Ένας λαβύρινθος από βράχια και πάγο...
όπου η θερμοκρασία φτάνει ως και 40 υπό του μηδενός
και σφοδρές χιονοθύελλες στρώνουν εννιά μέτρα χιόνι.
Ο χειμώνας στα Βραχώδη Όρη δεν είναι για λιπόψυχους.
Αλλά υπάρχει ένα πλάσμα...
γεννημένο για τα δύσκολα.
Εμείς βλέπουμε απότομες πλαγιές,
ο αδηφάγος βλέπει μια παιδική χαρά.
Έχει τρίχωμα σαν χειμωνιάτικο παλτό.
Τα νύχια του σκάβουν σαν ορειβατικές μπότες.
Ξεπετάει τους πιο βαριούς χειμώνες...
με ένα ανέμελο τίναγμα της γούνας.
Μα η απομόνωση στο βουνό έχει και τα αρνητικά της.
Λίγα ζώα υπάρχουν εδώ.
Κι ο πεινασμένος κρεατοφάγος ζορίζεται.
Περπατάει μέχρι και 30 χιλιόμετρα τη μέρα...
αναζητώντας τροφή πάνω...
και κάτω από το χιόνι.
Μα πρέπει να κοιτάζει και ψηλά.
Οι κορυφές από πάνω του
κρύβουν μια θανάσιμη απειλή.
Μετά από μήνες έντονης χιονόπτωσης,
το βουνό ετοιμάζεται να ξεφορτώσει.
Καταιγισμός παγωμένης βίας.
Πάνω από 80.000 κυβικά μέτρα χιονιού και πάγου...
πέφτουν βροντηδόν...
με 160 χιλιόμετρα την ώρα.
Για όποιο πλάσμα βρεθεί μπροστά του, αυτό το χιόνι που βρυχάται...
είναι ο ήχος του ίδιου του θανάτου.
Μα γι' αυτόν τον τυχερό αδηφάγο, είναι καμπανάκι για φαγητό.
Κάτι παίρνει μυρωδιά
και πιάνει δουλειά.
Μια χιονοστιβάδα είναι συμφορά για μια ορεινή κατσίκα...
αλλά σ' αυτό ακριβώς ποντάρει ο αδηφάγος.
Η ατυχία κάποιων άλλων...
είναι η δική του σωτηρία.
Για τη ζωή δεν αρκεί η καλή πλευρά του πλανήτη μας.
Βασίζεται και στην οργή του.
ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΓΕΜΑΤΟΣ ΖΩΗ
ΣΗΜΕΙΟ ΚΑΜΠΗΣ
Οι πιο καταστροφικές δυνάμεις στη Γη
είναι οι ίδιες που δίνουν ζωή στον πλανήτη μας.
Τα ηφαίστεια είναι μεγάλοι καταστροφείς.
Αλλά απελευθερώνουν και τεράστιες ποσότητες ατμού.
Τόσο μεγάλες, που οι ωκεανοί μας έχουν γεμίσει με νερό
που ήταν φυλακισμένο μέσα στη Γη.
Η λάβα κρυώνει και δημιουργεί νέα εδάφη.
Όπως είναι τα πολύτιμα ηφαιστειακά νησιά.
Τα απομακρυσμένα συμπλέγματα αναδεύουν τα ωκεάνια ρεύματα,
αντλώντας θρεπτικά συστατικά από τον βυθό
που πυροδοτούν μια έκρηξη ζωής.
Στην επιφάνεια...
αλλά και υποθαλάσσια.
Τα ηφαιστειακά νησιά αποτελούν οάσεις ζωής στο απέραντο γαλάζιο...
για όσους μπορούν να τις βρουν.
Αυτή η νεαρή σφύρνα κάνει το παρθενικό της ταξίδι,
διανύοντας εκατοντάδες χιλιόμετρα από την ακτή,
ως τα βάθη του απέραντου Ειρηνικού.
Μπορεί να μην ξέρει πού πηγαίνει...
αλλά έχει έναν οδηγό.
Οι αισθητήρες στο περίεργο ρύγχος της
ανιχνεύουν τα μαγνητικά σήματα του ηφαιστειακού βυθού.
Η κρύα πλέον λάβα την οδηγεί στον ωκεανό.
