1 00:00:11,541 --> 00:00:15,461 'BESEF DAT ALLES MET ELKAAR VERBONDEN IS.' 2 00:00:15,461 --> 00:00:18,341 TOEGESCHREVEN AAN LEONARDO DA VINCI 3 00:00:30,381 --> 00:00:31,861 Spitsuur. 4 00:00:34,781 --> 00:00:36,541 Altijd weer hetzelfde. 5 00:00:37,861 --> 00:00:42,141 Je moet zo snel mogelijk op je bestemming zien te komen. 6 00:00:45,341 --> 00:00:47,061 In onze drukke wereld... 7 00:00:48,541 --> 00:00:51,941 ...is de natuur naar de achtergrond verbannen. 8 00:00:54,461 --> 00:01:00,141 Maar hier, in Nepal, kom je door de achterafstraatjes niet ver. 9 00:01:02,781 --> 00:01:05,781 Dus als je de hoofdweg moet nemen... 10 00:01:06,381 --> 00:01:09,061 ...kom je vast te zitten in de file... 11 00:01:10,141 --> 00:01:12,301 ...of maak je je eigen rijstrook. 12 00:01:20,781 --> 00:01:26,141 Deze opstandige pendelaar doet wat z'n soort altijd heeft gedaan. 13 00:01:30,861 --> 00:01:35,741 's Nachts van het ene naar het andere voedselgebied trekken. 14 00:01:39,461 --> 00:01:43,381 En ook al is de savanne nu een buitenwijk geworden... 15 00:01:44,741 --> 00:01:46,901 ...dat houdt hem niet tegen. 16 00:02:01,021 --> 00:02:06,701 De natuur probeert zich een weg te banen door onze gekke wereld. 17 00:02:10,661 --> 00:02:15,381 En op die manier weeft elk van deze vastberaden neushoorns... 18 00:02:15,381 --> 00:02:20,981 ...z'n eigen draadje in een reusachtig web van leven. 19 00:02:23,541 --> 00:02:28,021 Een levend netwerk dat zich over heel de wereld uitstrekt. 20 00:02:29,581 --> 00:02:32,261 Het verbindt alle levende wezens. 21 00:02:34,381 --> 00:02:40,021 En nu gaan wij voor het eerst onthullen hoe. 22 00:02:42,141 --> 00:02:44,101 Van de dichtste bossen... 23 00:02:47,141 --> 00:02:49,261 ...tot de diepste oceanen. 24 00:02:52,541 --> 00:02:54,581 Van de vurigste luchten... 25 00:02:57,021 --> 00:02:59,381 ...tot de heetste woestijnen. 26 00:03:02,501 --> 00:03:07,101 Dit verborgen netwerk verbindt de wonderen van het leven... 27 00:03:08,061 --> 00:03:11,261 ...met de grote krachten van onze planeet... 28 00:03:13,101 --> 00:03:16,741 ...en houdt zo onze hele wereld in leven. 29 00:03:22,381 --> 00:03:26,461 En zelfs als we deze onmisbare verbindingen verbreken... 30 00:03:29,741 --> 00:03:31,781 ...blijft de natuur vechten. 31 00:03:36,501 --> 00:03:40,181 Dit is het wonderbaarlijke, onvertelde verhaal... 32 00:03:40,181 --> 00:03:42,901 ...van de grootste kracht op aarde. 33 00:03:48,101 --> 00:03:50,221 Het leven zelf. 34 00:03:55,101 --> 00:03:57,061 Door de geheimen te onthullen... 35 00:03:58,021 --> 00:04:02,541 ...ontdekken we hoe er voor ons allemaal een betere toekomst kan zijn... 36 00:04:04,941 --> 00:04:08,501 ...in onze onderling verbonden levende wereld. 37 00:04:19,741 --> 00:04:25,021 Je kunt overal een draad van het netwerk van de natuur terugvinden... 38 00:04:26,341 --> 00:04:29,301 {\an8}...zelfs in het wilde, bevroren noorden. 39 00:04:29,301 --> 00:04:31,461 {\an8}VERTELD DOOR CATE BLANCHETT 40 00:04:38,101 --> 00:04:39,621 Ze weet het nog niet... 41 00:04:41,421 --> 00:04:45,421 ...maar dit babyrendier wacht een belangrijke taak. 42 00:04:51,501 --> 00:04:55,541 Ze moet alleen lang genoeg in leven blijven. 43 00:05:00,301 --> 00:05:03,901 Een sterke band met haar moeder helpt. 44 00:05:05,381 --> 00:05:10,621 Maar eerst moet ze haar belangrijkste overlevingsinstrument de baas worden. 45 00:05:15,141 --> 00:05:16,421 Haar poten. 46 00:05:36,541 --> 00:05:38,861 Ze is een geboren atleet. 47 00:05:39,461 --> 00:05:43,581 Snelheid, uithoudingsvermogen, ze heeft het allemaal. 48 00:05:49,221 --> 00:05:52,381 Of dat zal ze hebben, wanneer ze kan lopen. 49 00:06:04,701 --> 00:06:09,661 Tot die tijd is de veiligste plek voor een sprinter in opleiding... 