MART 1979 MIDDLETOWN, PENSILVANYA
Tahliyeyi bekleyin. Pencerelerinizi kapatıp içeride kalın.
Rüyana mı giriyor?
Rüyanda ne görüyorsun?
Three Mile Adası'nı.
NETFLIX BELGESEL DİZİSİ
Sonra oturup yıllarca bunları düşündüm.
40 yıl sonra bile hâlâ o çirkin yüzünü gösterdiğini.
Nükleer kâbusun ilk adımıydı.
Pensilvanya'da bulunan bir nükleer santral arızalandı.
Middletown, Pennsylvania bu gece ayakta.
Otoyollar tıkandı, telefonlar kilitlendi.
1979'da Three Mile Adası'nda yaşanan kaza
Amerikan topraklarında yaşanan en korkunç nükleer kazaydı.
Tesis yetkilileri kazanın ciddi olmadığını söylüyor.
Halktan bilgi saklamak istediler.
Şirketin duyurularında önemli sorular yanıtlanmadı.
Bir şeyleri örtbas etmek istediler.
Santralden şu ana dek ne kadar nükleer sızıntı oldu?
İçeride kalın.
Tüm pencereleri ve kapıları kapatın.
Ama dünya Three Mile Adası'nda neler olduğunu öğrenmeli.
Peki rüyalarında neler oluyor?
İnsanlar koşuşturmaya başlıyor. Trafik çok yoğun.
Sonra birdenbire…
…patlıyor.
"ATOM" BOMBASI JAPONYA'YI VURDU
Korkunç bir sorumluluğumuz var.
Barışçıl amaçlı kurulmuş nükleer santraller.
Nükleer enerji harikalar yaratıyor.
Tüm insanlığa daha mutlu bir dünya sunuyor.
Enerjinin geleceği mi yoksa nükleer felakete davetiye mi?
MIDDLETOWN PENSILVANYA
Three Mile Adası Santrali
çocukluğumun geçtiği evin tam karşısındaydı.
Santralle aramızda yalnızca su,
demir yolu
ve iki şeritli bir yol vardı.
O kasabayı tamamlayan bir şey gibiydi.
Middletown bölgesi nükleer santral kurmak için mükemmel bir yerdi.
Çünkü oradan geçen Susquehanna Nehri
tesisin soğutma ihtiyacını karşılıyordu.
Birinci ünite 1974'de hizmete girdi.
İkinci ünite ise Aralık 1978'de hizmete girdi.
Three Mile Adası ikinci reaktörü
üç ay önce hizmete girdi.
Bacaların yükselişi kasabanın gelişimini temsil ediyordu.
Çok mutlu bir ev kadınıydım.
Küçük bir işletmem vardı. Kreş işletiyordum.
Kocam demir yolu işçisiydi.
Kuleleri mutfak penceremden görebiliyordum
ama nükleer enerjinin ne olduğuna dair hiçbir fikrim yoktu.
Nükleer santral aslında büyük bir çaydanlıktır.
Nükleer yakıt ve zincirleme reaksiyonla ısı üretilir.
Isıtılan su, buhara dönüşür. Buhar da türbinleri döndürür.
Türbinler elektrik üretir.
Nükleer enerji en yeni ve iyi şey olarak tanıtılıyordu.
İstihdam kazandıracak ve çok ucuz olacaktı.
Radyasyonu, tehlikeleri hiç düşünülmüyordu.
Aklıma bile getirmedim.
Kömür ve çelik endüstrilerinin
olumsuz etkilerini hisseden bizimki gibi bir topluluk için
bir sürü istihdam yaratan, iyi maaşlı bir endüstriydi.
Ülkenin dört bir yanında araç sahipleri benzin sıkıntısı yaşıyor.
Yabancı petrole bağımlılık ekonomik bağımsızlığımızı tehdit ediyor.
Ülkede yaşananlara bakınca çare nükleerde gibi görünüyordu.
Atomun gücü ve vaadi budur.
Nükleer santraller pazarlanırken
gelecek vadediliyordu.