Ακολουθεί απλώς τη μύτη της,
με το ένστικτο για οδηγό.
Νήσος Κόκος.
Οι κορυφές ενός αρχαίου ηφαιστείου φτάνουν τα 3,6 χλμ. πάνω από τον βυθό.
Στους αισθητήρες της,
λάμπει σαν ένας μαγνητικός φάρος στην ερημιά.
Μετά από 500 χιλιόμετρα, δικαιούται μια στάση.
Και βάζει στον μάτι έναν συγκεκριμένο κάτοικο του Κόκος.
Μα δεν διαλέγει τι θα φάει.
Σερβίρει τα σνακ.
Το πρώτο της ταξίδι στον ωκεανό την άφησε γεμάτη παράσιτα.
Κοπάδια ψάρια πεταλούδες τα μαζεύουν και καθαρίζουν τις μολυσμένες πληγές της.
Τα τσιμπηματάκια τους είναι σαν μασάζ.
Την ηρεμούν όσο τρέφονται και τη βοηθούν να γίνει καλά.
Απαραίτητη υπηρεσία,
καθώς η ηφαιστειακή χώρα των θαυμάτων δεν είναι μόνο σπα καρχαριών.
Αυτό το ιδιαίτερο μέρος προσελκύει κι άλλους ταξιδιώτες...
κι ένα τεράστιο κοπάδι σχηματίζεται.
Οι επιστήμονες υποψιάζονται ότι είναι μια θερινή χοροεσπερίδα σφυρνών...
για χαλάρωση...
κοινωνικοποίηση...
και ζευγάρωμα για τους τυχερούς.
Η ντεμπιτάντ μπαίνει στον χορό...
κι ίσως ξεκινήσει ένα νέο ταξίδι.
Προς τη μητρότητα.
Ένα ταξίδι που έκαναν εφικτό τα υποθαλάσσια ηφαιστειακά μονοπάτια
που πήρε εκατομμύρια χρόνια να φτιαχτούν.
Οι ωκεανοί φιλοξενούν κάποια από τα πιο βίαια φυσικά φαινόμενα της Γης.
Η ενέργεια του ήλιου καίει πιο έντονα στις τροπικές περιοχές.
Μεγάλο μέρος της απορροφάται από τον ωκεανό.
Αλλά οι ζεστές θάλασσες έχουν μια βαλβίδα εκτόνωσης.
Μεταφέροντας την ενέργεια στον ουρανό, διώχνουν την υπερβολική θερμότητα,
τροφοδοτώντας
τις πιο καταστροφικές θύελλες στη Γη.
Τους τυφώνες.
Αυτό το τέρας
θα αλλάξει τις ζωές όσων βρεθούν στο πέρασμά του.
Σε ένα πάρκο στο Μαϊάμι,
ένα από τα πιο σφόδρα χωροκρατικά πλάσματα της Αμερικής...
μαρκάρει την περιοχή του.
Μια σαύρα anolis.
Σκληρό καρύδι.
Δείχνει τη δύναμή του κάνοντας κάμψεις,
για να μείνουν οι αντίπαλοι μακριά.
Έτσι, θα έχει πιο πολύ φαγητό και πιο πολλά θηλυκά.
Όμως, δεν πήραν όλοι το μήνυμα.
Ένας εισβολέας
έχει βάλει στο μάτι το δέντρο του.
Έχει τη ρώμη για να χωθεί;
Καλούτσικος είναι.
Ο δικός μας πρέπει να δείξει ποιος κάνει κουμάντο.
Ιδού.
Η απόλυτη κίνηση ματ για σαύρες.
Αλλά το παιχνίδι έχει δύο παίκτες.
Μ' έναν τρόπο διευθετείται αυτό.
Μα όσο αυτοί παλεύουν...
η τεράστια θύελλα πλησιάζει.
Τρέχουν στις κορφές...
για να ξεφύγουν από την πλημμύρα.
Καθώς η θύελλα πιάνει στεριά...
οι σαύρες γαντζώνονται σε ψηλά κλαδιά.
Αν γλιστρήσουν,
θα χάσουν τα πάντα.
Το μέλλον αυτού του ζόρικου τύπου κρέμεται από ένα νύχι.
Κι ο αντίπαλός του παλεύει.
Ο πρωταθλητής, με μια γερή λαβή, κράτησε την επικράτειά του.
