Matalim na maze ng bato at yelo...
kung saan bumababa sa 40 below ang temperatura
at nagbabagsak ng 30 feet na snow ang mga blizzard.
Hindi para sa mahihina ang winter sa Rockies.
Pero sa isang nilalang,
akma sa kanya ang hamong ito.
Ang mga peligrosong palusong,
playground para sa wolverine na ito.
Naglalagas ng snow ang makapal niyang balahibo.
Parang crampon kung kumapit ang mga kuko niya.
Dinadaanan niya ang malulupit na winter...
sa isang pagpag lang ng coat niya.
Pero may masasamang dulot ang pag-iisa sa bundok.
Ilan lang ang ibang hayop.
At para sa gutom na meat eater, mahirap 'yon.
Naglalakad siya nang 32 kilometro araw-araw
sa paghahanap niya ng pagkain sa ibabaw...
at ilalim ng snow.
Pero dapat tumingin din siya sa taas.
Dahil may nakamamatay na banta sa mga tuktok sa taas.
Matapos ang ilang buwang pagbuhos ng snow, magdidiskarga na ang bundok.
Delubyo ng nagyeyelong dahas.
Mahigit tatlong milyong cubic feet ng snow at yelo...
rumaragasa mula sa mga tuktok...
hanggang 160 kilometro kada oras.
Sa anumang nilalang na masasagasaan,
ang ugong ng snow...
ang mismong tunog ng kamatayan.
Pero para sa masuwerteng wolverine, hudyat ito na kainan na.
Susundan niya ang amoy
at magtatrabaho.
Masamang balita ang pagragasa sa malas na kambing,
pero umaasa do'n ang gutom na wolverine.
Ang sakuna ng iba...
kaligtasan para sa kanya.
Dahil hindi lang kabaitan ang kailangan ng buhay.
Umaasa din ito sa pagngingitngit ng planeta.
KASUKDULAN
Ang mga mapanirang puwersa...
ISINALAYSAY NI CATE BLANCHETT
...ang siya ring bumubuhay sa ating planeta.
Matinding mangwasak ang mga bulkan.
Pero naglalabas din sila ng napakaraming steam.
Kaya ang mga karagatan natin, punong-puno ngayon ng tubig
na nakatago noon sa loob ng Earth.
Lumalamig ang lava at bumubuo ng bagong kalupaan.
Wala nang hihigit pa sa mga volcanic island.
Pinapainit ng malalayong archipelago ang mga agos sa karagatan,
na nag-aangat ng masustansiyang tubig sa ilalim
kaya dumarami ang buhay.
Sa itaas...
at sa ibaba ng mga alon.
Bumubuo ang mga volcanic island ng mga oasis ng buhay sa Big Blue...
para sa mga marunong maghanap.
Unang paglalakbay ito ng batang hammerhead
nang daang kilometro mula sa pinagmulang baybay,
papunta sa malawak na Pacific.
Di man niya alam ang pupuntahan,
may gabay naman siya.
May mga receptor ang kakaibang nguso niya
na nakaka-detect ng magnetic signature ng volcanic seabed.
Itinuturo sa kanya ng lumamig na lava ang daan sa karagatan.
Susunod lang siya sa ilong niya
at sa instinct niya.
Cocos Island,
mga tuktok ng matandang bulkang 12,000 feet ang taas mula sa ocean floor.
At sa pandama niya,
nagliliwanag ito na parang tanglaw sa karagatan.
Matapos maglakbay nang 480 kilometro, magpapahinga naman siya.
Kaya patungo siya sa isang partikular na residente ng Cocos.
Pero di para tikman ang buffet.
Siya ang magpapakain.
Sa unang paglalakbay niya, kinapitan siya ng maraming parasite.
Tinatanggal ito ng mga butterfly fish at nililinis ang mga sugat niya.
Parang masahe ang mga kagat nila.
Pinapakalma siya habang kumakain sila at pinapagaling siya.
At tamang-tama 'yon,
dahil hindi lang shark spa ang volcanic wonderland na ito.
Nahatak din sa espesyal na tagpuan ang ibang manlalakbay,
at daan-daan silang bumubuo sa grupo.
Hinala ng mga scientist, para itong hammerhead summer ball...
para mag-relax,
makisalamuha,
at kung masuwerte sila, makahanap ng mate.
Sa pagsali ng debutante sa sayawan,
maaaring simula ito ng bagong journey
ng pagiging ina.
Na naging posible dahil sa mga underwater volcanic trail
na nabuo sa loob ng milyon-milyong taon.
Tahanan pa rin ang mga karagatan ng mararahas na natural phenomenon.
Pinakasingkad ang enerhiya ng araw sa tropics
kung saan sinisipsip ng karagatan ang init.
