Ένας πεινασμένος κυνηγός
παρακολουθεί τον στόχο.
Αλλά όσο κι αν προσπαθεί, δεν είναι αρκετά γρήγορος.
Είναι λες κι η λιβελούλα μπορεί να τον δει σε αργή κίνηση.
Ίσως και να μπορεί.
Το φαγητό της είναι μικροσκοπικό και γρήγορο.
Μα σε αντίθεση με τον βάτραχο...
εννιά στις δέκα φορές,
εκείνη τα καταφέρνει.
Η οπτική επεξεργασία της είναι πέντε φορές πιο γρήγορη από τη δική μας
και στην πράξη επιβραδύνει τον χρόνο.
Ο βάτραχος συνεχίζει να προσπαθεί.
Παραλίγο,
αλλά τζίφος.
Η λιβελούλα δεν παρακολουθεί απλώς τον κυνηγό της σε αργή κίνηση.
Πρέπει να υπερασπιστεί την περιοχή της έναντι των αντιπάλων.
Με το βλέμμα στον ουρανό,
είναι λιγότερο πιθανό να δει κάποιον που κρύβεται από κάτω.
Ο βάτραχος μπορεί να μην κινείται σαν αστραπή...
αλλά αυτήν τη φορά πέτυχε διάνα.
Ο συγχρονισμός είναι κρίσιμος για την επιβίωση στα δίκτυα της ζωής.
Συγχρονισμένη με τους ρυθμούς του πλανήτη, η φύση λειτουργεί καλύτερα.
Για βέλτιστο αποτέλεσμα, η ζωή χρειάζεται να συγχρονιστεί απόλυτα.
Άλλοτε σε χιλιοστά του δευτερολέπτου,
κι άλλοτε σε χιλιετίες.
ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΓΕΜΑΤΟΣ ΖΩΗ
Ο ΡΥΘΜΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ
ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ Η Κ. ΜΠΛΑΝΣΕΤ
Αργά το απόγευμα στην Καλαχάρι.
Μια λέαινα έχει πεινασμένα στόματα να ταΐσει.
Τα μικρά της χρειάζονται φρέσκο κρέας κάθε δύο μέρες.
Φαγητό υπάρχει παντού.
Αλλά τους περισσότερους στόχους δεν τους φτάνει.
Αν τους κυνηγήσει στον καυτό ήλιο,
σύντομα θα υπερθερμανθεί.
Χρειάζεται αιφνιδιασμός από κοντά.
Δύσκολο όταν είναι μέρα μεσημέρι.
Τα θηράματά της εντοπίζουν την κίνηση.
Κι άπαξ και την πάρουν πρέφα,
είναι πολύ μικρότερη απειλή.
Αλλά δεν έχει προσηλωθεί ακόμα.
Ξέρει ότι έχει ο τροχός γυρίσματα.
Καθώς δύει ο ήλιος, οι πιθανότητες είναι πλέον υπέρ της.
Εντοπίζεται πιο δύσκολα...
και δεν υπερθερμαίνεται τόσο.
Και η νυχτερινή της όραση μπαίνει σε λειτουργία.
Ένα κοπάδι βουβάλια.
Θωρακισμένοι γίγαντες με πέντε φορές το βάρος της.
Επικίνδυνος στόχος.
Αλλά αν δεν την έχουν δει, τότε έχει το πλεονέκτημα.
Στοχεύει ένα μικρό.
Πιο αδύναμο, λιγότερο επικίνδυνο.
Στο λυκόφως, φαίνεται να το κάνει αβίαστα.
Έχει ήδη το πλεονέκτημα που προσφέρει το σούρουπο.
Τα μικρά της θα το κάψουν απόψε.
Πάντα κάπου στη Γη, ο ήλιος δύει,
σε ένα ατελείωτο και ρυθμικό γύρισμα του τροχού.
Η περιστροφή του πλανήτη μας δεν φέρνει μόνο μέρα και νύχτα.
Η δύναμη του Ήλιου
δεν είναι η μόνη δύναμη που επηρεάζει τη ζωή στη Γη.
