Labirynt urwistych skał i lodu.
Temperatura wynosi 40 stopni poniżej zera.
Przez wielkie zamiecie spadło dziesięć metrów śniegu.
Zima w Górach Skalistych to nie przelewki.
Ale pewne zwierzę...
jest do tego wręcz stworzone.
Dla rosomaka te strome zbocza
to istny plac zabaw.
Grube futro chroni go jak zimowa kurtka.
Pazury zastępują mu raki wspinaczkowe.
A ta wyjątkowo sroga zima...
spływa po nim jak po kaczce.
Ale życie w górach
ma swoje minusy.
Bytuje tu mało zwierząt.
To spore wyzwanie dla głodnego mięsożercy.
Każdego dnia pokonuje 30 kilometrów.
Szuka pożywienia na powierzchni...
a także pod ziemią.
Ale musi mieć oczy dookoła głowy.
Bo wysoko w górach
czai się śmiertelne zagrożenie.
Po miesiącach obfitych opadów
góra musi pozbyć się śniegu.
Gwałtowna, śnieżna lawina.
Aż 85 tysięcy metrów sześciennych śniegu i lodu...
stacza się po zboczach.
Z prędkością 160 km/h.
Dla tego, kto znajdzie się na jej drodze,
huk takiej lawiny...
to zwiastun nadchodzącej śmierci.
Ale dla rosomaka lawina oznacza kolację.
Złapał trop.
Do roboty.
Tej biednej kozie lawina nie przyniosła nic dobrego,
ale głodny rosomak właśnie na to czekał.
Nieszczęście jednych...
to ratunek dla innych.
Dla natury
łagodne oblicze planety to za mało.
Potrzebuje też jej gwałtownego temperamentu.
NASZ PEŁNY ŻYCIA ŚWIAT
PRZEŁOM
Niszczycielskie żywioły
to te same siły, które ożywiają naszą planetę.
Wulkany przynoszą zniszczenie.
Ale są też źródłem ogromnych ilości pary wodnej.
Produkują jej tak dużo, że oceany są teraz wypełnione wodą
z samego środka Ziemi.
Wulkaniczna lawa zastyga i tworzy nowe lądy.
Na przykład niezwykle cenne wyspy wulkaniczne.
Te odległe archipelagi
pomagają wzburzyć wody oceanu,
co wydobywa z głębin cenne składniki odżywcze.
I budzi naturę do życia.
Zarówno nad...
jak i pod falami.
Wyspy wulkaniczne to bezpieczna przystań na bezkresnym oceanie.
Ale trzeba umieć je znaleźć.
Samica rekina młota wyruszyła w dziewiczą podróż.
Narodziła się u wybrzeży Pacyfiku i wypłynęła setki kilometrów od brzegu.
Nie wie dokładnie, dokąd zmierza.
Ale coś ją prowadzi.
Na jej nietypowej głowie znajdują się receptory,
które wykrywają sygnaturę magnetyczną skały wulkanicznej.
Zastygła lawa wskazuje jej drogę przez ocean.
Wystarczy, że podąży za nosem.
Instynkt ją poprowadzi.
Wyspa Kokosowa.
Wierzchołek prastarego wulkanu wznoszący się 3,5 km ponad dno oceanu.
Dla samicy rekina
cała wyspa świeci
jak naturalna latarnia morska.
Pokonała 500 kilometrów i zasłużyła na odpoczynek.
Jeden mieszkaniec wyspy przykuwa jej szczególną uwagę.
Ale nie przypłynęła się najeść.
To ona podaje do stołu.
Podczas tej dziewiczej wyprawy jej ciało obsiadły pasożyty.
Ławica ryb motylich pożywia się nimi
i czyści jej rany.
Skubanie to delikatny masaż.
Działa kojąco na samicę rekina, gdy rybki robią swoje.
W samą porę.
Ta wulkaniczna kraina cudów to nie tylko spa dla rekinów.
Do tego wyjątkowego miejsca przybyli kolejni podróżnicy.
Cała ławica liczy setki rekinów.
Naukowcy podejrzewają, że to spotkanie
to integracyjny bal dla rekinów.
Relaksują się,
poznają innych.
Przy odrobinie szczęścia mogą znaleźć partnera.
Debiutantka dołącza do tańca.
To początek nowej podróży.
Ku macierzyństwu.
A wszystko dzięki podwodnym, wulkanicznym szlakom,
które powstawały przez miliony lat.
Nasze oceany są źródłem najgroźniejszych zjawisk pogodowych.