Pero may singawan ang umiinit na mga dagat.
Sa paglilipat nila ng enerhiya sa langit, inilalabas nila ang sobrang init
sa pamamagitan ng paggatong sa pinakamalalakas na bagyo sa Earth.
Mga hurricane.
Lumalaking halimaw
na babago sa buhay ng lahat ng tatamaan niya.
Sa isang park sa Miami,
ang isa sa pinaka-territorial na nilalang sa America...
nagmamarka ng balwarte.
Anole lizard.
Matatag siya.
Kita sa push-ups niya ang lakas niya,
na babala sa mga karibal na layuan ang puno niya.
Para mas marami siyang pagkain at babae.
Pero hindi lahat, nakakaintindi.
May intruder...
na nakatingin sa puno ni Matatag.
Kaya ba niyang makapasok?
Di na masama.
Dapat ipakita ni Matatag kung sino ang boss.
Masdan.
Ang pangmalakasang lizard power move.
Pero kaya 'yon ng dalawa.
Isa lang ang tatapos nito.
Habang naglalaban...
papalapit naman ang malaking bagyo.
Magmamadali silang umakyat...
para takasan ang nakaambang baha.
Sa pagtama ng bagyo sa lupa...
kumakapit sila sa matataas na sanga.
Pag nawala ang kapit,
mawawala ang lahat sa kanila.
Namemeligro ang kinabukasan ni Matatag.
At hirap din ang karibal niya.
Napanatili ng kampeon ang kapit at ang teritoryo niya.
Sa labang ito,
pinakamalakas lang ang ligtas.
Pero marupok na tagumpay ito.
Ngayon, pinapalakas ng climate change na gawa ng tao ang mga hurricane...
at mas pinapadalas.
Kaharap ng lumalalang pananalanta, nagbabago ang katawan ng mga lizard.
Kapansin-pansing sa ilang henerasyon lang,
nag-evolve at lumaki ang toe pads nila para lumakas ang kapit.
Kung saan sila dadalhin ng umiinit na klima, hindi pa natin alam.
Pero alam nating mas pinapatindi pa nito ang lagay ng panahon.
Habang nalulunod ang ilang lugar, nasusunog ang iba.
Binabago ng dumaraming disyerto ang mukha ng mga kontinente.
Ang mga buhay na di makikibagay,
mamamatay.
West Africa, south ng Sahara Desert.
Naging magulo na at pabago-bago ang panahon ng tag-ulan.
Sa sobrang init na 110 degrees sa araw...
naging oven nang walang saklob ang matinik na parang.
Sinisira ng wildfire ang landscape...
at nag-iiwan ng mga naabong kalansay.
Pero may isang grupong hindi isusuko ang tahanan nila.
Mabilis lumaki ang sanggol na ito.
Kaya lagi siyang gutom.
At kung may makakahanap ng pagkain sa kagubatan,
ang pamilya niya 'yon.
May diskarte sa pagkuha ng buto ng himulmuling kapok fruit...
kahit medyo tuyo sila.
Para mabuhay dito, kailangan niyang gumamit ng utak.
Natututo siya sa ginagawa ng iba.
Mahusay na estudyante.
Pero nag-aaral pa rin ng basics.
Ang dunong at kakayahang pinagpasa-pasahan ng mga henerasyon
ang tumulong sa kanila na manatili kahit sa tuyong lupain na ito.
Pero ang kailangang-kailangan nila,
tubig na ligtas inumin.
At ang pinakamahalagang aral, kung saan ito matatagpuan.
Igang-iga ang ilog.
Alam nila kung saan masarap ang prutas.
Pero kahit pamilya niya, hindi mama-magic ang tubig.
Pero 40 taong tag-init nang naglilibot dito ang lola.
Kung may makakagabay sa kanila, siya 'yon.
At nasa likod niya ang pamilya.
Natutuyo na ang tahanan nila.
Sa pagkawala ng tahanan at poaching, nabawasan ang species nila nang 80%
sa nakalipas na 30 taon.
Kailangang mas matalino at mas makibagay ang mga survivor ngayon.
Dinala sila ni Lola sa inumang hindi pa siya binibigo.
Pero kahit ang oasis na ito, naging stagnant na tubigan na.
Hindi na pwedeng inumin ang tubig.
Naghuhukay si Lola sa tabi ng tubigan.
Nagkakalaman na.
Tubig na nasala ng buhangin.
Gumaya na ang pamilya.
Iniligtas sila ng wisdom ni Lola.
At may mahalagang natutunan si baby para sa hinaharap.
Sa panunuyo ng parteng ito ng Africa,
may epekto ito sa buhay na nasa malayo.
Nasa kabilang panig man ng planeta.