Σ' αυτήν τη μάχη...
επιβιώνουν οι πιο ισχυροί.
Μα η νίκη είναι προσωρινή.
Πλέον η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή κάνει τους τυφώνες πιο δυνατούς
και πιο συχνούς.
Αντιμέτωπα με αυτήν την αυξανόμενη οργή, τα σώματα αυτών των σαυρών αλλάζουν.
Είναι αξιοσημείωτο ότι μέσα σε λίγες γενιές,
τα δάχτυλά τους έχουν μεγαλώσει για να έχουν καλύτερο κράτημα.
Δεν ξέρουμε πώς θα καταλήξουν με ένα θερμότερο κλίμα.
Αλλά ξέρουμε ότι ο καιρός μας ωθείται σε ακόμα πιο ακραία φαινόμενα.
Κι ενώ κάποια μέρη πλημμυρίζουν, κάποια άλλα φλέγονται.
Οι έρημοι επεκτείνονται κι αλλάζουν το πρόσωπο ολόκληρων ηπείρων.
Είναι για όλους ή προσαρμογή
ή θάνατος.
Δυτική Αφρική, νότια της ερήμου Σαχάρας.
Η περίοδος υγρασίας έχει γίνει ασταθής και απρόβλεπτη.
Με θερμοκρασίες ως και 43 βαθμούς...
τα αγριάγκαθα γίνονται υπαίθριοι φούρνοι.
Πυρκαγιές ρημάζουν το τοπίο...
αφήνοντας πίσω καρβουνιασμένους σκελετούς.
Αλλά μια ομάδα δεν εγκαταλείπει το σπίτι της.
Το μωρό μεγαλώνει γρήγορα.
Γι' αυτό πεινάει διαρκώς.
Και μόνο η έξυπνη οικογένειά της μπορεί να βρει φαγητό σ' αυτήν την ερημιά.
Θέλει κόλπο για να βγάλεις τους σπόρους από ένα καπόκ...
κι ας είναι λίγο στεγνοί.
Για να επιβιώσει, πρέπει να επιστρατεύσει το μυαλό της.
Βλέπει και μαθαίνει.
Μαθήτρια με μέλλον.
Αλλά ακόμα μαθαίνει τα βασικά.
Γνώσεις και δεξιότητες περνούν από γενιά σε γενιά
και τους βοηθούν να επιβιώσουν ακόμα και σ' αυτήν την ξεραΐλα.
Αλλά ένα πράγμα είναι απαραίτητο.
Το πόσιμο νερό.
Και το πιο σημαντικό μάθημα είναι η ανεύρεσή του.
Η κοίτη του ποταμού έχει ξεραθεί.
Ξέρουν πού φυτρώνουν οι καλύτεροι καρποί,
αλλά δεν μπορούν να εμφανίσουν νερό ως δια μαγείας.
Μα η γιαγιά έχει περάσει εδώ 40 περιόδους ξηρασίας.
Μόνο αυτή μπορεί να τους σώσει.
Και η φαμίλια την ακολουθεί.
Το σπίτι τους ξεραίνεται.
Λόγω καταστροφών και λαθροθηρίας, έχουν μειωθεί κατά 80% σε 30 χρόνια.
Οι επιζώντες πρέπει να είναι πιο έξυπνοι και προσαρμοστικοί από ποτέ.
Η γιαγιά τούς πάει σε έναν νερόλακκο που τη βγάζει πάντα ασπροπρόσωπη.
Αλλά ακόμα κι αυτή η αξιόπιστη όαση έχει γίνει σχεδόν βούρκος.
Το νερό δεν πίνεται.
Η γιαγιά σκάβει μια τρύπα στην άκρη του λάκκου.
Αρχίζει να γεμίζει.
Το νερό φιλτράρεται από την άμμο.
Η φαμίλια τη μιμείται.
Η σοφία της γιαγιάς τούς έσωσε.
Κι η μικρή πήρε άλλο ένα κρίσιμο μάθημα για το μέλλον της.
Αυτό το μέρος της Αφρικής στεγνώνει...
κι οι συνέπειες για τη ζωή φτάνουν πολύ μακριά.
Ακόμα και στην άλλη άκρη του πλανήτη.