50 00:06:09,661 --> 00:06:12,261 ...letterlijk onder haar moeder. 51 00:06:19,461 --> 00:06:21,781 Want adelaarsogen volgen haar. 52 00:06:24,181 --> 00:06:27,021 Hij wacht tot ze afdwaalt. 53 00:06:51,021 --> 00:06:52,941 Mama redt haar dit keer. 54 00:06:53,981 --> 00:06:58,661 Maar hoe sneller ze kan lopen, hoe groter haar kansen. 55 00:07:05,141 --> 00:07:08,661 Het kalf is veilig bij de kudde. 56 00:07:17,021 --> 00:07:23,821 De impact van al deze dieren samen is ver buiten het noordpoolgebied voelbaar. 57 00:07:27,061 --> 00:07:29,581 Maar ze moeten wel alert blijven. 58 00:07:39,741 --> 00:07:40,581 Wolven. 59 00:07:54,381 --> 00:07:55,701 Op de vlaktes... 60 00:07:57,581 --> 00:08:04,221 ...ziet deze kudde gevaar naderen en kunnen ze doen waarvoor ze geboren zijn. 61 00:08:16,341 --> 00:08:19,701 In open veld kunnen ze topsnelheden halen. 62 00:08:30,861 --> 00:08:34,781 Maar tussen de bomen remt diepe sneeuw hen af. 63 00:08:42,221 --> 00:08:47,061 Gelukkig voor hen is het voor kortere poten nog moeilijker. 64 00:08:52,501 --> 00:08:56,021 In open veld hebben ze weer meer houvast. 65 00:08:57,701 --> 00:09:03,181 En de schichtige kudde kan de achtervolgers weer in de gaten houden. 66 00:09:12,581 --> 00:09:18,901 In het noordpoolgebied overleven is moeilijk, zelfs voor een topatleet. 67 00:09:22,421 --> 00:09:26,701 Maar deze eindeloze dans van roofdier en prooi... 68 00:09:27,381 --> 00:09:30,341 ...staat met ons allemaal in verbinding. 69 00:09:34,101 --> 00:09:37,861 De kudde voedt zich met gras en struikgewas... 70 00:09:40,021 --> 00:09:41,501 ...en houdt die kort... 71 00:09:42,461 --> 00:09:45,821 ...zodat sneeuw ononderbroken kan neervallen. 72 00:09:48,421 --> 00:09:51,821 En de roofdieren houden de kuddes in beweging... 73 00:09:52,341 --> 00:09:56,021 ...en verspreiden zo wijd en zijd hun graaswerk. 74 00:10:02,461 --> 00:10:07,661 Samen zorgen ze zo voor ononderbroken sneeuwdekens... 75 00:10:08,341 --> 00:10:13,541 ...die deze witte vlaktes veranderen in een enorme kosmische spiegel... 76 00:10:16,381 --> 00:10:22,981 ...die tot 85 procent van de zonnewarmte terug de ruimte in kan reflecteren. 77 00:10:31,141 --> 00:10:37,141 Het noordpoolgebied moet bevroren blijven om ons klimaat te stabiliseren... 78 00:10:37,981 --> 00:10:43,301 ...en om de hele planeet voor ons allemaal bewoonbaarder te maken. 79 00:10:48,901 --> 00:10:52,781 Dit verbazingwekkende koelsysteem... 80 00:10:52,781 --> 00:10:56,101 ...brengt nog een reeks gebeurtenissen op gang... 81 00:10:59,261 --> 00:11:03,381 ...die zich diep in onze oceanen afspelen. 82 00:11:05,901 --> 00:11:11,301 Want vlak voor de kust is de zee ijskoud. 83 00:11:15,541 --> 00:11:18,861 IJskristallen stijgen naar het oppervlak. 84 00:11:20,501 --> 00:11:24,821 Het dichtere zeewater zakt pijlsnel naar de zeebodem... 85 00:11:30,221 --> 00:11:34,021 ...en wordt vervangen door warmer oppervlaktewater. 86 00:11:36,061 --> 00:11:40,181 Dat is het begin van een gigantische kringloop. 87 00:11:41,701 --> 00:11:47,661 Een pomp die zeestromingen op een duizend jaar lange reis stuurt... 88 00:11:48,341 --> 00:11:51,301 ...en alle oceanen met elkaar verbindt. 89 00:11:55,301 --> 00:11:57,021 Zijn er stromingen... 90 00:11:59,061 --> 00:12:00,381 ...dan is er leven. 91 00:12:06,941 --> 00:12:10,661 En zeker op een tropisch koraalrif. 92 00:12:16,421 --> 00:12:20,901 Een kwart van alle soorten zeedieren leeft op zulke riffen. 93 00:12:22,741 --> 00:12:27,541 En een miljard mensen zijn ervan afhankelijk voor voedsel... 94 00:12:27,541 --> 00:12:30,461 ...levensonderhoud en bescherming. 95 00:12:33,261 --> 00:12:36,541 Zelfs hier, in de stromingen rond het rif... 96 00:12:37,701 --> 00:12:39,701 ...gelden dezelfde regels... 