Benden daha nükleer yanlısı biri yoktu.
Ülkenin dört bir yanındaki nükleer santrallerde çalıştım.
Three Mile Adası'ndakinin birebir aynısı olan
Michigan santralinde çalıştım.
Tüm nükleer santraller reaktörü soğutmak üzere tasarlanır.
Kaza yaşanmaya başlarken bile santral çalışanı çekip evine gidebilir.
Santrale hiçbir şey olmaz.
REAKTÖR KORUMA SİSTEMİ
Bunun sonucunda sektörde bir zihniyet oluştu.
"Büyük bir kaza asla olamaz."
Buna inanıyordum.
Ama yanılmışım.
28 MART 1979
İKİNCİ ÜNİTE KUMANDA ODASI
Şahsi tecrübelerime göre sabahın dördü günün en kötü saati.
Ne kadar azimli olursan ol uyanık kalmakta zorlanırsın.
Operatörler yerlerinde tembel tembel oturuyordu.
Bir anda başladı.
Tüm alarmlar aynı anda çalmaya başladı.
Türbin sıkıştı. Reaktör devre dışı.
Reaktör soğutma pompaları devrede.
Operatörler, "Tanrım, neler oluyor burada?" oldu.
Acil besleme suyu alamıyoruz.
Bir saat boyunca ne yaptıklarını bilmeden bocaladılar.
Basınç göstergesi çok dolu olduğunu söylüyor.
Bu süre boyunca reaktördeki sıcaklık arttı.
Su seviye göstergesi dolu olduğunu gösterdiği hâlde.
Reaktör soğutucu pompalarını kapatın.
Su seviyesini artıran pompayı
kapatmaya karar verdiler oysa suyu artırmıyordu.
Kora su yollamayı asla kesmezsin.
Reaktörü soğutmaları gerekiyordu.
Ne olduğunu anlamamışlardı ve bu onları korkutuyordu.
Sabah beş gibi telefon çaldı.
İkinci ünitenin kapandığı,
nöbetçi amirin beni hemen santrale çağırdığı söylendi.
Three Mile Adası'nda birinci ünite açıldığından beri çalışıyordum
ama ikinci ünite henüz üç aydır çalışıyordu.
Neyle karşılaşabileceğimi bilmiyordum.
O sırada kumanda odasındaki operatörler
akışı, basıncı ve sıcaklığı analiz etmeye çalışıyordu.
En büyük endişelerden biri
sistemde sürekli su sirkülasyonu olmadığıydı.
Korun üstünden su akmıyordu.
Durgun su ısınmaya devam etti.
Nihayet nöbetçi vardiya amiri tahliye valfinin açık olduğunu fark etti.
Sızdırıyordu.
Sorun bu.
Kaza esnasında bir aşamada
bir tahliye valfi, basıncı düşürmek üzere açılmıştı.
Valf açık kalmıştı.
Korun içinde artık su dolaşmıyordu.
Oysa su seviyesinin hiçbir koşulda
korun altına düşmemesi gerekiyordu
çünkü kolayca kontrolden çıkabilirdi.
Valfi kapatıp reaktöre odaklandık.
Böylece içinde oldukları senaryo sonlandı.
Ama o zamana kadar reaktör aşırı ısınmıştı.
Sıcaklık artmaya devam ederse kor eriyecek,
kendini idame ettiren bir nükleer reaksiyon yaratacaktı.
Çok radyoaktif, son derece tehlikeli olacaktı.
Artık bilinmeyenlerle dolu bir andaydık.
Reaktörün kor tutucusunun içinde sıcaklık çok artmıştı.
Nükleer erime ihtimali vardı.
Santralden çok yüksek bir ses geldi.
Daha önce hiç duymadığım bir şeydi.
Burası çocukluğumun geçtiği ev.
Otobüs durağı garaj yolunun köşesindeydi.
Santral tam karşıdaydı.