Paglaki ng disyerto,
dumadami ng alikabok at buhanging ibinubuga nila sa atmosphere
kung saan dinadala 'yon ng mga hangin sa mga weather system
na laganap sa buong mundo.
Sa mga pole, bumababa sila sa mga glacier at mga ice cap.
Nawawala ang kintab,
nag-a-absorb ng mas maraming solar radiation,
at umiinit ang mayelong kapaligiran.
Gutom noong summer ang pinakamalaking land predator sa mundo
sa pamimitas niya.
Nagbabago na ang season.
Sinusuri niya ang sea ice.
Maaabot lang niya ang mga seal na gusto niya
kapag kaya na siya ng yelo.
Pero mainit itong autumn.
At late ang yelo sa dagat.
At hindi lang siya ang sabik nang makapanghuli.
Daan-daang polar bears ang nasa mga baybayin ng Canada
para hintaying magyelo.
Sa curious na binata,
magandang pagkakataon ito para subukan ang lakas niya.
Alinman sa dalawang heavyweight,
maaaring makapatay...
kung totoong naglalaban sila.
Pampalipas-oras ang sparring.
Pero gutom pa rin siya.
May isang lugar na lang kung saan posibleng may makain siya.
Tinalikuran niya ang dagat at tumungo sa kabilang direksiyon.
Sa inland.
Papunta sa gubat.
Ano kaya'ng mahahanap niya?
Mga lobo.
Pack hunters.
Namamayani sila sa hilaga.
Araw-araw nagpapatrolya sa 3,000 square meters nilang teritoryo...
para maghanap ng pagkain at ng mga intruder.
Bihirang magtagpo ang mga lobo at polar bears.
Pero ngayon, dumadalas ang pagkikita nila.
Walang laban sa bear ang lobong nag-iisa.
Pero papalapit na ang pack.
Sino ang top dog?
Pagkain ka ba...
o mapanganib na banta?
Mas madaling manghuli sa ibang lugar.
Sa paninindigan niya, nanalo ang matapang na bear.
Dahil napupuwersa sila palayo sa sea ice,
kailangan nilang mahanap ang lugar nila sa kakaibang bagong mundo.
Nagbunga ang pagsugal niya sa teritoryo ng mga lobo.
Abandonadong moose carcass.
Sapat para tumagal siya hanggang magyelo ulit ang dagat.
Pero hindi lahat ng nilalang, kayang sumabay sa bilis ng pagbabago.
Lumilikha ng mas malalang mga kondisyon ang climate change
na sumisira sa mga pangunahing koneksiyon ng mga web of life.
At nagdudulot ito ng kaguluhan...
sa paraang hindi mo inaasahan.
Sa gitna ng Sierra Nevada Forest,
sinasalakay ang pine tree na ito.
Ang kalaban niya,
isang western pine beetle.
Naghahanap ng kahinaan ang maliit na assassin...
para bumutas at mangitlog.
Pag nagtagumpay, sisirain ng mga larva ang puno mula sa loob.
Pero hindi bastang puno ito.
Fortress ito na handa sa laban.
Sa likod ng mga barikada, may mga nakatagong daluyan.
Apat na daang litrong tubig-ulan ang umaakyat sa ugat araw-araw.
At pinapagana ng tubig ang isa pang depensa.
Dagta.
Dumadaloy sa butas.
At pinipigilan ang invader.
Naka-program siya para bumutas at di siya mapipigilan ng konting likido.
Pero may trick pa...
ang dagta ng puno.
Habang natutuyo,
tumitigas ito.
Napipigilan kahit determinadong beetle...
sa pagkilos.
Pero hindi laging malakas ang depensa ng mga pine.
Dahil sa nagbabagong klima, ang weather patterns ng Pacific,
bumabaling pahilaga.
Ang mga dating bagyo sa mga gubat sa California,
sa baybayin na ng Canada tumatama.
Sa mga nakaraang taon, two-thirds lang ng karaniwang ulan ang nakukuha nila.
At pag di sapat ang tubig para sa dagta...
pumapabor sa mga beetle ang balanse ng kapangyarihan.
Nakakalusot sila.
At nakakapasok ang mga larva sa daluyan ng puno,
kaya nababarahan ang tubig na kailangan nila.
Hanggang doon na lang ang puno.
Tahimik ang sigaw...
ng nag-aagaw-buhay na gubat.
Sa isang siklab lang.
Apat na daang hectares na nasusunog nang ilang buwan na sa 2,000 degrees.
Sa ilang lugar, 80% ng mga patay na punong nagpapaalab sa mga apoy na ito
ay ponderosa pine na pinatay ng mga beetle.
