1 00:00:10,135 --> 00:00:12,470 LÜTFEN BURADA YATANLARA SAYGI GÖSTERİN 2 00:00:24,649 --> 00:00:27,027 Öyle birini anlatacağım ki kendisi 3 00:00:27,110 --> 00:00:30,655 Mavi Bölgeler hakkındaki bütün düşünce yapımı değiştirdi. 4 00:00:31,781 --> 00:00:36,327 Yunanistan'ın İkarya adasında yaşayan Stamatis Moraitis diye bir adam. 5 00:00:43,960 --> 00:00:44,919 İşte bu o. 6 00:00:45,670 --> 00:00:49,674 Genç bir adamken Stamatis İkarya'yı terk edip Amerika'ya gitmiş 7 00:00:49,758 --> 00:00:52,260 çünkü kendine bir hayat kurmak istiyormuş. 8 00:00:52,927 --> 00:00:57,599 Çalışkan Yunan boyacı olarak iş bulup hemen para kazanmaya başlamış. 9 00:00:57,682 --> 00:01:00,477 Yeterince para kazanıp bir Chevrolet almış, 10 00:01:00,560 --> 00:01:02,437 bir Yunan Amerikalıyla evlenmiş 11 00:01:02,520 --> 00:01:04,481 ve banliyöde bir ev satın almış. 12 00:01:04,564 --> 00:01:08,234 Birkaç çocuğu olmuş, hoş bir Amerikan hayatı yaşıyormuş. 13 00:01:08,318 --> 00:01:11,863 Ama 66 yaşındayken nefes darlığı yaşamaya başlamış. 14 00:01:11,946 --> 00:01:15,658 Üç farklı doktora gitmiş, hepsi de ona aynı teşhisi koymuş. 15 00:01:15,742 --> 00:01:19,621 "İleri evre akciğer kanserisin. Altı ay ömrün kaldı." 16 00:01:21,122 --> 00:01:24,417 Kendi kendine, "Ya Amerika'ya gömüleceğim 17 00:01:24,501 --> 00:01:29,047 ya da atalarımın toprakları olan İkarya'ya gömüleceğim" demiş. 18 00:01:29,714 --> 00:01:34,552 Yani eşiyle birlikte İkarya'ya bir nevi ölmek için taşınmışlar. 19 00:01:41,059 --> 00:01:44,187 Ama sonraki altı ay içinde nefes alabilmeye, 20 00:01:44,270 --> 00:01:46,731 İkarya şarabı içmeye başlamış. 21 00:01:46,815 --> 00:01:48,817 Arkadaşlarıyla tekrar bağ kurmuş, 22 00:01:48,900 --> 00:01:52,070 bahçeye çıkıp üzüm bağı ekmiş. 23 00:01:52,153 --> 00:01:53,947 Sonra kendi kendine düşünmüş. 24 00:01:54,030 --> 00:01:57,367 "Bu üzümleri görecek kadar yaşayamayacağım 25 00:01:57,450 --> 00:01:58,618 fakat karım görecek 26 00:01:58,701 --> 00:02:02,038 ve bu üzümleri toplarken beni düşünecek." 27 00:02:03,414 --> 00:02:05,041 Aylar geçmiş. 28 00:02:05,125 --> 00:02:06,417 Sonra bir yıl. 29 00:02:06,501 --> 00:02:07,544 Ve sürüp gitmiş. 30 00:02:08,169 --> 00:02:11,381 Nasılsın? Ben Dan Buettner, memnun oldum. 31 00:02:11,464 --> 00:02:12,298 Teşekkürler. 32 00:02:13,133 --> 00:02:15,343 Nedense yaşlı görüneceğini düşündüm. 33 00:02:15,426 --> 00:02:16,344 Yaşlıyım. 34 00:02:16,427 --> 00:02:17,929 Ama hiç göstermiyorsun. 35 00:02:19,347 --> 00:02:22,475 Otuz beş yıl sonra, o 102 yaşındayken tanıştığımda 36 00:02:22,559 --> 00:02:25,937 hayatta olmakla kalmayıp hâlâ bu üzümleri topluyordu. 37 00:02:26,020 --> 00:02:28,857 Bir gazeteci olarak ona "Sırrın ne?" diye sordum. 38 00:02:28,940 --> 00:02:31,901 Omuzlarını silkip "Bilmem ki!" dedi. 39 00:02:32,652 --> 00:02:34,529 "Galiba ölmeyi unuttum." 40 00:02:37,073 --> 00:02:42,036 Stamatis daha çok egzersiz yapmadı. Yeni bir ilaca başlamadı. 41 00:02:42,120 --> 00:02:46,249 Hatta sağlıklı olmak için bilinçli bir şey yapmadı. 42 00:02:46,332 --> 00:02:49,711 Tek yaptığı çevresini değiştirmekti. 43 00:02:53,715 --> 00:02:57,635 Şuna kuvvetle inanıyorum, Amerika'da aşırı kilolu ve sağlıksızsanız 44 00:02:57,719 --> 00:03:00,180 bu muhtemelen sizin suçunuz değil. 45 00:03:00,263 --> 00:03:03,683 Hayatımızdaki çoğu fiziksel aktiviteyi 46 00:03:03,766 --> 00:03:05,476 mekanik araçlarla yapıyoruz. 47 00:03:05,560 --> 00:03:07,520 Birkaç adım atar atmaz 48 00:03:07,604 --> 00:03:11,316 karşınıza kurabiye, cips veya gazoz çıkıyor. 49 00:03:11,399 --> 00:03:14,986 Genetik olarak canımız yağ, tuz ve şeker çekiyor 50 00:03:15,069 --> 00:03:16,779 ve her fırsatta dinleniyoruz. 51 00:03:16,863 --> 00:03:20,867 Zorluk ve kıtlık ortamında evrilmişiz 52 00:03:20,950 --> 00:03:26,122 şimdi ise rahatlık ve bolluk ortamında yaşıyoruz. 53 00:03:26,623 --> 00:03:30,043 Bence aslında çevremizin kurbanlarıyız. 54 00:03:30,543 --> 00:03:34,631 Bu da bizi şu fikre yöneltiyor, daha sağlıklı bir Amerika istiyorsak 55 00:03:34,714 --> 00:03:39,969 çevremizi öyle bir şekillendireceğiz ki dünyadaki en uzun yaşayan insanların 56 00:03:40,053 --> 00:03:43,181 yetiştiği yerler nasılsa öyle olacak. 57 00:03:43,264 --> 00:03:45,391 Yani Mavi Bölgeler gibi. 58 00:03:51,898 --> 00:03:56,110 100 YIL YAŞAMAK: MAVİ BÖLGELERİN SIRLARI 59 00:03:57,028 --> 00:03:59,822 Bu Mavi Bölgeleri keşfettikten, 60 00:03:59,906 --> 00:04:02,992 binlerce sayfalık araştırma topladıktan, 61 00:04:03,076 --> 00:04:05,954 uzun yıllar boyunca gözlem yaptıktan sonra 62 00:04:06,037 --> 00:04:08,623 bu bölgeler çok farklı yerlerde olsalar da 63 00:04:08,706 --> 00:04:10,959 aralarında bir örüntü görüyorsunuz. 64 00:04:11,000 --> 00:04:12,043 SARDİNYA 65 00:04:12,126 --> 00:04:13,294 LOMA LINDA 66 00:04:13,378 --> 00:04:14,212 İKARYA 67 00:04:14,254 --> 00:04:17,548 Dünyanın neresinde uzun yaşama rastlarsanız rastlayın 68 00:04:17,632 --> 00:04:22,637 bu yerlerde hep aynı şartların mevcut olduğunu fark edeceksiniz. 69 00:04:22,720 --> 00:04:24,806 Genelde egzersiz yapmazlar. 70 00:04:25,890 --> 00:04:28,559 Bunun yerine işe, arkadaşlarına, 71 00:04:28,643 --> 00:04:30,436 yemeğe yürüyerek giderler. 72 00:04:30,937 --> 00:04:31,980 Bahçeleri vardır 73 00:04:32,063 --> 00:04:35,942 ve burada düşük tempolu, hafif fiziksel aktiviteler yaparlar. 74 00:04:36,025 --> 00:04:40,238 Ev işlerini ya da bahçe işlerini yapacak teknolojik imkânları yoktur. 75 00:04:41,072 --> 00:04:42,949 Doğal yollarla hareket ederler. 