Altı yaşında bir çocuk olarak bunu anlamlandıramıyordum ama sordum,
"Bu sesi neden duyuyoruz? Bu neyin sesi?"
"Haydi, sakin ol" dediler.
"Her şey yoluna girecek."
Evden çıkıp okul otobüsünü bekledim
ama korkuyordum.
Yolun karşısında neler olduğuna dair hiçbir fikrim yoktu.
Radyasyon izleme sistemini takip ederken
birdenbire radyasyon alarmı duydum.
GAMA RADYASYONU YÜKSEK
Hemen koridordan reaktör binasına geçtim.
Neler olduğunu öğrenmek için
reaktöre girerken iki teknisyen bana eşlik etti.
YAKIT YÜKLEME BİNASI
REAKTÖR BİNASINA 60 METRE
Radyasyonun nedeni olarak kolayca tanımlayabileceğimiz hiçbir şey yoktu.
Ama çok hızlı bir şekilde, radyasyon seviyesinde artış fark ettim.
İkinci ünite reaktör sisteminden gelen korumasız numune hatları üstümüzdeydi.
Radyoaktiviteleri yüksekti.
O anda ikinci ünitede büyük bir sorunumuz olduğunu anladım.
Hemen o bölümü terk ettik.
Teknisyenlerden biri binayı terk etmek için
ikinci ünitenin ek binasına koştu.
Ben ofise koşup çağrı sistemini kullandım.
Hızla yakıt erimesi yaşıyoruz. Acil durum ilan edin.
KBO Haber'den ben Mike Pinzac.
Metropolitan Edison şirketi yetkilileri bu sabah
Three Mile Adası nükleer santralindeki türbin sisteminde yaşanan
arıza üzerine ikinci üniteyi kapatmak zorunda kaldı.
Yetkililer halk için bir tehlike olmadığını,
durumun kontrol altında olduğunu söylüyor.
Hâlâ yataktaydım.
Telefon çaldı. Vali Thornburgh arıyordu.
"Critch, Three Mile Adası'nda bir acil durum var" dedi.
"Three Mile Adası nedir Vali Bey?" diye sordum.
İşe yeni ısınmaya başlamıştık.
72 gün önce göreve gelmiştik.
Bu olay bizim için büyük bir şoktu.
Çünkü böyle bir şey beklemiyorduk.
Üç dört dakikadan sonra…
Bir olay yaşandığı dışında çok az bilgi vardı.
Reaktörün sahibi Metropol Edison'a telefon etmeye başladık.
"Ne oldu? Bu ne demek?"
Met-Ed'den duyduğumuza göre durum genel olarak stabildi.
Ortada çok ciddi bir durum yoktu.
Pek bir bilgi alamadık
ama ne yaptıklarını bildiklerini söylediler.
Durumun kontrol altında olduğunu.
Metropol Edison şirketinden aldığımız bilgiye göre
Three Mile Adası'nın ikinci ünitesinde bir olay yaşandı.
Her şey kontrol altında.
Halk sağlığı ve güvenliği açısından hiçbir tehlike yok.
Metropol Edison olaydan beri tesisin çevresinde sürekli ölçüm yapıyor.
Normalin üstünde radyasyon tespit edilmedi.
Radyasyonu nasıl ölçüyorsunuz?
Nerenin güvenli olduğunu nereden biliyorsunuz?
-Bill, sen cevapla… -Şöyle…
Kimsiniz?
Çevre Kaynakları Bölümü nükleer mühendisi.
Metropol Edison hemen santral sınırına ve Goldsboro'ya ekip yolladı
çünkü rüzgâr o yöne doğru esiyordu.
Buraya gelmeden önce haber aldık,
yerde az miktarda radyoaktif iyot bulunmuş.
-Ne? -Yerde radyoaktif iyot bulunmuş.
İyot.
Bir hafta kadar…
Hepimiz şaşkındık.
Bir miktar da olsa
radyasyon yayıldığının söylendiği ilk an buydu.
Çok öfkelenmiştim.
Çünkü basının karşısına çıkmış,
Metropolitan Edison'un sözlerinin doğru olduğunu beyan etmiştim.
