Nun río do Pacífico Noroeste dos EUA...
o percorrido anual do salmón topa co mundo moderno.
Esta veiga era un paso doado na súa misión.
Agora, unha estrada converteuna nun xogo mortal.
O salmón debe arriscarse
para chegar ó lugar de desova río arriba.
Impúlsaos un instinto irresistible
a nadar contracorrente.
Teñen que avanzar si ou si.
Se o conseguiu un,
os demais tamén poden.
Millóns de salmón en migración deben superar unha perigosa odisea.
Do mar aberto...
ó interior atravesando asfalto, formigón e aceiro,
estes decididos viaxeiros non pararán ata chegar ó seu destino.
Se o conseguen,
a súa migración aportará moreas de nutrientes vitais dos seus corpos
como alimento a unha vasta rede forestal ó longo do Noroeste do Pacífico.
Para estar san,
este monte e todo o que depende del...
precisa peixe.
Estes salmóns heroicos
forman parte dun incrible grupo de animais
de todo o mundo...
cuxas batallas por sobrevivir...
adaptarse e reproducirse
tamén teñen o poder de devolverlle a saúde ó noso maltreito planeta.
Son os nosos mellores aliados no camiño cara á recuperación da Terra.
Mentres loitan polo seu futuro,
en realidade loitan polo noso.
O CAMIÑO CARA Á RECUPERACIÓN
NARRADO POR CATE BLANCHETT
Humanos.
Fixemos cousas ben raras no planeta.
No esforzo por crear as casas dos nosos soños,
acabamos por xerar un mundo confuso para os veciños.
Ós sitios onde imos
levamos perigos que causan estragos.
Pero hai un animaliño que leva toda a vida preparándose para o peor.
Agochado no seu búnker de Florida
temos ó ser máis catastrofista.
Nunha coiraza dura coma a pedra a dous metros baixo terra.
Se iso non é estar a salvo...
Pero os ermitáns tamén comen.
Para unha tartaruga da Florida deixar o cubil pode ser agoniante.
Mais para atopar gromos frescos, debe saír do cosco
e da súa zona de confort.
Veña, ho, tanto medo tes?
Haberá que ir indo.
Veciños inofensivos.
Están ocupados deixando niquelado o piñeiral de folla longa de Florida.
Polinizadores.
Sementadores.
Ata controladores de pragas.
Pero con algúns é mellor poñer terra por medio.
Á nosa tartaruga amiga do seguro estalle saíndo ben a excursión.
Vaia banquete estival!
Pero non pode baixar a garda.
O apoxeo do verán tamén é época de lumes.
É o xeito da natureza de facer espazo para a nova vida.
Se non é quen de volver ó cubil, vaise cocer na súa propia coiraza.
Ferro a fondo!
O incendio supera os 315 °C
e cobra 4 m2 cada dez segundos.
É incrible...
A tartaruga sobreviviu.
Pero como?
Non chegou á casa.
Pero escavara búnkeres de seguridade polo monte.
Ó prepararse para a catástrofe non só salvou a súa pel.
Máis de 300 especies atopan acubillo dos lumes do verán
nos cubís destas tartarugas.
Salvou os veciños.
E como cada animal cumpre a súa función no bosque,
xuntos lograrán recuperar o seu fogar.
Confiaremos cada vez máis en heroes coma el
a medida que a rede da vida da que todos dependemos
reciba ameazas por tódalas partes.
No 2020
Australia sufriu a súa peor vaga de incendios.
Un quinto dos seus montes quedaron reducidos a cinsas.
Tres mil millóns de animais mortos ou danados.
Aínda así, esta terra estragada pode recuperarse.
Unha raposa voadora sobrevoa o centro de Sydney...
xunto a miles de morcegos da froita.
Co seu bosque destruído,
estes refuxiados buscan sobrevivir nun novo fogar.
Nunca vira un bosque coma este.
Follaxe de formigón.
Pólas eléctricas.
Sotobosque de coitelas.
Nada en 50 millóns de anos de evolución a preparou para isto.
Pero aprende rápido.
Coa súa precisa visión nocturna atopa comida
mesmo en plena cidade.
Debe comer ata encher antes da alba.
Trala garda de noite, ten que fichar noutro traballo polo día.
Nun parque próximo,
o que era unha parada para morcegos migradores
agora é o seu fogar permanente.
E agocha un pequeno tesouro...
A súa cría famenta, que agarda o leite de pola mañá.
Máis a quenda de día trae certos problemas.
Calor.
Agora os veráns de Sydney adoitan chegar ós 43 °C.
Moito máis que no bosque, á sombra.
Mortal para os morceguiños.
Pero mamá garda un ás na manga.
O sangue percorre a fina pel das súas alas
así que intenta refrescarse...
e abanicar a súa cría.
Pero a temperatura sobe e sobe.
Ten problemas.
Debe atopar un xeito de arrefrialo.
Pode probar outra artimaña.
Auga.
Require un descenso suicida.
