Głodny łowca.
Już upatrzył sobie ofiarę.
Stara się, jak może,
ale i tak jest za wolny.
Zupełnie jakby w oczach ważki poruszał się w zwolnionym tempie.
Może coś w tym jest.
Ważki żywią się małymi i zwinnymi owadami.
W odróżnieniu od żab
w 9 przypadkach na 10
zdobywają posiłek.
Ważki reagują na bodźce wzrokowe pięć razy szybciej niż my.
Na swój sposób spowalniają upływ czasu.
Żaba nie daje za wygraną.
Blisko.
Ale nie tym razem.
Ważka musi mieć na oku nie tylko powolnego prześladowcę.
Musi też bronić terytorium
przed rywalami.
Gdy wznosi oczy ku górze,
może nie zauważyć zagrożenia, które czai się na dole.
Może żaba nie jest tak szybka jak ważka,
ale tym razem dopięła swego.
Dobre wyczucie czasu to podstawa sztuki przetrwania.
Natura działa najlepiej, gdy tańczy do rytmu naszej planety.
Żeby na tym skorzystać, wszystko musi chodzić jak w zegarku.
Czasami liczą się milisekundy.
A czasami tysiąclecia.
NASZ PEŁNY ŻYCIA ŚWIAT
RYTM ŻYCIA
Późne popołudnie na pustyni Kalahari.
CZYTA CATE BLANCHETT
Lwica musi nakarmić swoje młode.
Dorastające lwiątka
potrzebują świeżego mięsa co dwa dni.
Jedzenia nie brakuje.
Ale potencjalne ofiary są od niej szybsze.
Goniąc je w pełnym słońcu,
szybko się przegrzeje.
Musi zaatakować z ukrycia.
Za dnia to nie takie proste.
Zwierzyna wypatrzy każdy ruch.
Została zdemaskowana.
Nie jest już taka groźna.
Ale dopiero się rozkręca.
Lwica dobrze wie, że niedługo los się do niej uśmiechnie.
Po zachodzie słońca
lwica ma znaczącą przewagę.
Trudniej ją zauważyć.
Teraz się nie przegrzeje.
Widzi w ciemnościach.
Cenna umiejętność.
Stado bawołów.
Te olbrzymy ważą pięć razy tyle co lwica i są wyjątkowo niebezpieczne.
Jeśli jej nie zauważą,
ma nad nimi przewagę.
Na cel bierze cielę.
Z nim ryzyko jest mniejsze.
U schyłku dnia łowy przychodzą jej z łatwością.
Skorzystała ze sprzyjających okoliczności.
Jej młode będą miały co jeść.
Gdzieś na Ziemi zawsze zachodzi słońce.
Zmienia układy sił w swoim własnym rytmie.
Ale nasza wirująca planeta daje nam nie tylko dzień i noc.
Słońce to nie jedyna siła, która rządzi życiem na Ziemi.
Księżyc kreśli sobie własną drogę na nocnym niebie.
I zaprasza nasze oceany do wodnego walca.
A mieszkańcy mórz tańczą, jak im zagra.
Na północy Australii zaczął się odpływ.
W lesie namorzynowym spod wody wyłania się nowy świat.
Dom jednego z gatunków kraba skrzypka.
Jego życie toczy się między przypływami.
Ma napięty grafik.
Musi coś zjeść.
Czas goni.
Jego koleżanki pochłaniają jedzenie dwa razy szybciej.
Wielkie szczypce trochę go spowalniają.
Ale w odpowiednim momencie
nadejdzie ich czas.
Zbliża się przypływ.
Pora się schować.
Historia się powtarza.
Ale wraz z biegiem miesięcy władza Księżyca nad oceanem słabnie.
Woda zalewa coraz mniejszy teren.
Aż w końcu
na kilka dni...
norki kraba nie zaleje woda.
Zaklepał sobie najlepsze miejsce na całej plaży.
Inny samiec mu pozazdrościł.
Szczypce w górę.
Zwykła przepychanka.
Szanse są wyrównane.
Ale nasz mistrz
nie zamierza się szczypać.
Znajdź sobie własną norkę.
Ale czasu ani morza nie da się zatrzymać.
Pora znaleźć samicę.
Samiec chętnie zaprezentuje swoje zwycięskie szczypce.