Havanın gözlemlenmesinden sorumlu personel nerede?
Ofisimizde bekliyor.
-Neden santralde değiller? -Çünkü şirketin cihazlarına güveniyoruz.
Aklım karıştı.
-Ne söylerlerse inanıyor musunuz? -Evet.
Mahalle ayaktaydı
çünkü bazı komşularımıza polis uğramıştı.
Komşum Paula aradı
ve adada bir kaza olduğunun konuşulduğunu söyledi.
Dedim ki, "Bundan emin misin
yoksa olanları yanlış mı anlıyorlar?"
Dedi ki, "Hayır, santrale polis çağrılmış.
İtfaiye bile çağrılmış."
Çocuklarım okula gitti.
Ufak olan, bahçede oynuyordu.
Bize her şeyin kontrol altında olduğu söylenmişti.
Onlara inanmıştım!
İnanmamam için bir sebep yoktu.
TANIK HABERLERİ
İşte o zaman gazetecilerin halkın içine girip
soru sormaya başladığını gördük.
Kendime şunu sordum, "Orada gerçekte neler oluyor?"
Rolling Stone aradı.
Three Mile Adası'ndaki kazayı haber yapmak isteyip istemediğimi sordu.
Dedim ki, "Bu harika."
25 yaşındaydım. O zamanlar bu büyük bir fırsattı.
İnsanlar nükleer enerjinin olası tehlikelerinden korkuyordu.
Çünkü o noktada herkes kazadan 12 gün önce gösterime giren
büyük bir film olan Çin Sendromu'yla ilgili hikâyeleri duyuyordu.
Çin Sendromu.
Bugün sadece bir avuç insan bunun anlamını biliyor ve korkuyorlar.
Şimdi sinemalarda.
Filmdeki olaylar Three Mile Adası'ndaki olayla paralellik gösteriyordu.
Çok ürkütücüydü.
-Ne oldu? Türbin mi sıkıştı? -Evet.
Filmde, bir kazanın Çin sendromu denilen
bir şeye yol açtığı bir nükleer santral anlatılıyordu.
Bu doğruysa Çin sendromuna çok yaklaştık demektir.
Neye?
Kor herhangi bir nedenle açığa çıkarsa
yakıt dakikalar içinde kor ısı toleransını aşar
ve santralin altından aşağıya doğru erir. Teorik olarak Çin'e kadar.
Ama elbette atmosfere yayılır ve radyoaktif bulutlar oluşturur.
Pensilvanya büyüklüğünde bir alanı temelli yaşanmaz hâle getirir.
Bu olay yaşanırken Pensilvanya'da bir nükleer santralde olduğumuzdan,
nasıl bu kadar tesadüf olabileceğini anlayamadılar.
Film kehanet gibiydi.
Kor erimesi konseptini dile getirdi.
Reaktörün potansiyel olarak dengesiz olduğu fikrini.
İnsanlar bunu daha önce duymamıştı.
Çin Sendromu gösterime girdiğinde
nükleer santral endüstrisi böyle bir şeyin
asla olamayacağını haykırdı.
12 gün içinde bunun olabileceği öğrenildi.
13.50
Kumanda odasında büyük bir gümbürtü duyuldu.
Aynı anda reaktör binasında basınç artışı oldu
ama hemen indi.
Ne olduğu pek anlaşılmıyordu.
Ama ilk tepkileri kor tutucu içindeki
herhangi bir ekipmanın arızalı olup olmadığına bakmak oldu.
Yapılan hızlı bir kontrolde her şeyin normal olduğu tespit edildi.
"Şimdi bunu düşünmenin anlamı yok. İşimize bakalım" dediler.
GAMA RADYASYONU YÜKSEK
Sonraki bir saat içinde kumanda odasında radyoaktivite yükseldi.
Her şey kötüye gitmeye devam etti.
Yüksek bor kontaminasyonu yüzünden
çalışanlar maske takmak zorundaydı.