76 00:04:43,032 --> 00:04:45,493 EL İŞÇİLİĞİ - BAHÇECİLİK - YÜRÜYÜŞ DOĞAL HAREKETLER 77 00:04:45,576 --> 00:04:47,996 Fiziksel aktiviteleri spordan daha fazla. 78 00:04:48,079 --> 00:04:52,458 Sağlığın anahtarı bu. Çevik olmak. 79 00:04:53,042 --> 00:04:54,043 Şuna bak! 80 00:04:56,838 --> 00:04:58,381 Bakış açıları doğru. 81 00:04:58,881 --> 00:05:01,968 Bizimle aynı stresi yaşıyorlar 82 00:05:02,051 --> 00:05:04,429 ama kutsal günlük ritüelleri ile 83 00:05:04,512 --> 00:05:08,641 stresi ve beraberinde gelen enflamasyonu azaltıyorlar. 84 00:05:08,725 --> 00:05:11,185 Genelde huzurluyum. 85 00:05:11,269 --> 00:05:13,646 Kaygı, sana hiçbir yarar sağlamaz. 86 00:05:14,355 --> 00:05:16,899 İnanç temelli bir topluluğa aitler 87 00:05:16,983 --> 00:05:18,234 ve hep aktifler. 88 00:05:18,735 --> 00:05:20,069 Şekerleme yaparlar. 89 00:05:20,820 --> 00:05:22,071 Ziyafet çekerler. 90 00:05:22,822 --> 00:05:25,658 "Gaye" anlamına gelen kelimeleri var. 91 00:05:25,742 --> 00:05:27,785 Okinawa'lılarda ikigai. 92 00:05:27,869 --> 00:05:30,121 Kosta Rikalılarda plan de vida. 93 00:05:30,204 --> 00:05:33,249 Yani sabah neden gözlerini açtıklarını biliyorlar 94 00:05:33,333 --> 00:05:36,377 ve her gün yeteneklerini konuşturuyorlar. 95 00:05:36,461 --> 00:05:38,755 RAHATLAMAK - İNANÇ - GAYE BAKIŞ AÇISI 96 00:05:38,838 --> 00:05:41,049 Yemek söz konusu olduğunda ise 97 00:05:41,132 --> 00:05:44,010 lezzetli şeyler yemeye bayılıyorlar. 98 00:05:44,093 --> 00:05:47,221 Büyük çoğunluğu bitkisel kaynaklıdır. 99 00:05:47,305 --> 00:05:49,390 Kepekli tahıllar, 100 00:05:49,474 --> 00:05:50,391 yeşillikler, 101 00:05:50,475 --> 00:05:52,143 tatlı patates gibi yumrular, 102 00:05:52,226 --> 00:05:53,144 kuru yemişler. 103 00:05:53,227 --> 00:05:56,606 Fasulye, dünyadaki tüm uzun yaşam diyetlerinin yapı taşı. 104 00:05:56,689 --> 00:05:58,941 İyi haber ne mi? Şarap da bu listede. 105 00:05:59,025 --> 00:06:01,402 Her gün içilecek en iyi çay nedir? 106 00:06:02,403 --> 00:06:03,237 Şarap. 107 00:06:05,406 --> 00:06:07,909 Ne yemedikleri de önemli. 108 00:06:07,992 --> 00:06:10,703 Okinawa'lıların dâhiyane bir sözü vardır, 109 00:06:10,787 --> 00:06:12,288 "hara hachi bu." 110 00:06:12,372 --> 00:06:15,875 Midenin yüzde sekseni dolunca yemeyi bırakmak demektir. 111 00:06:15,958 --> 00:06:17,752 Ailece yemek yerler. 112 00:06:17,835 --> 00:06:20,213 Yemekten önce şükranlarını sunarlar 113 00:06:20,296 --> 00:06:21,756 ve yavaş yerler 114 00:06:21,839 --> 00:06:24,384 çünkü yemek yerken sohbet ederler. 115 00:06:24,467 --> 00:06:27,178 Böylece gün sonunda fütursuzca aşırı yemezler. 116 00:06:27,220 --> 00:06:29,430 BİTKİSEL - ŞARAP - ÖLÇÜLÜ OLMA BİLİNÇLİ BESLENME 117 00:06:29,514 --> 00:06:31,766 Yani en önemlisi bağ kurmaları. 118 00:06:31,849 --> 00:06:35,853 Muhtemelen uzun ömür formülünün yarısı aileyi ön planda tutmaları. 119 00:06:36,437 --> 00:06:39,524 Yaşlanan aile bireylerini yanlarında tutuyorlar. 120 00:06:39,607 --> 00:06:42,026 Onları huzurevlerine tıkmıyorlar. 121 00:06:42,110 --> 00:06:46,072 Partnerlerine ve eşlerine yatırım yaparak bir arada kalıyorlar. 122 00:06:46,155 --> 00:06:50,868 Çocuklara yatırım yapıyorlar ki çocuklar onları huzurevine yatırmasın. 123 00:06:51,411 --> 00:06:55,665 Ayrıca yakın çevrelerine de özel ilgi gösteriyorlar. 124 00:06:55,748 --> 00:06:57,917 Okinawa'lılar buna moai dese de 125 00:06:58,000 --> 00:07:01,838 esasında ömür boyu yatırım yapılan bir arkadaş grubudur. 126 00:07:01,921 --> 00:07:04,549 Doğru arkadaşlara sahip olmak en büyük sırdır 127 00:07:04,632 --> 00:07:07,677 zira Mavi Bölgelerdeki insanların doğru olanı yapıp 128 00:07:07,760 --> 00:07:09,887 yanlıştan kaçınmalarına önayak olur. 129 00:07:09,971 --> 00:07:12,974 Böylece ömürlerini kısaltacak hastalık kapmazlar. 130 00:07:13,057 --> 00:07:15,393 AİLE - ORTAKLIK - DOĞRU ARKADAŞ BAĞLANMA 131 00:07:15,476 --> 00:07:18,729 BAKIŞ AÇISI - BİLİNÇLİ BESLENME BAĞLANMA - DOĞAL HAREKET 132 00:07:18,771 --> 00:07:22,066 Beş Mavi Bölgenin ortak paydaları işe yarıyor! 133 00:07:24,444 --> 00:07:28,072 İhtiyacım olan şey bunu ispatlayacak bir fırsattı. 134 00:07:35,455 --> 00:07:38,082 Başkan konuştuktan sonra siz devralırsınız. 135 00:07:38,791 --> 00:07:39,625 Tamam, harika. 136 00:07:39,709 --> 00:07:41,002 -Tamam mı? -Harika. 137 00:07:41,752 --> 00:07:43,129 Pekâlâ. Hazır mısınız? 138 00:07:43,212 --> 00:07:44,672 ALBERT LEA ŞEHRİ MINNESOTA 139 00:07:44,755 --> 00:07:50,720 Bu projenin amacı yaşam beklentisini 10.000 yıl arttırmak. 140 00:07:50,803 --> 00:07:54,515 Büyük bir sayı gibi duyuluyor, peki ne anlama geliyor? 141 00:07:54,599 --> 00:08:00,146 Amacımız Albert Lea'deki katılımcıların yaşam beklentisini iki yıl arttırmak. 142 00:08:00,855 --> 00:08:03,524 2009'da kafa yormaya başladım. 143 00:08:03,608 --> 00:08:06,986 Mavi Bölgelerde edindiğim fikirleri alıp, 144 00:08:07,069 --> 00:08:08,446 Amerika'da uygulayıp 145 00:08:08,529 --> 00:08:12,533 gerçekten ihtiyacı olan bir toplumda hayata geçirebilir miyim? 146 00:08:13,034 --> 00:08:16,579 O zamanki en iyi uzmanlara ulaştım. 147 00:08:16,662 --> 00:08:21,250 "Mavi Bölge oluşturmak istiyorsan 20.000 kişilik bir şehirle başla" dediler. 148 00:08:21,334 --> 00:08:24,253 Bu kadar insan olunca belediye sayılıyor. 149 00:08:24,962 --> 00:08:29,383 Nihayetinde 18.000 kişilik bir şehir olan Albert Lea, Minnesota'yı seçtik. 150 00:08:29,967 --> 00:08:31,427 Çoğu küçük şehir gibi 151 00:08:31,511 --> 00:08:35,431 âdeta Amerika'nın sağlığını yansıtıyordu. 152 00:08:35,515 --> 00:08:38,351 Yine de güzel bir şehrin izlerini taşıyordu. 153 00:08:39,310 --> 00:08:41,354 Albert Lea'deki ilk günümüzü hatırlıyorum. 