LÜTFEN BURADA YATANLARA SAYGI GÖSTERİN
Öyle birini anlatacağım ki kendisi
Mavi Bölgeler hakkındaki bütün düşünce yapımı değiştirdi.
Yunanistan'ın İkarya adasında yaşayan Stamatis Moraitis diye bir adam.
İşte bu o.
Genç bir adamken Stamatis İkarya'yı terk edip Amerika'ya gitmiş
çünkü kendine bir hayat kurmak istiyormuş.
Çalışkan Yunan boyacı olarak iş bulup hemen para kazanmaya başlamış.
Yeterince para kazanıp bir Chevrolet almış,
bir Yunan Amerikalıyla evlenmiş
ve banliyöde bir ev satın almış.
Birkaç çocuğu olmuş, hoş bir Amerikan hayatı yaşıyormuş.
Ama 66 yaşındayken nefes darlığı yaşamaya başlamış.
Üç farklı doktora gitmiş, hepsi de ona aynı teşhisi koymuş.
"İleri evre akciğer kanserisin. Altı ay ömrün kaldı."
Kendi kendine, "Ya Amerika'ya gömüleceğim
ya da atalarımın toprakları olan İkarya'ya gömüleceğim" demiş.
Yani eşiyle birlikte İkarya'ya bir nevi ölmek için taşınmışlar.
Ama sonraki altı ay içinde nefes alabilmeye,
İkarya şarabı içmeye başlamış.
Arkadaşlarıyla tekrar bağ kurmuş,
bahçeye çıkıp üzüm bağı ekmiş.
Sonra kendi kendine düşünmüş.
"Bu üzümleri görecek kadar yaşayamayacağım
fakat karım görecek
ve bu üzümleri toplarken beni düşünecek."
Aylar geçmiş.
Sonra bir yıl.
Ve sürüp gitmiş.
Nasılsın? Ben Dan Buettner, memnun oldum.
Teşekkürler.
Nedense yaşlı görüneceğini düşündüm.
Yaşlıyım.
Ama hiç göstermiyorsun.
Otuz beş yıl sonra, o 102 yaşındayken tanıştığımda
hayatta olmakla kalmayıp hâlâ bu üzümleri topluyordu.
Bir gazeteci olarak ona "Sırrın ne?" diye sordum.
Omuzlarını silkip "Bilmem ki!" dedi.
"Galiba ölmeyi unuttum."
Stamatis daha çok egzersiz yapmadı. Yeni bir ilaca başlamadı.
Hatta sağlıklı olmak için bilinçli bir şey yapmadı.
Tek yaptığı çevresini değiştirmekti.
Şuna kuvvetle inanıyorum, Amerika'da aşırı kilolu ve sağlıksızsanız
bu muhtemelen sizin suçunuz değil.
Hayatımızdaki çoğu fiziksel aktiviteyi
mekanik araçlarla yapıyoruz.
Birkaç adım atar atmaz
karşınıza kurabiye, cips veya gazoz çıkıyor.
Genetik olarak canımız yağ, tuz ve şeker çekiyor
ve her fırsatta dinleniyoruz.
Zorluk ve kıtlık ortamında evrilmişiz
şimdi ise rahatlık ve bolluk ortamında yaşıyoruz.
Bence aslında çevremizin kurbanlarıyız.
Bu da bizi şu fikre yöneltiyor, daha sağlıklı bir Amerika istiyorsak
çevremizi öyle bir şekillendireceğiz ki dünyadaki en uzun yaşayan insanların
yetiştiği yerler nasılsa öyle olacak.
Yani Mavi Bölgeler gibi.
100 YIL YAŞAMAK: MAVİ BÖLGELERİN SIRLARI
Bu Mavi Bölgeleri keşfettikten,
binlerce sayfalık araştırma topladıktan,
uzun yıllar boyunca gözlem yaptıktan sonra
bu bölgeler çok farklı yerlerde olsalar da
aralarında bir örüntü görüyorsunuz.
SARDİNYA
LOMA LINDA
İKARYA
Dünyanın neresinde uzun yaşama rastlarsanız rastlayın
bu yerlerde hep aynı şartların mevcut olduğunu fark edeceksiniz.
Genelde egzersiz yapmazlar.
Bunun yerine işe, arkadaşlarına,
yemeğe yürüyerek giderler.
Bahçeleri vardır
ve burada düşük tempolu, hafif fiziksel aktiviteler yaparlar.
Ev işlerini ya da bahçe işlerini yapacak teknolojik imkânları yoktur.
