May gusto akong ikuwento,
ang nakapagpaiba ng pag-iisip ko sa Blue Zones.
Taga-Ikaria siya sa Greece, si Stamatis Moraitis.
Ito siya.
Binata si Stamatis nang iwan ang Ikaria at lumipat sa US.
Gusto niyang mamuhay mag-isa.
Masipag magtrabaho. Naging pintor, unti-unting nagkapera.
Nakaipon at nakabili ng Chevrolet.
Nag-asawa ng Greek American.
Bumili ng bahay sa suburb.
May ilang anak, maganda ang buhay-US.
Pero sa edad 66, kinapos siya sa paghinga.
Tatlong doktor ang kinonsulta pero iisa ang sinabi.
"Terminal cancer sa baga. Baka anim na buwan ang taning."
Sabi niya sa sarili, "Pwede akong ilibing dito sa US
o sa Ikaria, ang lupain ng ninuno ko."
Lumipat ang mag-asawa sa Ikaria para lang mamatay.
Sa anim na buwan doon, nahihinga niya ang hangin,
nag-wine ng Ikaria.
Kinita ang dating mga kaibigan,
nagtanim pa ng ubasan sa bakuran.
Naisip niya,
"Di ko na aabutan ang mga ubas na ito.
Pero makikita ng asawa ko. Maiisip niya ako sa pag-ani nito."
Lumipas ang mga buwan,
isang taon,
at maraming taon.
-Kumusta? -Dan Buettner, masayang makita ka.
Salamat.
Akala ko, mukha kang matanda.
Matanda nga.
Di halata.
Makalipas ang 35 taon, nakilala ko siyang edad 102.
Buhay pa, siya mismo ang nag-aani ng ubas.
Bilang journalist, sabi ko, "Ano'ng sekreto mo?"
Nagkibit-balikat at sabi, "Ewan ko!
Nakalimutan kong mamatay."
Di nag-ehersisyo si Stamatis. Di uminom ng bagong gamot.
Wala nga siyang ginawa para mas magpakalusog.
Binago lang niya ang kapaligiran niya.
Naniniwala akong kung mataba at di ka malusog sa US,
baka di mo kasalanan.
Pinagawa natin halos lahat ng pisikal na aktibidad
sa mga makinarya.
Konting lakad mo lang,
makakakita ka ng cookies o chips o softdrink.
Nasa genes natin ang maghanap ng taba, asin, at asukal
pati magpahinga lagi.
Nagmula tayo sa panahon ng kahirapan at kakapusan
tungo sa buhay na may ginhawa at kalabisan.
Tingin ko, biktima tayo ng kapaligiran.
Konektado ito sa ideyang kung gusto nating mas malusog ang US,
dapat mahubog natin ang kapaligiran
tulad ng mga lugar na may mahahaba ang buhay sa mundo.
Ibig sabihin, Blue Zones.
Matapos tuklasin lahat ng Blue Zone
at kolektahin ang napakaraming research,
dala ang maraming taon ng obserbasyon,
kahit magkakaibang lugar ito,
may lilitaw na pattern.
Saan man may mahahaba ang buhay sa mundo,
paulit-ulit makikita ang pare-parehong bagay.
Ang una, di sila nag-eehersisyo.
Tuwing pupunta sa trabaho o sa kaibigan
o kakain sa labas, naglalakad.
Naghahardin
kaya may low-intensity silang marahang pisikal na aktibidad.
Walang mekanikal na pampadali ng mga gawaing bahay o bakuran.
Ang punto, natural ang galaw nila.
Naniniwala akong mas marami silang pisikal na aktibidad
kaysa kung mag-gym sila.
Susi ito sa kalusugan. Mabilis na galaw.
Hanep!
Tama ang pananaw nila.
Pare-pareho lang tayong may stress
pero may araw-araw silang ritwal
na pampaalis ng stress at pamamagang kasama nito.
Masasabi kong mapayapa ako.
Walang magagawa ang pag-aalala.
May pananampalatayang komunidad
at nagpapakita sila.
Umiidlip sila.
May happy hour sila.
May bokabularyo para sa pakay ng buhay.
Sa Okinawa, ikigai.
Sa Costa Rica, plan de vida.
