Hindi madaling maging dalaga.
Aray!
Pinahihirapan ang aming katawan.
-At kaluluwa. -Paumanhin.
Hindi mo kontrolado ang iyong kapalaran.
Dahil doon, hindi ka magiging masaya.
Ang Duke ng Tejada, ang iyong pakakasalan.
Antonio Bianda. Ikinalulugod ko.
Ngunit minsan, sa gitna ng kaguluhan,
may nangyayari at nagbabago ang kalagayan.
Tapos kailangan mo nang pumili sa pagitan ng pagiging masaya…
o pamumuhay.
'Pagkat mula roon, hindi mo na matitiis ang dating buhay mo.
At di mo na maiiwasang magrebelde.
Kung sana'y kasingdakila ng kay Sara ang pagrerebelde ng lahat.
Karamihan ay di kasinghalaga. Sadyang di lang sumusunod sa payo.
Lalo na sa payo ng mga kasama.
Kahit hindi mo alam ang kahihinatnan.
UMALIS PATUNGONG AMERIKA
NAGKAROON NG 2 ASAWA, 7 ANAK, AT 3 KALAGUYO
NASIRAAN NG BAIT
PINAG-ARALAN ANG KANIYANG KASO SA UNANG LABORATORYO NG SIKOLOHIYA
NAGMADRE
EKSPERTO SA PAGGAGAWA NG INASUKALANG ALMENDRAS
Ngayon, alam n'yo na.
Ako ang pinakamahusay na kasama dahil mahusay akong magpalayas ng kasama.
Ngunit lalabas din ang katotohanan.
At kailangan mong pumili. Magrebelde o sumunod?
Sa kasamaang-palad, nakasalalay ang iyong buhay sa desisyong iyon.
Nauunawaan n'yo ang aking pagsisinungaling?
BRAVO!
THE LADY'S COMPANION
ARALIN III ANG NAKARAAN AY NAKARAAN NA
Bakit ka nagsinungaling, binibini?
Sa ganitong pangyayari, nais ko na lamang matunaw.
NAGING PINAKAMALALANG KASAMA SA LUNGSOD
HINDI NA NAKAPAGTRABAHO
NAGDIWANG NANG MAY ALAK
Kailan mo nabisto ang aking anak?
"Anak" ba ika niya? Hindi sa natutuwa ako,
ngunit mas madaling magpatawad ng sariling anak, hindi ba?
Hindi ko ho nauunawaan.
Dapat inaalagaan ang inyong mga anak.
Iyon ho ang ginagawa ko.
Tama na.
Magkukunwari kang di mo alam na nakikipagkita si Sara sa lalaking iyon?
Tinuturuan lamang ho ako.
Alam mo ba iyon, Binibining Bianda?
-Hiniling kong ilihim niya. -Senyorita!
Paumanhin, Don Pedro.
-Nagsinungaling ako't… -Alam ko rin iyon.
Ako rin ho.
Di man lang ninyo naisip ang reputasyon ng pamilyang ito?
-Paano kung may nakakita? -Wala hong nakakita.
Mali pa rin iyon. Eskandalo pa rin!
Aalis ho ako rito kung kinakailangan!
Alin ang pipiliin ninyo? Ang eskandalo ng anak na nag-aral o naglayas?
Huwag kang magbanta!
Ano ba ang mali sa kagustuhang mag-aral?
Donya Angustias, malaking tulong ang inyong klase.
Dahil nakapasa ako sa unibersidad.
Seryoso iyon?
Pagbati.
Ikinagagalak ko, senyorita.
Huwag ninyo siyang kunsintihin!
Don Pedro!
Paumanhin…
ngunit kasalanan n'yo rin ito.
At ng inyong asawa.
Ang lakas ng loob mo!
Sa palagay ninyo, nagkataon lang ang pagiging mausisa ng inyong anak?
Na nangyari lang iyon?
Tingnan ninyo ang paligid.
Puno ng mga aklat at kultura ang inyong tahanan.
Sa iba, panay krus at panghabi ang makikita.
Pinalaki ninyong matatalino ang inyong mga anak.
Di mga palamuting sapat lamang sa pagtsatsaa.
