Ehiztari goseti bat...
harrapakinean zentratuta.
Baina, saiatzen bada ere, abiadura falta zaio.
Burruntziak kamera geldoan nola hurbiltzen den ikusiko balu bezala da.
Eta agian gai da.
Burruntzien janaria txikia eta azkarra da.
Igelak ez bezala,
hamarretik bederatzi alditan,
jana lortzen du.
Bere ikusmeneko prozesadoreak gureak baino bost aldiz azkarragoak dira
eta, izan ere, denbora moteltzen dute.
Igelak ez du amore emango.
Ia-ia,
baina alferrik.
Burruntziak ez dio erasotzaile geldoari bakarrik begiratzen.
Bere lurraldea ere etsaiengandik babestu behar du.
Begiak zeruan dituela,
ez du ematen azpian ezkutatzen dena detektatuko duenik.
Igela ez da burruntzia bezain azkarra,
baina oraingoan aukera aprobetxatu du.
Egokitasuna funtsezkoa da bizitzako ehunetan bizirauteko.
Naturak hobeto lan egiten du planetaren erritmoarekin sinkronian.
Etekina izateko, bizitzak aukerak ezin hobeto egokitu behar ditu.
Batzuetan, milisegundoetan.
Beste batzuetan, milenioetan zehar.
Arratsaldea da Kalaharin.
Lehoi batek aho gosetiak ditu elikatzeko.
Kumeak hazten ari dira eta bi egunetik behin haragi freskoa behar dute.
Janaria nonahi dago.
Baina harrapakin gehienak azkarragoak dira.
Eguzki kiskalgarriaren azpian badoa,
azkar gainberotuko da.
Hurbildu behar da segada egiteko.
Zaila da egun betean.
Harrapakinak mugimenduari adi daude.
Eta, azaldu ondoren,
ia ez da arrisku bat.
Baina ez da guztiz ahalegindu.
Badakielako egoera aldatuko dela.
Eguzkia sartzen den heinean, aukerek bere aldera egiten dute.
Zailagoa da antzematea.
Ez da gainberotuko.
Eta gaueko ikuspegia pizten da.
Bufalo talde bat.
Bost aldiz pisu gehiagorekin, erraldoi blindatuak harrapakin arriskutsuak dira.
Baina, ikusi ez badute, irabazteko aukera ona du.
Kume bat ikusi du.
Ahulagoa, arrisku gutxiago.
Ilunabarrean, erraza dela dirudi.
Etekina atera dio ilunabarraren abantailari.
Eta bere kumeek banketea dute.
Beti iluntzen du munduko lekuren batean,
eta, ondorioz, zortea etengabe aldatzen da.
Lurrak, errotatzean, egunak eta gauak baino gehiago ematen digu.
Eguzkiaren energia
ez delako bizitzaren gainean nagusitzen den indar bakarra.
Ilargiak bere bidea egiten du gaueko zeruan,
itsasoak ur-bals bihurtuz.
Eta itsas izakiek erritmora dantzatu behar dute.
Australiako iparraldean itsasbehera dago.
Manglareen azpian mundu berri bat agertzen da.
Karramarro biolinista australiar baten etxea.
Berera doa itsasgorarik ez dagoen bitartean.
Beraz, denbora gutxi du.
Ahalik eta azkarren jan behar du...
inguruko emeek bi aldiz azkarrago jaten duten bitartean.
Agian bere hagin horia moteltzen ari da,
baina, Ilargia egokia denean,
bere unea iritsiko da.
Marea aldatu bezain laster, gordelekura itzultzen da.
Zikloa errepikatzen da.
Baina, hilabetean zehar, Ilargiak gutxiago erakartzen du itsasoa.
Itsasgorak gero eta gutxiago igotzen da.
Azkenean, egun batzuetan...
bere gordelekua ez da urez betetzen.
Hondartzako lekurik onenetako bat lortu du.
Eta beste ar batek ere nahi du.
Haginak prest.
Bultzada-lehia batean,
ez dago irabazle argirik.
Baina eusterakoan...
gure txapelduna hoberena da.
Alde hemendik.
Baina denbora eta marea ez daude karramarroen zain.
Bikotea behar du.
Apaindu eta prest dago hagin irabazlea erakusteko.
Baina norantz?
Hondartza emez beteta dago.
Eta ez da trebea egoera aztertzen.
Eta hau?
Ez du gogoko...
karramarroa.