Alam nila kung bakit gigising sa umaga
at araw-araw ginagamit ang mga biyaya nila.
Pagdating sa pagkain, ang mahalaga
ay enjoy silang kumain nang masarap.
Karamihan ay wholefood at plant-based tulad ng whole grains,
mga gulay,
mga kamote,
nuts.
Beans yata ang pundasyon ng pampahaba ng buhay.
Ang maganda, may konting wine.
Anong tsaa ang mainam araw-arawin?
Wine.
Tungkol din ito sa di nila kinakain.
May henyong kasabihan sa Okinawa,
"hara hachi bu"
na paalalang huminto pag 80% nang busog.
Kasalo nila ang pamilya.
Nagpapasalamat bago kumain.
Mahinahon sila
kasi may usapan sila ng pagkain nila.
Kaya di sila basta kain lang nang kain.
Pinakamahalaga ang pagkonekta.
Mukhang 50% ito ng pampahaba ng buhay,
ang inuuna ang pamilya.
Nasa malapit lang ang tumatandang magulang
kaysa ipasok sa retirement home.
Naglalaan ng panahon sa relasyon kaya nagtatagal.
Gano'n din sa anak
kaya di sila pinapasok sa retirement home.
Espesyal din ang tutok sa malalapit na kaibigan.
Ang tawag dito sa Okinawa ay moai
o barkada nilang habambuhay inaaruga.
Malaking sekreto ang may tamang kaibigang
tutulong na gawin nila ang tama
at iwasan ang mali
para di sila magkasakit na magpapaikli ng buhay.
Kaya alam ko, walang duda,
na ang pare-parehong bagay ng limang Blue Zone ay epektibo!
Kailangan ko lang itong mapatunayan.
Pagkatapos magsalita ng mayor, ikaw na…
Sige, ayos.
-Ha? -Sige.
Handa na kayo?
Ang layunin nito ay magbigay ng dagdag na 10,000 taong mabuhay.
Ang laking numero. Ano'ng ibig sabihin nito?
Ang layunin ay bigyan ang taga-Albert Lea
ng dalawang taong dagdag sa buhay.
Noong 2009, naisip ko,
kunin ko kaya ang mga natutunan sa Blue Zones
at gawin ito sa US
sa komunidad na talagang kailangan nito?
Nakipag-usap ako sa mga eksperto.
Sabi nila, "Kung gagawa ng Blue Zone,
sa 20,000 kataong lungsod."
Sapat 'yon para magkamunisipyo.
Pinili namin ang 18,000 kataong lungsod na Albert Lea, Minnesota.
Gaya ng ibang bayan,
kita rito ang estado ng kalusugan sa US
pero pwedeng may magandang simula rito.
'Yong unang araw sa Albert Lea,
nagpresenta ako sa mga lider ng bayan.
Magmumukha at ramdam nilang mas bata sila.
Dapat hahaba ang buhay at bababa ang bilang ng sakit sa puso.
Medyo lito sila.
Pinagpawisan ako.
Akala ko, di naintindihan.
May tanong ba?
Tanda ko 'yong salesman ng State Farm Insurance. Matangkad.
Tumayo at sinabing, "Kailangan ito ng lungsod."
Si Bob Graham, isa pang kampeon ng lungsod,
medyo matanda, sabi niya, "Dapat nating gawin ito."
Pag sinabi ng mga lider, parang domino ang galaw niyan.
Gumawa kami ng True Vitality Test
na pangkalkula ng average na haba ng buhay.
Inalam namin ang BMI, kinakain,
at ibang ugali nila sa kalusugan.
Panimulang punto ito.
May plano kaming baguhin ang kapaligiran
nang unti-unti.
Nalaman ko sa limang Blue Zone
ang ginagawa para mapahaba ang buhay.
Mahusay kumain. Natural gumalaw.
Tama ang pananaw. Alam kung paano kumonekta.
Pero ang malaking ideya ay paano isasakatuparan ito.
Una naming sinubukan ang moai.
Pinaggrupo-grupo namin ang mga taga-Albert Lea.
Di ko alam kung papatok. Wala akong ideya.
Naghamon ako. "Sa loob ng sampung linggo,
sabay-sabay kayong maglakad."
Alam mo, pagkalipas ng ilang taon, napabalitang
halos kalahati ng pagkakaibigang ito ay tumagal,
salamat sa mga moai.