Pytanie tylko: komu?
Na plaży aż roi się od krabów.
Ale jego wzrok trochę szwankuje.
Może ona?
Nie ta kategoria...
gatunkowa.
Pora odzyskać godność.
Ona to co innego.
Tylko że z każdej strony nadciąga konkurencja.
Macha do niej zalotnie.
Ale wszyscy znają tę sztuczkę.
Może trochę wyżej?
Tylko go papugują.
Ten też.
I kolejny.
Robi się z tego niezła impreza.
Na kogo padnie?
W końcu wybiera najlepszego skrzypka na całej plaży.
W samą porę.
Przed przypływem chowa ją w swojej norce.
Samica uwolni młode do wody podczas pełni.
A prąd morski wyniesie je daleko w morze.
Tylko nieliczne przeżyją.
Resztą pożywią się mieszkańcy oceanu.
Właśnie tak Księżyc łączy się z tętniącą życiem siecią zależności.
Inne cykliczne zjawisko też kształtuje sieć natury.
W wolniejszy, ale dogłębniejszy sposób.
Zmiany pór roku.
Rytm, do którego musi przystosować się życie.
W skali świata czas płynie inaczej, a stawka staje się wyższa.
Bo gdy okazja pojawia się tylko raz na rok,
nie można jej przegapić.
Norweska tundra.
Sędziwy wojownik pilnuje swojego stada.
Samice będą płodne tylko przez kilka tygodni.
To jego jedyna szansa, by spłodzić młode.
Inne samce też chcą się rozmnożyć.
Dlatego co roku ten piżmowół
musi stoczyć niejeden bój, by zachować koronę.
Rywal.
Rękawica została rzucona.
Popisuje się.
Stara sztuczka. Chce przestraszyć przeciwnika.
Ale ten nie składa broni.
Kroczą obok siebie, żeby odstraszyć rywala swoim rozmiarem.
Nie tym razem.
Rogi działają jak poduszka powietrzna i chronią je przed urazem
po gwałtownym zderzeniu czołowym.
Król ma za sobą już niejedną walkę.
Wchodzi pod górę, by wykorzystać swoją wagę.
Rzuca się na przeciwnika i traci przewagę.
Nie na długo.
Tym razem wygrywa doświadczenie.
W tym roku czeka go jeszcze niejeden pojedynek.
Musi wygrać je wszystkie, by zapewnić sobie kolejny rok rządów.
Teraz na całej półkuli północnej
panuje zima.
Wymagająca pora roku.
Wszyscy czekają na lepsze czasy.
Zasoby zamarzają.
Temperatura spada.
A życie toczy się w zawieszeniu.
Ale możemy być pewni, że zima kiedyś się skończy.
Roczna podróż Ziemi dookoła Słońca
w końcu przynosi więcej światła na północną półkulę.
Dni stają się coraz dłuższe.
A zima ustępuje miejsca wiośnie.
To pora roku, którą rządzi życie.
A to wszystko dzięki ciepłu płynącemu ze słońca.
Młode rośliny pną się ku życiodajnemu światłu.
Każda ma własną strategię przetrwania.
Liście rozpościerają swoje skrzydła.
Te naturalne panele słoneczne potrafią ujarzmić potęgę słońca.
Pochłaniają dwutlenek węgla
i przeistaczają go w pożywienie.
Do życia budzi się wiele roślin,
a planeta bierze głęboki wdech.
Poziom dwutlenku węgla mocno spada.
A do atmosfery powraca równowaga.
Zmiana pory roku zmusza zwierzęta do wędrówki na północ.
Sieć natury budzi się do życia.
Miliardy ptaków lecą na odległe lęgowiska.
Olbrzymy w oceanach przemierzają tysiące mil za jedzeniem.
A stada zwierząt zalewają budzący się krajobraz.
By wszystko się udało, każda podróż musi być perfekcyjnie zaplanowana.
Nawet przeprawa najmniejszych podróżników.
Głęboko w lesie topnieje ostatni śnieg.
Powstają rozlewiska.
Za kilka tygodni upał je wysuszy.
Ta samica dopiero budzi się z zimowego snu.
Ale czas już ją goni.
Salamandra musi dotrzeć do wody, żeby się rozmnożyć,
zanim wszystko wyschnie.
Pierwszy wiosenny deszcz.