O espazo aéreo está ateigado.
A competencia é feroz.
Pero ela ben pode con todo.
Cunha soa pasada enchoupa o pelame.
Auga dabondo para refrescar a cría...
cunha aperta húmida que lle salva a vida.
Este lugar hostil ponlle atrancos, pero sempre intentará buscar solucións.
A supervivencia do bebé non é o único en xogo.
Os morcegos da froita teñen o poder de mudar o mundo ó seu redor.
Cada raposo voador pode polinizar 50 especies diferentes de árbores...
e diseminar miles de sementes nunha soa noite.
Mesmo aquí, nos parques de Sydney,
hai sinais de que lle devolven a saúde á natureza.
Co tempo, se puidese regresar ó seu fogar ermo,
esta vasta forza aérea de sementadores
podería replantar de novo o seu monte perdido.
Se as terras virxes da Terra están sas,
traballan para beneficio de todos.
Protexen o aire que respiramos e a auga que bebemos.
O porvir da saúde do planeta enteiro
dependerá dos últimos grandes bastións da natureza
e dos seus habitantes máis importantes.
Esta avoa coida dunha familia en crecemento.
Cada bebé é unha bendición,
mais tamén outra boca que alimentar.
Os elefantes de bosque precisan moitos nutrientes.
E só de herba non se vive.
Por sorte, ten a maior farmacia de África
xusto ó pé da casa.
A selva tropical do Congo.
Atravesar arrasando o mesto sotobosque é lento.
Hai unha vía máis rápida.
Un camiño.
Xeracións de devanceiros seguiron as mesmas rutas...
e crearon miles de quilómetros de pasaxes do seu tamaño.
Así é moito máis doado ir á compra.
Este camiño leva...
a unha farmacia da selva.
A arxila é rica en sales e minerais...
cos que resisten a calor agoniante.
Unha bebida isotónica de lama.
Pero para medrar forte e sa, a familia precisa vitaminas.
E a avoa sábeas todas para atopalas.
Teñen un dos mellores oídos para frecuencias baixas
do reino animal.
Grazas ás sensibles almofadas das patas poden detectar tremores moi sutís.
Coma o da froita fresca que cae no chan deste supermercado.
A avoa oriéntase ben
e coñece a ruta máis rápida.
Na busca por unha dieta saudable,
vaia onde vaia a familia,
tamén favorece a saúde do bosque.
Cada elefante deixa máis de 90 quilos de abono rico en minerais...
e roza varios quilómetros de sotobosque asfixiante ó día.
Danlles ás arboriñas que van medrando
a oportunidade que precisan para convertérense en xigantes.
Xigantes co poder de salvarnos a todos.
Os humanos aumentamos o dióxido de carbono da atmosfera
e está inmensa árbore que medrou grazas ós elefantes absórbeo.
Logo fai un dos mellores trucos de maxia da natureza.
Transforma o dióxido de carbono en azucres
nas súas follas grazas á enerxía solar.
Encerra ese carbono que caldea o planeta
nas pólas, tronco e raíces.
Grazas ós elefantes xardineiros, as arbores tropicais africanas
poden absorber mil millóns de toneladas adicionais de carbono ó ano.
Estes xigantes poden virar as tornas dos niveis de dióxido de carbono...
e combater en serio o cambio climático.
E todo por esta avoíña que só mira pola saúde dos seus.
Pero nos últimos 30 anos
perdemos tres cuartos destes elefantes por mor da caza furtiva.
Con tan pouca terra virxe intacta no planeta,
precisamos a súa fauna máis ca nunca.
Os mellores curandeiros da natureza desaparecen ante os nosos ollos.
As especies que máis fan pola saúde do noso planeta
son as que están en maior perigo de extinción.
E como todo está conectado á vasta rede da vida,
o seu destino podería non tardar en ser o noso.
E se fósemos quen de facer que estes animais vitais...
rexurdisen?
Antílope saiga.
Antano vagaban por millóns na estepa entre China e Europa.
Pacendo e espallando sementes,
estes nómades mantiveron durante milenios o maior pasteiro do mundo.
Ata os 90,
cando a caza desenfreada acabou coas súas mandas.
O mamífero que máis rápido minguou da historia.
Desapareceron os que pacían
e tamén os pastos que dependían deles.
Unha década despois, prohibiuse a caza do saiga na zona.
O futuro da estepa dependía de que algúns superviventes
rexurdisen das súas cinsas.
Unha nova esperanza.
E quen di unha, di tres.
Os pacedores do mañá listos para deambular.
E, por sorte, non están sós.
Na zona de cría reuníronse máis nais saiga.
Ó cumprir o ano dan a luz a xemelgos
e mesmo a trixemelgos.
Cada ano dáse unha explosión demográfica que dobra a súa poboación.
En só 20 anos,
uns cantos miles de superviventes convertéronse nun millón.
A nova xeración está lista para reclamar o seu fogar ancestral.
Percorren miles de quilómetros ó ano.