Dapat ninyong ipagmalaki iyon.
Tatlong taon lamang, magtatapos na ho ako. Pangako, hahanap ako ng mapapangasawa.
Pangako iyon, kung mangangako rin kayo.
Pahihintulutan ba ninyo ako?
Sige na. Tuparin mo ang iyong pangarap.
Galingan mo.
Kakayanin niya iyan, hindi ba?
Siyempre.
Masuwerte siyang pumayag ang inyong ama.
Ngayon lang ako nakakilala ng kasingsigasig niya.
Matalino at matapang ang inyong kapatid.
Wala siyang kinatatakutan.
Ipinanganak siya upang manguna.
Huwag ka riyan.
Nais kong marinig ang guro.
Ano ito? Klase sa paggagantsilyo?
Di ako makapaniwala. Nariyan siya.
Magandang umaga, mga senyorita.
Nakatutuwang pagkakataon.
Tunay nga.
Hindi ganoon. Pitong beses na natin siyang nakasalubong sa loob ng pitong araw.
Hindi na nakatutuwa.
Nais niya akong ligawan.
Ngunit sa kalagayang ito, mas mainam na ang mapagkakatiwalaan.
Kagaya ni G. S.
G. S? Sino si G. S?
Gabriel!
Ano ang iyong ginagawa?
Ang kailangan ng iyong binibini.
Hayaan mong makita kaming magkasama. Para sa imahe niya.
Di na kailangan. Mayroon na siyang naiibigan.
Ano ngayon? Malaking bagay kapag kinainggitan siya ng iba.
Gabriel, hindi ako nakikipaglaro.
Sino'ng nakikipaglaro?
Maniniwala ba akong nagkataon lamang ang ating pagkikita?
Hayaan mong tulungan kita. Di ko ipagsasabi.
Elena.
Ikaw ang magpasya. Maaari kong ligawan ang alinman sa inyo.
Tunay bang nililigawan ng markes si Cristina?
Nagulat ka bang ginagawa ko ang aking trabaho?
Mas maigi iyon kaysa maglihim…
Si Alicia ang nagkanulo kay Sara.
Nais mo akong mapaalis, ngunit di ka magtatagumpay.
-Di ako natatakot sa iyo. -Mabuti.
Mayroon akong naisip kaugnay ng markes.
Bakit di mo siya gamitin?
Ilang taon ka nang minamahal ni Santiago, ngunit mabagal siya.
Pagselosin mo siya.
Isama mo ang markes sa piging ni Donya Paquita.
Ang piging ng taon.
Sa ngalan ng kaniyang pinsang si Amelia.
Pupunta ang lahat doon, kabilang si Santiago.
Makikita niya kayong sumasayaw. Magseselos siya't magtatapat sa iyo.
Tapos magiging masaya na kayo.
At hindi na ako…
Magandang plano, hindi ba?
Mas maganda ang naisip ko.
Bakit tayo maghihintay?
Imbitahan natin ang markes para magtsaa.
Laging nasa oras.
Salamat, Inés. Narito ako para magtsaa.
Santiago!
Kumusta?
Mabuti at narito ka.
Hinahanap ka namin kaninang umaga, hindi ba?
Oo.
Papatayin ka raw ng kapatid niya dahil hindi ka dumating
sa "makasaysayang sandali."
Nararapat nga sa akin iyon, dahil nagpulong kami sa trabaho…
-Sa diyaryo? -Oo, sa diyaryo.
Ano ang kaganapan doon?
Kailan ka pa naging interesado sa diyaryo?
Kahit anong tungkol sa iyo, interesado ako.
Kinuha ako para sumulat ng libretto para sa sarsuwela.
Mahilig ako sa sarsuwela.
Tinanggihan ko.
Para sa aki'y masyadong nakakainip iyon.
Ano iyon? Hindi ko kayo narinig.
Wala. Kunwari, wala ako rito.
Imposible iyon sa ingay na ginagawa mo. Ano'ng problema?
Sabi mo'y nakakainip ang sarsuwela. Napakaarogante naman.
Arogante? Papuri iyon dahil galing sa iyo.