97 00:12:41,941 --> 00:12:45,101 ...voor wie jaagt en wie bejaagd wordt. 98 00:12:47,581 --> 00:12:51,261 De truc is de tegenstander voor blijven... 99 00:12:52,741 --> 00:12:54,461 ...op welke wijze ook. 100 00:12:57,901 --> 00:13:03,061 Deze zeekat-eieren zijn door hun moeder tussen de rotsen verstopt. 101 00:13:07,901 --> 00:13:11,741 Het probleem is dat ze snel doorzichtig worden. 102 00:13:14,821 --> 00:13:20,381 Dus de kleine embryo's moeten doodstil blijven zitten om te voorkomen... 103 00:13:21,741 --> 00:13:24,621 O. Er is er altijd eentje... 104 00:13:28,181 --> 00:13:32,381 Deze vroegrijpe jongen, niet groter dan een pinda... 105 00:13:32,381 --> 00:13:35,741 ...is nu al geboeid door het rif om hem heen. 106 00:13:42,061 --> 00:13:44,021 Hij leeft maar een jaar... 107 00:13:44,781 --> 00:13:48,901 ...dus hij lijkt zo veel mogelijk te willen leren... 108 00:13:50,381 --> 00:13:52,181 ...en zo snel mogelijk. 109 00:13:54,741 --> 00:13:58,261 Maar z'n uitbundigheid trekt de aandacht. 110 00:14:02,541 --> 00:14:07,301 Een hongerige bidsprinkhaankreeft, die altijd alles ziet. 111 00:14:08,941 --> 00:14:13,381 Hij heeft z'n eitjes graag zacht in het midden. 112 00:14:18,421 --> 00:14:21,821 Maar de kleine is hem al een stap voor. 113 00:14:24,301 --> 00:14:25,541 Nu zie je me. 114 00:14:27,581 --> 00:14:29,061 En nu niet meer. 115 00:14:40,821 --> 00:14:44,181 Maar niet iedereen zal daarin trappen. 116 00:14:47,101 --> 00:14:52,181 Epaulethaaien voelen de elektrische stroom van hun volgende maal. 117 00:14:54,501 --> 00:15:00,021 En de hartslag van de baby schalt als een autoalarm. 118 00:15:05,661 --> 00:15:10,061 Op het laatste moment kan hij op de een of andere manier... 119 00:15:12,381 --> 00:15:14,141 ...de knop omdraaien. 120 00:15:15,901 --> 00:15:21,301 Hij houdt z'n adem in en vertraagt z'n drie harten... 121 00:15:21,301 --> 00:15:23,301 ...om weer te verdwijnen. 122 00:15:32,221 --> 00:15:34,661 Deze enthousiasteling moet nu... 123 00:15:36,381 --> 00:15:40,021 ...van een volwassene leren hoe hij aan eten komt. 124 00:15:51,141 --> 00:15:54,381 Dat is genoeg om een jager te doen uitbreken. 125 00:16:05,301 --> 00:16:10,181 Een diploma van de eierschool is z'n beste start in het leven. 126 00:16:14,301 --> 00:16:18,901 Hij zal zich nu tegoed doen aan wat de stromingen meevoeren. 127 00:16:22,301 --> 00:16:26,301 Kleine beestjes begeven zich over de watersnelweg... 128 00:16:26,821 --> 00:16:29,821 ...van het ene naar het andere, verre rif. 129 00:16:32,381 --> 00:16:35,941 Ze brengen nieuw leven en nieuwe hoop... 130 00:16:35,941 --> 00:16:40,101 ...voor de toekomst van deze onderwaterwonderen. 131 00:16:48,181 --> 00:16:52,581 Van een babyrendier dat de hartslag van de oceaan aandrijft... 132 00:16:54,221 --> 00:16:56,061 ...via een tropisch rif... 133 00:16:57,301 --> 00:17:01,901 ...het netwerk van oceaanstromingen verbindt beide polen... 134 00:17:01,901 --> 00:17:05,981 ...want het loopt helemaal door tot in Antarctica. 135 00:17:07,781 --> 00:17:11,941 Vriestemperaturen versnellen de hartslag van de oceaan... 136 00:17:13,421 --> 00:17:16,421 ...en pompen zeewater weer noordwaarts... 137 00:17:20,261 --> 00:17:24,981 ...waar de krachtigste stromingen het leven verjongen... 138 00:17:28,581 --> 00:17:31,821 ...op plekken waar je het niet verwacht. 139 00:17:37,221 --> 00:17:41,421 Tijdens het droge seizoen in de Kalahari-woestijn... 140 00:17:41,421 --> 00:17:44,581 ...heeft iedereen last van de hitte. 141 00:17:48,701 --> 00:17:50,301 Maar zelfs hier... 142 00:17:52,021 --> 00:17:58,301 ...voorziet het netwerk van de natuur precies wat het leven nodig heeft. 143 00:18:03,221 --> 00:18:06,141 Omdat honderden kilometers verderop... 