154 00:08:41,437 --> 00:08:45,566 Şehrin tüm liderlerini bir odada toplayıp sunum yapmıştım. 155 00:08:45,650 --> 00:08:48,569 Yani insanlar genç görünüp genç hissedecek. 156 00:08:49,111 --> 00:08:52,740 Uzun yaşayacaklar ve kalp damar hastalıkları oranları düşecek. 157 00:08:52,823 --> 00:08:54,575 İnsanlar şaşkına dönmüştü. 158 00:08:54,659 --> 00:08:56,369 Ben ise terliyordum 159 00:08:56,452 --> 00:08:58,371 çünkü anlamadıklarını sanmıştım. 160 00:08:58,454 --> 00:09:00,206 Sorusu olan var mı? 161 00:09:03,459 --> 00:09:06,712 Hatırlıyorum da yerel bir çiftlik sigortacısı, 162 00:09:06,796 --> 00:09:08,297 uzunca bir adam, 163 00:09:08,381 --> 00:09:12,885 ayağa kalkıp demişti ki "Şehrin buna ihtiyacı var!" 164 00:09:12,969 --> 00:09:17,223 Ve Bob Graham, yani şehrin bir diğer gözü pek figürü, 165 00:09:17,306 --> 00:09:21,644 nispeten yaşlı bir adam, dedi ki "Evet, bunu burada hayata geçirmeliyiz." 166 00:09:21,727 --> 00:09:22,937 Ve böylece 167 00:09:23,020 --> 00:09:26,023 liderlerin sözleri domino etkisi yarattı. 168 00:09:27,483 --> 00:09:31,946 MAVİ BÖLGELER PROJESİ AÇILIŞ MİTİNGİ - 2009 YAZI 169 00:09:33,406 --> 00:09:36,033 Öz Zindelik Testi diye bir şey geliştirerek 170 00:09:36,117 --> 00:09:38,703 ortalama bir insanın yaşam süresini hesapladık. 171 00:09:39,287 --> 00:09:41,622 İnsanların VKİ'sini, ne yediğini 172 00:09:41,706 --> 00:09:44,125 ve pek çok sağlık tutumunu öğrendik. 173 00:09:44,208 --> 00:09:46,544 Bu da bize bir başlangıç noktası sundu. 174 00:09:46,627 --> 00:09:52,300 Sonraysa çevrelerini sistemsel bir şekilde azar azar değiştirmeye başladık. 175 00:09:52,800 --> 00:09:55,469 Beş Mavi Bölgeyi seyahat ederek artık 176 00:09:55,553 --> 00:09:58,598 en uzun yaşayan insanların ne yaptığını anlamıştım. 177 00:09:58,681 --> 00:10:01,267 Bilinçli beslenmişler, hareket etmişler. 178 00:10:01,350 --> 00:10:04,228 Bakış açıları doğruydu, bağlanmayı biliyorlardı. 179 00:10:05,646 --> 00:10:10,234 Ama asıl fikir bu fikirleri hayata geçirmekti. 180 00:10:11,235 --> 00:10:13,863 Denediğimiz ilk şey moai konseptiydi. 181 00:10:14,572 --> 00:10:19,827 Albert Lea'da insanları bir araya toplayıp küçük gruplara ayırdık. 182 00:10:19,910 --> 00:10:23,205 İşe yarayacağını bile bilmiyordum. Hiçbir fikrim yoktu. 183 00:10:23,289 --> 00:10:24,707 Onlara meydan okudum. 184 00:10:24,790 --> 00:10:27,918 "On hafta boyunca birlikte yürüyeceksiniz." 185 00:10:28,002 --> 00:10:31,172 Biliyor musunuz? Birkaç yıl sonra haberlerde gördük ki 186 00:10:31,255 --> 00:10:35,259 bu arkadaşlıkların neredeyse yarısı devam etmiş. 187 00:10:35,343 --> 00:10:38,012 Hepsi moai sayesinde. 188 00:10:38,095 --> 00:10:42,141 Alice, bu yürüyüş grubu olmasa sence hiç tanışır mıydınız? 189 00:10:42,224 --> 00:10:44,268 Hayır, sanmıyorum. 190 00:10:44,352 --> 00:10:46,270 -Yepyeni arkadaşlıklar. -Yepyeni. 191 00:10:47,855 --> 00:10:51,942 Bütün bu Mavi Bölgelerin gaye anlamı taşıyan özgün sözcükleri var. 192 00:10:52,026 --> 00:10:57,865 Loma Linda bize gönüllülüğün ve başkalarına bakmanın gücünü gösterdi. 193 00:10:57,948 --> 00:11:02,995 Biz de derhâl onlara gönüllü programları oluşturduk. 194 00:11:03,079 --> 00:11:06,248 Gönüllülük yapanlar daha az kalp hastalığı geçiriyor. 195 00:11:06,332 --> 00:11:08,084 Daha hafifler 196 00:11:08,167 --> 00:11:12,713 ve belirgin bir ölçüde daha düşük sağlık masrafları var. 197 00:11:12,797 --> 00:11:15,591 Sonra beslenme tedbirlerini uygulamaya geçtik. 198 00:11:16,384 --> 00:11:21,138 Sağlıklı marketler ve restoranlar görmeye başladık. 199 00:11:24,225 --> 00:11:25,393 En nihayetinde 200 00:11:25,476 --> 00:11:29,605 biraz atıl durumda olan bir ana cadde vardı 201 00:11:30,314 --> 00:11:34,276 ve Albert Lea'daki dört mahallenin hiçbiri 202 00:11:34,360 --> 00:11:37,655 şehir merkezine yürüyerek gidemiyordu. 203 00:11:38,239 --> 00:11:42,159 Belediye ile çalışarak şehri yürünebilir ve yaşanabilir kıldık. 204 00:11:42,243 --> 00:11:43,661 Bisiklet yolları yaptık. 205 00:11:43,744 --> 00:11:46,956 Yakındaki bir gölün etrafına yürüyüş yolları yaptık. 206 00:11:47,039 --> 00:11:48,165 Kaldırım döşeyerek 207 00:11:48,249 --> 00:11:53,504 Albert Lea'deki çoğu mahalle sakininin şehir merkezine yürüyebilmesini sağladık. 208 00:11:57,675 --> 00:12:00,469 Öz Zindelik Testini ikinci kez yaptığımızda 209 00:12:00,553 --> 00:12:05,182 yaşam beklentisinin umduğumuzdan bile daha çok yükseldiğini gördük. 210 00:12:05,266 --> 00:12:07,435 Bu da heyecan yaratıyordu. 211 00:12:07,518 --> 00:12:10,730 Hatta ulusal televizyon kanalları haber yapmaya geldi. 212 00:12:10,813 --> 00:12:12,314 Beklentilerinizi aştınız. 213 00:12:12,398 --> 00:12:15,109 İnsanların ömrüne iki yıl eklemeyi umuyordunuz. 214 00:12:15,192 --> 00:12:16,110 Hâlbuki siz... 215 00:12:16,193 --> 00:12:19,029 -3,1 yıl ekledik. Harika. -3,1 yıl! 216 00:12:19,113 --> 00:12:22,366 ALBERT LEA'NİN SAĞLIK ÇAĞRISI BAŞARILI 217 00:12:22,450 --> 00:12:25,536 MINNESOTA ŞEHRİ DAHA SAĞLIKLI VE UZUN ÖMÜRLÜ 218 00:12:25,619 --> 00:12:28,038 SAĞLIK PROJESİ YAŞAM SÜRESİNİ UZATIYOR 219 00:12:30,374 --> 00:12:34,879 Amerika'nın küçük bir kentinde Mavi Bölge oluşturabileceğimizi öğrendik. 220 00:12:35,629 --> 00:12:38,090 Bu koca bir ulus için de işe yarar mıydı? 221 00:12:38,758 --> 00:12:41,594 Bu soru beni gezegenin diğer ucuna götürdü. 222 00:12:41,677 --> 00:12:46,390 Orada gelecekteki bir Mavi Bölge için vizyon sunan bir ada buldum. 223 00:12:46,474 --> 00:12:49,059 Mavi Bölge 2.0. 224 00:12:59,320 --> 00:13:01,572 Singapur yapılandırılmış bir toplum. 