωστά.
Και πληρώνεις κι άδεια για να το οδηγείς;
-Ναι. -Πόσο κάνει;
Σήμερα κοστίζει περίπου 100.000 δολάρια Σιγκαπούρης.
Μόνο το χαρτί, χωρίς το αμάξι.
Το ακούω συνέχεια αυτό και ρωτάω
"Γιατί είναι έξυπνο το να κάνεις τα αμάξια υπερβολικά ακριβά;"
Για να το καταλάβουμε αυτό, πρέπει να δούμε την Αμερική.
Μετά τον Β' Παγκόσμιο η οικονομία πήγαινε τόσο καλά
που χτίσαμε καινούρια σπίτια μακριά από τις πόλεις.
Για να πηγαίνουμε στα προάστια, φτιάξαμε αυτοκινητοδρόμους
κι οδηγούσαμε μεγαλύτερες αποστάσεις,
μέχρι που γίναμε πλήρως εξαρτημένοι από τα αυτοκίνητα.
Το όνειρο ήταν ένα σπίτι με κήπο κι ένα αμάξι
για να πηγαίνεις στη δουλειά στην πόλη.
Το κόστος ήταν ότι οι δρόμοι, που είχαν σχεδιαστεί για πεζούς,
επεκτάθηκαν για να γίνουν λωρίδες αυτοκινήτων.
Σήμερα, περνάμε δύο φορές περισσότερο χρόνο στα αυτοκίνητα
από ό,τι το 1980.
Καλό αυτό για τις αυτοκινητοβιομηχανίες και τα φαστφουντάδικα,
αλλά πήρε κι εμάς η μπάλα.
Καθώς μεγάλωνε η Σιγκαπούρη, μάλλον είχε παρόμοιο πρόβλημα,
επειδή μεγάλωνε κι ο πληθυσμός του μικρού νησιού.
Αν όλοι είχαν δύο αυτοκίνητα
και σε αυτήν τη μικρή χώρα υπήρχαν δέκα εκατομμύρια αμάξια,
τι θα βλέπαμε εδώ;
Μποτιλιάρισμα.
Δεν θα κινούμασταν καθόλου.
Στις ΗΠΑ το 80% του πληθυσμού έχει αυτοκίνητο, ενώ εδώ μόλις το 11%.
Αλλά οι άνθρωποι δεν δυσκολεύονται να κυκλοφορήσουν.
Οι δημόσιες συγκοινωνίες είναι πολύ καλές.
Όπου κι αν μένεις,
σε 15 λεπτά με τα πόδια είσαι σε έναν σταθμό τρένου.
Το δίκτυο συγκοινωνιών εδώ είναι τόσο ευρύ και προσβάσιμο
που το χρησιμοποιούν οι μισοί περίπου κάτοικοι
σε καθημερινή βάση, ενώ στις ΗΠΑ μόνο το πέντε τοις εκατό.
Υπάρχουν λεωφορεία και ποδηλατόδρομοι που οδηγούν στους σταθμούς
και πεζόδρομοι που φτιάχτηκαν από τους φόρους των αυτοκινήτων
και συχνά διασχίζουν ένα από τα 350 πάρκα του νησιού.
Εδώ έχουμε επιδοτούμενα από την κυβέρνηση προγράμματα άσκησης
που ευνοούν την κοινωνικοποίηση,
κι όλα αυτά επειδή ευνοούν τους ανθρώπους κι όχι τα αμάξια.
IN ΜΠΙ ΚΙΑ, 77 ΕΤΩΝ
ΒΙΚΤΟΡ ΤΣΑΝ, 70 ΕΤΩΝ
Πάντα ήσουν τόσο γυμνασμένος;
Η πατρίδα, το Χονγκ Κονγκ, δεν έχει αθλητικές εγκαταστάσεις.
ΓΚΑΪ ΧΙΝ ΚΓΟΥΟΚ, 73 ΕΤΩΝ
Όταν ήρθα στη Σιγκαπούρη, παντού έβλεπα αθλητικές εγκαταστάσεις
οπότε άρχισα να κάνω μπάρα κι έλξεις.
Σε κάθε γωνιά, υπάρχουν εγκαταστάσεις.
Βλέπετε; Η κυβέρνηση μας ενθαρρύνει να αθλούμαστε.
Πώς μετακινείστε; Έχετε αυτοκίνητα;
Πάω με τα πόδια στο μετρό και για ψώνια.
Ακόμα δουλεύω, χρησιμοποιώ μετρό.
-Πόσα χιλιόμετρα περπατάς κάθε μέρα; -Πάνω από 10.000 βήματα.