Doğal yollarla hareket ederler.
EL İŞÇİLİĞİ - BAHÇECİLİK - YÜRÜYÜŞ DOĞAL HAREKETLER
Fiziksel aktiviteleri spordan daha fazla.
Sağlığın anahtarı bu. Çevik olmak.
Şuna bak!
Bakış açıları doğru.
Bizimle aynı stresi yaşıyorlar
ama kutsal günlük ritüelleri ile
stresi ve beraberinde gelen enflamasyonu azaltıyorlar.
Genelde huzurluyum.
Kaygı, sana hiçbir yarar sağlamaz.
İnanç temelli bir topluluğa aitler
ve hep aktifler.
Şekerleme yaparlar.
Ziyafet çekerler.
"Gaye" anlamına gelen kelimeleri var.
Okinawa'lılarda ikigai.
Kosta Rikalılarda plan de vida.
Yani sabah neden gözlerini açtıklarını biliyorlar
ve her gün yeteneklerini konuşturuyorlar.
RAHATLAMAK - İNANÇ - GAYE BAKIŞ AÇISI
Yemek söz konusu olduğunda ise
lezzetli şeyler yemeye bayılıyorlar.
Büyük çoğunluğu bitkisel kaynaklıdır.
Kepekli tahıllar,
yeşillikler,
tatlı patates gibi yumrular,
kuru yemişler.
Fasulye, dünyadaki tüm uzun yaşam diyetlerinin yapı taşı.
İyi haber ne mi? Şarap da bu listede.
Her gün içilecek en iyi çay nedir?
Şarap.
Ne yemedikleri de önemli.
Okinawa'lıların dâhiyane bir sözü vardır,
"hara hachi bu."
Midenin yüzde sekseni dolunca yemeyi bırakmak demektir.
Ailece yemek yerler.
Yemekten önce şükranlarını sunarlar
ve yavaş yerler
çünkü yemek yerken sohbet ederler.
Böylece gün sonunda fütursuzca aşırı yemezler.
BİTKİSEL - ŞARAP - ÖLÇÜLÜ OLMA BİLİNÇLİ BESLENME
Yani en önemlisi bağ kurmaları.
Muhtemelen uzun ömür formülünün yarısı aileyi ön planda tutmaları.
Yaşlanan aile bireylerini yanlarında tutuyorlar.
Onları huzurevlerine tıkmıyorlar.
Partnerlerine ve eşlerine yatırım yaparak bir arada kalıyorlar.
Çocuklara yatırım yapıyorlar ki çocuklar onları huzurevine yatırmasın.
Ayrıca yakın çevrelerine de özel ilgi gösteriyorlar.
Okinawa'lılar buna moai dese de
esasında ömür boyu yatırım yapılan bir arkadaş grubudur.
Doğru arkadaşlara sahip olmak en büyük sırdır
zira Mavi Bölgelerdeki insanların doğru olanı yapıp
yanlıştan kaçınmalarına önayak olur.
Böylece ömürlerini kısaltacak hastalık kapmazlar.
AİLE - ORTAKLIK - DOĞRU ARKADAŞ BAĞLANMA
BAKIŞ AÇISI - BİLİNÇLİ BESLENME BAĞLANMA - DOĞAL HAREKET
Beş Mavi Bölgenin ortak paydaları işe yarıyor!
İhtiyacım olan şey bunu ispatlayacak bir fırsattı.
Başkan konuştuktan sonra siz devralırsınız.
Tamam, harika.
-Tamam mı? -Harika.
Pekâlâ. Hazır mısınız?
ALBERT LEA ŞEHRİ MINNESOTA
Bu projenin amacı yaşam beklentisini 10.000 yıl arttırmak.
Büyük bir sayı gibi duyuluyor, peki ne anlama geliyor?
Amacımız Albert Lea'deki katılımcıların yaşam beklentisini iki yıl arttırmak.
2009'da kafa yormaya başladım.
Mavi Bölgelerde edindiğim fikirleri alıp,
Amerika'da uygulayıp
gerçekten ihtiyacı olan bir toplumda hayata geçirebilir miyim?
O zamanki en iyi uzmanlara ulaştım.
"Mavi Bölge oluşturmak istiyorsan 20.000 kişilik bir şehirle başla" dediler.
Bu kadar insan olunca belediye sayılıyor.
Nihayetinde 18.000 kişilik bir şehir olan Albert Lea, Minnesota'yı seçtik.
Çoğu küçük şehir gibi
âdeta Amerika'nın sağlığını yansıtıyordu.