Καθώς μεγαλώνουν οι έρημοι,
περισσότερη σκόνη και άμμος περνάνε στην ατμόσφαιρα...
και μεταφέρονται από τον άνεμο στα κλιματικά συστήματα
σε όλη την υδρόγειο.
Στους πόλους, κατακάθεται σε παγετώνες και παγοκαλύμματα.
Χάνουν στιλπνότητα,
απορροφούν πιο πολλή ηλιακή ακτινοβολία
και ζεσταίνουν το παγωμένο περιβάλλον τους.
Ο μεγαλύτερος θηρευτής της ξηράς πέρασε ένα καλοκαίρι πείνας
αναζητώντας τροφή στην ακτή.
Τώρα η εποχή αλλάζει.
Δοκιμάζει τον πάγο.
Δεν θα φτάσει τις φώκιες που λιγουρεύεται
αν δεν παγώσει αρκετά για να τον αντέχει.
Το φθινόπωρο είναι ζεστό.
Κι ο θαλάσσιος πάγος άργησε.
Και δεν είναι ο μόνος που ορέγεται να κυνηγήσει.
Εκατοντάδες πολικές αρκούδες μαζεύονται στις βόρειες ακτές του Καναδά.
Περιμένουν τον πάγο.
Για έναν περίεργο έφηβο,
είναι μια ακαταμάχητη ευκαιρία να δοκιμάσει τη δύναμή του.
Ένα χτύπημα του τεράστιου αντιπάλου θα μπορούσε να είναι θανάσιμο...
αν πάλευαν πραγματικά.
Έτσι περνούν την ώρα τους.
Μα η πείνα παραμένει.
Απομένει μόνο ένα μέρος όπου μπορεί να βρει κάτι να φάει.
Γυρίζει την πλάτη στη θάλασσα και πάει από την άλλη.
Στην ενδοχώρα.
Προς το δάσος.
Ποιος ξέρει τι θα βρει εδώ;
Λύκοι.
Κυνηγούν σε αγέλες.
Κυβερνούν τα δάση του βορρά.
Περιπολούν κάθε μέρα έκταση 2.589 τετραγωνικών χιλιομέτρων...
αναζητώντας τροφή και εισβολείς.
Λύκοι και πολικές αρκούδες δεν συγχρωτίζονται συνήθως.
Στις μέρες μας συμβαίνει όλο και πιο συχνά.
Ένας λύκος μόνος του δεν καταφέρνει αρκούδα.
Αλλά η αγέλη πλησιάζει.
Για να σε δω τώρα.
Είσαι τροφή...
ή θανάσιμη απειλή;
Θα βρουν πιο εύκολη λεία αλλού.
Η θαρραλέα αρκούδα δεν έκανε πίσω και επικράτησε.
Αναγκασμένες να καταφύγουν μακριά από την ακτή,
οι πολικές αρκούδες πρέπει να βρουν μια θέση στον παράξενο νέο κόσμο.
Τζόγαρε στην περιοχή των λύκων και κέρδισε.
Ένα κουφάρι άλκης.
Αρκετό για να την κρατήσει μέχρι να ξαναπαγώσει η θάλασσα.
Μα δεν έχουν όλοι την ικανότητα να συμβαδίσουν με τον κόσμο που αλλάζει.
Η κλιματική αλλαγή δημιουργεί όλο και πιο ακραίες συνθήκες,
διακόπτοντας θεμελιώδεις συνδέσεις στα δίκτυα της ζωής.
Και φέρνει το χάος...
με τελείως απρόβλεπτους τρόπους.
Βαθιά στην καρδιά του δάσους της Σιέρα Νεβάδα...
αυτό το πεύκο είναι υπό πολιορκία.
Εχθρός του,
ένα σκαθάρι δενδροκτόνος.
Αυτή η μικροσκοπική δολοφόνος ψάχνει ένα αδύναμο σημείο...
να κάνει τρύπα και να αφήσει τα αυγά της.
Αν τα καταφέρει,
οι πεινασμένες προνύμφες της θα καταστρέψουν το δέντρο από μέσα.
Μα αυτό δεν είναι δέντρο.
Είναι ένα ετοιμοπόλεμο οχυρό.
Πίσω από τα οχυρώματα, κρυφές γραμμές ανεφοδιασμού.