Makikilala mo kaya sila sa labas ng grupong ito?
Sa tingin ko, hindi.
-Bagong kaibigan? -Bagong-bago.
Lahat ng Blue Zone na ito ay may bokabularyo ng pakay.
Turo ng Loma Linda ang kapangyarihan ng pagboboluntaryo
at pag-aruga sa iba.
Agad kaming nag-ayos ng mga tsansa sa pagboboluntaryo nila.
Bumababa ang sakit sa puso ng mga nagboboluntaryo.
Mas mababa ang timbang nila.
Mas mababa ang gastos nila sa healthcare.
Kasunod nito ang polisiya sa pagkain.
Mas lulusog na ang laman ng grocery
at ihahain sa restaurant.
At sa wakas,
may malaking kalye silang naghihingalo na.
Sa mga kapaligiran ng tirahan sa Albert Lea,
walang malalakaran papuntang downtown.
Nagtulungan kami para mas madaling lakaran at tirahan ito.
Nagpa-bike lane kami.
Naglagay ng malalakaran sa gilid ng lake.
Nagpabangketa para makalakad ang tao mula sa mga tirahan papuntang downtown.
MAKALIPAS ANG ISANG TAON
Nagpa-True Vitality Test ulit kami.
Nalaman naming tumaas pa ang haba ng buhay sa inaasahan namin.
Natuwa pa rito ang mga tao
kaya na-media pa ito sa buong bansa.
Mas humusay ito.
Dalawang taon lang ang inaasahan. Pero nadagdag…
-Mga 3.1 taon. Hanep. -Dagdag ng 3.1 taon!
TAGUMPAY ANG PAMPALUSOG SA ALBERT LEA
LUMUSOG AT HUMABA ANG BUHAY SA BAYAN NG MINNESOTA
PINAHABA ANG BUHAY NG MGA RESIDENTE
Ngayon, alam nang pwedeng gumawa ng Blue Zone sa maliit na bayan sa US.
Pwede kaya sa buong bansa?
Dinala ako niyan sa kabilang panig ng planeta.
Nakakita ako ng islang pwedeng Blue Zone ng hinaharap,
isang Blue Zone 2.0.
Ang Singapore ay pinasadyang lipunan.
Maliit na isla ito sa Southeast Asia,
48 kilometrong haba at 25 kilometrong lapad.
Complex itong urban na lungsod,
puro futuristic na gusali at 5.8 milyon ang residente.
Sila ang may pinakamasasayang tao sa mundo sa maraming bagay.
Isa rin sa pinakamayaman.
Ang nakakamangha ay pag binalikan ang isang henerasyon.
Pangingisda lang dito noon at mababa ang haba ng buhay.
Ayon sa pag-aaral,
pinakamalusog ang haba ng buhay nila sa buong mundo.
Malusog ditong mabuhay, walang sakit o kapansanan.
Dr. Chow, matanong kita.
Andito tayo sa Singapore
kasi ayon sa pag-aaral,
pinakamahaba ang malusog na buhay ng tao rito.
Isa kang napakagandang halimbawa.
Edad 93 ka na pero nag-oopera pa.
Nagka-calligraphy pa.
Paano ipapaliwanag ang nakakabilib mong sigla?
Di ko inaasahang mabuhay nang matagal.
Enjoy ako sa trabaho.
Nanggagamot ako tapos natutuwa ako.
Ano'ng gagawin natin?
-Tingnan ang blood pressure mo. -Sige. Dapat…
Napakagaling!
Mabuti! Ano?
Standard kang 122 over 80.
-Mabuti. -Oo.
Kung gusto kong umabot ng 100,
ano'ng mapapayo mo?
-Magsikap araw-araw, maging tapat. -Oo.
Magsikap, maging tapat.
Pinakamahalaga, magpakumbaba.
-Magpakumbaba. -Di ito madali.
Magaling ka raw sa tennis. Nalaman kong sa lahat ng sports,
mas hahaba ang buhay ng mga nagti-tennis.
Para sa tennis 'yan?
Hindi, sa karaoke.
-Karaoke? -Oo.
Hanep. Magaling ka sa lahat.
Mga 20 taon kong hinanap ang mga Blue Zone.