225 00:13:02,823 --> 00:13:05,534 Karşımızda Güneydoğu Asya'da küçük bir ada var. 226 00:13:05,618 --> 00:13:08,621 Sadece 48 km uzunluğunda ve 25 km genişliğinde. 227 00:13:09,371 --> 00:13:11,540 Burası karmaşık bir kent toplumu. 228 00:13:11,624 --> 00:13:16,921 Fütürist gökdelenlerle dolu ve 5,8 milyonluk nüfusa sahip. 229 00:13:18,255 --> 00:13:22,760 Ama dünyanın en mutlu nüfusuna ev sahipliği yapmanın yanı sıra 230 00:13:22,843 --> 00:13:24,595 en zengin nüfus da burada. 231 00:13:25,095 --> 00:13:29,016 Asıl sıra dışı olan şey ise bir nesil geriye giderseniz 232 00:13:29,099 --> 00:13:34,814 Singapur aslında ortalamanın altında yaşam beklentisine sahip balıkçı köyüymüş. 233 00:13:34,897 --> 00:13:36,732 Şimdiyse küresel bir araştırma 234 00:13:36,816 --> 00:13:40,945 dünyanın en sağlıklı yaşam süresine sahip olduklarını gösterdi. 235 00:13:42,029 --> 00:13:46,033 İnsanlar hastalık veya sakatlık olmaksızın yaşayabiliyor. 236 00:13:51,372 --> 00:13:53,457 Dr. Chow, şöyle sorayım. 237 00:13:53,541 --> 00:13:55,876 Biliyorsun ki Singapur'dayız. 238 00:13:55,960 --> 00:14:01,674 Çünkü çalışmalara göre buradaki insanlar dünyadaki en sağlıklı uzun ömre sahip. 239 00:14:02,216 --> 00:14:05,261 Bize kalırsa sen bunun müthiş bir örneğisin. 240 00:14:05,344 --> 00:14:09,014 93 yaşındasın ve hâlâ ameliyat yapıyorsun. 241 00:14:09,098 --> 00:14:10,683 Kaligrafi yapıyorsun. 242 00:14:10,766 --> 00:14:13,477 Bu inanılmaz zindeliği nasıl açıklıyorsun? 243 00:14:13,561 --> 00:14:17,106 Bu kadar yaşayacağımı hiç tahmin etmezdim. 244 00:14:17,189 --> 00:14:18,566 İşimden keyif alıyorum. 245 00:14:19,066 --> 00:14:21,902 Hastayı iyileştirince mutlu hissediyorum. 246 00:14:22,736 --> 00:14:25,197 Ne yapıyoruz şimdi? 247 00:14:26,198 --> 00:14:28,951 -Tansiyonuna bakıyorum. -Tamam. Benim... 248 00:14:29,034 --> 00:14:29,869 Çok iyi! 249 00:14:29,952 --> 00:14:31,120 Güzel ha! Ne çıktı? 250 00:14:31,203 --> 00:14:35,124 122'ye 80. Oldukça standart. 251 00:14:35,207 --> 00:14:36,500 -Güzel. -Evet. 252 00:14:36,584 --> 00:14:39,461 100 yaşına kadar yaşamak istesem 253 00:14:39,545 --> 00:14:42,089 bana ne tavsiye ederdin? 254 00:14:42,172 --> 00:14:45,843 -Her gün çok çalışıp dürüst olmalıyız. -Evet. 255 00:14:46,468 --> 00:14:47,970 Çok çalış, dürüst ol. 256 00:14:48,053 --> 00:14:50,598 Evet. En önemlisi de mütevazı ol. 257 00:14:50,681 --> 00:14:52,433 -Mütevazı. -Kolay değildir. 258 00:14:53,058 --> 00:14:58,272 Duyduğuma göre teniste iyiymişsin. Öğrendim ki tüm spor dalları içinde 259 00:14:58,772 --> 00:15:02,109 tenis oynayanlar en uzun beklenen yaşam süresine sahip. 260 00:15:02,192 --> 00:15:03,986 Tenisten mi kazandın? 261 00:15:04,069 --> 00:15:05,654 Hayır, bu karaoke'den. 262 00:15:05,738 --> 00:15:07,406 -Karaoke mi? -Evet. 263 00:15:07,489 --> 00:15:10,200 Hayret bir şey. On parmağında on marifet. 264 00:15:11,035 --> 00:15:14,788 20 yılın büyük bir kısmını Mavi Bölgeleri bulmak için harcadım 265 00:15:14,872 --> 00:15:16,081 ve çoğu bölgede 266 00:15:16,165 --> 00:15:20,336 yüzyıllarca hatta binyıllarca var olan kültürlere rastladım. 267 00:15:20,419 --> 00:15:25,591 Ama 1960'larda buradaki yaşam süresi bugünkünden 20 yıl daha düşüktü. 268 00:15:25,674 --> 00:15:28,802 -Evet. -Peki Singapur bunu nasıl başarıyor? 269 00:15:28,886 --> 00:15:30,804 Doğal kaynaklarımız yok. 270 00:15:30,888 --> 00:15:33,641 Doğal kaynağımız insanlar. 271 00:15:33,724 --> 00:15:37,937 Siyaset yapmak insanların hayatını iyileştirmektir. 272 00:15:38,020 --> 00:15:42,524 Bu yüzden Singapur'da uyuşturucuya karşı çok ağır cezalar var. 273 00:15:42,608 --> 00:15:44,944 Silah taşıyanlar için de öyle. 274 00:15:45,027 --> 00:15:48,572 Böylece halkımız güvenliğinden endişe duymuyor. 275 00:15:48,656 --> 00:15:50,282 Ama sadece bu da değil. 276 00:15:50,366 --> 00:15:52,701 Memuriyette bir söz vardır. 277 00:15:52,785 --> 00:15:57,122 "Politika uygulamadır. Uygulama politikadır." 278 00:15:57,873 --> 00:16:00,042 Singapur dirsek temasıyla çalışır. 279 00:16:00,876 --> 00:16:03,587 Misal Singapur'da diyabete karşı bir savaş var. 280 00:16:03,671 --> 00:16:07,549 İnsanlar çok fazla şeker tüketiyor. Yanlış gıdaları yiyorlar. 281 00:16:07,633 --> 00:16:11,345 Peki ne yapacağız? Singapur hükûmeti ne yapacak? 282 00:16:11,428 --> 00:16:14,098 Kendinize yardım etmenize yardım ediyorlar. 283 00:16:23,148 --> 00:16:24,191 Geçmiş yıllarda 284 00:16:24,274 --> 00:16:27,152 Singapur'un yemekleri o kadar sağlıklı değildi. 285 00:16:27,236 --> 00:16:31,115 Abur cubur yerlerdi. Yemeklerinde çokça yağ ve şeker bulunurdu. 286 00:16:31,615 --> 00:16:36,286 Ama çevrelerini değiştirmek için adım atmayı başardılar. 287 00:16:36,370 --> 00:16:39,456 Böylece sağlıklı seçimler yapmak daha kolay oldu. 288 00:16:39,540 --> 00:16:42,668 Mesela esmer pirinç beyaz pirinçten çok daha sağlıklı. 289 00:16:42,751 --> 00:16:46,922 Esmer pirinçte daha çok lif var. O yüzden esmer pirinci teşvik ederek 290 00:16:47,006 --> 00:16:49,216 daha uygun ve yaygın hâle getirdiler. 291 00:16:51,635 --> 00:16:53,637 Gazoz, şekerli içecekler 292 00:16:53,721 --> 00:16:57,516 çoğu diyette rafine şekerin bir numaralı kaynağıdır. 293 00:16:57,599 --> 00:17:02,438 Singapur bir anlaşma yaparak gazozlardaki şeker miktarını sınırladı. 294 00:17:02,521 --> 00:17:06,025 Amerika gibi yerlerde neredeyse hiç duyulmamış bir fikir. 295 00:17:08,110 --> 00:17:11,196 Nihayetinde satıcılar için bir program oluşturdular. 296 00:17:11,280 --> 00:17:13,073 Onların deyimiyle seyyarlar. 