İçerisi tam bir keşmekeşti.
O noktada dikkatimi tamamen yoğunlaştırdığım şey şuydu,
"Halka radyasyon yayıyor muyuz?"
Ama hiçbir fikrimiz yoktu.
IŞINETKİNLİK ÖLÇERİ
Three Mile Adası'ndan 25 kilometre uzakta bile
radyasyon tespit edildi ama federal müfettişler bu seviyenin
sağlığı tehdit etmediği konusunda ısrarcı.
Yetkililer sadece santralin kuzey kapısında ölçülen radyasyonun
tehlikeli olabileceğini düşünüyor.
Halk neden bu kadar geç bilgilendirildi?
MET-ED BAŞKAN YARDIMCISI
-Gecikme olduğunu sanmıyorum. -Dörtte olmuş. Dokuzda haber verildi.
Bu sabah yaşanan olay nedeniyle halkın tehlikede olduğunu düşünmüyorum.
Gördüğümüz kadarıyla tesisin güvenliği yeterli.
Bölgede radyasyonu izlemek için çok hassas aletler kullanıyoruz.
Şu ana kadar hiçbir tehlike görmedik.
Metropol Edison yöneticileriyle ve Bay Herbein'la ofisimde toplandık.
"Hakikatleri konuşalım" toplantısıydı.
"Neler oluyor?" diye sordum.
Cevapları, "Evet, radyasyon yaydık" oldu.
"Bize neden söylemediniz?"
"Bana kimse sormadı" dedi.
Küçük dilimi yuttum resmen!
Sanki "Bu bizim işimiz, senin değil" diyen bir adamdı.
Güvenilir bir bilgi kaynağı olmadıklarını o andan itibaren anladık.
16.34
Three Mile Adası nükleer santralindeki kazayla ilgili bir güncelleme yapalım.
Durum, şirketin bizi inandırdığından daha karmaşık.
Met-Ed yetkilileri bunun ciddi bir kaza olmadığını söylüyor
ama çevreye radyasyon yayıldığını kabul ediyorlar.
Elektrik şirketi durumun tehlikesinden bahsetti mi?
PENSILVANYA BELEDİYE BAŞKANI
Endişelenecek bir şey olmadığını söylediler.
Bu cevap sizi tatmin etti mi?
Bence daha iyi yanıtlar alacağız.
O bölgeleri tahliye etmeye gerek var mı?
Hayır, gerek yok.
Eve döndükten sonra televizyonda
evimizin az ilerisinde olanları izledik.
Radyasyondan bahsettiklerini hatırlıyorum.
Radyoaktif buhar atmosfere karıştı ve bu tespit edildi.
Anlamadım
ama bana zarar verebileceği söylendi.
Ailen ve tüm sevdiklerin orada.
Gerçek yanıtlar arıyoruz. Gelecekte bizi neyin beklediğini bilmek istiyoruz.
Hâlâ cevaplanması gereken sorular var.
Bugünkü aksiliğe ne sebep oldu?
Nükleer reaktör ne kadar süre hizmet dışı kalacak?
Sebep ancak tehlike geçtikten sonra tespit edilecek.
Şu an için en önemli konu tesisi stabil hâle getirmek.
Zira durum daha da kötüleşebilir.
Kumanda odasında alarm durumu geçene kadar
maske takılması gerekiyordu.
20.00
Maske takmayacak kadar rahatlayacağımız noktaya gelmek için
birçok radyasyon ölçümü yapmamız gerekti
ama o zamanki en büyük çabamız
stabilite aşamasına nasıl geleceğimizdi.
Reaktör soğutma pompalarından birini
veya daha fazlasını devreye sokmamız gerektiği ortaya çıktı.
Bu pompalar kor içinde dolaşan suyu sağlıyordu.
Ancak pompayı kendi hâline bırakmaktansa çalıştırmayı deneyerek
daha çok zarar verip vermeyeceği konusunda endişeliydik.
Kumanda odası bir test hazırladı.
