„WIEDZ, ŻE WSZYSTKO JEST ZE SOBĄ POŁĄCZONE”.
CYTAT PRZYPISYWANY LEONARDOWI DA VINCI
Godziny szczytu.
Wszędzie to samo.
Chcesz dotrzeć na miejsce najszybciej, jak się da.
Nasz świat pędzi,
a natura została skazana na życie w cieniu.
Ale tu, w Nepalu,
nie wszędzie można dotrzeć bocznymi drogami.
Gdy musisz przebić się przez centrum,
możesz utknąć w korku
lub kroczyć własną drogą.
Ten nieposłuszny wędrowiec robi to, co nosorożce robiły od zawsze.
Wraca na swoje żerowisko
pod osłoną nocy.
Tutejszą sawannę zastąpiły przedmieścia,
ale to go nie powstrzyma.
Natura próbuje utorować sobie drogę w naszym szalonym świecie.
Każdy z tych zdeterminowanych nosorożców
dokłada swoją cegiełkę
do tętniącej życiem sieci zależności.
Ten system połączeń rozciąga się na cały świat.
Łączy każdą żyjącą istotę.
A my po raz pierwszy pokażemy wam
kulisy tego zjawiska.
Od najgęstszych lasów...
po najgłębsze oceany.
Od niespokojnego nieba...
po rozgrzane pustynie.
Ta ukryta sieć
łączy piękno życia
z potęgą naszej planety
i utrzymuje przy życiu cały świat.
Nawet gdy próbujemy naruszyć tę równowagę...
natura się nie poddaje.
To zdumiewająca i niesłychana historia
najpotężniejszej siły na Ziemi.
Życia w czystej postaci.
Odkrywając jego sekrety,
dowiemy się, jak zapewnić wszystkim pomyślną przyszłość...
w naszym złożonym i pełnym życia świecie.
NASZ PEŁNY ŻYCIA ŚWIAT
ZADZIWIAJĄCA SIEĆ NATURY
Zależności rządzące naturą
są obecne wszędzie.
Nawet na skutej lodem północy.
CZYTA CATE BLANCHETT
Teraz tego nie wie,
ale ta samica renifera ma do odegrania ważną rolę.
By wykonać swoje zadanie, musi utrzymać się przy życiu.
Mocna więź z matką jej w tym pomoże.
Ale najpierw musi opanować podstawy przetrwania.
Chodzenie.
Jest urodzoną lekkoatletką.
Szybka i wytrzymała.
Ma wszystko.
Ale najpierw musi stanąć na nogi.
Na razie ta aspirująca biegaczka będzie najbezpieczniejsza
pod nogami swojej matki.
Orły nie śpią.
Tylko czekają, aż będzie sama.
Mama przybyła na ratunek.
Im szybciej mała stanie na nogi, tym większe ma szanse na przeżycie.
W stadzie będzie bezpieczna.
Skutki zachowania tego stada
są odczuwalne daleko poza Arktyką.
Ale renifery muszą być czujne.
Wilki.
Na równinach
stado wypatrzy niebezpieczeństwo.
Wtedy instynkt bierze górę.
Na otwartej przestrzeni pędzą jak szalone.
Ale między drzewami spowalnia je głęboki śnieg.
Mają szczęście.
Z krótkimi łapami jest jeszcze trudniej.
Na otwartej przestrzeni czują się pewniej.
Płochliwe stado obserwuje drapieżnika z bezpiecznej odległości.
Nawet światowej klasy biegaczowi trudno przetrwać w Arktyce.
Ale ten odwieczny taniec ofiary z drapieżnikiem
ma wpływ na nas wszystkich.
Młode i jej stado pasą się na roślinności tundry.
Przycinają trawę,
którą później pokryje gładka warstwa śniegu.
Przez drapieżniki stado jest w ciągłym ruchu.
Pasie się na coraz większych terenach.