Palące słońce najbardziej daje się we znaki
w tropikach,
gdzie większość ciepła ze słońca pochłania ocean.
Ale czasem musi on skorzystać z zaworu bezpieczeństwa.
Żeby się ochłodzić, wysyła nagromadzone ciepło w niebo,
co daje początek najgroźniejszym burzom na planecie.
Huraganom.
Ten rosnący potwór
odmieni życie każdego, kto znajdzie się na jego drodze.
Park w Miami.
Najbardziej terytorialne zwierzę w całej Ameryce...
znaczy swój teren.
Anolis brązowy.
Twarda sztuka.
Robi pompki, żeby się popisać.
Lepiej trzymać się od niego z daleka.
Tak zapewni sobie więcej jedzenia i więcej samic.
Niektórym się to nie podoba.
Intruz.
Też upatrzył sobie to drzewo.
Czy jest się czego bać?
Nie najgorzej.
Twardziel musi mu pokazać, kto tu rządzi.
Patrz i płacz.
Jaszczurzy pokaz siły.
Ale on też to potrafi.
Nie zostawił mu wyboru.
Kiedy oni się biją...
nadciąga potężna burza.
Pędzą w górę drzewa.
Uciekają przed powodzią.
Burza wdziera się na ląd.
Jaszczurki kurczowo trzymają się gałęzi.
Jeśli ją puszczą,
stracą wszystko.
Przyszłość tego twardziela wisi na włosku.
Jego rywal też ma problemy.
Nasz mistrz zachował zimną krew i obronił swoje terytorium.
Tę walkę
przetrwają najsilniejsi.
Ale nie ma się z czego cieszyć.
Przez zmiany klimatu huragany są intensywniejsze
i częstsze.
Ten szalejący żywioł sprawił, że ciało jaszczurek przeszło przemianę.
Na przestrzeni zaledwie kilku pokoleń
wykształciły większe palce, żeby ich chwyt był mocniejszy.
Nie wiemy jeszcze, co czeka te zwierzęta w cieplejszym klimacie.
Ale nie ma wątpliwości, że warunki pogodowe robią się ekstremalne.
Jedne tereny toną,
inne wysychają.
Powiększające się pustynie zmieniają oblicza całych kontynentów.
A życie musi się dostosować.
Inaczej zginie.
Afryka Zachodnia. Teren na południe od Sahary.
Pora deszczowa jest coraz bardziej nieprzewidywalna.
Za dnia temperatura sięga 43 stopni.
A wysuszone zarośla przemieniają się w piekarnik.
Ogień trawi okolicę.
Zostawia po sobie poczerniałe szkielety.
Ale pewna grupa nie planuje się stąd wynieść.
Mała rośnie jak na drożdżach.
Trudno zaspokoić jej apetyt.
Kto jak kto, ale jej sprytna rodzina na pewno znajdzie tu coś do jedzenia.
Mają wprawę w wyciąganiu ziaren z owoców puchowca.
Szkoda, że są takie suche.
Żeby tu przetrwać, mała musi ruszyć głową.
Uczy się na przykładzie.
Dobrze się zapowiada.
Choć jeszcze opanowuje podstawy.
Wiedza przekazywana z pokolenia na pokolenie
pomogła im utrzymać się przy życiu nawet na tej jałowej ziemi.
Ale bez jednego się nie obejdą.
Bez czystej wody pitnej.
Szukanie wodopoju to podstawowa umiejętność.
Koryto rzeki wyschło na wiór.
Może i wiedzą, gdzie znaleźć owoce,
ale nawet jej rodzina nie potrafi wyczarować wody.
Dla babci to już 40. z kolei pora sucha.
Ona na pewno znajdzie wyjście z sytuacji.
Rodzina podąża jej śladem.
Ich dom zabiera susza.
Przez utratę siedlisk i kłusownictwo szympansów jest 80% mniej niż 30 lat temu.
Ci, którzy przetrwali, muszą być sprytni i elastyczni.
Babcia prowadzi bliskich do sprawdzonego wodopoju.
Ale nawet tutaj dotarła susza.
Woda stoi.
Nie nadaje się do picia.
Babcia wykopuje dół zaraz przy brzegu.
Udało się.
Czysta woda przefiltrowana przez piasek.
Reszta dołącza do babci.
Mądrość staruszki uratowała im życie.
Dla małej to kolejna ważna lekcja na przyszłość.
Ta część Afryki wysycha.
A skutki tego zjawiska są odczuwalne daleko stąd.