Yine de güzel bir şehrin izlerini taşıyordu.
Albert Lea'deki ilk günümüzü hatırlıyorum.
Şehrin tüm liderlerini bir odada toplayıp sunum yapmıştım.
Yani insanlar genç görünüp genç hissedecek.
Uzun yaşayacaklar ve kalp damar hastalıkları oranları düşecek.
İnsanlar şaşkına dönmüştü.
Ben ise terliyordum
çünkü anlamadıklarını sanmıştım.
Sorusu olan var mı?
Hatırlıyorum da yerel bir çiftlik sigortacısı,
uzunca bir adam,
ayağa kalkıp demişti ki "Şehrin buna ihtiyacı var!"
Ve Bob Graham, yani şehrin bir diğer gözü pek figürü,
nispeten yaşlı bir adam, dedi ki "Evet, bunu burada hayata geçirmeliyiz."
Ve böylece
liderlerin sözleri domino etkisi yarattı.
MAVİ BÖLGELER PROJESİ AÇILIŞ MİTİNGİ - 2009 YAZI
Öz Zindelik Testi diye bir şey geliştirerek
ortalama bir insanın yaşam süresini hesapladık.
İnsanların VKİ'sini, ne yediğini
ve pek çok sağlık tutumunu öğrendik.
Bu da bize bir başlangıç noktası sundu.
Sonraysa çevrelerini sistemsel bir şekilde azar azar değiştirmeye başladık.
Beş Mavi Bölgeyi seyahat ederek artık
en uzun yaşayan insanların ne yaptığını anlamıştım.
Bilinçli beslenmişler, hareket etmişler.
Bakış açıları doğruydu, bağlanmayı biliyorlardı.
Ama asıl fikir bu fikirleri hayata geçirmekti.
Denediğimiz ilk şey moai konseptiydi.
Albert Lea'da insanları bir araya toplayıp küçük gruplara ayırdık.
İşe yarayacağını bile bilmiyordum. Hiçbir fikrim yoktu.
Onlara meydan okudum.
"On hafta boyunca birlikte yürüyeceksiniz."
Biliyor musunuz? Birkaç yıl sonra haberlerde gördük ki
bu arkadaşlıkların neredeyse yarısı devam etmiş.
Hepsi moai sayesinde.
Alice, bu yürüyüş grubu olmasa sence hiç tanışır mıydınız?
Hayır, sanmıyorum.
-Yepyeni arkadaşlıklar. -Yepyeni.
Bütün bu Mavi Bölgelerin gaye anlamı taşıyan özgün sözcükleri var.
Loma Linda bize gönüllülüğün ve başkalarına bakmanın gücünü gösterdi.
Biz de derhâl onlara gönüllü programları oluşturduk.
Gönüllülük yapanlar daha az kalp hastalığı geçiriyor.
Daha hafifler
ve belirgin bir ölçüde daha düşük sağlık masrafları var.
Sonra beslenme tedbirlerini uygulamaya geçtik.
Sağlıklı marketler ve restoranlar görmeye başladık.
En nihayetinde
biraz atıl durumda olan bir ana cadde vardı
ve Albert Lea'daki dört mahallenin hiçbiri
şehir merkezine yürüyerek gidemiyordu.
Belediye ile çalışarak şehri yürünebilir ve yaşanabilir kıldık.
Bisiklet yolları yaptık.
Yakındaki bir gölün etrafına yürüyüş yolları yaptık.
Kaldırım döşeyerek
Albert Lea'deki çoğu mahalle sakininin şehir merkezine yürüyebilmesini sağladık.
Öz Zindelik Testini ikinci kez yaptığımızda
yaşam beklentisinin umduğumuzdan bile daha çok yükseldiğini gördük.
Bu da heyecan yaratıyordu.
Hatta ulusal televizyon kanalları haber yapmaya geldi.
Beklentilerinizi aştınız.
İnsanların ömrüne iki yıl eklemeyi umuyordunuz.
Hâlbuki siz...
-3,1 yıl ekledik. Harika. -3,1 yıl!
ALBERT LEA'NİN SAĞLIK ÇAĞRISI BAŞARILI
MINNESOTA ŞEHRİ DAHA SAĞLIKLI VE UZUN ÖMÜRLÜ
SAĞLIK PROJESİ YAŞAM SÜRESİNİ UZATIYOR
Amerika'nın küçük bir kentinde Mavi Bölge oluşturabileceğimizi öğrendik.