Karamihan dito,
daang taon o milenyang kultura na.
Mas konti ng 20 taon ang haba ng buhay noong 1960s kaysa ngayon.
-Oo. -Paano ito nagawa ng Singapore?
Wala kaming likas na yaman.
Tao ang likas na yaman namin.
Politika ang nagpapabuti ng buhay ng tao.
Kaya sa Singapore, napakabigat ng parusa sa droga
at sa mga may dalang baril
para di matakot ang mga tao.
Pero di lang 'yon.
May kasabihan sa civil service.
"Ang polisiya ay pagpapatupad. Ang pagpapatupad ay polisiya."
Gumagana ang Singapore sa pagkalabit.
May laban dito sa diabetes, halimbawa.
Masyadong maasukal ang mga tao. Mali ang kinakain.
Ano'ng gagawin? Ano'ng ginagawa ng gobyerno?
Tutulong silang tulungan ang sarili mo.
Sa nakaraan,
di ganoon kalusog ang pagkain sa Singapore.
May junk food.
Mamantika at maasukal ang pagkain.
Pero nagawa nilang baguhin ang kapaligiran
kaya mas madaling pumili ng malusog.
Halimbawa, mas malusog ang brown kaysa puting kanin.
Mas marami itong fiber kaya may subsidy sila nito
para mas abot-kaya at sumikat.
Softdrink at matatamis na inumin
ang unang pinanggagalingan ng refined sugar.
May kasunduan ang Singapore
na limitahan ang asukal sa softdrink.
Di ito maiisip sa mga lugar tulad ng US.
May programa rin sa mga nagtitinda
na "hawker" ang tawag.
Dapat ipaskil kung may tindang malusog na pagkain
para makita ng customer na gusto ng masustansiya.
Gumagawa sila ng kapaligirang
may pagkalabit at paalalang
ang mas malusog ang mas pipiliing pagkain.
Ito ang bansang may pinakamaraming tao sa mundo.
Rush hour na pero walang traffic.
Oo, kasi mahal ang mga kotse.
Ang kotseng ito ay $100,000 sa US.
Magkano ito sa Singapore?
Mga 250,000.
-Dalawa't kalahating mas mahal. -Tama.
Dapat pang magbayad sa karapatang magmaneho?
-Oo. -Magkano?
Ngayon, halos 100,000 Singapore dollars.
Papel lang, wala pang kotse.
Lagi ko itong naririnig. Ang tanong,
"May ganansiya ba sa sobrang mahal na mga kotse?"
Para maintindihan ko, dapat palang tingnan ang US.
Pagkatapos ng World War II, gumanda ang ekonomiya natin
kaya nagtayo ng pabahay sa may labas ng lungsod.
Para marating ang suburb, gumawa tayo ng mga highway.
Humaba ang minamaneho kaya umasa tayo sa mga kotse.
Sabi ng American Dream, magkakabahay ka at kotse
at magmaneho sa trabaho sa lungsod.
Ang resulta, ang kalyeng dating pantao
ay pinalawak para maging pangkotse.
Mas doble ang tagal natin ngayon sa kotse
kaysa noong 1980s.
Maganda ito sa kompanya ng kotse at mga fast food restaurant.
Benta ito sa atin.
Sa paglaki ng Singapore, naisip nila ang katulad na isyu
sa paglaki ng populasyon ng maliit na isla.
Kung dalawa ang kotse ng lahat,
may sampung milyong kotse sa maliit na lupang ito.
Ano'ng itsura no'n?
Magulong traffic.
Walang mararating!
Sa US, mga 80% ang may kotse.
Dito, halos 11% lang.
Pero di problema ang pag-andar ng mga tao.
Mahusay ang pampublikong sakayan.
Saan ka man nakatira,
may sampu o 15 minutong layo na istasyon ng tren.
Malawak at naaabot ang pampublikong sakayan ng Singapore.
Halos kalahati ng populasyon ang gumagamit
araw-araw kumpara sa average ng US na 5%.
Binibisikleta nila papuntang tren at bus
sa daanang may bubong na bayad ng tax sa kotse.
Tagos ito sa mga 350 park ng isla.
May programang pang-ehersisyo ang gobyerno
na bubuo ng komunidad at pagkakaibigan
dahil lang mas inuuna ang tao kaysa kotse.