Pero orange man ang langit dahil sa nasusunog na gubat,
may sumisibol na pag-asa ang mga puno.
Unti-unti silang lumilikas pahilaga kung saan ligtas.
Ang iba, sa bilis na 1.6 kilometro kada tatlong taon.
Lumalago na ang mga pine tree sa mga lugar na masyadong malamig noon.
Sa paggalaw nila pahilaga...
nagkakaroon ng oportunidad para sumunod ang iba,
na may nakakagulat na epekto sa ating lahat.
Sinusundan ng dalawang matapang na beaver ang martsa ng mga puno,
at nangunguna sila sa mas malayong hilaga kaysa ibang beaver.
Hanggang sa Alaskan tundra.
At ibinibigay ng bagong lugar na ito lahat ng kailangan nila para magtrabaho.
Kailangan nilang magtayo ng bagong tirahan at dam.
Gamit ang ngipin...
at paw.
Sa loob lang ng ilang buwan,
magyeyelo ang kaparangang ito dahil sa Arctic winter.
Para mabuhay sa pinakahilaga, dapat maingat na itayo ang dam.
Pag napadami ang tubig, baka malunod ang tirahan nila.
Pag napaunti naman, titigas ang sapa nila, at mata-trap sila sa loob.
Maselang balanse ng precision engineering
at matinding pagngatngat.
At mga elemento lang ang makakapagsabi kung tumama sila.
Winter.
Nanaig ba ang tirahan nila?
O nagtayo ba sila ng malamig nilang libingan?
Nagawa nila.
Perpektong tahanan.
Angkop sa bagong frontier.
Pagdating ng spring, saka natin makikita na may iba pang epekto ang dam nila.
Ginawang lawa ng mga beaver ang sapa nila.
Sinisipsip nito ang sinag ng araw na nagpapainit sa yelo sa ilalim.
Sa pagkatunaw ng lupa, dumarami ang batis at mas maraming puno ang tumutubo.
Bumabaha ng mga materyales
para sa iba pang beaver mula sa timog.
Itong virgin island, naging masiglang komunidad sa frontier.
Pero may itinatago ang umuusbong na utopia.
May malagim na sekreto ang nagyeyelong bog land ng Alaska.
Habang natutunaw...
naglalabas ito ng methane.
Greenhouse gas na may kakayahang guluhin ang balanse ng klima natin.
Nasa 80 beses ang init na tina-trap nito sa atmosphere kaysa carbon dioxide,
kaya mabilis natutunaw ang yelo sa ilalim.
Na naglalabas ng marami pang methane
sa paulit-ulit na cycle ng pagtaas ng temperatura.
Siyamnapung porsiyento ng sobrang init,
bumabalik sa mga karagatan natin,
kaya dumarami ang mga hurricane,
at sa ilang lugar, may mas traidor pa.
Ang paa ng abandonadong oil rig,
perpektong anchor point para sa maliit na polyp.
Mula sa kinalalagyan niya...
nagtitingin siya ng bagong spot
para maglagak ng clone.
Sa umiinit na karagatan, mabilis lang para sa isang polyp
na makabuo ng clone army.
Pero unang hakbang lang 'yon para sa walang habas na pagdami.
Ilang linggo lang, nagta-transform na ang mga clone.
Naglalaho ang mga galamay nila at nagiging munting tore ang katawan.
Production line ang bawat clone.
Conveyor belt ng mga baby.
Konti ang predator sa mainit at overfished na karagatan.
Kaya napakaraming baby ang maaaring mabuhay.
Ilang linggo lang, matanda na sila.
Nagiging dikya.
Nakakatagal sila nang walang shell o buto
kahit mas acidic ang mga karagatan dahil sa nagbabagong klima.
Ang ultimate survivors ng planeta.
At kalaunan, gagawa ng marami pang polyps ang mga simpleng nilalang na ito.
Bawat isa, may kakayahang gumawa ng sariling army ng milyon-milyong clones.
Saksi ngayon ang mga nagbabagong karagatan
sa tinatawag ng ilang mga scientist na "pagdami ng slime."
Karagatan ng jelly.
Hukbo ng mga daga.
Pulutong ng mga insekto.
Babala lahat na nasa kasukdulan na ang network ng kalikasan.
Nararamdaman na nating lahat ang epekto.
Pero may paraan pa para pagalingin ang may sakit nating planeta.
Kasama sa tahanan natin ang mga ekstraordinaryong species,
na sa pagpupursiging pakainin ang pamilya,
iligtas ang mga anak,
at protektahan ang tahanan,
magpapagaling sa network ng kalikasan.
Ang pinakamagagaling na manggagamot.
Nasa kamay nila ang kinabukasan natin.
Nagsalin ng Subtitle: Moonnette Maranan