Bu koca bir ulus için de işe yarar mıydı?
Bu soru beni gezegenin diğer ucuna götürdü.
Orada gelecekteki bir Mavi Bölge için vizyon sunan bir ada buldum.
Mavi Bölge 2.0.
Singapur yapılandırılmış bir toplum.
Karşımızda Güneydoğu Asya'da küçük bir ada var.
Sadece 48 km uzunluğunda ve 25 km genişliğinde.
Burası karmaşık bir kent toplumu.
Fütürist gökdelenlerle dolu ve 5,8 milyonluk nüfusa sahip.
Ama dünyanın en mutlu nüfusuna ev sahipliği yapmanın yanı sıra
en zengin nüfus da burada.
Asıl sıra dışı olan şey ise bir nesil geriye giderseniz
Singapur aslında ortalamanın altında yaşam beklentisine sahip balıkçı köyüymüş.
Şimdiyse küresel bir araştırma
dünyanın en sağlıklı yaşam süresine sahip olduklarını gösterdi.
İnsanlar hastalık veya sakatlık olmaksızın yaşayabiliyor.
Dr. Chow, şöyle sorayım.
Biliyorsun ki Singapur'dayız.
Çünkü çalışmalara göre buradaki insanlar dünyadaki en sağlıklı uzun ömre sahip.
Bize kalırsa sen bunun müthiş bir örneğisin.
93 yaşındasın ve hâlâ ameliyat yapıyorsun.
Kaligrafi yapıyorsun.
Bu inanılmaz zindeliği nasıl açıklıyorsun?
Bu kadar yaşayacağımı hiç tahmin etmezdim.
İşimden keyif alıyorum.
Hastayı iyileştirince mutlu hissediyorum.
Ne yapıyoruz şimdi?
-Tansiyonuna bakıyorum. -Tamam. Benim...
Çok iyi!
Güzel ha! Ne çıktı?
122'ye 80. Oldukça standart.
-Güzel. -Evet.
100 yaşına kadar yaşamak istesem
bana ne tavsiye ederdin?
-Her gün çok çalışıp dürüst olmalıyız. -Evet.
Çok çalış, dürüst ol.
Evet. En önemlisi de mütevazı ol.
-Mütevazı. -Kolay değildir.
Duyduğuma göre teniste iyiymişsin. Öğrendim ki tüm spor dalları içinde
tenis oynayanlar en uzun beklenen yaşam süresine sahip.
Tenisten mi kazandın?
Hayır, bu karaoke'den.
-Karaoke mi? -Evet.
Hayret bir şey. On parmağında on marifet.
20 yılın büyük bir kısmını Mavi Bölgeleri bulmak için harcadım
ve çoğu bölgede
yüzyıllarca hatta binyıllarca var olan kültürlere rastladım.
Ama 1960'larda buradaki yaşam süresi bugünkünden 20 yıl daha düşüktü.
-Evet. -Peki Singapur bunu nasıl başarıyor?
Doğal kaynaklarımız yok.
Doğal kaynağımız insanlar.
Siyaset yapmak insanların hayatını iyileştirmektir.
Bu yüzden Singapur'da uyuşturucuya karşı çok ağır cezalar var.
Silah taşıyanlar için de öyle.
Böylece halkımız güvenliğinden endişe duymuyor.
Ama sadece bu da değil.
Memuriyette bir söz vardır.
"Politika uygulamadır. Uygulama politikadır."
Singapur dirsek temasıyla çalışır.
Misal Singapur'da diyabete karşı bir savaş var.
İnsanlar çok fazla şeker tüketiyor. Yanlış gıdaları yiyorlar.
Peki ne yapacağız? Singapur hükûmeti ne yapacak?
Kendinize yardım etmenize yardım ediyorlar.
Geçmiş yıllarda
Singapur'un yemekleri o kadar sağlıklı değildi.
Abur cubur yerlerdi. Yemeklerinde çokça yağ ve şeker bulunurdu.
Ama çevrelerini değiştirmek için adım atmayı başardılar.
Böylece sağlıklı seçimler yapmak daha kolay oldu.
Mesela esmer pirinç beyaz pirinçten çok daha sağlıklı.
Esmer pirinçte daha çok lif var. O yüzden esmer pirinci teşvik ederek
daha uygun ve yaygın hâle getirdiler.
Gazoz, şekerli içecekler
çoğu diyette rafine şekerin bir numaralı kaynağıdır.
Singapur bir anlaşma yaparak gazozlardaki şeker miktarını sınırladı.