297 00:17:13,157 --> 00:17:16,368 Sağlıklı yiyecek satıyorlarsa bir tabela asarak 298 00:17:16,452 --> 00:17:20,497 daha sağlıklı bir seçim arayışında olan müşterileri çekeceklerdi. 299 00:17:20,581 --> 00:17:23,417 Yani anlayacağınız üzere bu ortamı yaratarak 300 00:17:23,500 --> 00:17:26,003 yönlendirmeler ve hazır seçeneklerle 301 00:17:26,086 --> 00:17:29,506 sağlıklı seçeneği kaçınılmaz seçenek hâline getiriyorlar. 302 00:17:37,598 --> 00:17:41,518 Burası dünyadaki en yoğun nüfuslu ülke. 303 00:17:41,602 --> 00:17:44,772 Yoğun bir saatteyiz ve trafik fena değil. 304 00:17:44,855 --> 00:17:48,025 Evet çünkü arabalar çok pahalı. 305 00:17:48,108 --> 00:17:51,487 Bu arabanın Amerika'daki fiyatı 100 bin dolar. 306 00:17:51,570 --> 00:17:54,156 Bu araba Singapur'da ne kadar? 307 00:17:54,239 --> 00:17:55,157 250 bin. 308 00:17:55,240 --> 00:17:57,576 -İki buçuk kat daha fazla. -Aynen öyle. 309 00:17:57,659 --> 00:18:00,579 Araç kullanma hakkı için de ödeme gerek, değil mi? 310 00:18:00,662 --> 00:18:02,039 -Evet. -O ne kadar? 311 00:18:02,122 --> 00:18:06,335 Şu anda yaklaşık 100 bin Singapur doları. 312 00:18:06,418 --> 00:18:08,253 Kâğıt parçası. Araba falan yok. 313 00:18:09,254 --> 00:18:11,632 Bunları duyunca aklıma şu soru geldi, 314 00:18:11,715 --> 00:18:15,344 "Arabaları aşırı pahalı yapmanın hikmeti nedir?" 315 00:18:15,427 --> 00:18:18,972 Fark ettim ki bunu anlamak için Amerika'ya bakmamız gerek. 316 00:18:19,765 --> 00:18:23,185 İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra ekonomimiz o kadar iyiydi ki 317 00:18:23,268 --> 00:18:27,106 şehirlerin dışına yeni evler inşa ettik. 318 00:18:27,815 --> 00:18:31,110 Bu banliyölere ulaşabilmek için otoyollar inşa ettik. 319 00:18:31,735 --> 00:18:37,825 İnsanlar artık uzun mesafe yol katediyordu ve böylece araba bağımlılığı oluştu. 320 00:18:38,492 --> 00:18:41,912 Amerikan Rüyası'na göre evin, bahçen ve araban olacaktı. 321 00:18:41,995 --> 00:18:44,164 Şehirde arabanla işe gidecektin. 322 00:18:44,248 --> 00:18:49,128 Bunun bedeli ise bir zamanlar yayalar için tasarlanan sokakların 323 00:18:49,211 --> 00:18:52,381 daha fazla şerit uğruna genişletilmesi oldu. 324 00:18:52,881 --> 00:18:57,845 Bugün arabanın içinde harcadığımız vakit 1980'lere kıyasla iki kat daha fazla. 325 00:18:57,928 --> 00:19:01,807 Tüm bunlar araba şirketleri ve fast food restoranları için harika 326 00:19:01,890 --> 00:19:03,725 ama biz de bu yemi yuttuk. 327 00:19:04,726 --> 00:19:08,272 Singapur büyüdükçe muhtemelen benzer bir sorunla karşılaştı 328 00:19:08,355 --> 00:19:11,525 zira giderek bu küçük adanın nüfusu büyüyordu. 329 00:19:12,609 --> 00:19:14,987 Herkesin iki arabası olsaydı, 330 00:19:15,070 --> 00:19:18,574 yani bu ufacık toprak parçasında on milyon araç olsaydı 331 00:19:18,657 --> 00:19:20,200 nasıl bir manzara olurdu? 332 00:19:21,410 --> 00:19:22,411 Trafik keşmekeşi. 333 00:19:26,373 --> 00:19:28,125 Kimse bir yere gidemezdi! 334 00:19:29,459 --> 00:19:32,379 Amerika'da insanların %80'i araç sahibi. 335 00:19:32,462 --> 00:19:34,882 Buradaysa %11'i. 336 00:19:34,965 --> 00:19:38,844 Yine de insanlar ulaşımda sorun yaşamıyor. 337 00:19:38,927 --> 00:19:41,263 Toplu taşıma çok rahat. 338 00:19:41,346 --> 00:19:43,140 Nerede yaşarsan yaşa 339 00:19:43,223 --> 00:19:46,518 10-15 dakika içerisinde tren istasyonuna gidebilirsin. 340 00:19:48,562 --> 00:19:52,858 Singapur'da toplu taşıma o kadar yaygın ve erişilebilir ki 341 00:19:52,941 --> 00:19:55,819 nüfusun neredeyse yarısı 342 00:19:55,903 --> 00:20:01,450 gündelik olarak kullanıyor. Buna karşılık Amerika'da bu oran %5. 343 00:20:01,533 --> 00:20:05,370 İnsanlar trenlere ve otobüslere bisiklet yollarını kullanarak 344 00:20:05,454 --> 00:20:08,665 ve araba vergileriyle ödenen geçitler ile ulaşıyorlar. 345 00:20:08,749 --> 00:20:12,628 Genelde adada bulunan 350 parktan birinden geçiyorlar. 346 00:20:12,711 --> 00:20:15,964 Burada devlet destekli egzersiz programları var. 347 00:20:16,048 --> 00:20:18,425 Topluluk ve arkadaşlık inşa ediyorlar. 348 00:20:19,134 --> 00:20:23,722 Bunların hepsi insanları arabaların üstünde tutmaları sayesinde. 349 00:20:33,982 --> 00:20:36,652 NG BEE KIA YAŞ 77 350 00:20:39,154 --> 00:20:41,198 Hep bu kadar formda mıydınız? 351 00:20:41,281 --> 00:20:44,493 Hong Kong'dan geldim, orada böyle spor tesisleri yoktu. 352 00:20:44,576 --> 00:20:46,578 NGAI HIN KWOK YAŞ 73 353 00:20:46,662 --> 00:20:50,666 Singapur'a geldiğimde her yerde bu spor tesislerini gördüm. 354 00:20:50,749 --> 00:20:53,085 Ben de barfiks çalışmaya başladım. 355 00:20:53,168 --> 00:20:55,420 Her muhitte bir spor köşesi var. 356 00:20:55,504 --> 00:20:59,424 Anlıyor musun? Devlet bizi spor yapmaya teşvik ediyor. 357 00:21:00,300 --> 00:21:03,762 Ulaşımı nasıl sağlıyorsunuz? Arabanız var mı? 358 00:21:03,845 --> 00:21:07,933 Metro istasyonlarına yürürüm ve alışveriş yaparım. 359 00:21:08,642 --> 00:21:10,394 İş için metroyu kullanıyorum. 360 00:21:10,477 --> 00:21:13,522 Günde kaç kilometre yürüyorsunuz? 361 00:21:13,605 --> 00:21:14,940 En az 10.000 adım. 362 00:21:15,440 --> 00:21:19,778 Neredeyse altı buçuk kilometrelik yürüyüş, o da bir buçuk saat sürer. 363 00:21:20,737 --> 00:21:22,614 Sırf hayatınızı yaşarken bile 364 00:21:22,698 --> 00:21:26,660 egzersize kıyasla üç kat fazla fiziksel aktivite yapıyorsunuz. 365 00:21:27,744 --> 00:21:29,079 Çok şanslıyız. 366 00:21:37,337 --> 00:21:42,926 Singapur'un diğer bir ilginç boyutu da insanların %80'inin ev sahibi olması. 367 00:21:43,010 --> 00:21:45,595 Kendi evleri olunca daha iyi bakıyorlar. 