Pompa çalıştırılarak kor içinden su geçirmeye zorlandı.
Kumanda odasında derin bir oh çekildi.
Basınç normal seviyeye geldi.
İlk stabilite göstergemiz bu oldu.
O anda yaşanan yıkımı durdurdu.
Gece boyunca düzinelerce işçi
Three Mile Adası'ndaki kaza mahallinin yakınlarında
radyasyon ölçümleri yaptı.
Reaktörün hemen dışında yaptığınız ölçümlerde seviye ölümcül değil miydi?
Hayır. Ölümcül değildi. Kusura bakmayın, gitmeliyim.
-Radyasyonla ilgili bir korkunuz var mı? -Hayır. Gitmem gerekiyor.
Tesisin dışındaki radyasyon çok düşük seviyede.
METROPOLITAN EDISON BAŞKANI
Bölgedeki hiç kimse tehlikede değil.
Unutmayın, bu ülkede hizmet veren 72 nükleer reaktörümüz var.
Bazıları 1974'den beri hizmet veriyor.
Tek bir kişinin bile kılına zarar vermedik.
Bence bu önemli.
Ateşi kullanmaya başladığından beri
insanlığın uğraştığı hiçbir teknoloji hakkında
böyle bir iddiada bulunulamaz.
İKİNCİ GÜN
29 MART 1979
Kaza sabahı santrale gittim.
30 saat sonra hâlâ oradaydım.
Yakıtın ne durumda olduğunu bilmiyorduk.
Kor açığa çıkmış mıydı? Kor hasarı var mıydı?
Bor örneklerine ihtiyacımız vardı.
Bor, birincil sistemde çok önemliydi
çünkü bor, kor tutucusundaki reaksiyonu kontrol altında tutuyordu.
Sistemde reaktörü tamamen kapatacak kadar
bor bulunduğundan emin olmalıydık.
Gönüllü aranmadı.
Ed öne çıktı.
Teknisyenlerimden biriydi.
Olaya dâhil olan kişilerin hiçbirinin
gereksiz yere radyasyona maruz kalmasını istemiyorduk.
Her şeyi önceden düşündük.
Nasıl yapılacağını, kimin ne yapacağını.
Vakit ve enerji kaybı olmayacaktı.
O iş için doğru insanlardı.
KİMYA LABORATUVARI YAKIT YÜKLEME BİNASI
Tamamlanmamış raporlar vardı. Kahve fincanları duruyordu.
Isırılmış sandviçler vardı.
Kıyamet yaşanmış gibiydi.
Radyasyon alarmları ötüyordu.
Onları susturduk.
Ölçümler çok yüksek seviyedeydi. Kesinlikle endişe vericiydi.
Evde bekleyen sevdiklerin var.
Numuneyi almaya karar verdik.
Hızlı davranacaktık.
İşte o zaman bir hayli radyasyona
maruz kaldım.
Haftada maruz kalabileceğin radyasyon seviyesi 0,3 rem.
Dozimetrem okunduğunda 2,8 rem gösterdi.
Belirlenen seviyenin yaklaşık 100 katı.
Radyasyondan kurtulmak için saatlerce duştan çıkmadım.
Pek işe yaramadı.
Eve döndüğümde hâlâ radyasyonluydum.
Çocuklarıma dokunamadım.
Ama…
İzninizle.
Ne kadarına maruz kaldığı hâlâ bir tahmin.
Büyük bir övgüyü hak ediyor.
Zorunlu olmadığı hâlde yaptı.
Numuneler bor konsantrasyonunun çok düşük olduğunu doğruladı.
Santral stabil durumda değildi.
Bugün tesisin içinde radyoaktivite çok yüksekti.
Normalin bir milyon katı radyoaktivite vardı.
Santral normalde beklendiği kadar
hızlı bir biçimde soğumuyor.
Bunun ne kadar tehlikeli olduğunu öğrenmek gözümüzü açtı.
Aynı zamanda çok çelişkili bilgiler alıyorduk.