Wspólnymi siłami pomagają stworzyć gładką pokrywę śnieżną
i przemieniają te białe równiny
w ogromne zwierciadło...
które odbija do 85% ciepła słonecznego i wysyła je z powrotem w kosmos.
By powstrzymać zmiany klimatyczne, Arktyka musi pozostać skuta lodem.
Dzięki temu nasza planeta nadal będzie dobrym miejscem do życia.
Ten niesamowity sposób na chłodzenie planety
jest zaczątkiem innej reakcji łańcuchowej.
Głęboko pod powierzchnią oceanów.
Tuż u wybrzeża
woda zaczyna zamarzać.
Kryształy lodu unoszą się ku górze,
a gęsta słona woda opada na dno morza.
Jej miejsce zajmują cieplejsze wody powierzchniowe.
To początek ogromnego układu krążenia.
Pompa, która wysyła prądy morskie w tysiącletnią podróż.
I łączy oceany na całej Ziemi.
A gdzie prądy morskie,
tam życie.
Widać to wyraźnie na tropikalnej rafie koralowej.
Rafy koralowe zamieszkuje 25% znanych gatunków morskich.
Dla miliarda ludzi mieszkańcy raf stanowią źródło jedzenia,
utrzymania i bezpieczeństwa.
Nawet tutaj, w prądach wokół rafy,
łowców i ofiary...
obowiązują te same zasady.
Trzeba być o krok przed nieprzyjacielem.
Na wszelki możliwy sposób.
To jaja mątwy.
Samica ukryła je wśród skał.
Niestety z czasem jaja stają się przezroczyste.
Malutkie embriony nie mogą ani drgnąć, bo inaczej...
Zawsze znajdzie się jakiś buntownik.
Ten młodzieniaszek rozmiarów orzeszka
jest oczarowany otaczającą go rafą.
Będzie żył tylko rok.
Dlatego pragnie nauczyć się jak najwięcej.
I to jak najszybciej.
Ale jego entuzjazm przyciąga niechcianą uwagę.
Wygłodniały ustonóg.
Jego bystre oko dojrzy wszystko.
Najbardziej lubi jajka...
na miękko.
Ale junior jest o krok do przodu.
Teraz mnie widać.
A teraz nie.
Ale nie każdy nabierze się na tę sztuczkę.
Rekiny epoletowe znajdują ofiary po impulsie elektrycznym.
A serce małego samca mątwy wyje jak alarm samochodowy.
Ale w ostatniej sekundzie coś mówi mu...
że musi go wyłączyć.
Wstrzymuje oddech i spowalnia bicie trzech serc.
Znów jest niewidzialny.
Ten głodny wiedzy uczeń
potrzebuje nauczyciela, który nauczy go polować.
Początkujący łowca musi stąd prysnąć.
Zostawia jajo za sobą i ma zapewniony dobry życiowy start.
Będzie żywił się tym, co przyniosą prądy morskie.
Malutkie stworzenia podróżują tą wodną autostradą
z jednej rafy na drugą.
Dają początek nowemu życiu
i budzą nadzieję na lepszą przyszłość
tych podwodnych cudów natury.
Mały renifer podtrzymuje tętno oceanu,
wpływając na rafę,
a sieć prądów morskich łączy oba bieguny,
sięgając aż do Antarktydy.
Mrozy napędzają oceany do działania
i ponownie słona woda jest wysyłana na północ.
Gdzie najpotężniejsze prądy morskie
budzą do życia...
najmniej oczywiste miejsca.
Podczas suszy na pustyni Kalahari w Afryce
wszyscy walczą z uporczywym upałem.
Ale nawet tutaj
natura doskonale wie, co robić,
by życie ponownie mogło tu zakwitnąć.
I tak setki kilometrów stąd
mroźny prąd atlantycki spotyka się z gorącym pustynnym powietrzem.
Gęsta mgła spowija ląd.
Chmury burzowe kłębią się nad wzgórzami.
Natura bawi się w alchemika.
Każda błyskawica jest tak potężna...