Sygnał do startu.
Zaczyna się wyścig o życie.
Jak na salamandrę
pędzi jak szalona.
Jej przodkowie podążali tym samym szlakiem.
Ale od ich pierwszej przeprawy sporo się zmieniło.
Po kilku godzinach zbliża się do mety.
Sama przyszła tutaj na świat.
Teraz musi znaleźć samca.
I to jak najszybciej.
Na miejsce przybywają inne salamandry.
Mają swój własny sposób na podryw.
Las skąpany jest w niebieskim świetle.
W półmroku wzrok salamander się wyostrza.
W tej niebieskiej poświacie ich ciała zaczynają roztaczać swój blask.
Naukowcy odkryli to zjawisko stosunkowo niedawno.
Czy pomaga to salamandrom szybciej znaleźć partnera?
Samica składa w wodzie zapłodnione jaja.
Ale czas nie działa na korzyść nowego pokolenia.
Młode muszą się wykluć...
zanim rozlewisko wyschnie.
A wody jest już coraz mniej.
Nieubłagana zmiana pór roku zmusza salamandry do pośpiechu.
Podobnie jak inne zwierzęta.
Ich życie jest podyktowane rytmem Ziemi, Księżyca i Słońca.
Ale niektóre tajemnicze stworzenia żyją w swoim własnym tempie.
Upływu czasu nie liczą porami roku, a całymi dekadami.
Po raz pierwszy od jesieni wewnątrz klonu zaczyna krążyć sok.
Drzewo zalewa się zielenią.
A głęboko pod ziemią
pewne stworzenie wykorzystuje to zjawisko,
by liczyć upływ czasu.
Cykada wieloletnia.
Żywi się słodkim sokiem drzewa.
Budzi się każdej wiosny i wie, że minął już kolejny rok.
Ukryła się pod ziemią 17 lat temu.
Teraz przekopuje się na powierzchnię.
Czekała na ten moment.
Las w Indianie spowija ciemność.
Zaraz wydarzy się coś osobliwego.
Na powierzchni jest bezbronna.
Ale wszystko dokładnie sobie wyliczyła.
W grupie siła.
Miliardy cykad żyją w tym samym, 17-letnim rytmie.
Powracają z zaświatów, zupełnie jak zombie.
Wyżej są bezpieczne.
Przechodzą do następnego etapu.
To upiorne przedstawienie to ich wejście w dorosłość.
Po raz pierwszy od 17 lat
słońce wstaje przy śpiewie cykad.
Hałasują jak piła łańcuchowa.
Sąsiedzi są pogubieni.
Ostatni raz cykady pojawiły się długo przed ich narodzinami.
Ale cykady są zbyt smaczne, żeby się ich bać.
Przez kilka tygodni każdy może się nimi raczyć.
Na połowie hektara jest ponad milion cykad.
Biesiadnicy nie mogą ich przejeść.
Zmartwychwstałe cykady mogą wykonać swoją misję.
Rozmnażają się.
Samice składają jaja.
Zadanie wykonane.
Po kilku tygodniach
zostają po nich tylko pancerze.
To porządna dawka nawozu.
Która tchnie życie w podziemną sieć natury.
Dlaczego akurat 17 lat?
Nadal tego nie wiemy.
To zjawisko ma swoje źródło w dalekiej przeszłości,
kiedy długi cykl życia pomagał przetrwać dłuższe okresy zimna.
Na naszej planecie dochodzi do wahań klimatu.
Raz na dziesiątki tysięcy lat.
Żadna istota tyle nie przeżyje.
Ale to te powolne zmiany odbijają się największym echem.
Zmiany na lepsze i na gorsze.
Sahara swoimi rozmiarami dorównuje Stanom Zjednoczonym.
To wyjątkowo wymagające miejsce do życia.
Żeby tu przetrwać, musisz przystosować się do upału.
Zwinna jaszczurka agama.
Ona bez problemu znajdzie schronienie.
Jej pokryta łuskami skóra zatrzymuje cenną wilgoć.
Ale każdy musi się czasem napić.
Ma szczęście.
Nawet na tej jałowej ziemi
znajdzie się woda.
Cudowna oaza dla strudzonych wędrowców.
Jednak pozory mogą mylić.
Aż trudno w to uwierzyć, ale aż roi się tu od krokodyli.