Lagi ka bang ganito kalusog?
Galing akong Hong Kong. Walang ganitong pang-sports.
Pagdating ko sa Singapore, nakita ko ang mga pang-sports kahit saan
kaya nagsimula akong gumamit nito.
Sa bawat pabahay, may pang-ehersisyo.
Hinihikayat kaming mag-ehersisyo ng gobyerno.
Paano umiikot? May kotse kayo?
Naglalakad ako papuntang mga istasyon ng subway.
Nagsa-subway ako patrabaho.
Ilang kilometro ang nilalakad mo kada araw?
Higit 10,000 hakbang.
Halos anim na kilometro, isa't kalahating oras siguro.
Nakakatatlong beses ka ng dami ng pisikal na aktibidad
kaysa sa pag-ehersisyo.
Napakasuwerte namin.
Ang isa pang aliw sa Singapore
ay higit 80% ng tao ang may sariling bahay.
Pag kanila ang bahay, mas iingatan ito.
Inaaruga ang kapitbahay. Gumaganda ang komunidad.
Isang pambihirang halimbawa ang Kampung Admiralty,
isang abot-kayang pabahay na may subsidy ng gobyerno.
Ginawa ito para magkabahay ang mga higit sa edad 55.
Ito ay kampung o "nayon" sa wikang Malay.
Ang vision ng team noon, paano gagawa ng kampung dito?
Ang simpleng konsepto ay parang club sandwich…
-Club sandwich? -Oo, club sandwich.
Patayong naka-layer ang mga gagamit.
Sa itaas, apartment ng matatanda.
Naka-landscape ang mga rooftop.
Tutulong itong maging aktibo ang matatanda.
Medical center ang ikalawang layer.
Pampublikong plaza ang ibabang layer.
Dito pwedeng magkita-kita ang mga tao.
Ang mga nakatira rito,
dadaan sa gusaling ito para makasakay sa tren.
Madaling puntahan kung nakapampublikong sakayan?
Hindi sa tinutulak mo sila.
Sama-samang pagkalabit.
Gagawa ka ng lugar na pwede silang magkita-kita.
Tama.
Pag naisip ko ang Costa Rica, Okinawa, o Sardinia,
nakatira sila sa nayon.
Malapit sila sa kalikasan.
May ugnayan ang matanda at bata.
May center na may mga kainan.
Nakakapanggaling 'yon
pero minsan, mahirap itong mabilang ng siyensiya.
May pag-aaral nang nagpakitang
ang mga kaswal nating pakikisalamuha sa kartero,
sa nakasalubong sa istasyon ng bus,
mga barista,
mas may ambag sa pampahaba ng buhay kaysa diyeta at ehersisyo.
Tingin ko, nakakaligtaan ng tao
na ang lungkot ay mula sa ating kapaligiran.
Dahil nasa kapaligiran ako, ibang-iba ito sa nakaraan.
Masyadong urban ang tirahan natin.
Dapat gumawa ng prototype para sa kasalukuyan at hinaharap.
Bago ako magretiro,
isa raw sa mga gagawin
ay wag umupo at manood ng TV lagi.
Para kang couch potato raw.
Alam kong dapat aktibo pa rin ang parehong katawan at isip ko.
Dapat makihalubilo ako.
Gusto ko 'yan.
Walang nabubuhay para sa sarili lang, di ba?
Dapat may kasama ka
para sumaya.
Darating tayo sa susunod na elemento.
Kung di ka masaya, di ka mabubuhay nang matagal.
Walang silbi ang mamuhay mag-isa. 'Yong wala kang kausap.
-Nakatira ka kasama ang pamilya mo? -Oo.
Tingin mo, nakakatulong 'yon sa pampahaba ng buhay mo?
Oo, tiyak.
Masaya silang andito ako. Masaya akong andito ako.
May oportunidad ako sa mga apo ko.
Nagtuturo ako ng math sa kanila kasi…
Tutor ka nila?
Magaling ako sa math.
Bilang kapalit, tutulungan nila ako sa computer
kasi tanga ako ro'n.
Tanga sa computer? Ayos. May palitan kayo.
Oo.
Zero, dalawa? Anim na ito.
Kasi times three.