że rozbija cząsteczki powietrza.
Tak powstają azotany.
Płynny nawóz,
którego potrzebuje każda roślina na Ziemi.
Spada na ziemię w formie deszczu i płynie na południe.
Pokonuje setki kilometrów Afryki Południowej...
by dotrzeć do delty Okawango.
I przemienia spragnioną wody pustynię w cudowną oazę.
A ta niegdyś jałowa ziemia zalewa się bujną roślinnością.
Daleki ocean zapewnił im wodę...
ale to od miejscowych zależy, czy wszyscy na tym skorzystają.
Inżynierowie krajobrazu przebijają się przez roślinność.
Tym samym tworzą sieć kanałów...
które łączą miejsca kąpieli z wodopojami.
Dzięki nim życiodajna woda wędruje w głąb lądu.
Każdy na tym skorzysta.
Ta rodzina hipopotamów kocha relaks.
Pora na imprezę w basenie.
Zaklepały sobie najlepsze kąpielisko w okolicy.
Tata nie może w pełni wyluzować.
Jeśli chce tu rządzić i utrzymać przy sobie samice,
musi się postarać.
To pożądany towar wśród młodych samców, którzy chcą założyć rodzinę.
Dla ojca
ten intruz jest równie mile widziany, jak plaster w jacuzzi.
Ojciec posyła mu ostrzeżenie.
Walka z dwutonowym rywalem byłaby męcząca.
I potencjalnie śmiertelna.
Ale jeśli ten drań wejdzie do jego sadzawki,
to wybór jest prosty.
Utrata rodziny...
albo walka.
Nim nadejdzie susza, ojciec przegoni jeszcze niejednego rywala.
Ale teraz pora uczcić swoje zwycięstwo.
Nadal jest w formie.
Harce w wodzie i bójki w basenie pomagają przedłużyć czas zabawy.
Woda jest w ciągłym ruchu, oaza nie popada w stagnację.
Nawet gdy poziom wody zaczyna opadać,
architekci krajobrazu
mogą bez obaw ugasić pragnienie zupą z hipopotama.
Po kilku miesiącach
po wodzie nie ma ani śladu.
A chodzące buldożery szukają jedzenia...
na wysokości.
Nawet ta jedzeniowa demolka
wywołuje reakcję łańcuchową,
której efekty widać daleko poza pustynią.
Tak toruje drogę kolejnemu naturalnemu zjawisku.
Ogniowi.
Obumarłe drzewa pochłania pożar, który tchnie w sawannę nowe życie.
W tych płomieniach
swój początek ma kolejna sieć zależności.
To nić, która łączy kontynenty.
Zarośla i ziemia płoną.
Przeistaczają się w mikroskopijne składniki odżywcze.
A te unoszą się wraz z dymem.
I sięgają chmur.
Wysoko w atmosferze
smugi fosforu pędzą wraz z wiatrami i frontami atmosferycznymi.
Ten cenny nawóz przemierza cały Atlantyk
i dociera do Ameryki Południowej.
Spada na ziemię wraz z deszczem...
na ogromny teren Amazonii.
Co ciekawe, połowa fosforu, który tu trafia,
pochodzi z afrykańskich pożarów.
To koło ratunkowe z drugiego końca świata
dla trzech milionów gatunków,
które zamieszkują te tereny.
Kiedyś sądziliśmy, że to bogactwo gatunków Amazonii
zawdzięczamy wszechobecnej rywalizacji.
Istotną rolę odegrała tu subtelniejsza, ale równie potężna siła.
Współpraca.
Nad lasem deszczowym wznosi się elegancka orzesznica brazylijska.
Rośnie tutaj od ponad wieku.
Mierzy ponad 45 metrów i jest filarem tutejszej klasy wyższej.
Zaszła tak wysoko, bo ma odpowiednie znajomości.
Ufa, że kontakty zapewnią jej wszystko, czego potrzebuje.
Żółte kwiaty pełne nektaru to znak, że jest gotowa, by się rozmnożyć.