Insuflan vida nos pastos polos que pasan.
E aseguran o futuro da estepa para tódolos que viven nela.
Os científicos calculan que o regreso de só 20 especies de grandes mamíferos
axudaría a revitalizar case un cuarto do solo da Terra.
Por iso, hai un movemento que gaña forza en máis de 70 países...
para devolverlles as paisaxes devastadas ós seus coidadores naturais.
É a denominada "renaturalización".
Nos esteiros do Iberá en Arxentina,
máis de 4000 millóns de m2 de pantanos, bosques e pastos
estaban ateigados de máis de 4000 especies.
Porén, séculos de gandería acabaron coa fauna
e deixaron este rico tapiz ó bordo do colapso...
ata este milenio...
cando comezaron a renaturalizar o terreo.
Agora, hai unha especie a piques de recuperarse por completo.
Trala marcha do gando, clans de capibaras enchen o baleiro.
Roedores de case 50 kg...
segando calquera gromo que intenten nacer.
Todo un escorregón na recuperación do Iberá.
E estas cobaias xigantes aí, tan tranquilas.
Relaxadas,
botando sonecas.
Pero o conto non tardará en cambiar.
Esta zarra garda un dos depredadores máis temidos de América do Sur.
A caza acabou con eles na zona hai 70 anos.
Esta xaguar rescatada podería resolver o problema das capibaras.
O seu desafío é manter as súas fillas xemelgas.
Agora todo depende de que esta asasina aprenda a cazar...
do outro lado do cerrado.
Son as primeiras xaguares que vagan libres aquí dende os anos 50.
Todo é para elas...
se mamá logra sintonizar o seu instinto asasino.
Modo silandeiro.
Anásate.
Achégate.
E agarda o teu momento.
Estas capibaras eran as raíñas do mambo.
Ata agora.
As fillas presencian unha clase maxistral e comparten o botín.
Elas tamén serán axentes de cambio...
e espertarán o potencial desta vasta paisaxe.
Agora, esta familia de asasinas espallará o terror por onde pase.
As capibaras quedarán na auga, onde se senten máis seguras.
Se os pacedores se moven, as plantas teñen tempo de recuperarse...
e emerxen zonas de novos hábitats.
Regresarán máis e máis especies a este vello rancho...
que crearán novas conexións e o farán máis resiliente ó cambio.
As novas redes de vida do Iberá
permitiranlle perdurar moito tempo no futuro.
Grazas ó regreso dunha peza perdida do crebacabezas.
Fortalecer os curandeiros da natureza
protexeranos de moitos perigos neste planeta en cambio.
As flores silvestres fan proliferar as abellas...
que nos garanten un cuarto dos alimentos
ante estacións cada vez máis imprevisibles.
Protexer as londras mariñas revive os bosques de algas...
que resgardan o litoral de mares cada vez máis rixos.
E aumentar o número de baleas fertiliza os océanos,
o que alimenta moreas de plancto
que capturan 10 000 millóns de toneladas de carbono ó ano.
Tanto coma tódalas selvas xuntas.
Se lle axudamos á natureza, a natureza axúdanos a nós.
Xa vemos sinais dunha recuperación prometedora.
No estado de Washington o impoñente percorrido do salmón presenta
máis de 10 000 obstáculos humanos.
A poboación de certas especies de salmón descendeu un 95 %.
Pero comezamos a ter unha visión máis xeral
e hoxe, nun río,
as cousas van mudar.
Unha campaña para derrubar vellas presas
está a transformar os ríos de América do Norte.
Polo de agora, levan desmanteladas máis de 1900.
Miles de quilómetros de ríos volven correr libres.
Igual cós seus salmóns.
Por fin poden chegar ó seu terreo ancestral de cría.
A desova en regatos fríos e sombríos
é a fin da súa viaxe.
Pero o seu legado perdurará.
Unha xeración de salmóns entrega o seu corpo.
A súa morte insufla vida de volta no bosque.
Este inmenso traspaso de nutrientes do océano á terra,
dunha vida á seguinte,
é a esencia dos montes.
De aí obteñen ata o 80 % do nitróxeno que precisan para medrar.
A descendencia dos salmóns viaxará río abaixo
para comezar o ciclo de novo.
Coa nosa axuda, a súa poboación pode rexurdir
e sustentar toda unha rede de conexións...
da montaña...
ó mar.
Unha nova esperanza para quen depende deles.
A natureza pode axudar a sandar o mundo...
se lle brindamos a oportunidade.
Cada ser vivo é un elo indispensable na rede da vida...
da que, no fondo, dependemos todos.
Neste mundo conectado, toda acción ten consecuencias.
As escollas que tomamos importan.
Con novos coñecementos
podemos avanzar cara á recuperación da saúde do noso planeta.
O momento de actuar
é agora.
O importante xa non é se aínda podemos salvar a natureza,
senón se a natureza aínda nos pode salvar a nós.
Subtítulos: Abraham Díaz López