Duintasuna berreskuratzeko garaia.
Beste kontu bat da.
Baina orain lehia du nonahi.
Hagina altxatzen du xarmatzeko.
Baina denek egin dute hori.
Gehiago altxatzen badu?
Besteek berdin.
Bata bestearen atzetik.
Hau festa egin dutena hondartzan.
Nola hautatuko du emeak?
Azkenean, hondartzako karramarrorik onena aukeratzen du.
Eta une egokian.
Bere gordelekura doaz marea igo baino lehen.
Larbak askatuko ditu hurrengo ilargi betean...
eta sargailo indartsuak itsaso barrura eramango ditu.
Gutxi batzuk biziko dute.
Gainerakoa itsasorako elikagai izango da,
bizitzaren ehunak Ilargiaren etengabeko erritmoarekin lotuko dituena.
Baina Lurrak badu beste ziklo bat sare naturalak
mantsoago moldatzen dituena, baina agian sakonago.
Urtaroen prezesioa.
Urteroko pultsua, bizitzak egokitu beharrekoa.
Denbora-eskala luzeagoekin, arriskua handiagoa da.
Izan ere, urtean aukera bakarra sortzen denean,
aprobetxatu behar da ahal den bitartean.
Norvegiako tundran,
gudari zahar batek taldea zaintzen du.
Emeak aste batzuetan soilik egongo dira arreske.
Kumeak izateko aprobetxatu beharko du.
Beste arrek lurraldea markatu nahiko dute.
Beraz, urtero,
idi muskedunak txapelketa bat gainditu behar du koroa mantentzeko.
Aurkari bat.
Erregeak erronka onartzen du.
Gogorrarena egiten du.
Trikimailu zahar bat da aurkaria beldurtzeko.
Baina aurkaria ez da beldurtzen.
Paraleloan egiten dute aurrera, beren tamainarekin uxatzeko.
Oraingoan ez.
Adarren azpiko aire-poltsa batek auto-istripu baten moduko
kolpe bortitzetik babesten ditu.
Erregea borroka askotan zailduta dago.
Hegala aprobetxatzen du pisu guztia erabiltzeko.
Aurkariari aurre egitean, altueraren abantaila galtzen du.
Denbora gutxian.
Oraingoan, esperientzia gailentzen da.
Urteroko txapelketa honetan borroka gehiago izango dira.
Denak irabazten baditu postua bermatuko du beste urtebetez.
Eta orain, ipar- hemisferioan zehar, negua heldu da.
Urtaro bortitz honetan,
denek itxaron behar dute.
Baliabideak izozten dira.
Hotz izugarria egiten du.
Eta bizitza hibernazioan mantentzen da.
Neguaren ziurtasun bakarra da denborarekin bukatuko dela.
Lurrak Eguzkiari bira ematearen ondorioz,
ipar-hemisferioak eguzki-argi gehiago jasotzen du.
Egun luzeagoak itzultzen dira.
Eta neguak udaberriari bide ematen dio.
Hau da bizitzak bere egiten duen urtaroa.
Eguzkiaren bero gero eta handiagoaren eraginez.
Kimuak indartzen dituen argiagatik lehiatzen dira,
bakoitzak aurrera egiteko estrategia batekin.
Hostoak kimatu eta irekitzen dira.
Eguzki-energiaz baliatzen diren eguzki-panel naturalak dira.
Karbono dioxidoa xurgatzen dute eta hazteko elikagai bihurtzen dute.
Hainbeste landare jaiotzen dira,
planetak arnasa sakon hartzen duela dirudi.
Karbono dioxidoa behera egiten du
eta bizitzeko behar dugun atmosfera orekatzen da.
Urtaro berria dela eta, askok iparraldera egiten dute
sare naturalak berpiztu ahala.
Milaka milioi hegazti hegan doaz leku urrunetara.
Itsasoko erraldoiek milaka kilometro egiten dituzte janari bila.
Eta talde itzelek zeharkatzen dute eguneko paisaia.
Aurrera egiteko, bidaia heroiko horiek egokitasun bikaina izan behar dute,
baita migratzaile txikienenak ere.
Elurra basoan urtu ahala,
putzuak ageri dira.
Aste gutxi barru, beroarekin lehortu egingo dira.
Animalia bat lotalditik esnatzen denerako...
atzerako kontaketa bat hasi da.
Arrabio honek putzu batera iritsi behar du ugalketa-zikloa amaitzeko
ura desagertu baino lehen.