Ale jest wybredna.
Wstęp mają tylko najlepsi.
Światowej klasy zapylacze, którzy odwiedzili już inną orzesznicę.
Dlatego jej kwiaty mają ochronną osłonkę.
Żeby pokonać te wrota, trzeba wykazać się odrobiną siły.
Co ciekawe, ta orzesznica jest na tyle wpływowa,
że może zlecić znalezienie odpowiedniego kandydata
swojej asystentce.
Pobliskiej orchidei.
Która sama próbuje zwabić zapylacza.
Jej zniewalającej woni nikt się nie oprze.
Zwłaszcza koneser pięknych zapachów.
Samiec pszczoły storczykowej to mistrz perfumiarstwa.
Pracuje nad swoim autorskim pachnidłem.
Musi dodać ten boski zapach do swojej mieszanki.
Delikatnie zbiera pachnące olejki malutkimi szczoteczkami.
I miesza wszystko w koszyczkach pyłkowych.
Idealna mikstura sprawi, że żadna samica mu się nie oprze.
Każdy drobiazg ma znaczenie.
Może jeszcze odrobinka.
Ale to nie ten specjalista od perfum pomoże orzesznicy.
Tylko jego adoratorka.
Powietrze jest ciężkie od uwodzicielskich zapachów.
W okolicy pojawiają się większe i silniejsze samice pszczół.
To właśnie na te siłaczki
czekała orzesznica brazylijska.
Samica pszczoły przebija się do środka.
Dostarcza pyłek potrzebny drzewu do rozmnażania.
Szerokie znajomości orzesznicy zaowocowały sukcesem.
Po roku jej wybredne kwiaty przemieniają się w owoc.
Do niego jeszcze trudniej się dostać.
Nawet upadek z 30 metrów
nie uwolni nasion z tej twardej skorupy.
Do tego sejfu dostanie się tylko specjalista.
To szlachetne drzewo
ma znajomości nawet w leśnym półświatku.
Pierwszy podejrzany.
Złodziejaszek aguti.
Ten gryzoń ma odpowiedni zestaw narzędzi,
by obrobić ten sejf.
A jeśli chodzi o orzechy,
to żadnemu nie popuści.
To, czego nie doje,
ukrywa na terenie całego lasu.
Zostawia sobie na później.
Ale ten leśny rabuś schował już tyle orzechów,
że czasem o niektórych zapomina.
I właśnie na to liczyła orzesznica brazylijska.
Powierzanie swojego losu takiej ferajnie może wydawać się nieroztropne.
Ale tak działa wspaniała sieć natury.
Ta fantastyczna współpraca naprawdę działa.
Jest na tyle niezawodna,
że właśnie tak powstała każda orzesznica brazylijska.
To owoc zdrowego, dziewiczego lasu deszczowego.
Jedno zwierzę odgrywa istotną rolę
w utrzymaniu całego lasu w dobrym zdrowiu.
Rządzi królestwem twardą ręką
i sieje postrach na całym dworze.
Ale najpierw musi zwlec się z łóżka.
Typowy nastolatek.
Ten młody jaguar śpi do oporu.
Wstaje tylko po to, by pobuszować w spiżarni.
Przekąski czekają w koronach drzew...
i niżej, także pod powierzchnią wody.
Choć jego apetyt jest nieposkromiony,
śladem jaguara kroczy nie śmierć, a życie.
Bez wielkich kotów
to miejsce wyglądałoby zupełnie inaczej.
Bez drapieżników zwierzęta roślinożerne żyją w najlepsze.
Pożerają każdą młodą roślinę.
Stare drzewa wymierają,
a nowych brakuje.
Słońce przebija się przez korony drzew.
Wilgotne podszycie wysycha.
A ci, którzy potrzebują tej wilgoci, znikają bezpowrotnie.
Kwiaty więdną.
Kolibry umierają z głodu.
Pod nieobecność drapieżników...
mrówki grzybiarki rozmnażają się jak szalone.