Amerika gibi yerlerde neredeyse hiç duyulmamış bir fikir.
Nihayetinde satıcılar için bir program oluşturdular.
Onların deyimiyle seyyarlar.
Sağlıklı yiyecek satıyorlarsa bir tabela asarak
daha sağlıklı bir seçim arayışında olan müşterileri çekeceklerdi.
Yani anlayacağınız üzere bu ortamı yaratarak
yönlendirmeler ve hazır seçeneklerle
sağlıklı seçeneği kaçınılmaz seçenek hâline getiriyorlar.
Burası dünyadaki en yoğun nüfuslu ülke.
Yoğun bir saatteyiz ve trafik fena değil.
Evet çünkü arabalar çok pahalı.
Bu arabanın Amerika'daki fiyatı 100 bin dolar.
Bu araba Singapur'da ne kadar?
250 bin.
-İki buçuk kat daha fazla. -Aynen öyle.
Araç kullanma hakkı için de ödeme gerek, değil mi?
-Evet. -O ne kadar?
Şu anda yaklaşık 100 bin Singapur doları.
Kâğıt parçası. Araba falan yok.
Bunları duyunca aklıma şu soru geldi,
"Arabaları aşırı pahalı yapmanın hikmeti nedir?"
Fark ettim ki bunu anlamak için Amerika'ya bakmamız gerek.
İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra ekonomimiz o kadar iyiydi ki
şehirlerin dışına yeni evler inşa ettik.
Bu banliyölere ulaşabilmek için otoyollar inşa ettik.
İnsanlar artık uzun mesafe yol katediyordu ve böylece araba bağımlılığı oluştu.
Amerikan Rüyası'na göre evin, bahçen ve araban olacaktı.
Şehirde arabanla işe gidecektin.
Bunun bedeli ise bir zamanlar yayalar için tasarlanan sokakların
daha fazla şerit uğruna genişletilmesi oldu.
Bugün arabanın içinde harcadığımız vakit 1980'lere kıyasla iki kat daha fazla.
Tüm bunlar araba şirketleri ve fast food restoranları için harika
ama biz de bu yemi yuttuk.
Singapur büyüdükçe muhtemelen benzer bir sorunla karşılaştı
zira giderek bu küçük adanın nüfusu büyüyordu.
Herkesin iki arabası olsaydı,
yani bu ufacık toprak parçasında on milyon araç olsaydı
nasıl bir manzara olurdu?
Trafik keşmekeşi.
Kimse bir yere gidemezdi!
Amerika'da insanların %80'i araç sahibi.
Buradaysa %11'i.
Yine de insanlar ulaşımda sorun yaşamıyor.
Toplu taşıma çok rahat.
Nerede yaşarsan yaşa
10-15 dakika içerisinde tren istasyonuna gidebilirsin.
Singapur'da toplu taşıma o kadar yaygın ve erişilebilir ki
nüfusun neredeyse yarısı
gündelik olarak kullanıyor. Buna karşılık Amerika'da bu oran %5.
İnsanlar trenlere ve otobüslere bisiklet yollarını kullanarak
ve araba vergileriyle ödenen geçitler ile ulaşıyorlar.
Genelde adada bulunan 350 parktan birinden geçiyorlar.
Burada devlet destekli egzersiz programları var.
Topluluk ve arkadaşlık inşa ediyorlar.
Bunların hepsi insanları arabaların üstünde tutmaları sayesinde.
NG BEE KIA YAŞ 77
Hep bu kadar formda mıydınız?
Hong Kong'dan geldim, orada böyle spor tesisleri yoktu.
NGAI HIN KWOK YAŞ 73
Singapur'a geldiğimde her yerde bu spor tesislerini gördüm.
Ben de barfiks çalışmaya başladım.
Her muhitte bir spor köşesi var.
Anlıyor musun? Devlet bizi spor yapmaya teşvik ediyor.
Ulaşımı nasıl sağlıyorsunuz? Arabanız var mı?
Metro istasyonlarına yürürüm ve alışveriş yaparım.
İş için metroyu kullanıyorum.
Günde kaç kilometre yürüyorsunuz?
En az 10.000 adım.
Neredeyse altı buçuk kilometrelik yürüyüş, o da bir buçuk saat sürer.
Sırf hayatınızı yaşarken bile
egzersize kıyasla üç kat fazla fiziksel aktivite yapıyorsunuz.
Çok şanslıyız.
Singapur'un diğer bir ilginç boyutu da insanların %80'inin ev sahibi olması.