Nawet po drugiej stronie planety.
Pustynie są coraz większe
i uwalniają do atmosfery mnóstwo pyłu i piasku.
A wysoko nad powierzchnią ziemi
wiatry przenoszą je na drugi koniec świata.
Aż na bieguny,
gdzie piasek osiada na lodowcach.
I zabiera im blask.
Lód odbija mniej ciepła słonecznego,
przez co otoczenie powoli się ogrzewa.
Największy drapieżnik lądowy całe lato nie dojadał.
Żerował wzdłuż wybrzeża.
Zbliża się nowa pora roku.
Wychodzi na lód.
By zapolować na upragnione foki,
musi wyjść na morze po grubym lodzie.
Ta jesień jest ciepła.
Lodu jeszcze nie ma.
Nie on jeden się niecierpliwi.
Setki niedźwiedzi zbierają się na wybrzeżu Kanady.
Czekają na lód.
Ciekawski nastolatek
ma znakomitą okazję, by przetestować swoją siłę.
Te półtonowe olbrzymy mogłyby zadać śmiertelny cios.
Gdyby walczyły na poważnie.
Sparing pomaga zabić czas.
Ale głód dalej go męczy.
Jest jeszcze jedno miejsce, gdzie może znaleźć jedzenie.
Odwraca się od morza i idzie w zupełnie inną stronę.
W głąb lądu.
Prosto do lasu.
Kto wie, co tu znajdzie?
Wilki.
Polują razem.
Są panami lasów na północy.
Codziennie patrolują swoje ogromne terytorium.
W poszukiwaniu jedzenia, a także intruzów.
Ich drogi zwykle się nie krzyżują.
Teraz spotykają się coraz częściej.
Samotny wilk nie ma szans z niedźwiedziem.
Ale zbliża się cała wataha.
Kto wygra?
Jesteś posiłkiem...
czy zagrożeniem?
Szkoda zachodu, upolują coś innego.
Niedźwiedź się nie ugiął i wychodzi z sytuacji zwycięsko.
Zmuszone opuścić wybrzeże
niedźwiedzie muszą się odnaleźć w tym dziwnym świecie.
Wycieczka na terytorium wilków tym razem się opłaciła.
Porzucone truchło łosia.
Nasyci się i przetrzyma do czasu, aż morze skuje lód.
Ale nie wszystkie zwierzęta potrafią nadążyć
za zmieniającym się światem.
Zmiany klimatu odpowiadają za skrajne warunki pogodowe.
Naruszają równowagę w tętniącej życiem sieci zależności.
I sieją spustoszenie.
W zaskakujący sposób.
Serce lasu Sierra Nevada.
Ta sosna próbuje przetrwać oblężenie.
Atakuje ją
kornik dendroctonus brevicomis.
Ta malutka zamachowczyni szuka słabego punktu.
Chce złożyć jaja w środku drzewa.
Jeśli się jej uda,
jej wygłodniałe młode zniszczą sosnę od środka.
Ale to nie jest zwykłe drzewo.
To niedostępna twierdza.
Za barykadami przebiega transport zaopatrzenia.
Codziennie setki litrów deszczówki płyną od korzeni po samą koronę.
Woda zasila inną linię obrony.
Żywicę.
Ta zalewa otwór
i odstrasza najeźdźcę.
Instynkt każe samicy kornika przeć do przodu, to jej nie zatrzyma.
Ale żywica...
jest przebiegła.
Powoli wysycha
i zastyga.
Zatrzyma każdego śmiałka i przemieni go...
w kamień.
Ale sosny nie zawsze mogą się bronić.
Zmiana klimatu przesuwa pogodę typową dla Zachodniego Wybrzeża USA
na północ.
Burze, które szalały w kalifornijskich lasach,
teraz nawiedzają Kanadę.
W ostatnich latach spadło tu o 30% mniej deszczu.
Bez wody sosna nie wyprodukuje żywicy.
Szala zwycięstwa przechyla się
na stronę korników.
Przebiły się.
Ich larwy utrudniają transport zaopatrzenia.
Odcinają sośnie dostęp do wody.
Ostatnia linia obrony.
Niemy krzyk...
konającego lasu.
Wystarczy tylko iskra.
Miesiącami setki tysięcy hektarów trawi ogień o temperaturze 1000 stopni.
W niektórych miejscach ponad 80% drzew pochłoniętych przez płomienie
to sosny żółte zabite przez korniki.
Pożary malują niebo nad San Francisco na pomarańczowo.
Ale drzewa nie tracą nadziei.