I rozbierają las
liść po liściu.
Jedno brakujące ogniwo,
a cała sieć zależności zaczyna się sypać.
Polujące jaguary
są istotnym elementem, który spaja cały las deszczowy.
Ten żarłoczny nastolatek
zrobi coś, na co inni myśliwi się nie porywają.
Zapoluje na innego drapieżnika.
Kajmana.
Który sam czai się na ofiarę.
Spokojnie mógłby pokonać tego naiwnego jaguara.
Ale kto zaatakuje pierwszy?
Ten posiłek zaspokoi apetyt łakomego nastolatka.
A także wywoła efekt domina.
Pozostawione przez jaguara resztki rozpoczną własną podróż.
I obnażą niesamowitą tajemnicę tego,
jak działają lasy na całym świecie.
Gnijące zwłoki są bogatym źródłem składników odżywczych,
które trafiają prosto do gleby.
Pod ziemią coś już na nie czeka.
Mikroskopijna nić pochłania te składniki
i posyła je dalej, pod powierzchnią ziemi.
To zaledwie jedna nić w skomplikowanej siatce połączeń.
Tkanka grzybni różnych kolonii grzybów
rozciąga się pod całym lasem deszczowym.
Jej końcówki łączą się z korzeniami
i wymieniają się z drzewami składnikami odżywczymi.
Ale to więcej niż transakcja biznesowa.
W niektórych lasach te podziemne nici łączą ze sobą drzewa,
tworząc leśną sieć połączeń.
Inteligentny system umożliwia przepływ pożywienia i wody
między silnymi i potrzebującymi.
A nawet między gatunkami.
Młode drzewo spragnione słońca
nabierze sił z pomocą swoich wyrośniętych sąsiadów.
Drzewa wykorzystują swoją sieć także do komunikacji.
Mają zbiorową świadomość, ostrzegają się przed chorobą i atakiem.
Będą gotowe na ciężkie czasy.
Sieć grzybni na naszej planecie ma ogromne rozmiary.
Gdyby ją wyprostować, jej włókna sięgnęłyby poza nasz Układ Słoneczny,
aż poza połowę naszej galaktyki.
Ale tu, na Ziemi, grzybnia współpracuje z drzewami,
by zatrzymać trzy czwarte dwutlenku węgla na planecie
pod powierzchnią ziemi.
Ten figowiec liczy setki lat.
Drzewo matka.
Niejedno drzewo dorastało w jej cieniu.
Teraz jej życie chyli się ku końcowi.
Sieć grzybni pomoże jej wykonać ostatni bezinteresowny gest.
Odda cenne składniki odżywcze swojej społeczności.
Ostatnia wola konającej babki pragnącej pomóc swojej leśnej rodzinie.
Inne drzewo zajmie jej miejsce i będzie kontynuować jej misję.
Wszystko dzięki cudownej sieci zależności łączącej cały las.
Niektórzy naukowcy coraz częściej postrzegają lasy
jako jeden, złożony organizm.
Gdzie rośliny, zwierzęta i grzyby stale ze sobą współpracują.
I tworzą samowystarczalną społeczność.
Wzorową, zadziwiającą sieć natury.
W świetle ostatnich odkryć
możemy śmiało stwierdzić, że cała planeta działa podobnie.
Wszystkie formy życia coś łączy.
Nawet szybkiego renifera
i dumnego hipopotama.
Nic nie dzieje się w próżni.
Tętniący życiem ocean zsyła życiodajne deszcze.
Natura wpływa na nasze życie
na różne sposoby.
Choć czasem nam nie po drodze.
Te współzależności rozciągają się na cały świat.
Ale sieć natury jest w ciągłym ruchu.
Tańczy w rytm naszej planety.
I dostosowuje się do upływu czasu.
Świat ciągle się zmienia,
a okazje są na wyciągnięcie ręki.
Ale wyczucie czasu
to podstawa.
Napisy: Marta Makieła