144 00:18:06,141 --> 00:18:11,541 ...een ijzige oceaanstroming in aanraking komt met warme woestijnlucht. 145 00:18:15,061 --> 00:18:18,341 Een dichte mist waait landinwaarts. 146 00:18:20,901 --> 00:18:24,341 Onweerswolken bollen op boven de hooglanden... 147 00:18:25,861 --> 00:18:29,621 ...en brengen de alchemie van de natuur ten uitvoer. 148 00:18:33,541 --> 00:18:37,021 Elke bliksemschicht is zo krachtig... 149 00:18:41,341 --> 00:18:44,221 ...dat hij moleculen in de lucht splitst. 150 00:18:45,821 --> 00:18:47,901 En zo ontstaan nitraten... 151 00:18:48,901 --> 00:18:54,861 ...een vloeibare meststof die essentieel is voor de groei van alle planten. 152 00:18:57,221 --> 00:19:01,501 Die voedingsstoffen komen neer en stromen zuidwaarts... 153 00:19:06,141 --> 00:19:09,701 ...honderden kilometers door zuidelijk Afrika... 154 00:19:12,301 --> 00:19:16,061 ...tot ze de Okavango-delta binnenstromen. 155 00:19:18,541 --> 00:19:24,821 Ze veranderen de uitgedroogde Kalahari in een van de grootste oases... 156 00:19:30,781 --> 00:19:36,701 ...met een explosie van nieuwe begroeiing in de eens zo dorre woestijn. 157 00:19:47,581 --> 00:19:51,421 Terwijl een verre oceaan voor water zorgt... 158 00:19:54,981 --> 00:20:00,901 ...moet de lokale bevolking een omgeving creëren waar iedereen van profiteert. 159 00:20:06,621 --> 00:20:10,901 Zware ingenieurs banen zich een weg door de vegetatie. 160 00:20:17,981 --> 00:20:21,221 Ze maken netwerken van stromende kanalen... 161 00:20:23,101 --> 00:20:26,021 ...die plassen en poelen verbinden... 162 00:20:28,621 --> 00:20:32,501 ...zodat de rijke wateren zich verder verspreiden... 163 00:20:37,901 --> 00:20:40,381 ...en niemand vergeten wordt. 164 00:20:49,221 --> 00:20:52,661 En voor deze familie speelse nijlpaarden... 165 00:20:55,141 --> 00:20:56,821 ...is het poolparty-seizoen. 166 00:21:01,661 --> 00:21:05,741 Zij eisen de beste badplaats van de buurt op. 167 00:21:23,181 --> 00:21:25,781 Maar papa kan niet echt relaxen. 168 00:21:27,381 --> 00:21:32,141 Deze plas en z'n harem fokvrouwtjes behouden... 169 00:21:32,141 --> 00:21:33,981 ...wordt niet makkelijk. 170 00:21:36,421 --> 00:21:41,901 Beide zijn in trek bij jonge stieren die zelf een gezin willen beginnen. 171 00:21:47,661 --> 00:21:48,861 Voor de vader... 172 00:21:49,501 --> 00:21:54,741 ...is deze indringer net zo welkom als een hond in de keuken. 173 00:22:10,461 --> 00:22:12,701 Achteruit, waarschuwt papa. 174 00:22:17,701 --> 00:22:21,861 Vechten tegen een rivaal van twee ton is vermoeiend. 175 00:22:23,341 --> 00:22:26,341 En het kan dodelijk zijn. 176 00:22:31,381 --> 00:22:34,821 Maar als de schurk in zijn zwembad stapt... 177 00:22:35,821 --> 00:22:38,181 ...is de keuze voor papa simpel. 178 00:22:39,061 --> 00:22:40,901 Z'n familie verliezen... 179 00:22:42,541 --> 00:22:43,541 ...of vechten. 180 00:23:12,141 --> 00:23:17,341 Papa moet misschien nog veel meer uitdagers verjagen dit seizoen. 181 00:23:23,021 --> 00:23:27,941 Maar deze overwinning viert hij alvast met een ererondje. 182 00:23:32,661 --> 00:23:34,861 Ja, hoor. Ik kan het nog. 183 00:23:39,661 --> 00:23:44,981 Al dat ronddartelen en vechten helpt om het feestseizoen te verlengen. 184 00:23:47,141 --> 00:23:51,541 Het roert het water en voorkomt dat de plassen stilstaan. 185 00:23:57,061 --> 00:24:00,141 Dus zelfs als de stroom afneemt... 186 00:24:02,141 --> 00:24:05,101 ...kunnen andere landschapsingenieurs... 187 00:24:05,101 --> 00:24:08,981 ...veilig water met nijlpaardensmaak drinken. 188 00:24:17,301 --> 00:24:19,141 Een paar maanden later... 189 00:24:21,741 --> 00:24:24,701 ...verdwijnt de rijkdom van de stroom. 