Περπατάς σχεδόν εξήμισι χιλιόμετρα, δηλαδή περίπου μιάμιση ώρα.
Κάνεις τρεις φορές πιο πολλή σωματική δραστηριότητα
απ' ό,τι αν γυμναζόσουν.
Είμαστε πολύ τυχεροί.
Κάτι άλλο με ενδιαφέρον εδώ
είναι ότι πάνω από 80% του πληθυσμού έχει αγοράσει σπίτι.
Όταν το σπίτι σου ανήκει, το φροντίζεις καλύτερα.
Επενδύεις στη γειτονιά, η κοινότητα είναι καλύτερη.
Εξαιρετικό παράδειγμα είναι το Καμπόνγκ Άντμιραλτι,
ένα προσιτό,
κυβερνητικά επιδοτούμενο πρόγραμμα στέγασης.
Σχεδιάστηκε ώστε οι πολίτες άνω των 55 να μπορούν να έχουν δικό τους σπίτι.
ΚΑΜΠΟΝΓΚ ΑΝΤΜΙΡΑΛΤΙ
Για αυτό το καμπόνγκ, που σημαίνει "χωριό" στη Μαλαϊκή γλώσσα,
το όραμα της ομάδας τότε ήταν να δημιουργήσει κάτι τέτοιο εδώ.
Η ιδέα ήταν ένα κλαμπ σάντουιτς. Θα…
-Κλαμπ σάντουιτς; -Ναι, έτσι είναι.
Τοποθετήσαμε όλα τα επίπεδα καθέτως.
Στην κορυφή έχουμε διαμερίσματα ηλικιωμένων.
Οι ταράτσες είναι σαν κήποι.
Έτσι οι ηλικιωμένοι παραμένουν σωματικά δραστήριοι.
Στο δεύτερο επίπεδο είναι ένα θεραπευτήριο.
Στο ισόγειο έχουμε δημόσια πλατεία,
έναν χώρο που προσφέρεται για διάδραση.
Οι γύρω κάτοικοι
πάντα περνούν μέσα από το κτίριο για να πάρουν το τρένο.
Είναι εύκολη η πρόσβαση εδώ με μέσα μεταφοράς;
Δεν τους αναγκάζετε να κοινωνικοποιούνται,
αλλά τους ενθαρρύνετε.
Δημιουργήσατε έναν χώρο όπου θα συναντηθούν τυχαία.
Σωστά.
Όταν σκέφτομαι την Κόστα Ρίκα ή την Οκινάουα ή τη Σαρδηνία,
βλέπω ανθρώπους που ζουν σε ένα χωριό.
Είναι πολύ κοντά στη φύση.
Νέοι κι ηλικιωμένοι κάνουν παρέα.
Υπάρχει ένα κέντρο όπου θα βρεις μέρος για να φας.
Είναι πολύ θεραπευτικό,
αλλά καμιά φορά δεν είναι πολύ δύσκολο να το ποσοτικοποιήσουμε επιστημονικά;
Υπάρχει μια μελέτη που έδειξε
ότι η τυχαία κοινωνικοποίηση καθημερινά με τον ταχυδρόμο,
με κάποιον που συναντήσαμε στη στάση,
με τον μπαρίστα,
δίνει καλύτερα προγνωστικά μακροζωίας από τη διατροφή και την άσκηση.
Αυτό που δεν έχουν καταλάβει οι άνθρωποι
είναι ότι η μοναξιά προκαλείται από το περιβάλλον μας.
Το περιβάλλον που ζούμε διαφέρει από αυτό του παρελθόντος.
Είναι πολύ αστικοποιημένο
και χρειαζόμαστε ένα πρότυπο για το παρόν και το μέλλον.
Πολύ πριν βγω στη σύνταξη
έλεγαν ότι αυτό που πρέπει να κάνω
δεν είναι να κάθομαι και να βλέπω τηλεόραση όλη μέρα.
ΤΖΕ ΧΟΥΑΝ ΧΟΥΡ, 81 ΕΤΩΝ
Αυτό σε κάνει τεμπελχανά.
Πρέπει να δραστηριοποιώ και το μυαλό και το σώμα μου,
να βγαίνω έξω και να βλέπω κόσμο.
Πολύ μου αρέσει.
Επίσης…
Κανένας δεν μπορεί μόνος, σωστά;
Πρέπει να βλέπεις και κόσμο, για να χαίρεσαι.
Φτάνουμε στο δεύτερο κομμάτι.
Αν δεν είσαι ευτυχισμένος, δεν θα ζήσεις πολύ.