368 00:21:45,679 --> 00:21:48,598 Komşularına yatırım yapınca topluluk gelişiyor. 369 00:21:49,099 --> 00:21:52,477 Bunun fevkalade bir örneği de Kampung Admiralty'dir. 370 00:21:53,770 --> 00:21:57,899 Devlet destekli bir konut projesi olarak 371 00:21:57,983 --> 00:22:02,821 55 yaş üstü vatandaşların ev sahibi olması için tasarlandı. 372 00:22:04,489 --> 00:22:08,785 Burası bir kampung, Malaycada "köy" demek. 373 00:22:09,870 --> 00:22:14,374 Ekibin vizyonu tam olarak şuydu, burada nasıl bir kampung oluşturabiliriz? 374 00:22:14,958 --> 00:22:17,919 Konsept basitçe kulüp sandviçine benziyor. Biz... 375 00:22:18,003 --> 00:22:20,172 -Kulüp sandviçi mi? -Kulüp sandviçi. 376 00:22:20,255 --> 00:22:24,968 Tüm sakinleri dikey olarak katmanlamak istiyorduk. 377 00:22:25,052 --> 00:22:27,721 En üstte yaşlıların daireleri var. 378 00:22:27,804 --> 00:22:29,931 Çatılarımız tamamen peyzajlı. 379 00:22:30,015 --> 00:22:33,101 Yani yaşlıların aktif kalmasını sağladığı doğru. 380 00:22:33,185 --> 00:22:35,937 İkinci katta ise tıp merkezi var. 381 00:22:36,021 --> 00:22:38,315 Alt katmanda halka açık bir plaza var. 382 00:22:38,398 --> 00:22:42,736 İnsanların etkileşimde bulunabileceği bir alan sunuyor. 383 00:22:42,819 --> 00:22:44,321 Çevredeki sakinler 384 00:22:44,404 --> 00:22:47,908 trene binmek için sürekli bu binadan geçiyor. 385 00:22:47,991 --> 00:22:50,744 Buraya toplu taşımayla gelmek kolay mı? 386 00:22:50,827 --> 00:22:53,497 Yani onları bir araya tıkmaktan ziyade 387 00:22:54,164 --> 00:22:55,665 bir araya getiriyorsunuz. 388 00:22:55,749 --> 00:22:58,752 Temas sağlayabilecekleri bir alan oluşturuyorsunuz. 389 00:22:58,835 --> 00:22:59,961 Doğru. 390 00:23:00,045 --> 00:23:05,342 Düşünüyorum da Kosta Rika, Okinawa veya Sardinya'da 391 00:23:06,134 --> 00:23:08,428 köyde yaşayan insanlar görmüştüm. 392 00:23:08,512 --> 00:23:10,639 Doğaya çok yakınlar. 393 00:23:10,722 --> 00:23:12,808 Yaşlılar ile gençler temas hâlinde. 394 00:23:12,891 --> 00:23:16,853 Yemek yiyebileceğiniz bir merkez var. 395 00:23:16,937 --> 00:23:18,397 Bence çok iyileştirici 396 00:23:18,480 --> 00:23:23,402 ama bazen bunu bilimsel olarak ölçmek epey zor. 397 00:23:23,485 --> 00:23:26,655 Aslında bir çalışmaya göre 398 00:23:26,738 --> 00:23:33,245 gündelik hayatta yaşadığımız etkileşimler, mesela postacıyla 399 00:23:33,328 --> 00:23:35,747 otobüs durağında tanıştığınız kişiyle, 400 00:23:35,831 --> 00:23:37,457 baristalarla olsun, 401 00:23:37,541 --> 00:23:41,294 diyet ve egzersize nazaran daha iyi bir uzun ömür göstergesi. 402 00:23:41,378 --> 00:23:43,755 Bence insanların kaçırdığı nokta 403 00:23:43,839 --> 00:23:46,967 yalnızlığın çevresel bir faktör olduğu. 404 00:23:47,050 --> 00:23:50,846 Şu an bulunduğum çevre geçmişimden çok farklı. 405 00:23:50,929 --> 00:23:54,015 Oldukça şehirleşmiş bir ortamda yaşıyoruz. 406 00:23:54,099 --> 00:23:58,478 Bugün ve gelecek için bir prototip oluşturmamız gerekiyor. 407 00:24:06,403 --> 00:24:08,613 Emekli olmamdan çok evvel, 408 00:24:08,697 --> 00:24:10,866 demişlerdi ki yapacağın şey 409 00:24:10,949 --> 00:24:15,495 sürekli oturup televizyon izlemek olmasın. 410 00:24:15,579 --> 00:24:19,332 Yoksa teneke olursun, tembel teneke. 411 00:24:20,000 --> 00:24:24,087 Hem bedenimi hem de zihnimi zinde tutmam gerek. 412 00:24:24,171 --> 00:24:26,339 Dışarıda insan içine karışmalıyım. 413 00:24:26,423 --> 00:24:27,340 Buna bayıldım. 414 00:24:27,424 --> 00:24:31,052 Sonuçta kimse yalnız kalamaz. Değil mi? 415 00:24:31,136 --> 00:24:33,472 İnsanlar ile birlikte olacaksın ki 416 00:24:33,555 --> 00:24:34,931 mutlu olasın. 417 00:24:35,015 --> 00:24:37,350 Çünkü bir de şöyle bir unsur var, 418 00:24:37,434 --> 00:24:40,854 mutlu değilsen uzun yaşayamazsın. 419 00:24:42,898 --> 00:24:44,733 Yalnız yaşamanın anlamı yok. 420 00:24:44,816 --> 00:24:47,068 Kimseyle konuşmamanın. 421 00:24:47,152 --> 00:24:49,696 -Burada ailenizle mi yaşıyorsunuz? -Evet. 422 00:24:50,197 --> 00:24:55,410 Sizce aileniz ile yaşamanızın uzun yaşamanıza bir katkısı var mı? 423 00:24:55,494 --> 00:24:56,786 Kesinlikle. 424 00:24:56,870 --> 00:25:01,208 Burada olduğum için çok mutlular ve ben de burada olmaktan çok mutluyum. 425 00:25:01,291 --> 00:25:04,586 Torunlarıma fırsattan istifade 426 00:25:04,669 --> 00:25:08,089 matematik dersi veriyorum çünkü... 427 00:25:08,173 --> 00:25:09,341 Hoca oldunuz yani? 428 00:25:09,424 --> 00:25:11,384 Matematiğim çok iyidir. 429 00:25:11,927 --> 00:25:15,430 Karşılığında bana bilgisayar konusunda yardım edecekler. 430 00:25:15,514 --> 00:25:17,474 Tam bir bilgisayar özürlüsüyüm. 431 00:25:18,058 --> 00:25:21,269 Bilgisayar özürlüsü mü? Karşılıklı bir ilişkiniz var. 432 00:25:21,353 --> 00:25:22,354 Evet. 433 00:25:22,854 --> 00:25:26,525 İki var ya? Şimdi bu iki, altı olacak 434 00:25:27,859 --> 00:25:29,528 çünkü üçle çarptık. 435 00:25:30,237 --> 00:25:32,155 Babanızın nasıl bir katkısı... 436 00:25:32,239 --> 00:25:35,534 Çocuklarıma yardımcı oluyor. 437 00:25:36,368 --> 00:25:40,247 Tam zamanlı çalışıyordum. Şimdi yarı zamanlıyım gerçi. 438 00:25:40,330 --> 00:25:45,168 Geç saatlere kadar çalıştığımda çocukları eve bırakmama yardım ederdi. 439 00:25:46,503 --> 00:25:48,380 Güzelce kahvaltı ettirirdi. 440 00:25:48,463 --> 00:25:51,675 Ben çok erken çıktığımdan kahvaltı aceleye geliyordu. 441 00:25:51,758 --> 00:25:53,468 Onları okula göndermeden önce 442 00:25:53,552 --> 00:25:56,555 benim yerime kahvaltıya götürüyordu. 443 00:25:56,638 --> 00:25:59,099 Ben katı bir anneyim. Ben... 444 00:25:59,182 --> 00:26:01,768 -Kuralcı mısınız? -Sopacı anneyim. 