190 00:24:31,941 --> 00:24:35,501 En de bulldozers halen het resterende eten... 191 00:24:39,181 --> 00:24:40,381 ...naar beneden. 192 00:24:45,421 --> 00:24:48,141 Maar zelfs dit sloopdiner... 193 00:24:49,421 --> 00:24:51,901 ...veroorzaakt een kettingreactie... 194 00:24:53,541 --> 00:24:56,861 ...die tot ver buiten de woestijn merkbaar is... 195 00:25:00,181 --> 00:25:04,941 ...omdat ze de weg vrijmaakt voor een ander natuurfenomeen. 196 00:25:08,061 --> 00:25:09,021 Vuur. 197 00:25:14,621 --> 00:25:19,781 Dood hout voedt seizoensbosbranden die de savanne verjongen. 198 00:25:26,661 --> 00:25:32,821 En in deze vlammen begint een nieuwe draad in het web van het leven... 199 00:25:37,701 --> 00:25:41,061 ...met een link die continenten verbindt. 200 00:25:48,341 --> 00:25:50,901 Het struikgewas en de aarde branden. 201 00:25:51,421 --> 00:25:56,221 Microscopisch kleine voedingsstoffen komen vrij uit de aarde. 202 00:26:03,861 --> 00:26:06,061 Ze stijgen op met de rook... 203 00:26:08,621 --> 00:26:10,181 ...naar de wolken. 204 00:26:13,981 --> 00:26:18,661 Hoog in de atmosfeer banen fosforpluimen zich een weg... 205 00:26:18,661 --> 00:26:21,461 ...door windstromen en weersystemen. 206 00:26:24,301 --> 00:26:28,861 Meststoffen steken de Atlantische Oceaan over... 207 00:26:30,781 --> 00:26:33,621 ...naar de hemel boven Zuid-Amerika. 208 00:26:38,781 --> 00:26:41,421 Daar daalt hun magie neer... 209 00:26:43,541 --> 00:26:46,901 ...over het reusachtige Amazone-regenwoud. 210 00:26:52,381 --> 00:26:57,101 Verbazend is dat de helft van de fosfor die hier terechtkomt... 211 00:26:57,621 --> 00:26:59,901 ...van Afrikaanse branden komt. 212 00:27:02,101 --> 00:27:05,741 Zo ontstaat een intercontinentale reddingslijn... 213 00:27:05,741 --> 00:27:10,501 ...voor de drie miljoen soorten in dit woud. 214 00:27:16,821 --> 00:27:21,101 Vroeger dachten we dat de diversiteit van leven hier... 215 00:27:21,101 --> 00:27:24,581 ...door concurrentie was ontstaan. 216 00:27:37,421 --> 00:27:42,621 Maar er is ook een subtielere en even sterke kracht in het spel. 217 00:27:46,821 --> 00:27:48,021 Samenwerking. 218 00:27:52,101 --> 00:27:58,061 Een elegante paranotenboom torent boven alles uit. 219 00:28:00,741 --> 00:28:04,621 Hij groeit hier al meer dan een eeuw. 220 00:28:06,861 --> 00:28:13,501 Met z'n lengte van bijna 50 meter is hij een belangrijk lid van de hogere kringen. 221 00:28:20,701 --> 00:28:25,461 Hij heeft de top bereikt door de ultieme bosnetwerker te zijn... 222 00:28:26,101 --> 00:28:31,061 ...en hij vertrouwt erop dat z'n contacten alles hebben wat hij nodig heeft. 223 00:28:34,421 --> 00:28:37,341 Felgele bloemen boordevol nectar... 224 00:28:37,341 --> 00:28:41,741 ...kondigen aan dat hij klaar is om zich voort te planten. 225 00:28:46,941 --> 00:28:48,781 Maar hij is kieskeurig. 226 00:28:50,541 --> 00:28:52,821 Alleen vips komen erin. 227 00:28:54,581 --> 00:28:59,701 Bestuivers die misschien een andere paranotenboom hebben bezocht. 228 00:29:04,101 --> 00:29:07,821 Zijn bloemen hebben dus een beschermkapje. 229 00:29:09,341 --> 00:29:14,421 Alleen iemand met wat meer gewicht kan deze deur openmaken. 230 00:29:18,941 --> 00:29:23,461 Verrassend genoeg heeft deze boom zo veel connecties... 231 00:29:24,021 --> 00:29:28,981 ...dat hij de zoektocht naar zo'n exclusief dier kan uitbesteden... 232 00:29:30,261 --> 00:29:32,461 ...aan een persoonlijke assistent. 233 00:29:35,381 --> 00:29:37,301 Een naburige orchidee... 234 00:29:39,181 --> 00:29:43,101 ...die zelf een bestuiver wil lokken. 235 00:29:44,981 --> 00:29:48,901 Z'n betoverende aroma is onweerstaanbaar... 236 00:29:49,581 --> 00:29:52,101 ...voor een kenner van geuren. 237 00:29:56,581 --> 00:30:00,301 Deze orchideebij is een meesterparfumeur. 