Powoli emigrują na północ w poszukiwaniu schronienia.
Co trzy lata przemieszczają się nawet o 1,5 km.
Sosny rosną obecnie na terenach, gdzie kiedyś było dla nich za zimno.
Drzewa wędrują na północ,
a inni mogą podążać ich śladami.
Co może mieć zaskakujące skutki.
Ta para nieustraszonych bobrów podąża śladem drzew.
Jeszcze żaden bóbr nie zawędrował tak daleko na północ.
Docierają aż na Alaskę.
W nowej okolicy jest wszystko, czego potrzebują.
Mają co robić.
Muszą zbudować nowe żeremie i tamę.
Pracują zębami...
i łapami.
W ciągu kilku miesięcy
okolicznymi łąkami zawładnie sroga zima.
Jeśli chcą tu przetrwać,
muszą zbudować solidną tamę.
Gdy woda za bardzo się podniesie, żeremie zostanie zalane.
A gdy wody będzie za mało, staw zamarznie i bobry utkną w środku.
Muszą wykazać się precyzją
i ostrymi zębami.
Siły przyrody ocenią, czy sprostały zadaniu.
Zima.
Czy żeremie przetrwało?
A może przemieniło się w lodowy grobowiec?
Dały radę.
Porządny dom.
W sam raz dla pierwszych osadników.
Gdy przychodzi wiosna,
możemy zobaczyć, co jeszcze zdziałała ich tama.
Bobry przemieniły staw w jezioro.
Woda pochłania wiosenne promienie słońca i ogrzewa zamarzniętą ziemię.
Gdy nadchodzi odwilż
w strumieniach pojawia się woda, a drzewa zaczynają się ukorzeniać.
Zatrzęsienie materiałów budowlanych
czeka na kolejne bobry przybyłe z południa.
Przemienią ten dziewiczy teren
w tętniącą życiem osadę.
Ale w przypadku tej obiecującej utopii pozory mogą mylić.
Zamarznięte torfowiska na Alasce skrywają mroczny sekret.
Topniejący lód...
uwalnia do atmosfery metan.
Gaz cieplarniany, który może postawić nasz klimat na głowie.
Zatrzymuje w atmosferze 80 razy więcej ciepła niż dwutlenek węgla.
Przyspiesza topnienie lodu gruntowego.
Który skrywa jeszcze więcej metanu.
Przez to błędne koło temperatury stale się podnoszą.
Aż 90% nadprogramowego ciepła
wraca do naszych oceanów.
Co napędza kolejne huragany.
A w niektórych miejscach daje początek jeszcze groźniejszemu zjawisku.
Opuszczona platforma wiertnicza to idealny punkt zaczepienia dla polipa.
Z dogodnej lokalizacji
szuka idealnego miejsca
dla swojego klona.
W coraz cieplejszym oceanie
polip w mgnieniu oka może stworzyć całą armię klonów.
To dopiero pierwszy etap podboju oceanu.
Po kilku tygodniach polipy przechodzą metamorfozę.
Zrzucają czułki,
a ich ciała zmieniają się w niewielkie wieżyczki.
Klony to linie produkcyjne.
Taśmociąg z młodymi.
W przełowionym oceanie jest mniej drapieżników.
Rekordowa liczba tych maluchów dożyje dorosłości.
Osiągną dojrzałość w kilka tygodni.
I przemienią się w meduzy.
Nie mają pancerza ani szkieletu.
Nie robi im różnicy, że przez zmiany klimatu
wody oceanu są coraz kwaśniejsze.
Nic im niestraszne.
Te proste galaretowate stworzenia uwolnią do wody więcej polipów.
A każdy z nich powoła do życia własną armię klonów.
Będą ich miliony.
Zmieniające się oceany są świadkami zjawiska,
które niektórzy naukowcy zwą:
„oślizgłą inwazją”.
Oceany meduz.
Armie gryzoni.
Chmary insektów.
To sygnały ostrzegawcze. Przyroda zbliża się do punktu krytycznego.
A konsekwencje powoli dają się nam we znaki.
Ale jest jeszcze szansa,
by pomóc naszej planecie wrócić do zdrowia.
Dzielimy dom
z niesamowitymi zwierzętami,
które próbują wyżywić swoje rodziny,
uratować swoje dzieci
i ochronić swoje siedliska.
Ich starania mogą pomóc matce naturze.
To one uzdrowią ten pełen życia świat.
Nasza przyszłość leży w ich rękach.
Napisy: Marta Makieła