Ano'ng ambag ng ama mo…
Tumutulong sa mga mas batang anak ko
noong full-time pa ako. Part time na ako.
Inuuwi niya ang mga bata pag ginagabi ako.
Tinitiyak na nakapag-almusal
kasi maaga akong aalis at namamadali sila.
Pinapag-almusal niya
bago ihatid sa eskuwela, para sa akin.
Mahigpit akong ina. Ako ang…
-Tiger mom? -Stick mom ako.
-Siya ang lolo carrot. -Lolo carrot! Ganda!
Sabi niya, "Kung maitama mo lahat sa math, may isang dolyar ka."
Gusto ko 'yan.
Pag naging magulang kaya kayo,
ititira n'yo ang magulang n'yo sa inyo?
Oo, siguro.
Siguro?
Noong tinataguyod ng mga ninuno ang Singapore,
bata pa ang bansa.
Mas maraming kabataan kaysa matatanda.
Pero sa pagtanda ng lipunan,
nagiging isyu ang haba ng buhay at pagtanda.
Magiging problema na ang pagtanda.
Sa 2030, 25% ng populasyon,
higit sa edad 65 ang isa sa apat.
Ibig sabihin, may epekto sa healthcare system.
Sinusubukan naming ayusin ito.
Naiisip na ng gobyerno
kung paano mahikayat ang mga anak na kunin ang magulang
at alagaan sila.
May polisiya ang gobyerno ng Singapore, ang Proximity Housing Grant.
Hinihikayat ang pamilyang magkakalapit silang tumira.
May pera kang makukuha
kung magulang kang titira malapit sa anak mo
o anak kang pipili ng apartment
sa pampublikong pabahay malapit sa inyo.
Kung aalagaan ng anak ang magulang,
di madalas magkakasakit ang mga tao.
Sa pag-aaral na Aging Alone in America,
sa 100 taong nakalipas,
70% ng biyuda at biyudo sa US
ay kinupkop ng pamilya nila.
Ngayon, halos pareho na
ang biyuda at biyudong mag-isa sa bahay.
Ang Proximity Housing Grant ng Singapore
ay panalo sa paglaban ng ganitong kalakaran.
Sa pagitan ng 2015 at 2018, ang Housing Development Board
ay nagsabing 11,000 ng residente
ay bumili ng mga apartment malapit sa magulang o may asawang anak
sa tulong ng Proximity Housing Grant.
Alam nating pag pinasok mo ang magulang sa retirement home sa US,
bababa ang haba ng buhay nila ng dalawa hanggang anim na taon.
Kaya may henyo sa ideyang ito.
Di pinipilit sina Mama at Papa na tumira sa 'yo.
Hinihikayat silang tumira sa malapit.
Di lang makakabuti sa pamilya, nakakadagdag sa haba ng buhay.
Kung titingin sa social media o sa hashtag na longevity,
sa US, lagi itong tungkol sa mga anti-aging na gamot,
mga programa sa diyeta at ehersisyo.
Pero ang US ang pinakamaunlad na bansa
sa kasaysayan ng mundo.
Pero three-fourths ay sobra sa timbang o napakataba.
Bumagsak ang kaligayahan. Bumaba ang haba ng buhay.
Itong ginagawa sa Singapore, pwedeng palakihin?
Sa US, halimbawa…
Alam mo, madalas kong sabihing sadyang kakaiba ang Singapore.
Maliit kaming bansa.
City-state kami at nakakatulong ito.
Pwede kaming magka-free trade agreement, negosyasyon.
Pero pwedeng mahiram ang ilang hakbang.
Una, dapat may vision at hangarin saka mga layunin.
Dapat may mga tao kang tataya
sa pagbibigay ng malusog na buhay,
malusog na pamilya.
Paano gagawin itong public-private partnership?
Tingin ko, kung masasabi sa taga-US
na mapapababa mo ang gastos nila sa healthcare,
panalo na ang kalahati ng laban.
Ekonomiyang argumento para magkabenepisyo ang tao.
-Tama. -Napakalakas na ideya.
Ang turo ng Singapore, pwede ang pangmalawakang pagbabago.
Naniniwala akong ang pinakamabisang tool
sa paghubog ng mas malusog na kapaligiran ay nasa polisiya.
Dapat matutunan ito ng US.