Ngunit kung pagsusulatin ka ng opera, gagawin mo, ano?
Ayaw mo bang magsulat para sa mahihirap?
Hindi. Hindi ko lang…
Wala sa aking hilig ang mga popular na sulatin. Nobelista ako.
Ang sinasabi niya'y huwag mong isasara ang iyong sarili sa mga oportunidad.
Tama. Mas maaaliw ka imbes na paulit-ulit ang isinusulat.
Mga binibini't ginoo, ang Markes ng Bayona.
Senyorita.
Napakarilag pa rin.
Hindi ko ito inimbento.
Iba ang lahat sa Africa.
Bakit napakarami ninyong alam?
Dahil natutuwa ako sa asal ng tao.
Kapag pinag-aralan ang kultura ng iba,
maaari mong makitang tayo ang napag-iiwanan.
Napakamapagkumbaba.
Isusuko mo ang titulo upang maging antropolohista?
Bakit?
Maaari akong magkaroon ng salapi at kaalaman.
Hindi ba?
Santiago.
-Ano? -Di ba't namalagi si Papa sa Guinea?
Ngunit malayo ang Guinea sa mga mas primitibong komunidad.
Halimbawa, mayroong nayon kung saan pumipili ng asawa ang mga babae.
Gamit ang kanilang mga mata.
Mga mata ba?
Di nagsisinungaling ang mata.
Ikinatutuwa ninyo ito, ano?
Alam kong hindi ito ginagawa ng mga disenteng tao.
Nais kong makarating sa Timog.
Gustong-gusto ko roon.
Sa Cádiz.
Napakagandang lugar noon.
Iyong mga ilaw, musika, sayawan, ang kastilyo ng Santa Marta.
Santa Catalina.
Aba, alam mo rin ang lungsod na iyon?
Nanirahan ako roon. Para sa trabaho.
Siguradong nasiyahan ka sa paglalagi roon.
Hindi. Di magandang alaala.
Paumanhin sa abala.
Mayroong telegrama para sa senyorita mula kay Donya Paquita.
Hindi magandang balita.
Namayapa na ang pinsan ni Donya Paquita na si Donya Amelia.
Kaibigan siguro siya ng pamilya.
Si Amelia?
Hindi. Asawa siya ng pinsan ng asawa ng kaibigan ng pamilya.
Nakatira sa Bavaria. Minsan lang namin siyang nakikita.
Ngunit napakabuti niya.
Sumalangit nawa.
Matagumpay iyon.
Uulitin ba natin?
Ngumiti ka naman, Binibining Bianda.
Sa wakas, hindi ko na nanaising takasan ang kasama.
G. Torres.
Magandang hapon sa iyo.
Sa inyo rin.
Binibining Bianda.
Markes.
Mamaya, alas-diyes.
Hindi ako pupunta.
Kung gayon, hihilingin kong bumisita ulit.
Mamayang alas-diyes. Subalit huli na iyon.
PAMILYA ZAPICO
Tila doble ang bigat ng damit na ito.
Pareho lang. Nakalimutan mo lang dahil hindi mo na ito isinusuot.
At hindi mo na dapat isuot.
Lilinawin ko kay Donya Paquita na tayo'y nakikiramay,
ngunit pagkalipas ng isang taon,
tapos na ang pagluluksa.
Binibini, nagluluksa ang ating kalooban.
Walang kabuluhan ang kulay ng damit.
Para sa akin, mayroon.
Ngunit sa wakas,
wala nang magrereklamong nagsuot ako ng itim.
Anak, kanina pa kita hinihintay.
Kumusta ang unang araw?
Napakasaya ho. Gaya ng aking inasahan.
Bakit kayo nakapanglamay? May namayapa ba?
Nais ko lamang sumayaw, uminom, at kalimutan ang araw na ito.
Makikiraan!
Paumanhin. Salamat!
Ang tindero ng barquillo! Uy!
Makikiraan, mga binibini! Narito na ang barquillo!
Mahihirapan yata tayong kalimutan ang gabing ito.
Sigurado ba kayong patay na siya?
-Pakiusap. -Mga erehe!
Lázaro, anak, kausapin mo siya. Napakatigas ng ulo niya.