Η Σελήνη χαράζει το μονοπάτι της στον νυχτερινό ουρανό,
σύροντας τους ωκεανούς σε ένα υγρό βαλς.
Και τα θαλάσσια πλάσματα χορεύουν στον ρυθμό.
Στη βόρεια Αυστραλία, η παλίρροια υποχωρεί.
Κάτω από τα μαγκρόβια, ένας νέος κόσμος εμφανίζεται.
Εκεί μένει ένας μπανανοκάβουρας.
Ζει τη ζωή του στα κενά ανάμεσα στις πλημμυρίδες.
Δεν έχει χρόνο για χάσιμο.
Ώρα να φάει όσο πιο γρήγορα μπορεί...
όσο οι γειτόνισσές του τρώνε με διπλάσια ταχύτητα.
Η μπανανοδαγκάνα του ίσως τον καθυστερεί τώρα,
αλλά με το σωστό φεγγάρι, θα έρθει κι η σειρά του.
Η πλημμυρίδα έρχεται, κι επιστρέφει στο λαγούμι του.
Ο κύκλος επαναλαμβάνεται.
Αλλά όσο προχωράει ο μήνας, η έλξη της Σελήνης στον ωκεανό εξασθενεί.
Η πλημμυρίδα καλύπτει λιγότερη παραλία.
Μέχρι που, τελικά,
για λίγες μέρες,
δεν φτάνει πια ως στο λαγούμι του.
Τώρα έχει ένα από τα καλύτερα σημεία στην παραλία.
Κι ένα άλλο αρσενικό το διεκδικεί.
Έτοιμες οι δαγκάνες.
Στο σπρώξιμο
βγαίνουν ισόπαλοι.
Αλλά στη μάχη σώμα με σώμα,
ο δικός μας έχει το πάνω χέρι.
Βρες δικό σου λαγούμι.
Μα ο χρόνος κι η παλίρροια δεν λογαριάζουν καβούρια.
Πρέπει να βρει ταίρι.
Λίγος καλλωπισμός, κι έτοιμη η θριαμβευτική δαγκάνα.
Αλλά πού να την επιδείξει;
Η παραλία είναι γεμάτη καβούρια.
Και δεν τα ζυγιάζει καλά.
Μήπως αυτή;
Δεν της κάνει.
Άλλο καβούρι.
Έχουμε και μια αξιοπρέπεια.
Καλύτερη αυτή.
Αλλά τώρα έχει ανταγωνισμό από όλες τις πλευρές.
Πάει να τη δελεάσει γνέφοντας.
Αλλά όλοι το ξέρουν το κόλπο.
Αν το κάνει πιο ψηλά;
Μπορούν κι αυτοί.
Άλλος ένας. Κι άλλος ένας.
Μετατρέπεται σε πάρτι η φάση.
Πώς να επιλέξει πια;
Τελικά, διαλέγει την καλύτερη μπανάνα στην παραλία.
Πάνω στην ώρα.
Την κλείνει στο λαγούμι του πριν έρθει η παλίρροια.
Θα αφήσει τις προνύμφες της την πανσέληνο...
έτσι ώστε η πιο ισχυρή άμπωτη να τις μεταφέρει στα βαθιά.
Ελάχιστες θα επιβιώσουν.
Οι υπόλοιπες θα γίνουν τροφή στον ωκεανό,
συνδέοντας ολόκληρα δίκτυα ζωής με τους αέναους ρυθμούς της Σελήνης.
Μα κι ένας άλλος κύκλος διαμορφώνει τα δίκτυα της φύσης,
με έναν πιο αργό αλλά ίσως πιο ουσιώδη τρόπο.
Η εναλλαγή των εποχών.
Ένας ετήσιος κύκλος στον οποίο προσαρμόζεται η ζωή.
Όσο πιο μεγάλη η περίοδος, τόσο μεγαλύτερο το διακύβευμα.
Γιατί αν η ευκαιρία εμφανίζεται μία φορά τον χρόνο,
δεν πρέπει να τη χάσεις.
Στη νορβηγική τούνδρα,
ένας γέρος πολεμιστής προσέχει το κοπάδι.
Τα θηλυκά είναι σε οίστρο για λίγες εβδομάδες μόνο.