Είναι ανούσιο να ζεις μόνος.
Να μην έχεις κανέναν να μιλήσεις.
-Εδώ ζεις με την οικογένειά σου; -Ναι.
Πιστεύεις πως το ότι μένετε μαζί
βοηθάει στη μακροζωία σου;
Ναι, οπωσδήποτε.
Χαίρονται πολύ που με έχουν εδώ κι εγώ χαίρομαι πολύ που είμαι μαζί τους.
Στα εγγόνια μου, πήρα την πρωτοβουλία
να τα διδάξω μαθηματικά επειδή…
-Είσαι ο καθηγητής τους; -Είμαι καλός στα μαθηματικά
και σε αντάλλαγμα με βοηθούν με τον υπολογιστή,
επειδή δεν σκαμπάζω από υπολογιστές.
Δεν σκαμπάζεις; Τέλειο. Οπότε δούναι και λαβείν.
Ναι.
Κι έχεις δύο; Τώρα το δύο γίνεται έξι,
πολλαπλασιάζοντας με το τρία.
Πώς βοηθάει ο μπαμπάς σου…
Βοηθούσε με τα μικρότερα παιδιά μου…
ΚΟΡΗ ΤΟΥ ΤΖΕ ΧΟΥΑΝ
…όταν δούλευα πλήρη απασχόληση. Τώρα δουλεύω ημιαπασχόληση.
Γυρνούσε τα μικρότερα σπίτι όταν δούλευα μέχρι αργά.
Φρόντιζε να φάνε καλό πρωινό
γιατί ξυπνούσα πολύ νωρίς και τα πίεζα να φάνε το πρωινό βιαστικά.
Τα πήγαινε για πρωινό
πριν τα στείλει σχολείο όταν εγώ δεν μπορούσα.
Είμαι αυστηρή μαμά. Είμαι…
-Λέαινα; -Είμαι με τη βίτσα στο χέρι.
-Κι αυτός είναι ο παππούς-πρόβατο. -Παππούς-πρόβατο! Καλό.
Τους λέει ότι αν κάνουν ολόσωστα τις ασκήσεις, θα τους δώσει ένα δολάριο.
Πολύ μου αρέσει.
Πιστεύετε πως όταν γίνετε κι εσείς γονείς,
θα πάρετε τους γονείς σας να μείνουν μαζί σας;
Ναι, μάλλον.
Μάλλον;
Όταν οι προπάτορές μας άρχισαν να φτιάχνουν τη Σιγκαπούρη,
γιατί είμαστε σχετικά νέο έθνος,
οι νέοι ήταν πιο πολλοί από τους ηλικιωμένους.
Καθώς ωρίμαζε η κοινωνία,
η μακροζωία και τα γηρατειά έγιναν πρόβλημα.
Τώρα έχουμε πρόβλημα με τους ηλικιωμένους.
Μέχρι το 2030, το 25% του πληθυσμού μας,
ένας στους τέσσερις, θα είναι άνω των 65.
Αυτό σημαίνει ότι επιβαρύνεται το σύστημα υγείας μας.
Προσπαθούμε να λύσουμε το πρόβλημα.
Η κυβέρνηση εξετάζει την ιδέα
να βάζει τα παιδιά να προσέχουν τους γονείς τους
και να τους φροντίζουν.
Η κυβέρνησή μας έχει ένα πρόγραμμα, την Επιχορήγηση Εγγύτητας Στέγασης,
που ενθαρρύνει την οικογένεια να μένει πολύ κοντά με τα μέλη της.
Σου δίνεται απλά ένα ποσό
αν είσαι γονιός κι επιλέξεις να μείνεις κοντά στο παιδί σου
ή αν το παιδί σου επιλέξει διαμέρισμα σε δημόσιο οικιστικό συγκρότημα κοντά σου.
Όταν τα παιδιά φροντίζουν τους γονείς τους,
εκείνοι δεν αρρωσταίνουν τόσο συχνά.
Η μελέτη Γερνάω Μόνος στην Αμερική
έδειξε ότι πριν 100 χρόνια
το 70% των Αμερικανών χήρων μετακόμιζε με την οικογένειά του.
Σήμερα, ο ίδιος σε αριθμό πληθυσμός χήρων μένει μόνος του.
Η Εγγύτητα Στέγασης στη Σιγκαπούρη καταφέρνει να εξαλείψει αυτήν την τάση.
Μεταξύ 2015 και 2018, το Συμβούλιο Οικιστικής Ανάπτυξης
ανακοίνωσε ότι 11.000 νοικοκυριά
αγόρασαν διαμερίσματα κοντά στους γονείς ή τα παντρεμένα παιδιά τους
με τη βοήθεια της Επιχορήγησης Εγγύτητας Στέγασης.