Susubukan ko ho. Paumanhin.
Nais ko lamang parangalan ang aking pinsan.
Nakikiramay kami, Donya Paquita.
Napakalungkot. Napakahina na kasi ng puso niya.
Si Padre Gregorio ba iyo?
Nag-alburoto ang aking pari
nang makita niya ang piging na para sa aking pinsan.
Muntik na niyang tanggihan ang huling ritwal.
Buweno, kakaiba nga ang lamay na ito.
Ano pa nga ba?
Pinakahihintay niya ang piging na ito!
-Napakabuti ninyo. -Oo.
Para siyang sinapian. Hindi ko siya nahabol.
Hindi ko inaalala ang pari.
Sa dami ng aking ibinibigay sa simbahan, walang kasalanang di niya patatawarin.
Ngayon, para sa kaluluwa ng aking pinsan, magpakasaya kayo!
Ano na ang gagawin natin?
Ipagdarasal ba natin siya?
O tayo ba'y sasayaw?
Ano'ng tinitingnan nila?
Hindi ko alam. Pero sa pagkakataong ito, hindi na ako.
Hindi rin ako.
Hindi mo naman siguro inasahang di nila mapapansin ang pag-aaral mo?
Hindi ho. Siyempre, hindi.
Walang anumang di napapansin dito, kahit may bangkay pa sa loob ng silid.
Napansin n'yo bang elegante ang ipinasuot sa kaniya?
Maayos siyang tingnan.
-Kahit siya'y pinatay. -Ang narinig ko, inatake sa puso.
Iyon ang sinasabi nila,
pero sa palagay ko'y kasalanan ni Donya Paquita.
Para kay Amelia!
Pinakanamamangha ako sa Hydnora africana.
Wala iyong ugat.
Mga sanga lamang na pumupulupot sa ibang halaman.
Nais mo bang pumunta sa museo ng halaman
upang makita ang iniukit na ganoon?
"Nakamamatay na bulaklak" ang tawag nila roon.
Dahil nabubuhay iyon sa nutrisyon ng ibang halaman.
Inaagawan nila ng buhay hanggang matuyo.
Namatay siya sa inip.
Mamamatay rin ako sa daldal niya.
Ano ka ba? Napakasama mo.
Ang totoo'y naaawa ako sa kaniya.
Oo naman.
Kayo lamang ng kaniyang pinsan ang kasama niya.
At ang anak niya.
Wala iyang modo. Narito lang siya para sa piging.
Bakit pa siya pupunta?
Napakasama mong mag-isip!
-Ika'y nagayuma na niya. -Iisa lang ang pakay niya sa iyo, Adela.
Sa palagay mo?
Huwag kang matuwa. Sinasabi ko ito sa iyo upang mag-ingat ka.
Kilala ng lahat si Lázaro. Kaya mag-iingat ka.
Kumusta, Doktor?
Hindi kasingsaya rito, traidor.
Patawad. Ganoon ba kasama?
Napakatagal kong iniisip, tapos hindi…
Nakita kita. Tinuturuan mong uminom ang aking kapatid?
Mukhang hindi na kailangan.
Hindi na. Lalo ngayon.
Akin na ito.
Hayan. Titingnan natin kung umubra ang plano.
Medyo nagulat ako sa sorpresang bisita kanina.
Nakatutuwa nga ang markes.
Edukado at maalam.
At si Binibining Bianda 'ka mo ang nagpakilala?
Nakatutuwa nga ang markes.
Kung gusto mo siya, wala na akong masasabi.
Ako ba'y naduduling, o nagpaparamdam si Cristina kay Santiago?
Huwag kang makikialam at ako'y tigilan mo.
Muntik na akong mapalayas nang dahil sa iyo.
Hindi ako titigil hangga't di nagtatagumpay.
Buweno.
Ikaw ang nagsimula.
Senyorita Alba, kumusta kayo?
Napakalungkot ninyo siguro.
Nakalulungkot ang pagkamatay ni Donya Amelia, pero di ko siya kilala.
Hindi iyon ang ibig kong sabihin. Wala pa bang nagsasabi sa inyo?