Η μόνη ευκαιρία για απογόνους του χρόνου.
Υπάρχουν κι άλλοι υποψήφιοι μνηστήρες.
Κάθε χρόνο, λοιπόν, αυτός ο μοσχόβους
έχει τελετουργικό τουρνουά για να διατηρήσει το στέμμα του.
Αντίπαλος.
Για τον βασιλιά, το γάντι έχει ριχτεί.
Φοράει τη μάσκα του.
Παλιό το κόλπο, για να λιγοψυχήσει ο αντίπαλος.
Αλλά εκείνος δεν κάνει πίσω.
Βαδίζουν παράλληλα ελπίζοντας το μέγεθός τους να τρομάξει τον άλλο.
Δεν πιάνει.
Ένας αερόσακος κάτω από τα θωρακισμένα κέρατα τους προστατεύει
από μια βίαιη σύγκρουση.
Ο βασιλιάς είναι βετεράνος πολλών μαχών.
Αξιοποιεί το βάρος του και την κατηφόρα.
Προσπαθώντας να τσακίσει τον αντίπαλο, χάνει την πλεονεκτική θέση.
Όχι για πολύ.
Αυτήν τη φορά, η εμπειρία νικάει.
Θα ακολουθήσουν κι άλλοι αγώνες σ' αυτό το τουρνουά.
Μόνο αν τους κερδίσει όλους
θα εξασφαλίσει τη θέση του για άλλο ένα έτος.
Τώρα, σε όλο το βόρειο ημισφαίριο, πέφτει ο χειμώνας.
Στην πιο σκληρή εποχή,
όλοι πρέπει να κάνουν υπομονή.
Οι φυσικοί πόροι παγώνουν.
Οι θερμοκρασίες πέφτουν.
Και η ζωή μπαίνει σε καταστολή.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι κάποια στιγμή ο χειμώνας θα τελειώσει.
Το ετήσιο ταξίδι της Γης γύρω από τον Ήλιο
φέρνει πίσω το φως στο βόρειο ημισφαίριο.
Επιστρέφουν οι μεγαλύτερες μέρες.
Και τον χειμώνα διαδέχεται η άνοιξη.
Αυτή είναι η εποχή στην οποία η ζωή παίρνει τα πάνω της.
Όλα τα τροφοδοτεί η αυξανόμενη ζεστασιά του ήλιου.
Τα βλαστάρια αγωνίζονται για μια θέση στον ήλιο,
το καθένα με τη δική του στρατηγική.
Τα φύλλα ξεπετάγονται κι ανοίγουν.
Κάθε ένα τους, φυσικό ηλιακό πάνελ που αξιοποιεί την ενέργεια...
απορροφώντας διοξείδιο του άνθρακα και μετατρέποντάς το σε τροφή.
Τόσα πολλά φυτά ζωντανεύουν,
σαν ο πλανήτης να παίρνει μια βαθιά ανάσα.
Τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα πέφτουν,
φέρνοντας την απαραίτητη σε όλους ισορροπία στην ατμόσφαιρα.
Η εποχή αλλάζει, κι αμέτρητα πλάσματα πάνε στον βορρά,
καθώς τα δίκτυα της φύσης ξανανθίζουν.
Δισεκατομμύρια πουλιά συρρέουν σε τόπους αναπαραγωγής.
Θαλάσσιοι γίγαντες κάνουν χιλιάδες μίλια σε αναζήτηση τροφής.
Τεράστια κοπάδια ξεχύνονται στη φύση που ξυπνά.
Για να πετύχουν αυτά τα ηρωικά ταξίδια απαιτούν τον τέλειο συγχρονισμό.
Ακόμα και των μικροσκοπικών μεταναστών.
Καθώς το τελευταίο χιόνι λιώνει βαθιά στα δάση,
σχηματίζονται λίμνες.
Σε λίγες εβδομάδες θα στεγνώσουν από τη ζέστη.
Πριν ξυπνήσει κάποιος από τη χειμερία νάρκη...
έχει ήδη αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση.