Lehen euriak...
ematen dio hasiera bere bizitzako lasterketari.
Arrabioa izateko...
ziztu bizian doa.
Bere arbasoak basoko bide beretik zehar ibili ziren.
Baina ordutik garaiak aldatu egin dira.
Ordu gutxietan, ia iritsi da helmugara.
Bere bizitza hasi zen putzura.
Orain ar bat aurkitu behar du lehenbailehen.
Beste arrabio batzuk ere etorri dira.
Agian trikimailuren bat izango dute estalketa bizkortzeko.
Basoko iluntasunean argi urdina baino ez da sartzen.
Oso ikusmen sentikorra dute ilunabarrean.
Eta tonu urdin horretan, haien gorputza distiratzen hasten da.
Zientzialariek fenomeno hau aurkitu berri dute.
Lagunduko die bikotea aurkitzen?
Ernaldutako arrautzak jar ditzake.
Baina hurrengo belaunaldiak badu denbora kontra.
Eklosionatu eta hazi behar dute...
putzua desagertu aurretik.
Eta txikiagotzen hasi da.
Arrabioen bizitza urtaroko erlojuaren aurrerapenaren araberakoa da.
Beste hainbeste izakirena bezala.
Haien bizitza Lurraren, Ilargiaren eta Eguzkiaren erritmoari lotuta dago.
Baina badira beren erritmoan dantzatzen duten izaki misteriotsuak
eta ez dute denbora urtaroetan neurtzen, hamarkadetan baizik.
Astigar baten barruan, izerdia lehen aldiz ateratzen da azken udazkenetik...
eta garapena suspertzen du.
Baina, sakonean, izaki batek pultsu hau erabiltzen du
urtaroak zenbatzeko.
Aldizkako txitxar bat.
Zuhaitzaren izerdi gozoaz elikatzen da.
Udaberria iristen denean, badaki beste urte bat igaro dela.
Duela 17 urte ezkutatu zen lur azpian.
Orain azalera atera da,
zain zegoen unerako prest.
Indianako baso hau iluntzen denean,
gauza arraroak gertatzen hasiko dira.
Azalean, ahula da.
Baina bere irteera bikain egokitu du.
Gehiago badira, hobe.
Milioika txitxarrak egokitu dute 17 urteko bizi-zikloa.
Zonbi horda bat bezala, batera altxatzen dira.
Igotzean seguru,
berpiztearen beste fase bat hasten dute.
Helduarorako eraldaketa izugarria.
Lehen aldiz 17 urtean,
motozerra bat bezain zaratatsua den txitxarra koru batekin argitzen du eguna.
Bizilagunek ez dakite zer gertatzen den.
Intsektu horiek jaio baino askoz lehenago atera ziren azkenekoz.
Ikaragarria litzateke hain zaporetsuak ez balira.
Hurrengo asteetan, banketea denontzat izango da.
Milioi bat baino gehiago hektarea erdian egonda,
mahaikideek ez dute ia kopurua murrizten.
Biziraun dutenek, azkenean, helburua lor dezakete.
Ugaltzen dira, eta emeek arrautzak erruten dituzte.
Azken ekintza da.
Aste gutxietan, oskolak baino ez dira geratzen.
Ongarri kopuru handia,
bizia naturako lurpeko sareetara itzultzen diona.
Zergatik 17 urte?
Oraindik ez dakigu.
Baina eredu horrek iraganean eboluzionatu zuen,
ziklo biologiko luze batek hotzetik bizirauten lagun zezakeenean.
Izan ere, Lurrak erritmo klimatikoak ditu,
milaka urte hartzen dituztenak.
Izaki bizidunek ulertu ezin duten zerbait.
Baina aldaketa motelagoek eragin handia izan dezakete bizitzan.
Onerako eta txarrerako.
Saharako basamortua, Estatu Batuak bezain zabala,
Lurreko ingurune gogorrenetako bat.
Berora egokitzen ez bazara, ez duzu biziraungo.
Oin arinak dituen agama hau
nahikoa txikia da babesa hartzeko.
Larruazal ezkatatsuak behar duen hidratazioa gordetzen du.
Baina noizean behin edan behar du.
Zorionez, eremu huts batean egon arren,
ura dago.
Bidaiari nekatuentzako mirarizko oasia.
Baina agian ez da dirudien bezain erosoa.