Kendi evleri olunca daha iyi bakıyorlar.
Komşularına yatırım yapınca topluluk gelişiyor.
Bunun fevkalade bir örneği de Kampung Admiralty'dir.
Devlet destekli bir konut projesi olarak
55 yaş üstü vatandaşların ev sahibi olması için tasarlandı.
Burası bir kampung, Malaycada "köy" demek.
Ekibin vizyonu tam olarak şuydu, burada nasıl bir kampung oluşturabiliriz?
Konsept basitçe kulüp sandviçine benziyor. Biz...
-Kulüp sandviçi mi? -Kulüp sandviçi.
Tüm sakinleri dikey olarak katmanlamak istiyorduk.
En üstte yaşlıların daireleri var.
Çatılarımız tamamen peyzajlı.
Yani yaşlıların aktif kalmasını sağladığı doğru.
İkinci katta ise tıp merkezi var.
Alt katmanda halka açık bir plaza var.
İnsanların etkileşimde bulunabileceği bir alan sunuyor.
Çevredeki sakinler
trene binmek için sürekli bu binadan geçiyor.
Buraya toplu taşımayla gelmek kolay mı?
Yani onları bir araya tıkmaktan ziyade
bir araya getiriyorsunuz.
Temas sağlayabilecekleri bir alan oluşturuyorsunuz.
Doğru.
Düşünüyorum da Kosta Rika, Okinawa veya Sardinya'da
köyde yaşayan insanlar görmüştüm.
Doğaya çok yakınlar.
Yaşlılar ile gençler temas hâlinde.
Yemek yiyebileceğiniz bir merkez var.
Bence çok iyileştirici
ama bazen bunu bilimsel olarak ölçmek epey zor.
Aslında bir çalışmaya göre
gündelik hayatta yaşadığımız etkileşimler, mesela postacıyla
otobüs durağında tanıştığınız kişiyle,
baristalarla olsun,
diyet ve egzersize nazaran daha iyi bir uzun ömür göstergesi.
Bence insanların kaçırdığı nokta
yalnızlığın çevresel bir faktör olduğu.
Şu an bulunduğum çevre geçmişimden çok farklı.
Oldukça şehirleşmiş bir ortamda yaşıyoruz.
Bugün ve gelecek için bir prototip oluşturmamız gerekiyor.
Emekli olmamdan çok evvel,
demişlerdi ki yapacağın şey
sürekli oturup televizyon izlemek olmasın.
Yoksa teneke olursun, tembel teneke.
Hem bedenimi hem de zihnimi zinde tutmam gerek.
Dışarıda insan içine karışmalıyım.
Buna bayıldım.
Sonuçta kimse yalnız kalamaz. Değil mi?
İnsanlar ile birlikte olacaksın ki
mutlu olasın.
Çünkü bir de şöyle bir unsur var,
mutlu değilsen uzun yaşayamazsın.
Yalnız yaşamanın anlamı yok.
Kimseyle konuşmamanın.
-Burada ailenizle mi yaşıyorsunuz? -Evet.
Sizce aileniz ile yaşamanızın uzun yaşamanıza bir katkısı var mı?
Kesinlikle.
Burada olduğum için çok mutlular ve ben de burada olmaktan çok mutluyum.
Torunlarıma fırsattan istifade
matematik dersi veriyorum çünkü...
Hoca oldunuz yani?
Matematiğim çok iyidir.
Karşılığında bana bilgisayar konusunda yardım edecekler.
Tam bir bilgisayar özürlüsüyüm.
Bilgisayar özürlüsü mü? Karşılıklı bir ilişkiniz var.
Evet.
İki var ya? Şimdi bu iki, altı olacak
çünkü üçle çarptık.
Babanızın nasıl bir katkısı...
Çocuklarıma yardımcı oluyor.
Tam zamanlı çalışıyordum. Şimdi yarı zamanlıyım gerçi.
Geç saatlere kadar çalıştığımda çocukları eve bırakmama yardım ederdi.
Güzelce kahvaltı ettirirdi.
Ben çok erken çıktığımdan kahvaltı aceleye geliyordu.
Onları okula göndermeden önce
benim yerime kahvaltıya götürüyordu.
Ben katı bir anneyim. Ben...
-Kuralcı mısınız? -Sopacı anneyim.
-O ise pamuk dede. -Pamuk dede! Bayıldım buna.
Diyor ki "Hesabı düzgün yaparsan, hepsi doğru gelirse bir doları kaparsın."
Bayıldım.