Αυτή η σαλαμάνδρα πρέπει να φτάσει στη λίμνη
για να ολοκληρώσει τον κύκλο αναπαραγωγής πριν εξαφανιστεί το νερό.
Η ανοιξιάτικη βροχή...
είναι το εναρκτήριο λάκτισμα στον αγώνα της ζωής της.
Για σαλαμάνδρα,
κάνει σπριντ.
Ακολουθεί τη διαδρομή των απογόνων της στο δάσος.
Μα οι καιροί έχουν αλλάξει από τότε.
Σε λίγες ώρες φτάνει σχεδόν στον τερματισμό.
Στη λίμνη απ' όπου ξεκίνησε η ζωή της.
Τώρα πρέπει να βρει σύντροφο όσο πιο γρήγορα μπορεί.
Κι άλλες σαλαμάνδρες έχουν φτάσει εδώ.
Και ίσως ένα κόλπο βοηθήσει σ' αυτά τα ταχυραντεβού.
Τη σκιά του δάσους διαπερνά κυρίως το μπλε φως.
Έχουν ιδιαίτερα ευαίσθητη όραση στο λυκόφως.
Και σε αυτό το μπλε φως, τα σώματά τους αρχίζουν να λάμπουν.
Οι επιστήμονες ανακάλυψαν πρόσφατα το φαινόμενο.
Μήπως βοηθάει το είδος τους να βρει ταίρι;
Τώρα μπορεί να γεννήσει γονιμοποιημένα αυγά.
Αλλά ήδη ο χρόνος τρέχει ενάντια στην επόμενη γενιά.
Πρέπει να εκκολαφτεί και να αναπτυχθεί...
πριν εξαφανιστεί η λίμνη.
Που ήδη έχει αρχίσει να συρρικνώνεται.
Η ζωή κάθε σαλαμάνδρας πιέζεται από το εποχιακό χρονόμετρο.
Όπως και αμέτρητων άλλων πλασμάτων.
Η ζωή τους συνδέεται με τους ρυθμούς της Γης, της Σελήνης και του Ήλιου.
Αλλά κάποια μυστηριώδη όντα χορεύουν στον δικό τους ρυθμό,
που δεν ακολουθεί τις εποχές, αλλά τις δεκαετίες.
Μέσα σε ένα σφεντάμι ρέουν χυμοί πρώτη φορά μετά το τελευταίο φθινόπωρο...
βάζοντας μπρος την ανάπτυξη.
Αλλά βαθιά κάτω από τη γη, ένα πλάσμα χρησιμοποιεί αυτόν τον κύκλο
για να μετρά το πέρασμα των εποχών.
Ένα περιοδικό τζιτζίκι.
Τρέφεται με τους γλυκούς χυμούς του δέντρου.
Καθώς εμφανίζονται την άνοιξη, καταλαβαίνει ότι πέρασε άλλος ένας χρόνος.
Χώθηκε στη γη πριν από 17 χρόνια.
Και τώρα βγήκε στην επιφάνεια,
έτοιμο για τη στιγμή που περίμενε.
Σκοτάδι καλύπτει το δάσος της Ιντιάνα,
κι όλα γίνονται παράξενα.
Στην επιφάνεια είναι ευάλωτο.
Αλλά η εμφάνισή του είναι τέλεια συγχρονισμένη.
Η ασφάλεια εν τη ενώσει.
Δισεκατομμύρια τζιτζίκια συγχρόνισαν τον 17ετή κύκλο ζωής τους.
Ξεπετιούνται όλα μαζί, σαν μια ορδή από ζόμπι.
Βγαίνουν προσεκτικά και ξεκινούν το επόμενο στάδιο της ανάστασής τους.
Μια απόκοσμη μεταμόρφωση στην ενήλικη μορφή τους.
Για πρώτη φορά μετά από 17 χρόνια,
την αυγή υποδέχεται μια χορωδία τζιτζικιών θορυβώδης σχεδόν σαν αλυσοπρίονο.
Οι γείτονες δεν ξέρουν τι τους βρήκε.
Ήταν αγέννητοι την τελευταία φορά που εμφανίστηκαν τα τζιτζίκια.
Θα ήταν τρομακτικό αν δεν ήταν τόσο νόστιμα.