W samym środku pustyni.
Aż 160 kilometrów od najbliższego źródła wody.
Gdy ich dalecy krewni pływają na pięknych mokradłach,
oni są tu uwięzieni.
Dla nich to nie oaza.
To więzienie.
Każdy osadzony musi walczyć o przetrwanie.
Rywalizują o wszystko, co się rusza.
Spragniony trzmielojad.
Wchodzi do wody, by się ochłodzić.
Nie każdy się naje.
Jeśli tu zostaną,
mogą paść z głodu.
Ale jeśli zechcą uciec z więzienia...
Stoją przed trudnym wyborem. Ich świat się kurczy.
Krokodyle znalazły się tutaj przez pewne cykliczne zjawisko.
Kiedyś było inaczej.
Kilka tysięcy lat temu
pustynia była porośnięta bujną roślinnością.
Krokodyle pływały w wartkich rzekach.
Raz na kilka tysięcy lat nasza wirująca planeta
zmienia nachylenie swojej osi.
Raz przybliża, a raz oddala nasze półkule od Słońca.
Co skutkuje wahaniem klimatu.
Obecnie na terenie Afryki Zachodniej monsun znacząco osłabł.
Na Saharze nie pada już deszcz.
W ciągu zaledwie kilku setek lat tętniące życiem mokradła
przemieniły się w ogromną pustynię.
Ale nawet przy upalnej pogodzie
wciąż widać ślady minionych czasów.
Przez kilka dni w roku pada upragniony deszcz.
Ta przelotna pora deszczowa pozwala cofnąć się w czasie.
Pocztówka sprzed dziesięciu tysięcy lat.
Zielona Sahara.
Jeśli więźniowie będą cierpliwi, za kolejne dziesięć tysięcy lat
planeta znowu lekko się odchyli.
Saharę znów zaleje woda.
Potomkowie krokodyli przejmą rzeki zapomniane przez czas.
Te zmiany następują wyjątkowo wolno, dlatego bardzo trudno je zauważyć.
Jednak nawet najdrobniejsza rzecz może wybić naszą planetę z rytmu.
Konsekwencje nie umkną naszej uwadze.
Jesień w Górach Kaskadowych Oregonu.
Ten zając woli nie rzucać się w oczy.
Nie bez powodu.
Zające rzadko umierają ze starości.
Jastrząb gołębiarz zauważy nawet najdrobniejszy ruch.
Płochliwy zając nieruchomieje.
Prawie
nie
oddycha.
Wtopił się w otoczenie.
Jastrząb leci dalej.
Zając może odetchnąć z ulgą.
Ale jego dom zmieni się nie do poznania.
Skoro w przetrwaniu pomaga ci kamuflaż,
co zrobisz, gdy otoczenie zmieni barwy?
Musisz się dostosować.
Dni są coraz krótsze, a zając zmienia brązowe futro na białe.
Co za metamorfoza.
Wystarczy, że znów pozostanie w bezruchu.
I nagle magicznie
znika.
Pojawia się nowe zagrożenie.
Wywołana przez ludzi zmiana klimatu sprawia, że zimowe dni
bywają wyjątkowo ciepłe.
Śnieg potrafi zniknąć z dnia na dzień.
Zmiany ubarwienia zająca nie wywołuje temperatura, a długość dnia.
Te cieplejsze dni nadal są krótkie.
Samica zająca odstaje od swojego otoczenia.
Jest łatwym celem.
Pora na plan B.
Ucieczkę.
Zgubiła go.
Niestety rzuca się w oczy,
więc nie ukryje się na długo.
Następnym razem może się nie udać.
Odstające od otoczenia zające są częstym celem.
Zdarza się to coraz częściej.
Ale jej gatunek nie jest jeszcze spisany na straty.
Ten zając dostosował się i jest brązowy cały rok.
Gdy śniegu nie ma za wiele, żyje mu się trochę łatwiej.
Przyszłość ich gatunku zależy od podobnych mu zajęcy.
Natura działa najlepiej, gdy życie nadąża za zmianami na planecie.
Co się wydarzy, gdy ludzie zaburzą ten proces?
Świat wokół nas gwałtownie się zmienia.
Czy natura przetrwa...
nadchodzącą burzę?
Napisy: Marta Makieła