238 00:30:02,741 --> 00:30:06,181 Hij werkt aan z'n eigen signatuurgeurtje... 239 00:30:07,941 --> 00:30:13,381 ...en moet deze goddelijke geur gewoonweg toevoegen aan z'n mix. 240 00:30:14,741 --> 00:30:20,221 Met z'n borstels verzamelt hij voorzichtig de beste aromatische oliën... 241 00:30:24,581 --> 00:30:27,901 ...en mengt ze behendig in z'n zakjes. 242 00:30:31,181 --> 00:30:36,821 De perfecte samenstelling maakt hem voor elke bewonderaar aantrekkelijker. 243 00:30:37,341 --> 00:30:41,621 Dus het moet precies goed zijn. 244 00:30:43,941 --> 00:30:46,341 Misschien nog een beetje meer. 245 00:30:48,101 --> 00:30:53,661 Maar het is niet deze perfectionist die de paranotenboom zal helpen. 246 00:30:56,221 --> 00:30:58,021 Wel wie hij aantrekt. 247 00:31:03,341 --> 00:31:07,541 In de door verleidelijke geuren bedwelmende boslucht... 248 00:31:08,581 --> 00:31:13,421 ...beginnen grotere, sterkere, vrouwelijke bijen rond te zoemen. 249 00:31:16,821 --> 00:31:23,101 En het zijn deze zwaargewichten waar de paranotenboom op wacht. 250 00:31:34,061 --> 00:31:37,741 Vrouwelijke bijen kunnen het kapje openbreken... 251 00:31:42,261 --> 00:31:46,501 ...en leveren stuifmeel voor de voortplanting van de boom. 252 00:31:52,261 --> 00:31:57,221 Het geniale bosnetwerk van de boom heeft vruchten afgeworpen. 253 00:32:01,821 --> 00:32:03,661 Maar volgend jaar... 254 00:32:04,581 --> 00:32:08,781 ...zullen z'n exclusieve bloemen vruchten zijn geworden... 255 00:32:10,501 --> 00:32:13,421 ...die nog moeilijker te openen zijn. 256 00:32:19,541 --> 00:32:22,061 Zelfs bij een val van 30 meter... 257 00:32:24,141 --> 00:32:27,301 ...splijt de keiharde bolster niet open. 258 00:32:29,901 --> 00:32:33,421 Dat is een klus voor een brandkastkraker. 259 00:32:35,381 --> 00:32:42,141 Maar deze statige boom heeft zelfs contacten in de onderwereld van het bos. 260 00:32:45,421 --> 00:32:47,101 Verdachte nummer één. 261 00:32:48,781 --> 00:32:50,581 De vingervlugge agouti. 262 00:32:56,141 --> 00:33:01,901 Alleen dit dier heeft het juiste materiaal om de koffer te openen. 263 00:33:03,821 --> 00:33:06,661 En de noten die erin zitten... 264 00:33:07,821 --> 00:33:09,821 ...moet hij allemaal hebben. 265 00:33:14,581 --> 00:33:19,381 Restjes verstopt hij in kleine bergplaatsen in het bos. 266 00:33:24,541 --> 00:33:26,621 Om er later van te smullen. 267 00:33:34,741 --> 00:33:38,421 Maar deze bosstroper heeft er zo veel verstopt... 268 00:33:40,421 --> 00:33:43,581 ...dat hij ze nooit allemaal terugvindt. 269 00:33:47,021 --> 00:33:52,021 En het zijn zijn verloren zaden waar de paranoot op rekent. 270 00:34:07,701 --> 00:34:14,061 Z'n kostbare nalatenschap in handen geven van zo'n bont gezelschap lijkt roekeloos... 271 00:34:16,381 --> 00:34:19,621 ...maar dat is het wonder van het netwerk der natuur. 272 00:34:21,341 --> 00:34:24,941 Deze fantastische samenwerkingen werken echt. 273 00:34:28,141 --> 00:34:30,541 En ze zijn zo betrouwbaar... 274 00:34:30,541 --> 00:34:35,341 ...dat elke paranoot op deze buitengewone manier wordt gemaakt. 275 00:34:39,261 --> 00:34:44,941 Dit gewas kan alleen uit een gezond, intact regenwoud komen. 276 00:34:51,021 --> 00:34:53,821 En er is één dier in het bijzonder... 277 00:34:53,821 --> 00:34:57,781 ...dat cruciaal is om dit hele bos gezond te houden. 278 00:35:00,661 --> 00:35:07,221 Een dier dat zijn koninkrijk regeert met een ijzeren vuist van angst. 279 00:35:16,861 --> 00:35:19,141 Tenminste, dat zal hij doen... 280 00:35:20,381 --> 00:35:22,141 ...als hij uit bed komt. 281 00:35:26,901 --> 00:35:28,541 Een typische tiener. 282 00:35:29,621 --> 00:35:33,541 Deze jonge jaguar brengt z'n dagen door met slapen... 