Τις επόμενες εβδομάδες, αυτό το τσιμπούσι τούς τρέφει όλους.
Υπάρχουν πάνω από 250.000 ανά στρέμμα.
Όσα και να φάνε, ο μπουφές μένει γεμάτος.
Κι οι αναστημένοι πετυχαίνουν επιτέλους τον σκοπό τους.
Ζευγαρώνουν, και τα θηλυκά γεννούν τα αυγά τους.
Η τελευταία πράξη.
Μέσα σε λίγες εβδομάδες, απομένουν μόνο τα κελύφη.
Μια τεράστια δόση λιπάσματος,
που δίνει ζωή στα υπόγεια δίκτυα της φύσης.
Γιατί 17 χρόνια;
Δεν το γνωρίζουμε ακόμα.
Αλλά αυτό το μοτίβο έρχεται από πολύ παλιά,
τότε που ο μεγάλος κύκλος ζωής επέτρεπε την επιβίωση στους παγετούς.
Επειδή ο πλανήτης μας έχει επίσης και κλιματικούς κύκλους,
που καλύπτουν δεκάδες χιλιάδες χρόνια.
Πέρα από την αίσθηση του χρόνου των έμβιων.
Μα οι πιο αργές αλλαγές ίσως έχουν τις πιο μεγάλες επιπτώσεις.
Και θετικές και αρνητικές.
Η έρημος Σαχάρα, εξίσου μεγάλη με τις Ηνωμένες Πολιτείες,
ένα από τα πιο σκληρά περιβάλλοντα στη Γη.
Αν δεν προσαρμοστείς στη ζέστη, δεν επιβιώνεις.
Αυτή η αγαμίδα σαύρα
είναι μικρή και βρίσκει καταφύγιο.
Το φολιδωτό της δέρμα συγκρατεί την απαραίτητη υγρασία.
Μα ενίοτε θέλει κι αυτή κάτι να πιει.
Ευτυχώς γι' αυτήν, ακόμα και σε αυτήν την άγονη έρημο,
υπάρχει νερό.
Μια θαυματουργή όαση για τους κουρασμένους ταξιδιώτες.
Μα ίσως δεν είναι όσο φιλόξενη φαίνεται.
Παραδόξως, αυτή η λίμνη είναι γεμάτη κροκόδειλους...
μες στη μέση της ερήμου.
Χιλιόμετρα μακριά από το τρεχούμενο νερό.
Ενώ οι μακρινοί συγγενείς τους κολυμπούν σε καταπράσινα έλη,
αυτοί είναι παγιδευμένοι εδώ.
Για αυτούς, δεν είναι μια όαση.
Είναι φυλακή...
κι ο κάθε κρατούμενος παλεύει για να τα βγάλει πέρα.
Σκληρός ο ανταγωνισμός για ό,τι κινείται.
Μια σφηκοβαρβακίνα σταματάει για νερό...
και βουτάει να δροσιστεί.
Δεν φτάνει για όλους.
Αν μείνουν εδώ, θα λιμοκτονήσουν.
Αλλά αν προσπαθήσουν να αποδράσουν...
Μεγάλο δίλημμα, καθώς ο κόσμος τους συρρικνώνεται.
Μα το γεγονός ότι είναι εδώ μαρτυρά έναν ρυθμό που κρατάει χιλιετίες.
Γιατί δεν ήταν πάντα έτσι.
Πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια, αυτή η έρημος ήταν πράσινη και εύφορη.
Οι κροκόδειλοι κολυμπούσαν σε ποτάμια.
Ο περιστρεφόμενος πλανήτης μας έχει μια πολύ αργή ταλάντωση
που επαναλαμβάνεται επί χιλιετίες
και μετακινεί τα ημισφαίρια ως προς την απόσταση από τον Ήλιο,
μεταβάλλοντας το κλίμα μας.
Τώρα οι μουσώνες της Δυτικής Αφρικής έχουν εξασθενήσει
και δεν βρέχει πια στη Σαχάρα.
Μέσα σε λίγες εκατοντάδες χρόνια,
οι κατάφυτοι βάλτοι των κροκοδείλων έγιναν μια από τις μεγαλύτερες ερήμους της Γης.