Buweno, dapat ang iyong manliligaw ang magsabi.
Wala namang dapat sabihin.
May nalalaman ka ba?
Naaresto siya sa taberna kanina.
Hindi pala niya kayang uminom at siya'y nagwawala. Hindi bale.
Siguradong magiging maingat na ang iyong kasama sa pagpili.
O nagkakamali ba ako?
Humingi na ako ng tawad. Walang nakakaalam na uminom si Don Javier.
Sasabihin mo kaagad! Nakakasira ng tiwala ang kapabayaan mo.
Kung si Binibining Bianda…
Sa palagay mo, pagtitiyagaan niya ang iyong kasutilan?
Ako ba'y iniinsulto mo?
Ang insulto'y tawagin kang mayabang, arogante, hangal…
Napakagandang lamay, hindi ba?
Nag-aalala ako para kay Esther.
Kagaya mo.
Kung kaya, marahil,
makabubuti sa kaniyang magpahangin.
Magpahangin?
Makatutulong sa kaniya ang aking pakikiramay.
-Maaari ko pa itong dagdagan. -Napakakapal mo!
Huwag ka nang lalapit sa kaniya.
-Ngunit maraming kasamang tumatanggap… -Ano ako, hangal?
Umalis ka na rito.
Magpasalamat ka't di ko sasabihin kay G. Zapico. Alis!
Aalis na siya? Ano ang iyong sinabi?
Don Pedro, maaari ko ba kayong makausap?
Anuman ang iyong sasabihin, maaari mong sabihin dito.
Mayroon akong kailangang asikasuhin.
Maaari kaya akong umalis na ngayong nakiramay na ako?
Di kapani-paniwala. Nanganganib ang iyong trabaho, ngunit nagpapaalam ka.
-Papa, ako ang nagsinungaling. -Huwag kang makialam.
Makikialam ako. Pero para saan pa?
Hindi maganda ang nangyari. Ayaw nila ako roon.
Tama ho kayo.
Mundo ng lalaki ito.
Minsan, namumulat tayo sa karanasan.
Ako lang ba, o parang inasahan na niya iyon?
Para sa kapakanan niya iyon. Kailangan niyang matuto.
Hindi uubra ang inyong ginagawa.
Hindi susuko si Sara. Alam ninyo kung bakit?
Dahil katulad ninyo siya, matigas ang ulo.
Hindi ba't may aasikasuhin ka?
Sige na.
Magkita tayo bukas.
Aalis ka nang hindi nagpapaalam.
Bago ka umalis, nais ko lang sabihing isusulat ko na ang libretto.
Talagang nakakamangha ang ginoong ito. Di mo alam ang susunod niyang gagawin.
Alam mo, may kakayahan kang kakaiba.
Napapaisip mo ako at naitutulak na magsikap.
Una, iyong sulat, at ngayon, ito.
Mukhang mabuti kang impluwensiya sa kagaya kong arogante.
Tinatanggap mong ika'y arogante?
Kung tinatanggap mong masaya kang tama ka palagi.
Sino ba ang hindi? Kung tama siya palagi.
Bakit mo ako binobola?
Hindi kita binobola.
Taos-puso iyon, at umaasa akong ganoon ka rin.
Nakapagtataka, lagi akong tapat tuwing nariyan ka.
Kahit tanungin kita tungkol sa inyo ng markes?
-Ano ang namamagitan sa inyo? -Wala.
-Nagsisinungaling ka. -Dating mayroon. Wala na ngayon.
Nagsisinungaling ka.
Kilala niya ang dating Elena.
Iyong nais ko nang kalimutan.
Bakit mo siya ginagamit upang pagselosan ko kay Cristina?
Nais niyang buhayin ang iyong nadarama.
Tinulungan ako ng markes doon.
Ngayon, ikaw naman ang magtapat. Nagtagumpay ba kami?
Gusto na niya ako
samantalang noong makalawa, iniiyakan niya si Eduardo?
Hindi na ngayon.
-Hindi nangangahulugang nakalimot na siya. -Huwag mong palampasin.
Kung mahal mo siya, at halata naman iyon, bakit di mo aminin?