Sizce ebeveyn olduğunuzda
ailenizi beraber yaşamaya davet edecek misiniz?
Galiba evet.
Galiba mı?
Kurucu babalarımız Singapur'u inşa etmeye başladığında
biz genç bir ulustuk, yani yaşlıdan çok genç vardı.
Ama toplum olgunlaştıkça
uzun ömür, yaşlanma bir sorun hâline geldi.
Şu an bir yaşlanma sorunumuz var.
2030'da nüfusumuzun %25'i,
yani dört kişiden biri 65 yaş üstü olacak.
Yani sağlık sisteminin üzerinde bir baskı oluşacak.
Bununla birlikte baş etmeye çalışıyoruz.
Devlet şu fikri deniyor,
çocuklar ebeveynlerine baksa
ve ilgilense nasıl olur?
Singapur hükûmetinin Aileye Yakın Barınma Hibesi
aileleri birbirine yakın yaşamaya teşvik ediyor.
Size mahsus bir miktar para alarak
bir ebeveyn olarak çocuğunuzun yakınında yaşayabilirsiniz
ya da oğlunuz ya da kızınız bir daire seçerek
civarınızdaki bir toplu konutta yaşayabilir.
Çocuklar ebeveynlerine bakarsa
insanlar o kadar sık hasta olmuyor.
Amerika'da Yalnız Yaşlanma adlı bir rapor 100 yıl önce
Amerikalı dulların %70'i ailelerinin yanına taşınmış.
Bugün neredeyse aynı oranda dul birey yalnız yaşıyor.
Singapur'un Aileye Yakın Barınma Hibesi bu gidişat ile mücadele etmede başarılı.
2015 ve 2018 yılları arasında Konut İmar İdaresi
yaklaşık 11.000 hanenin
Aileye Yakın Barınma Hibesi ile ebeveynlerine ve evli çocuklarına yakın
ikinci el daireler satın aldığını duyurdu.
Biliyoruz ki ABD'de yaşlı bir ebeveyn huzurevine yerleştirildiğinde
yaşam beklentisi iki ila altı yıl arasında düşüyor.
Yani bu fikir o kadar dâhiyane ki
anne ile babayı birlikte yaşamaya zorlamaktan ziyade
yakınlarda yaşamaya teşvik ediyor.
Bu yalnızca aileye iyi gelmekle kalmıyor, yaşam beklentisini de arttırıyor.
Sosyal medyada dolaşırken "uzun ömür" etiketine bakarsanız
Amerika'da revaçta olan şeyler daima yaşlanma karşıtı ilaçlar
ve diyet ile egzersiz programları olur.
Ama ABD, dünya tarihindeki en müreffeh ülke.
Yine de dörtte üçümüz aşırı kilolu ya da obez.
Mutluluk seviyesi azaldı. Beklenen yaşam süresi azaldı.
Singapur'un yaptıkları başka yerde uygulanabilir mi?
Mesela ABD'de.
Ben genelde şöyle derim, Singapur nevi şahsına münhasırdır.
Biz küçük bir ulusuz.
Tam bir şehir devletiyiz, bunun da bir faydası var.
Şehir, serbest ticaret anlaşmaları hazırlayabilir.
Müzakere yapılabilir.
Ama bazı tedbirler belki de ödünç alınabilir.
Öncelikle vizyonunuz ve arzunuz olmalı, hedefiniz olmalı.
Sonrasında sağlıklı yaşama
ve sağlıklı ailelere yatırım yapan
insanlar olmalı.
Peki ya bu kamu-özel sektör ortaklığı nasıl oluşturulur?
Bence Amerikalılara şunu deseniz,
"Sağlık masraflarınızı azaltmanıza yardım edebilirim"
mücadelenin yarısı kazanılmış olur.
Yani ekonomik argüman ile insani fayda sağlıyorsunuz.
-Doğru. -Çok güçlü bir fikir.
Singapur'un bize öğrettiği şey şu, nüfus genelinde büyük değişimler mümkün.
Daha sağlıklı ortamlar tesis etmek için elimizdeki en güçlü aracın
politika olduğunu düşünüyorum.
Amerika'nın alması gereken ders de bu.
İyi politikaları belirlemeli ve uygulamalıyız.
Mavi Bölge yaklaşımının Albert Lea'de işe yaradığını kanıtlayınca
ölçeği büyütmeye karar verdim.
Fark ettik ki sigorta şirketleri,
hastaneler ve özel vakıflar
şehirleri sağlıklı tutma konusunda istekliymiş.