Gezurra badirudi ere, urmael hau krokodiloz beteta dago...
basamortuaren erdian.
Gertuen dagoen korrontetik ehun kilometrora.
Senideak zingira oparoetan igerian ari diren bitartean,
krokodilo hauek hemen harrapatuta daude.
Haientzat ez da oasi bat.
Espetxea da...
non presoek bizitzaren alde borrokatu behar duen.
Lehia latza dago denen artean.
Zapelatz liztorjalea heldu da...
edatera eta freskatzera.
Ez ditu denak elikatuko.
Hemen jarraituz gero, gosez hil litezke.
Baina askatasunaren bila ateratzen badira...
Dilema etsigarria da, haien mundua txikitzen ari baita.
Baina hemen egotea milaka urtetan markatutako erritmoaren erakusle da.
Ez delako beti horrela izan.
Duela milaka urte, basamortu hau berdea eta emankorra zen.
Krokodiloak ibaietan igeri egiten zuten.
Gure planetak kolokan dagoelako epe luzera,
milaka urtez errepikatzen den zikloa,
eta hurbildu eta urruntzen ditu bere hemisferioak Eguzkitik,
eta horrek klima aldatzen du.
Orain, Mendebaldeko Afrikako montzoia murriztu egin da
eta euria gelditu egin da Saharan.
Ehunka urte eskasean, krokodiloen zingira oparoak
munduko basamorturik handiena bihurtu ziren.
Baina, bero egin arren,
iragan haren aztarna bat geratzen da oraindik.
Urtean egun euritsu batzuk baino ez daude.
Euri bolada iheskor honek iraganera itzultzen gaitu...
duela 10 000 urte hemengo bizimodua nolakoa zen ikusteko...
Sahara berde batean.
Presoek pairatzen badute, beste 10 000 urte barru,
planetaren kulunka errepikatuko da.
Ura egongo da berriro,
eta ondorengo urrunek ibaiak erreklamatu ahal izango dituzte.
Lurrak aurrera egiten duen erritmo oso lasaiak
hautemanezina egiten du.
Baina erritmo horiek igoerarik txikienak eteten baditu,
dena nola aldatzen den ikusiko dugu.
Udazkena Oregoneko ur-jauzien mendikatean.
Erbi hau arazoak saihesten saiatzen da.
Eta ez alferrik.
Erbiak gutxitan hiltzen dira adinagatik.
Aztore batek mugitzen dena guztia detektatzen du.
Erbi beldurtia gelditu egiten da.
Ia arnasarik ere ez du hartzen.
Begi bistan ezkutatuta dago.
Aztorea badoa,
eta erbiak arnas hartu dezake lasai.
Baina bere etxeak eraldaketa pentsaezin bat sufrituko du.
Bizitzeko aukerarik onena kamuflatzea bada,
nola moldatzen zara mundua kolorez aldatzen denean?
Zuk ere aldatzen duzu.
Egunak laburtu ahala, ilajea marroitik zurira aldatzen du.
Arropa aldaketa ikaragarria.
Berriz ere, geldirik egon behar du.
Magia balitz bezala,
desagertzen da.
Orain mehatxu berria dago.
Gizakiak eragiten duen klima-aldaketak ezohiko bero-egunak eragiten ditu neguan
eta elurra urtu egiten da egun batetik bestera.
Kolorea aldatzen du egunaren iraupenagatik, ez tenperaturagatik.
Eta egun epelago hauek laburrak dira oraindik.
Orain ez dator bat bere ingurunearekin
eta harrapakin erraza da.
B plana.
Abiadura.
Atzean utzi du.
Baina hain deigarria zarenean, ezkutatzea ezinezkoa da.
Hurrengoan zorte gutxiago izan liteke.
Bat ez datozen erbiak arrisku handiagoan daude.
Eta gero eta ugariagoa da.
Bere espezieak oraindik iraun dezake mundu aldakor honetan.
Erbi amerikar hau egokitu da eta marroia da urte osoan zehar.
Bere bizitza errazagoa da elur geruza fina denean.
Espezie horren etorkizuna honelako aleen esku egongo da.
Naturak hobeto lan egiten du bizitzak planetaren erritmoari jarraitzen dionean.
Zer gertatzen da giza ekintzak tempoa aldatzen duenean?
Mundua bat-batean aldatzen den bitartean...
naturak aurre egingo al dio
datorren ekaitzari?
Azpitituluak: Nerea Mugica