Τετρακόσια λίτρα βρόχινου νερού ανεβαίνουν από τις ρίζες κάθε μέρα.
Και το νερό τροφοδοτεί άλλη μια γραμμή άμυνας.
Τη ρητίνη.
Ρέει στο ρήγμα.
Απωθεί τον εισβολέα.
Έχει γεννηθεί για να τρυπάει. Δεν θα τη σταματήσει λίγο υγρό.
Αλλά η ρητίνη
έχει κι άλλο κόλπο.
Καθώς στεγνώνει,
σκληραίνει.
Αφήνοντας και τα πιο επίμονα σκαθάρια...
σε τέλμα.
Αλλά τα πεύκα δεν έχουν πάντα τόσο ισχυρή άμυνα.
Με την κλιματική αλλαγή, ο καιρός του Ειρηνικού μετατοπίζεται βόρεια.
Οι καταιγίδες των δασών της Καλιφόρνια τώρα πλήττουν τις ακτές του Καναδά.
Τελευταία, αυτά τα δέντρα δέχονται τα δύο τρίτα της συνηθισμένης βροχόπτωσης.
Και χωρίς αρκετό νερό για ρητίνη...
πλέον τα σκαθάρια έχουν το προβάδισμα.
Παραβιάζουν τις άμυνες.
Οι προνύμφες τρυπώνουν στις γραμμές τροφοδοσίας...
κόβοντας το απαραίτητο νερό.
Το τελευταίο οχυρό του δέντρου.
Με μια σιωπηλή κραυγή...
το δάσος πεθαίνει.
Χρειάζεται μόνο μία σπίθα.
Τέσσερα εκατομμύρια στρέμματα καίγονται στους 1.000 βαθμούς για μήνες.
Σε κάποια μέρη, πάνω από το 80% των νεκρών δέντρων
που τρέφουν τις φωτιές είναι του είδους πεύκη η βραχύξυλος.
Τα σκότωσαν τα σκαθάρια.
Τα φλεγόμενα δάση ματώνουν τον ουρανό του Σαν Φρανσίσκο...
αλλά τα δέντρα διατηρούν ένα ίχνος ελπίδας.
Ξεκινούν μια αργή έξοδο προς την ασφάλεια του βορρά.
Κάποια με ρυθμό 1,5 χλμ. τα τρία χρόνια.
Τα πεύκα αναπτύσσονται πια σε περιοχές που κάποτε ήταν πολύ κρύες.
Και καθώς πάνε πιο βόρεια,
ανοίγουν τον δρόμο και για άλλους...
με αναπάντεχες συνέπειες για όλους μας.
Αυτοί οι ατρόμητοι κάστορες ακολουθούν την πορεία των δέντρων,
φτάνοντας πιο βόρεια από οποιονδήποτε άλλο κάστορα ως τώρα.
Μέχρι την τούνδρα της Αλάσκας.
Αυτή η νέα γειτονιά παρέχει ό,τι χρειάζονται για να πιάσουν δουλειά.
Πρέπει να φτιάξουν ένα ολοκαίνουριο καταφύγιο και φράγμα.
Με δόντια...
και πατούσες.
Σε μόλις λίγους μήνες,
αυτά τα λιβάδια θα πέσουν στα παγωμένα χέρια του αρκτικού χειμώνα.
Για να επιβιώσουν στα βόρεια, χρειάζονται ένα καλοφτιαγμένο φράγμα.
Αν συγκρατεί πολύ νερό, ίσως πλημμυρίσει το καταφύγιό τους.
Αν συγκρατεί λίγο, η λιμνούλα τους θα παγώσει και θα τους παγιδεύσει.
Μια λεπτή ισορροπία μηχανικής ακρίβειας και ξέφρενου ροκανίσματος.
Τα στοιχεία της φύσης θα κρίνουν αν το πέτυχαν.
Χειμώνας.
Άντεξε το καταφύγιό τους;
Ή μήπως έφτιαξαν τον ίδιο τους τον παγωμένο τάφο;
Τα κατάφεραν.
Ένα περίτεχνο σπίτι,
κατάλληλο για πρωτοπόρους.
Μόνο όταν έρχεται η άνοιξη βλέπουμε
ότι το φράγμα είχε κι άλλο επακόλουθο.