283 00:35:34,941 --> 00:35:38,221 ...en af en toe in de voorraadkast duiken. 284 00:35:49,541 --> 00:35:53,701 Z'n hapjes zitten zowel in de toppen van de bomen... 285 00:35:55,341 --> 00:35:59,021 ...als onder de waterlijn. 286 00:36:03,861 --> 00:36:09,021 Maar z'n grenzeloze eetlust betekent dat overal waar hij komt... 287 00:36:09,021 --> 00:36:10,901 ...hij geen dood brengt... 288 00:36:12,061 --> 00:36:13,021 ...maar leven. 289 00:36:16,221 --> 00:36:18,181 Zonder deze grote katten... 290 00:36:19,821 --> 00:36:23,301 ...zou deze plek er vast heel anders uitzien. 291 00:36:27,021 --> 00:36:31,661 Minder jagers zou een sterke toename van grazers betekenen... 292 00:36:32,181 --> 00:36:36,141 ...die jonge boompjes verslinden voor ze volgroeid zijn. 293 00:36:38,861 --> 00:36:43,901 Als oude bomen sterven, komen er minder jonge bomen in de plaats. 294 00:36:49,501 --> 00:36:53,261 Gaten in het bladerdak laten zonlicht binnen. 295 00:36:55,901 --> 00:36:58,701 De vochtige ondergroei droogt uit... 296 00:36:59,221 --> 00:37:04,581 ...en diegenen die vochtige omstandigheden nodig hebben, verdwijnen. 297 00:37:07,861 --> 00:37:09,621 Bloemen verwelken. 298 00:37:10,861 --> 00:37:13,741 Kolibries verhongeren. 299 00:37:16,621 --> 00:37:19,101 Waar grote roofdieren ontbreken... 300 00:37:21,341 --> 00:37:25,661 ...verhonderdvoudigt de populatie bladsnijdersmieren... 301 00:37:27,261 --> 00:37:32,821 ...klaar om het bos helemaal te stropen, blad voor blad. 302 00:37:37,661 --> 00:37:39,621 Eén ontbrekende schakel... 303 00:37:39,621 --> 00:37:43,861 ...en het hele netwerk begint uit elkaar te vallen. 304 00:37:48,581 --> 00:37:51,221 Maar waar jaguars nog jagen... 305 00:37:51,221 --> 00:37:56,701 ...zijn ze de lijm die het complexe web van het regenwoud aaneenplakt. 306 00:37:58,981 --> 00:38:01,341 En deze vraatzuchtige tiener... 307 00:38:02,821 --> 00:38:06,661 ...probeert zelfs iets wat weinig andere jagers durven. 308 00:38:09,981 --> 00:38:13,021 Een ander toproofdier aanvallen. 309 00:38:18,621 --> 00:38:19,661 Een kaaiman... 310 00:38:21,901 --> 00:38:24,621 ...die zelf een prooi wil overvallen. 311 00:38:26,181 --> 00:38:29,701 Een naïeve jaguar zou hij zeker aankunnen. 312 00:38:33,301 --> 00:38:36,101 Het gaat erom wie wie bespringt. 313 00:39:18,341 --> 00:39:23,261 Deze maaltijd kan zelfs de grootste tienerhonger stillen... 314 00:39:27,021 --> 00:39:31,021 ...en heeft ook een verregaand domino-effect. 315 00:39:35,061 --> 00:39:40,221 Omdat zijn restjes aan hun eigen reis beginnen... 316 00:39:41,221 --> 00:39:44,461 ...die het verbijsterende geheim onthult... 317 00:39:44,981 --> 00:39:48,981 ...van hoe bossen overal ter wereld echt werken. 318 00:39:54,661 --> 00:39:59,061 Het karkas geeft de voedingsstoffen van een heel leven vrij. 319 00:39:59,061 --> 00:40:01,381 Die sijpelen in de bosbodem. 320 00:40:05,381 --> 00:40:09,821 En onder de grond ligt iets op ze te wachten. 321 00:40:14,101 --> 00:40:17,781 Een microscopische draad neemt de voedingsstoffen op... 322 00:40:18,821 --> 00:40:22,341 ...en transporteert ze onder de bomen erboven. 323 00:40:27,341 --> 00:40:32,261 Het is maar één fijne draad in een enorm levend netwerk. 324 00:40:36,541 --> 00:40:40,021 Het myceliumweefsel van schimmelkolonies... 325 00:40:41,581 --> 00:40:45,101 ...strekt zich onder het hele regenwoud uit. 326 00:40:47,941 --> 00:40:52,381 Hun kleine terminals zijn verbonden met boomwortels... 327 00:40:52,381 --> 00:40:58,341 ...die voedingsstoffen ruilen voor een deel van het voedsel van de boom. 328 00:41:01,901 --> 00:41:05,221 Maar dit is meer dan een zakelijke deal. 329 00:41:06,901 --> 00:41:11,821 In sommige bossen verenigen ondergrondse netwerken hun bomen... 