Αλλά και στο σημερινό κλίμα...
αντηχεί ακόμα το μακρινό παρελθόν.
Λίγες πολύτιμες μέρες βροχής κάθε χρόνο.
Αυτή η σύντομη υγρασία μάς επιτρέπει να ταξιδέψουμε πίσω στον χρόνο...
για να δούμε πώς ήταν η ζωή εδώ πριν από 10.000 χρόνια...
σε μια πράσινη Σαχάρα.
Αν οι φυλακισμένοι αντέξουν άλλα 10.000 χρόνια περίπου,
η ταλάντωση θα κλείσει έναν πλήρη κύκλο.
Το νερό θα κυλήσει ξανά,
κι οι μακρινοί τους απόγονοι θα ανακτήσουν τα χαμένα ποτάμια.
Είναι πολύ αργοί κάποιοι ρυθμοί του πλανήτη.
Δεν μπορούμε να τους αντιληφθούμε.
Αλλά με την παραμικρή αυξομείωση των ρυθμών αυτών,
αρχίζουμε να βλέπουμε τις αλλαγές.
Φθινόπωρο στα όρη Κασκέιντ του Όρεγκον.
Ένας λαγός προσπαθεί να αποφύγει τους μπελάδες.
Και καλά κάνει.
Σπάνια οι λαγοί πεθαίνουν από γηρατειά.
Ένα διπλοσάινο εντοπίζει ό,τι κινείται.
Ο φοβητσιάρης λαγός παγώνει.
Κρατάει και την αναπνοή του.
Κρύβεται σε κοινή θέα.
Το γεράκι πετά
κι ο λαγός παίρνει επιτέλους ανάσα.
Αλλά το σπίτι του θα γίνει σύντομα αγνώριστο.
Αν επιβιώνεις χάρη στο καμουφλάζ,
τι κάνεις όταν ο κόσμος σου αλλάζει ξαφνικά χρώμα;
Αλλάζεις κι εσύ.
Καθώς οι χειμωνιάτικες μέρες μικραίνουν, γίνεται από καφέ λευκός.
Μια απίστευτη αλλαγή εμφάνισης.
Και πάλι, αρκεί απλώς να παγώσει.
Και ως διά μαγείας,
εξαφανίζεται.
Μα υπάρχει μια νέα απειλή.
Λόγω κλιματικής αλλαγής, κάποιες μέρες του χειμώνα
είναι υπερβολικά ζεστές.
Χάνεται η κάλυψη του χιονιού σε μια νύχτα.
Την αλλαγή χρώματος την προκαλεί η διάρκεια της ημέρας.
Κι αυτές οι πιο ζεστές μέρες είναι μικρές.
Τώρα είναι απελπιστικά αταίριαστος με το περιβάλλον του
και αποτελεί εύκολο στόχο.
Αλλαγή σχεδίου.
Ταχύτητα.
Τον έχασε.
Αλλά όταν ξεχωρίζεις τόσο, δεν μπορείς να παραμείνεις κρυμμένος.
Την επόμενη φορά ίσως ατυχήσει.
Πιο εύκολα ξεχωρίζεις έναν λαγό χωρίς καμουφλάζ.
Κι αυτό συμβαίνει πιο συχνά πια.
Ίσως έχουν μέλλον σ' αυτόν τον μεταβαλλόμενο κόσμο.
Αυτός ο χιονολαγός παραμένει πια καφέ όλο τον χρόνο.
Έτσι, η ζωή του είναι πιο εύκολη όταν έχει λίγο χιόνι.
Ίσως απ' αυτούς να εξαρτάται το μέλλον του είδους.
Η φύση λειτουργεί καλύτερα όταν η ζωή συμβαδίζει με τους ρυθμούς του πλανήτη.
Αλλά τι γίνεται όταν ο άνθρωπος διαταράσσει το τέμπο;
Καθώς ο κόσμος αλλάζει ξαφνικά γύρω μας,
θα επιβιώσει η φύση...
στην επερχόμενη καταιγίδα;
Υποτιτλισμός: Αγγελική Πανοτάρα