Mahal ko nga siya.
Dati.
Nang matagal na panahon. Ngunit…
Dumating si Eduardo, kaya kinailangan ko siyang kalimutan.
Handa na sana akong kalimutan si Cristina.
Ngayon, nagbalik na naman siya.
Tila…
alon na humihila sa akin pailalim.
Iyon ang nakaraan.
Iyon ang nagagawa noon.
Ano ang gagawin ko?
Huwag mong kokontrahin ang agos.
Magandang gabi, G. Torres.
-Magigising siya! -Hindi ba patay na siya?
Ang iyong ina.
Matulog na ho kayo. Marami na kayong nainom.
Tama ka.
Ngunit nalulungkot ako, Adela.
Paborito kong tiya si Amelia.
Hindi ba't nag-iisa siya?
Iyon ang nagpapalubha.
Halos wala na akong kapamilya.
Nalulungkot ako, Adela.
Alam mo ba ang pakiramdam noon?
Hindi.
Hindi ko alam kung ano ang tingin n'yo sa kasama,
ngunit nagkakamali kayo.
Bakit ka ba nagagalit sa akin? Hindi karapat-dapat ang lalaking iyon.
Kahit si Nicolás Beltrán o Manuel Guirao.
Ang trabaho mo'y ihanap ako ng manliligaw, ngunit tinatakot mo sila.
Matutulad ako kay Donya Amelia nito.
Magbabayad ang lalaking iyon upang maikama ka!
-Ano ba ang nakakatawa? -Ako ang nakaisip noon!
Ano?
Hiniling ko iyon.
Oo, labis na akong naiinip.
Nais kong mabuhay, makadama, masiyahan sa marubdob na damdamin.
Matanda ka na ba para maalala iyon?
Trabaho kong maghanap ng lalaking nararapat, at hindi si Daniel iyon.
Hindi bale. Makakahanap ka rin ng iyong mamahalin.
At kung nakahanap na ako
ngunit hindi alam ng babaeng iyon?
Huhubaran mo na lamang ba ako nang walang ginagawa?
Alam ko kung paano mo ako tingnan.
Heto na.
Tayo na.
Hindi ito Cádiz, ngunit…
Nais kong gumising sa umaga At makita ang puno ng almendras
Na ika'y katabi sa panibagong araw At mangarap katabi ang aking binibini
At marinig ang iyong tinig At iyong ritmo habambuhay, aking mahal
Yakapin mo ako Ako'y giniginaw
Huwag!
At ibigay ang init ng iyong labi
Aking giliw
Kaya sa palagay ko'y mananalo ang mga konserbatibo sa halalan.
Dati pa ma'y alam na ni Martínez Campos ang kaniyang ginagawa.
Don Pedro, mauna na ho ako.
Dinagdagan ko ang iyong inumin.
Oo, subalit aayusin ko pa ang aking artikulo. Malalim na ang gabi.
Para sa muling pagkikita.
Na hindi nagkataon.
Lagi mo akong pinahihirapan, ngunit alam mong mahilig ako sa hamon.
Subalit maganda sana kung nag-iwan ka ng liham ng pagpapaalam.
Iyong paglalayas mo'y palatandaang ninais mong umalis.
Patawad.
Tapatin mo ako. Nagsawa ka sa mumurahing alak.
Natakot akong baka kailanganin mong magtrabaho.
Gagawin ko iyon para sa iyo.
Santiago! Patawarin mo ako.
Wari ko'y iniisip mong nasisiraan na ako ng bait.
Iyong kaugnay ng markes at pagpaparamdam ko.
Hindi ko itatanggi, ako'y nasorpresa.
Gawain iyon ng tamad para makalimot.
Di ko pa rin nalilimutan si Eduardo.
Ngunit hindi na ganoon kasakit.
-Alam mo kung bakit? Bakit?
'Pagkat napagtanto kong may nagmamahal sa akin. Isa ka na roon.
At sa palagay ko'y may pagkakataon akong sumaya.
-Elena! -Bakit ka bumalik?
Ganyan ba ang pagresolba ng suliranin? Tatakas?
Nagsalin ng Subtitle: Jobert Villanueva