Ξέρουμε ότι στις ΗΠΑ, όταν βάλεις έναν ηλικιωμένο γονέα σε γηροκομείο,
το προσδόκιμο ζωής του μειώνεται δύο με έξι χρόνια.
Η ιδέα σας είναι ιδιοφυής,
δεν αναγκάζετε τους γονείς σας να μείνουν μαζί σας,
αλλά τους δίνετε κίνητρο να μείνουν κοντά σας,
το οποίο ωφελεί την οικογένεια
αλλά αυξάνει και το προσδόκιμο ζωής.
Ψάχνοντας στα κοινωνικά μέσα με το χάσταγκ "μακροζωία",
στην Αμερική εννοώ, παντού μιλούν για αντιγηραντικά φάρμακα,
διατροφή και προγράμματα άσκησης.
ΟΙ ΗΠΑ είναι η χώρα με τη μεγαλύτερη ευημερία στην ιστορία.
Κι όμως, τα τρία τέταρτα είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι.
Οι δείκτες ευτυχίας πέφτουν, το προσδόκιμο ζωής μειώνεται.
Αυτό που κάνει τώρα η Σιγκαπούρη είναι επεκτάσιμο;
Θα μπορούσαν οι ΗΠΑ…
Συχνά λέω ότι η Σιγκαπούρη είναι sui generis, ιδιότυπη.
Είμαστε ένα μικρό κράτος.
Είμαστε μια πόλη-κράτος κι αυτό βοηθάει.
Η πόλη μπορεί να υπογράψει συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου,
να διαπραγματευτεί.
Αλλά κάποια μέτρα μπορούν να υιοθετηθούν κι από άλλους.
Πρώτα, χρειάζεται το όραμα κι η επιθυμία και να θέσεις αυτούς τους στόχους.
Μετά χρειάζεσαι ανθρώπους που θα επενδύσουν
στο να προσφέρουν υγιείς ζωές,
υγιείς οικογένειες.
Πώς δημιουργείς αυτήν τη συνεργασία δημοσίου-ιδιωτικού;
Νομίζω ότι αν πεις στους Αμερικανούς
ότι μπορείς να τους βοηθήσεις να μειώσουν τις δαπάνες υγείας,
έχεις κερδίσει τη μισή μάχη.
Κάνετε οικονομικές συμφωνίες που ωφελούν τον άνθρωπο.
-Σωστά. -Πολύ δυνατή ιδέα.
Η Σιγκαπούρη μάς διδάσκει
ότι είναι εφικτές οι τεράστιες αλλαγές σε όλο τον πληθυσμό.
Αναμφισβήτητα, το πιο ισχυρό μας όπλο
στη διαμόρφωση υγιούς περιβάλλοντος είναι οι πολιτικές.
Αυτό το μάθημα χρειάζεται να μάθει η Αμερική.
Πρέπει να αναγνωρίσουμε και να εφαρμόσουμε τις καλές πολιτικές.
Αποδείξαμε ότι μπορεί να γίνει Μπλε Ζώνη μια μικρή πόλη, το Άλμπερτ Λι,
κι αποφάσισα να το κλιμακώσω.
Διαπιστώσαμε ότι οι ασφαλιστικές εταιρείες,
τα νοσοκομειακά συστήματα και τα ιδιωτικά ιδρύματα
είχαν την προθυμία να επενδύσουν για να έχουμε πιο υγιείς πόλεις.
Εφαρμόσαμε το πρόγραμμα Μπλε Ζώνης του Άλμπερτ Λι
στα παράλια του Λος Άντζελες κι όλη την πολιτεία της Άιοβα.
Το πρόγραμμα των Μπλε Ζωνών εφαρμόζει τρόπους για να ζούμε πιο υγιείς.
Αλλά μόνο μετά το Φορτ Γουόρθ, την πόλη των αγελάδων,
αποδείξαμε ότι αυτό θα λειτουργούσε οπουδήποτε στην Αμερική.
Γνωρίσαμε το δημοτικό συμβούλιο, τον δήμαρχο, διευθυντές σχολείων…
Οι δείκτες παιδικής παχυσαρκίας του Φορτ Γουόρθ μειώθηκαν 6%.
Γκάλοπ της Στατιστικής Υπηρεσίας αναφέρει
"Η πόλη των αγελάδων αλλάζει τροπάριο".
Πέντε χρόνια μετά, η Υπηρεσία έδειξε ότι εξοικονομήσαμε στην πόλη
πάνω από 250 εκατομμύρια δολ. τον χρόνο σε ιατρικές δαπάνες.