Sonra Mavi Bölgeler projesini Albert Lea'den
Los Angeles'ın sahil kentlerine ve tüm Iowa eyaletine taşıdık.
Mavi Bölgeler projesi yaşadığınız yerde kolayca sağlıklı olmanızı sağlıyor.
Ama asıl Fort Worth, yani Sığırların Şehri'ne gidince
bunun Amerika'nın her yerinde işe yarayabileceğini gösterdik.
Belediye başkanıyla, belediye meclisiyle, okul müdürleriyle görüştük...
Fort Worth'un çocuk obezite oranı %6 geriledi.
Gallup'un Amerika'nın en sağlıklı şehri anketine göre
"Sığırların Şehri ezber bozuyor."
Beş yılın ardından Gallup'un hesabına göre o şehir sayemizde
sağlık masraflarında çeyrek milyar dolar tasarruf etmiş.
Böylece Mavi Bölge anlayışını nasıl uyguladığımızın
o anlayışı tanımlamaktan on kat daha önemli olduğunu fark ettim.
Mavi Bölgeler şimdi daha iyi bir çevre oluşturmak isteyen
toplumlara yönelik faaliyetlerde bulunmaktadır.
Güney Phoenix'te bir Mavi Bölge projesi başlatıyoruz.
Her Mavi Bölge topluluğu dinlemekle başlar.
Sonraki adım ise çevrelerinde kalıcı ya da yarı kalıcı değişiklikler yapmaktır.
Sizden şunu duymak istiyorum, mahallenizde neleri
insanlar için daha iyi hâle getirelim ki sağlıklı seçenek, kolay seçenek olsun.
Bir otobüs dolusu uzmanımız vardı.
Değerlendirme yaparak başladık.
Bana kalırsa bu Amerika'daki en iyi ekip.
Size meydan okuyorum,
söyleyin bize, nasıl mutluluk seviyesi ile
yaşam süresini arttıracağız?
Boş bir alanımız var. Ne yapacağız?
Park yapalım!
Topluluğun bir araya gelebileceği bir yer.
Bahçe olabilir, yani topluluk bahçeleri.
Böylece daha sağlıklı gıdalar ile beslenmeleri mümkün olacaktır.
Ama insanlar yol yordam bilmeli. Tohum almaları gerek
ve böyle şeyleri teşvik eden birisinin olması lazım.
Tek seçeneğin kalabalık sokağa çıkmak.
İnsanlar yürümüyor.
Burası eskiden ana yoldu.
Otoyol yapılmadan önce 40.000 araç buradan geçiyordu.
Günümüzde o trafiğin t'si bile yok burada.
Her yönde bir şerit bırakacak şekilde tüm şeritleri kaldırsak
kaldırımlar işler hâle gelecek.
Şehirlerin müthiş bir gücü var.
Hedefler net olduğu sürece
sadece birkaç yıl içinde tam bir dönüşüm gerçekleşebilir.
Amerika, önümüzdeki on yıl içinde bir Mavi Bölge olabilir.
Tek yapmamız gereken odak noktamızı değiştirip
330 milyonun zihnini değiştirmekten ziyade
çevrelerini değiştirmek.
Öyle bir topluluk hayal edin ki en erişilebilir ve en lezzetli yemekler
bitki bazlı gıdalar.
Hayal edin, yollar sadece arabalar için değil
insanlar için de yapılıyor.
Bağlanmak ve sosyalleşmek çok kolay.
İnsanlar her gün amaçları doğrultusunda çalışıyor.
Mavi Bölgeler bize tüm bunların mümkün olduğunu gösterdi.
Yeni bakış açımızla
ülkemize nasıl sağlık ve refah getireceğimizi biliyoruz,
uzun yaşamın formülünü biliyoruz.
Ama en nihayetinde asıl öğrendiğimiz şey
uzun ve sağlıklı bir yaşam sürmemize yardımcı olan şeyler,
hayatı yaşamaya değer kılan şeylerdir.
BU BELGESEL EĞLENDİRME VE BİLGİ VERME AMAÇLIDIR.
TIBBİ TAVSİYE NİTELİĞİ TAŞIMAZ.
KİŞİSEL SAĞLIĞINIZ SÖZ KONUSU OLDUĞUNDA YA DA DİYET, EGZERSİZ VE YAŞAM TARZINIZDA
BİR DEĞİŞİKLİK YAPMADAN ÖNCE DOKTORUNUZA DANIŞIN.
Alt yazı çevirmeni: Harun Dallı