Οι κάστορές μας μετέτρεψαν τον λάκκο τους σε λίμνη.
Απορροφά τον ανοιξιάτικο ήλιο, θερμαίνοντας το παγωμένο έδαφος από κάτω.
Καθώς το χώμα ξεπαγώνει,
σχηματίζονται κι άλλα ρυάκια και ριζώνουν περισσότερα δέντρα.
Πληθώρα οικοδομικών υλικών,
για να έρθουν κι άλλοι κάστορες από τον νότο...
μετατρέποντας την παρθένα γη σε μια πολυσύχναστη μεθοριακή κοινότητα.
Μα αυτή η ακμάζουσα ουτοπία δεν είναι αυτό που φαίνεται.
Τα παγωμένα έλη της Αλάσκας κρύβουν ένα σκοτεινό μυστικό.
Ξεπαγώνοντας...
απελευθερώνουν μεθάνιο.
Ένα αέριο του θερμοκηπίου που μπορεί να ανατρέπει το κλίμα.
Παγιδεύοντας 80 φορές πιο πολλή θερμότητα από το διοξείδιο του άνθρακα,
επιταχύνει το λιώσιμο του πάγου.
Κι έτσι απελευθερώνεται κι άλλο μεθάνιο,
σε έναν φαύλο κύκλο διαρκώς αυξανόμενων θερμοκρασιών.
Το 90% της επιπλέον θερμότητας
καταλήγει πάλι στους ωκεανούς μας...
προκαλώντας κι άλλους τυφώνες.
Και σε κάποια μέρη, κάτι πολύ πιο ύπουλο.
Ένας μικροσκοπικός πολύποδας αγκυροβολεί σε μια έρημη εξέδρα άντλησης πετρελαίου.
Από την προνομιακή του θέση...
ανιχνεύει νέα σημεία
για να εναποθέσει έναν κλώνο.
Σε έναν ωκεανό που θερμαίνεται, δεν αργεί ένας πολύποδας
να φτιάξει μια στρατιά κλώνων.
Κι αυτό είναι μόνο το πρώτο βήμα στην αδιάκοπη επέκτασή τους.
Μετά από λίγες εβδομάδες, οι κλώνοι αρχίζουν να μεταμορφώνονται.
Πέφτουν τα πλοκάμια,
και το σώμα τους μετατρέπεται σε μικροσκοπικό πύργο.
Κάθε κλώνος, μια γραμμή παραγωγής...
απ' την οποία βγαίνουν μωρά.
Με τη ζέστη και την υπεραλίευση, εκλείπουν οι θηρευτές.
Έτσι, πρωτοφανείς αριθμοί τέτοιων μωρών επιβιώνουν.
Ενηλικιώνονται μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Και γίνονται μέδουσες.
Χωρίς κέλυφος και σκελετό, αντέχουν
ακόμα και στους πιο όξινους ωκεανούς της κλιματικής αλλαγής.
Οι τελικοί επιζώντες του πλανήτη.
Αυτά τα απλά ζελατινώδη πλάσματα θα παραγάγουν κι άλλους πολύποδες.
Ο καθένας θα μπορεί να δημιουργήσει τον δικό του στρατό εκατομμυρίων κλώνων.
Οι μεταβαλλόμενοι ωκεανοί μας μαρτυρούν
αυτό που κάποιοι επιστήμονες αποκαλούν "άνοδο της γλίτσας".
Ωκεανοί από γέλη.
Λεγεώνες τρωκτικών.
Σμήνη εντόμων.
Όλα προειδοποιούν ότι το δίκτυο της φύσης βρίσκεται σε σημείο καμπής.
Όλοι αρχίζουμε να νιώθουμε τις αρνητικές συνέπειες.
Αλλά υπάρχουν ακόμα τρόποι να γιατρευτεί ο άρρωστος πλανήτης μας.
Μοιραζόμαστε το σπίτι μας με εκπληκτικά είδη.
Ο αγώνας να τραφεί η οικογένειά τους,
να σωθούν τα παιδιά τους και να προστατευτεί το σπίτι τους
βοηθάει τη φύση να ανακάμψει.
Οι πιο ισχυροί θεραπευτές του κόσμου μας.
Το μέλλον μας είναι στα χέρια τους.
Υποτιτλισμός: Αγγελική Πανοτάρα