Κατάλαβα ότι ο τρόπος που εφαρμόζουμε όσα μάθαμε από τις Μπλε Ζώνες
είναι δέκα φορές πιο σημαντικός
από το ότι τα μάθαμε.
ΦΙΝΙΞ, ΑΡΙΖΟΝΑ
Οι Μπλε Ζώνες επισκέπτονται κοινότητες
που ενδιαφέρονται να δημιουργήσουν ένα καλύτερο περιβάλλον.
Ήρθαμε στο Νότιο Φίνιξ για ένα πρόγραμμα Μπλε Ζωνών.
Το πρώτο βήμα είναι να μας ακούσει η κοινότητα.
Το επόμενο είναι να κάνουμε μόνιμες ή ημιμόνιμες αλλαγές στο περιβάλλον της.
Θα ήθελα να μου πείτε τι ακριβώς στις γειτονιές σας
μπορούμε να βελτιώσουμε ώστε η υγιεινή επιλογή να είναι και εύκολη.
Επιστρατεύσαμε σωρεία ειδικών
και ξεκινήσαμε κάνοντας μια εκτίμηση.
Έχουμε την καλύτερη ομάδα της Αμερικής.
Θα ήθελα τώρα να μου πείτε
πώς μπορούμε να αυξήσουμε τα επίπεδα ευτυχίας,
να αυξήσουμε το προσδόκιμο ζωής.
Έχουμε έναν ελεύθερο χώρο. Τι κάνουμε με αυτόν;
Φτιάχνουμε ένα πάρκο.
Ένα μέρος να μαζεύονται τα μέλη της κοινότητας,
που θα έχει κήπους.
Μπορούμε να φτιάξουμε δημόσιους κήπους,
που θα τους βοηθήσουν να εκτιμήσουν το πιο υγιεινό φαγητό.
Αλλά πρώτα πρέπει να μάθουν πώς. Χρειάζονται ώθηση
και κάποιον να τους ενθαρρύνει προς αυτήν την κατεύθυνση.
Μία επιλογή έχουμε, να περπατάμε σε δρόμους με κίνηση.
Ο κόσμος δεν περπατάει.
Αυτή παλιά ήταν κυκλοφοριακή αρτηρία.
Εξυπηρετούσε 40.000 αμάξια πριν τον αυτοκινητόδρομο.
Σήμερα δεν έχει ούτε κατά διάνοια τέτοια κίνηση.
Αν μειώναμε τις λωρίδες κι αφήναμε μία για κάθε κατεύθυνση,
θα είχαμε αξιοποιήσιμα πεζοδρόμια.
Οι πόλεις διαθέτουν τρομερή δύναμη.
Αν οι στόχοι είναι ξεκάθαροι,
σε πολύ λίγα χρόνια, μπορούν να υποστούν ολική μεταμόρφωση.
Η Αμερική, στα επόμενα δέκα χρόνια, μπορεί να γίνει Μπλε Ζώνη.
Αρκεί μόνο να στρέψουμε το ενδιαφέρον μας
όχι στο να αλλάξουμε τη νοοτροπία 300 εκατομμυρίων ανθρώπων,
αλλά στο περιβάλλον τους.
Φανταστείτε ένα μέρος όπου οι φθηνότερες, πιο προσβάσιμες και πιο νόστιμες τροφές
είναι χορτοφαγικές.
Φανταστείτε δρόμους που δεν φτιάχτηκαν μόνο για τα αυτοκίνητα,
αλλά και τους ανθρώπους.
Ένα μέρος όπου είναι εύκολη η κοινωνικοποίηση
όπου οι άνθρωποι ζουν την κάθε μέρα έχοντας έναν σκοπό.
Οι Μπλε Ζώνες μάς διδάσκουν ότι όλα αυτά είναι εφικτά.
Βλέπουμε υπό νέο πρίσμα
πώς να επιφέρουμε υγεία κι ευημερία στη χώρα μας,
μια αποδεκτή συνταγή μακροζωίας.
Εν κατακλείδι, η μεγάλη αποκάλυψη
είναι ότι όλα όσα μας κάνουν να ζήσουμε μια μακρά κι υγιή ζωή
είναι κι αυτά που δίνουν νόημα στη ζωή.
Η σειρά ψυχαγωγεί κι ενημερώνει,
δεν παρέχει ιατρικές συμβουλές.
Συμβουλευτείτε τον γιατρό σας
προτού αλλάξετε διατροφή, άσκηση ή τρόπο ζωής.