330 00:41:11,821 --> 00:41:14,941 ...tot één 'woudwijd' web. 331 00:41:15,621 --> 00:41:21,181 Een slim systeem waarbij voedsel en water onderling stromen... 332 00:41:21,701 --> 00:41:24,301 ...van de sterkste naar de zwakste. 333 00:41:25,141 --> 00:41:27,101 Zelfs tussen soorten. 334 00:41:29,821 --> 00:41:32,541 Een jong boompje verstoken van zonlicht... 335 00:41:32,541 --> 00:41:36,661 ...kan dankzij z'n grotere buren tot volle groei komen. 336 00:41:39,261 --> 00:41:44,061 De bomen communiceren zelfs met elkaar via hun netwerk. 337 00:41:45,061 --> 00:41:50,341 Een community die andere bomen waarschuwt voor ziektes of aanvallen... 338 00:41:50,341 --> 00:41:53,021 ...zodat die zich kunnen voorbereiden. 339 00:41:56,581 --> 00:42:00,981 De schaal van de schimmelnetwerken is verbijsterend. 340 00:42:02,101 --> 00:42:07,421 Van begin tot eind reiken ze tot ver buiten ons zonnestelsel... 341 00:42:07,421 --> 00:42:11,421 ...zelfs tot ruim halfweg ons melkwegstelsel. 342 00:42:13,541 --> 00:42:17,261 Maar hier op aarde werken ze met hun bomen... 343 00:42:18,141 --> 00:42:22,301 ...om driekwart van al onze koolstof op te slaan... 344 00:42:22,941 --> 00:42:25,101 ...veilig onder de grond. 345 00:42:31,701 --> 00:42:35,301 Deze vijgenboom is honderden jaren oud. 346 00:42:37,981 --> 00:42:39,261 Een moederboom. 347 00:42:41,701 --> 00:42:44,981 Ze heeft veel jonge boompjes zien opgroeien. 348 00:42:49,421 --> 00:42:53,661 Maar nu komt er een einde aan haar leven. 349 00:43:05,381 --> 00:43:11,141 Het schimmelnetwerk kan haar nog een laatste onbaatzuchtige daad toestaan. 350 00:43:14,061 --> 00:43:19,021 Haar waardevolle voedingsstoffen aan haar gemeenschap schenken. 351 00:43:23,741 --> 00:43:30,021 De laatste wens van een grootmoeder om haar bosfamilie alle kansen te geven. 352 00:43:34,461 --> 00:43:40,621 Een andere boom zal in haar plaats komen en haar rol op zich nemen. 353 00:43:43,741 --> 00:43:48,341 Dankzij de wonderen van het woudwijde web. 354 00:43:56,261 --> 00:44:00,941 Sommige wetenschappers beschouwen bossen steeds meer... 355 00:44:01,661 --> 00:44:04,901 ...als één onderling verbonden entiteit... 356 00:44:08,021 --> 00:44:13,741 ...waar planten, dieren en schimmels allemaal de handen ineenslaan... 357 00:44:17,661 --> 00:44:21,381 ...als een samenwerkende, zelfvoorzienende gemeenschap. 358 00:44:22,701 --> 00:44:27,061 De belichaming van het geweldige netwerk van de natuur. 359 00:44:33,501 --> 00:44:38,741 In het licht van die recente ontdekkingen is het geen grote sprong... 360 00:44:38,741 --> 00:44:42,661 ...om de hele planeet ook zo te zien functioneren. 361 00:44:44,261 --> 00:44:46,181 Alle leven is verbonden. 362 00:44:47,781 --> 00:44:51,901 Van een snel rendier tot een triomfantelijk nijlpaard. 363 00:44:53,421 --> 00:44:56,261 Elke daad heeft een gevolg. 364 00:44:58,741 --> 00:45:03,341 Van een oceaanhartslag tot een vruchtbare stortbui. 365 00:45:11,061 --> 00:45:16,781 Alles in de natuur is verbonden met het leven van ons allemaal. 366 00:45:20,781 --> 00:45:23,381 Ook als het niet door onze straat loopt. 367 00:45:29,461 --> 00:45:34,221 De verbindingen van het leven reiken tot in de verste uithoeken van de aarde. 368 00:45:37,101 --> 00:45:41,261 Maar het netwerk van de natuur moet constant bewegen... 369 00:45:41,781 --> 00:45:45,061 ...dansen op het ritme van onze levende planeet... 370 00:45:45,901 --> 00:45:50,781 ...en reageren op het verstrijken van de tijd zelf. 371 00:45:56,581 --> 00:45:59,021 In een wereld die constant verandert... 372 00:46:00,701 --> 00:46:03,581 ...liggen de kansen voor het grijpen. 373 00:46:05,661 --> 00:46:09,421 Maar timing is het allerbelangrijkste. 374 00:48:09,781 --> 00:48:13,061 Ondertiteld door: Mireille Van Overmeiren