445 00:26:01,851 --> 00:26:05,230 -O ise pamuk dede. -Pamuk dede! Bayıldım buna. 446 00:26:05,313 --> 00:26:10,193 Diyor ki "Hesabı düzgün yaparsan, hepsi doğru gelirse bir doları kaparsın." 447 00:26:10,277 --> 00:26:11,444 Bayıldım. 448 00:26:12,904 --> 00:26:16,658 Sizce ebeveyn olduğunuzda 449 00:26:16,741 --> 00:26:19,744 ailenizi beraber yaşamaya davet edecek misiniz? 450 00:26:20,870 --> 00:26:24,082 Galiba evet. 451 00:26:24,165 --> 00:26:25,250 Galiba mı? 452 00:26:30,255 --> 00:26:34,593 Kurucu babalarımız Singapur'u inşa etmeye başladığında 453 00:26:34,676 --> 00:26:39,180 biz genç bir ulustuk, yani yaşlıdan çok genç vardı. 454 00:26:39,264 --> 00:26:42,017 Ama toplum olgunlaştıkça 455 00:26:42,767 --> 00:26:45,937 uzun ömür, yaşlanma bir sorun hâline geldi. 456 00:26:46,021 --> 00:26:49,065 Şu an bir yaşlanma sorunumuz var. 457 00:26:49,149 --> 00:26:52,527 2030'da nüfusumuzun %25'i, 458 00:26:52,611 --> 00:26:55,196 yani dört kişiden biri 65 yaş üstü olacak. 459 00:26:56,948 --> 00:27:00,452 Yani sağlık sisteminin üzerinde bir baskı oluşacak. 460 00:27:00,535 --> 00:27:03,288 Bununla birlikte baş etmeye çalışıyoruz. 461 00:27:03,955 --> 00:27:06,583 Devlet şu fikri deniyor, 462 00:27:06,666 --> 00:27:10,879 çocuklar ebeveynlerine baksa 463 00:27:10,962 --> 00:27:12,589 ve ilgilense nasıl olur? 464 00:27:12,672 --> 00:27:18,887 Singapur hükûmetinin Aileye Yakın Barınma Hibesi 465 00:27:18,970 --> 00:27:23,558 aileleri birbirine yakın yaşamaya teşvik ediyor. 466 00:27:23,642 --> 00:27:26,394 Size mahsus bir miktar para alarak 467 00:27:26,478 --> 00:27:31,399 bir ebeveyn olarak çocuğunuzun yakınında yaşayabilirsiniz 468 00:27:31,483 --> 00:27:34,903 ya da oğlunuz ya da kızınız bir daire seçerek 469 00:27:34,986 --> 00:27:37,656 civarınızdaki bir toplu konutta yaşayabilir. 470 00:27:37,739 --> 00:27:41,159 Çocuklar ebeveynlerine bakarsa 471 00:27:41,242 --> 00:27:44,079 insanlar o kadar sık hasta olmuyor. 472 00:27:44,996 --> 00:27:49,793 Amerika'da Yalnız Yaşlanma adlı bir rapor 100 yıl önce 473 00:27:49,876 --> 00:27:54,839 Amerikalı dulların %70'i ailelerinin yanına taşınmış. 474 00:27:54,923 --> 00:28:00,512 Bugün neredeyse aynı oranda dul birey yalnız yaşıyor. 475 00:28:00,595 --> 00:28:06,017 Singapur'un Aileye Yakın Barınma Hibesi bu gidişat ile mücadele etmede başarılı. 476 00:28:06,101 --> 00:28:10,939 2015 ve 2018 yılları arasında Konut İmar İdaresi 477 00:28:11,022 --> 00:28:14,025 yaklaşık 11.000 hanenin 478 00:28:14,109 --> 00:28:18,405 Aileye Yakın Barınma Hibesi ile ebeveynlerine ve evli çocuklarına yakın 479 00:28:18,488 --> 00:28:21,825 ikinci el daireler satın aldığını duyurdu. 480 00:28:22,784 --> 00:28:28,790 Biliyoruz ki ABD'de yaşlı bir ebeveyn huzurevine yerleştirildiğinde 481 00:28:28,873 --> 00:28:32,127 yaşam beklentisi iki ila altı yıl arasında düşüyor. 482 00:28:32,627 --> 00:28:36,548 Yani bu fikir o kadar dâhiyane ki 483 00:28:36,631 --> 00:28:40,677 anne ile babayı birlikte yaşamaya zorlamaktan ziyade 484 00:28:40,760 --> 00:28:43,596 yakınlarda yaşamaya teşvik ediyor. 485 00:28:43,680 --> 00:28:48,768 Bu yalnızca aileye iyi gelmekle kalmıyor, yaşam beklentisini de arttırıyor. 486 00:28:52,564 --> 00:28:56,151 Sosyal medyada dolaşırken "uzun ömür" etiketine bakarsanız 487 00:28:56,234 --> 00:28:59,904 Amerika'da revaçta olan şeyler daima yaşlanma karşıtı ilaçlar 488 00:28:59,988 --> 00:29:02,490 ve diyet ile egzersiz programları olur. 489 00:29:03,575 --> 00:29:09,122 Ama ABD, dünya tarihindeki en müreffeh ülke. 490 00:29:09,205 --> 00:29:12,417 Yine de dörtte üçümüz aşırı kilolu ya da obez. 491 00:29:12,500 --> 00:29:16,171 Mutluluk seviyesi azaldı. Beklenen yaşam süresi azaldı. 492 00:29:16,254 --> 00:29:19,299 Singapur'un yaptıkları başka yerde uygulanabilir mi? 493 00:29:19,382 --> 00:29:21,092 Mesela ABD'de. 494 00:29:22,469 --> 00:29:27,307 Ben genelde şöyle derim, Singapur nevi şahsına münhasırdır. 495 00:29:33,938 --> 00:29:35,732 Biz küçük bir ulusuz. 496 00:29:35,815 --> 00:29:39,527 Tam bir şehir devletiyiz, bunun da bir faydası var. 497 00:29:39,611 --> 00:29:44,616 Şehir, serbest ticaret anlaşmaları hazırlayabilir. 498 00:29:44,699 --> 00:29:45,950 Müzakere yapılabilir. 499 00:29:46,034 --> 00:29:51,122 Ama bazı tedbirler belki de ödünç alınabilir. 500 00:29:51,206 --> 00:29:56,544 Öncelikle vizyonunuz ve arzunuz olmalı, hedefiniz olmalı. 501 00:29:56,628 --> 00:29:59,881 Sonrasında sağlıklı yaşama 502 00:30:01,007 --> 00:30:03,676 ve sağlıklı ailelere yatırım yapan 503 00:30:03,760 --> 00:30:05,136 insanlar olmalı. 504 00:30:05,220 --> 00:30:09,098 Peki ya bu kamu-özel sektör ortaklığı nasıl oluşturulur? 505 00:30:10,683 --> 00:30:13,728 Bence Amerikalılara şunu deseniz, 506 00:30:13,812 --> 00:30:17,690 "Sağlık masraflarınızı azaltmanıza yardım edebilirim" 507 00:30:17,774 --> 00:30:20,151 mücadelenin yarısı kazanılmış olur. 508 00:30:20,235 --> 00:30:23,363 Yani ekonomik argüman ile insani fayda sağlıyorsunuz. 509 00:30:23,446 --> 00:30:25,865 -Doğru. -Çok güçlü bir fikir. 510 00:30:28,076 --> 00:30:33,373 Singapur'un bize öğrettiği şey şu, nüfus genelinde büyük değişimler mümkün. 511 00:30:33,456 --> 00:30:37,502 Daha sağlıklı ortamlar tesis etmek için elimizdeki en güçlü aracın 512 00:30:37,585 --> 00:30:40,922 politika olduğunu düşünüyorum. 513 00:30:41,005 --> 00:30:43,633 Amerika'nın alması gereken ders de bu. 514 00:30:44,551 --> 00:30:47,804 İyi politikaları belirlemeli ve uygulamalıyız. 515 00:30:55,854 --> 00:31:00,358 Mavi Bölge yaklaşımının Albert Lea'de işe yaradığını kanıtlayınca 516 00:31:00,441 --> 00:31:02,443 ölçeği büyütmeye karar verdim. 