Dapat matukoy ang magagandang polisiya at ipatupad.
Matapos patunayang gumana ang Blue Zone sa maliit na bayan ng Albert Lea,
nagpasya akong palakihin ito.
Ang mga insurance company pala
pati mga ospital at pribadong foundation
ay handang tumaya sa pagpapalusog ng mga lungsod.
Kinuha namin ang proyekto ng Blue Zone mula Albert Lea
at dinala sa mga beach ng Los Angeles
at sa buong Iowa.
Nagpapatuloy ang proyekto ng Blue Zone
para mas lumusog sa lugar n'yo.
Sa Fort Worth, tinaguriang Cowtown,
dito mas nakitang gagana ito kahit saan sa US.
Nakilala namin ang mayor, mga konsehal, superintendent ng eskuwela…
Bumaba ng 6% ang obesity sa kabataan sa Fort Worth.
Ayon sa Gallup Poll ng pinakamalusog na lungsod ng US,
"Nagbabago na ang Cowtown."
Paglipas ng limang taon, nakalkula ng Gallup
na nakatipid ang lungsod
ng higit one-fourth ng isang bilyon kada taon sa healthcare.
Naisip kong ang paggamit ng naaral natin sa Blue Zone
ay sampung beses na mas mahalaga
kaysa sa paghahanap ng ganitong lugar.
Pumupunta ang Blue Zones sa mga komunidad
na interesadong lumikha ng mas magandang kapaligiran.
Nasa South Phoenix launch tayo ng proyektong Blue Zone.
Pakikinig ang simula ng komunidad ng Blue Zone.
Sunod ang paggawa ng permanente
o medyo permanenteng pagbabago sa paligid.
Gusto kong marinig kung saan sa lugar n'yo
ang maaayos para mas madaling piliin ang mas malusog na opsiyon.
Marami kaming eksperto.
Nagsimula kami sa pagsusuri.
Masasabi kong pinakamahusay itong team sa US.
Hahamunin ko kayo.
Pakisabi kung paano natin itataas ang kasayahan dito
at ang haba ng buhay.
Ano'ng magagawa natin sa bukas na espasyong ito?
Isang park!
Isang lugar na mapupuntahan ng komunidad
na pwedeng gumawa ng harding pangkomunidad
para mas gumanda ang pananaw nila sa masustansiyang pagkain
pero dapat aralin nila. Dapat may itatanim
saka tagapaghikayat na gawin ito.
Isa lang ang opsiyon, ang lumabas sa kalyeng makotse.
Ayaw maglakad ng tao.
Dati itong pangunahing ruta.
Daanan ng 40,000 kotse bago nagka-highway.
Ngayon, di na ganoon ka-traffic.
Kung aalisin ang mga lane at magtira ng isa sa bawat direksiyon,
magagamit na ang bangketa.
Pambihira ang lakas ng mga lungsod.
Kung may malinaw na layunin,
sa ilang taon lang, malaki na ang mababago.
Sa susunod na sampung taon, pwedeng maging Blue Zone ang US.
Ang dapat lang gawin ay ibahin ang focus.
Hindi pananaw ng 330 milyong katao ang babaguhin.
Kapaligiran ang iibahin.
Isipin n'yo ang komunidad na pinakamura, pinakamarami, at pinakamasarap na pagkain
ay whole at plant-based.
Isipin ang mga kalyeng di lang pangkotse
pero pantao rin.
Mas madaling kumonekta at makihalubilo.
Na nagagawa ng tao ang pakay nila sa buhay araw-araw.
Turo ng Blue Zones na kaya itong abutin.
May bagong pananaw
sa pagpapahusay ng kalusugan at kapakanan ng bansa,
recipe ng pampahaba ng buhay.
Sa huli, may malaking kabatiran.
Ang mga magpapahaba at magpapalusog ng buhay natin
ay ang nagpapahalaga ng buhay natin.
ANG SERYENG ITO AY PANG-ALIW LANG, HINDI PANG-ABISONG MEDIKAL.
IKONSULTA SA DOKTOR ANG KALUSUGAN MO
KUNG IIBAHIN ANG DIYETA, EHERSISYO O PAMUMUHAY.
Tagapagsalin ng Subtitle: Libay Linsangan Cantor