517 00:31:03,152 --> 00:31:06,281 Fark ettik ki sigorta şirketleri, 518 00:31:06,364 --> 00:31:09,492 hastaneler ve özel vakıflar 519 00:31:09,576 --> 00:31:13,913 şehirleri sağlıklı tutma konusunda istekliymiş. 520 00:31:13,997 --> 00:31:17,250 Sonra Mavi Bölgeler projesini Albert Lea'den 521 00:31:17,333 --> 00:31:21,296 Los Angeles'ın sahil kentlerine ve tüm Iowa eyaletine taşıdık. 522 00:31:22,338 --> 00:31:27,135 Mavi Bölgeler projesi yaşadığınız yerde kolayca sağlıklı olmanızı sağlıyor. 523 00:31:27,218 --> 00:31:30,638 Ama asıl Fort Worth, yani Sığırların Şehri'ne gidince 524 00:31:30,722 --> 00:31:34,767 bunun Amerika'nın her yerinde işe yarayabileceğini gösterdik. 525 00:31:36,185 --> 00:31:40,565 Belediye başkanıyla, belediye meclisiyle, okul müdürleriyle görüştük... 526 00:31:40,648 --> 00:31:44,152 Fort Worth'un çocuk obezite oranı %6 geriledi. 527 00:31:44,235 --> 00:31:47,280 Gallup'un Amerika'nın en sağlıklı şehri anketine göre 528 00:31:47,363 --> 00:31:49,908 "Sığırların Şehri ezber bozuyor." 529 00:31:52,619 --> 00:31:57,457 Beş yılın ardından Gallup'un hesabına göre o şehir sayemizde 530 00:31:57,540 --> 00:32:01,586 sağlık masraflarında çeyrek milyar dolar tasarruf etmiş. 531 00:32:01,669 --> 00:32:05,840 Böylece Mavi Bölge anlayışını nasıl uyguladığımızın 532 00:32:05,924 --> 00:32:10,511 o anlayışı tanımlamaktan on kat daha önemli olduğunu fark ettim. 533 00:32:14,349 --> 00:32:17,644 Mavi Bölgeler şimdi daha iyi bir çevre oluşturmak isteyen 534 00:32:17,727 --> 00:32:22,023 toplumlara yönelik faaliyetlerde bulunmaktadır. 535 00:32:22,941 --> 00:32:26,527 Güney Phoenix'te bir Mavi Bölge projesi başlatıyoruz. 536 00:32:26,611 --> 00:32:30,073 Her Mavi Bölge topluluğu dinlemekle başlar. 537 00:32:30,949 --> 00:32:35,828 Sonraki adım ise çevrelerinde kalıcı ya da yarı kalıcı değişiklikler yapmaktır. 538 00:32:36,537 --> 00:32:40,291 Sizden şunu duymak istiyorum, mahallenizde neleri 539 00:32:40,375 --> 00:32:45,880 insanlar için daha iyi hâle getirelim ki sağlıklı seçenek, kolay seçenek olsun. 540 00:32:46,756 --> 00:32:48,758 Bir otobüs dolusu uzmanımız vardı. 541 00:32:48,841 --> 00:32:51,219 Değerlendirme yaparak başladık. 542 00:32:52,387 --> 00:32:55,223 Bana kalırsa bu Amerika'daki en iyi ekip. 543 00:32:55,848 --> 00:32:57,266 Size meydan okuyorum, 544 00:32:57,350 --> 00:33:03,022 söyleyin bize, nasıl mutluluk seviyesi ile 545 00:33:03,106 --> 00:33:05,024 yaşam süresini arttıracağız? 546 00:33:05,692 --> 00:33:09,112 Boş bir alanımız var. Ne yapacağız? 547 00:33:09,195 --> 00:33:10,530 Park yapalım! 548 00:33:10,613 --> 00:33:13,658 Topluluğun bir araya gelebileceği bir yer. 549 00:33:13,741 --> 00:33:17,996 Bahçe olabilir, yani topluluk bahçeleri. 550 00:33:18,079 --> 00:33:22,583 Böylece daha sağlıklı gıdalar ile beslenmeleri mümkün olacaktır. 551 00:33:22,667 --> 00:33:25,795 Ama insanlar yol yordam bilmeli. Tohum almaları gerek 552 00:33:25,878 --> 00:33:30,383 ve böyle şeyleri teşvik eden birisinin olması lazım. 553 00:33:30,466 --> 00:33:33,553 Tek seçeneğin kalabalık sokağa çıkmak. 554 00:33:33,636 --> 00:33:35,471 İnsanlar yürümüyor. 555 00:33:35,555 --> 00:33:38,016 Burası eskiden ana yoldu. 556 00:33:38,099 --> 00:33:41,227 Otoyol yapılmadan önce 40.000 araç buradan geçiyordu. 557 00:33:41,310 --> 00:33:44,564 Günümüzde o trafiğin t'si bile yok burada. 558 00:33:44,647 --> 00:33:48,901 Her yönde bir şerit bırakacak şekilde tüm şeritleri kaldırsak 559 00:33:49,861 --> 00:33:51,946 kaldırımlar işler hâle gelecek. 560 00:33:53,031 --> 00:33:55,450 Şehirlerin müthiş bir gücü var. 561 00:33:56,367 --> 00:33:58,536 Hedefler net olduğu sürece 562 00:33:58,619 --> 00:34:02,498 sadece birkaç yıl içinde tam bir dönüşüm gerçekleşebilir. 563 00:34:02,582 --> 00:34:06,878 Amerika, önümüzdeki on yıl içinde bir Mavi Bölge olabilir. 564 00:34:06,961 --> 00:34:09,630 Tek yapmamız gereken odak noktamızı değiştirip 565 00:34:09,714 --> 00:34:14,010 330 milyonun zihnini değiştirmekten ziyade 566 00:34:14,635 --> 00:34:16,054 çevrelerini değiştirmek. 567 00:34:36,491 --> 00:34:41,579 Öyle bir topluluk hayal edin ki en erişilebilir ve en lezzetli yemekler 568 00:34:41,662 --> 00:34:43,039 bitki bazlı gıdalar. 569 00:34:43,122 --> 00:34:46,876 Hayal edin, yollar sadece arabalar için değil 570 00:34:46,959 --> 00:34:48,961 insanlar için de yapılıyor. 571 00:34:49,045 --> 00:34:52,548 Bağlanmak ve sosyalleşmek çok kolay. 572 00:34:52,632 --> 00:34:56,969 İnsanlar her gün amaçları doğrultusunda çalışıyor. 573 00:34:57,053 --> 00:35:01,182 Mavi Bölgeler bize tüm bunların mümkün olduğunu gösterdi. 574 00:35:03,518 --> 00:35:05,019 Yeni bakış açımızla 575 00:35:05,103 --> 00:35:09,690 ülkemize nasıl sağlık ve refah getireceğimizi biliyoruz, 576 00:35:09,774 --> 00:35:12,360 uzun yaşamın formülünü biliyoruz. 577 00:35:12,985 --> 00:35:15,988 Ama en nihayetinde asıl öğrendiğimiz şey 578 00:35:16,572 --> 00:35:20,952 uzun ve sağlıklı bir yaşam sürmemize yardımcı olan şeyler, 579 00:35:21,953 --> 00:35:25,164 hayatı yaşamaya değer kılan şeylerdir. 580 00:38:43,696 --> 00:38:46,532 BU BELGESEL EĞLENDİRME VE BİLGİ VERME AMAÇLIDIR. 581 00:38:46,615 --> 00:38:48,451 TIBBİ TAVSİYE NİTELİĞİ TAŞIMAZ. 582 00:38:48,534 --> 00:38:52,246 KİŞİSEL SAĞLIĞINIZ SÖZ KONUSU OLDUĞUNDA YA DA DİYET, EGZERSİZ VE YAŞAM TARZINIZDA 583 00:38:52,330 --> 00:38:55,166 BİR DEĞİŞİKLİK YAPMADAN ÖNCE DOKTORUNUZA DANIŞIN. 584 00:38:55,249 --> 00:39:00,087 Alt yazı çevirmeni: Harun Dallı