Dünyanın her yerinden birçok gazetecinin
küçük kasabamıza geldiğine inanamıyordum.
Çoğu benim hissettiklerimi hissetti.
"Bize gerçekler, en azından tüm gerçek söylenmiyor."
İkinci günde basın toplantılarının zırva olduğunun farkına vardılar.
Çin sendromu ihtimali yok mu yani?
Bu iki günde Three Mile Adası'ndaki olaylarda
Çin sendromu ihtimali yok.
O noktada herkes araştırmacı gazeteciye dönüştü.
Halk bunun bir daha olmayacağı konusunda size nasıl inansın?
Atak davranmak istediler.
Kor ne kadar süre açıkta kaldı?
Bilmiyoruz.
Daha ciddi bir şeyle karşı karşıya olmadığımızı
bize hangi yetkiyle söylüyorsunuz?
Garantisi yok. Size yarın bir meteor çarpmayacağının da garantisi yok.
Emniyet kusurları varsa bunları NRC'ye sorun.
Bu kusurların derhâl giderilmesini sağlayacak,
aksi hâlde santrali kapatacak olanlar onlar.
BİRLEŞİK DEVLETLER NÜKLEER DÜZENLEME KURUMU
Three Mile Adası kazası sırasında
Washington'daki NRC merkezindeydim.
Nükleer Düzenleme Kurumu'nun görevi
nükleer enerji endüstrisini denetleyerek
halk sağlığının ve güvenliğinin korunmasını sağlamaktı.
Nükleer Düzenleme Kurumu durumu Washington'daki merkezinden izliyor.
Tesis dışından yüksek ölçümler alındığını biliyorduk ama ilk iki günde
bu çok kusurlu iletişim zinciri,
daha en başından beri çok kusurlu olan bilgilendirme
insanları gerçeklerden yoksun bıraktı.
Çalışanlar radyasyonun hâlâ tehlike seviyede olmadığını söyledi.
Kongre üyeleri kazadan dolayı çok tedirgin.
Kendi bölgelerinde böyle bir şey olabilir mi diye korkuyorlar.
Bugün bir oturum yapıldı…
NÜKLEER DÜZENLEME KURUMU
Bunun çok ciddi olduğunu biliyorduk ama o medya çılgınlığı
bilginin yanlış anlaşıldığı ve yanlış kullanıldığı bir ortam yarattı.
İşler çığırından çıkabilir.
Kor erimesine, Çin sendromuna ne kadar yaklaştık?
Olmuş olabilir mi?
Sanmıyorum. Yakınından bile geçmedik.
Çin Sendromu'nu herkes izlemişti.
"Jane Fonda'nın filmindeki erime" gibi resmedildi
ama gerçekle alakası yoktu.
Nükleer enerjiye odaklanacağız…
Yani toplumda korku hiç yaşanmamalıydı.
NRC kongre komisyonuna halk için ciddi bir tehlike oluşmadığını söyledi.
Nükleerin gelecek için iyi bir enerji seçeneği olarak
görülmesinin önünde ciddi bir tehditti.
Carter Hükûmeti önümüzdeki yıllardaki enerji açığını kapatmak için
nükleer enerjiye bel bağladı.
Şimdi şu soru gündemde,
atomun barışçıl kullanımı ne olacak?
22.00
Akşam saat 10'du. Ofisteydim.
Telefon geldi.
Gündüz görüştüğüm bir NRC müfettişi arıyordu.
"Otel odamdan arıyorum" dedi.
"Lütfen adımı vermeyin ama bilin ki
santralde olanlar konusunda
size biraz yanıltıcı bilgiler verildi.
Aslında durum size söylendiğinden çok daha kötü.
Çok daha ciddi bir kor hasarı var
ve etkisi çok uzun süre devam edebilir.
Aylarca, hatta yıllarca."
Kapattı.
Ondan sonra olanları bu belirledi.
Çünkü artık sahadaki NRC'nin
bize karşı dürüst olduğundan şüphe etmeye başladık.
ÜÇÜNCÜ GÜN
30 MART 1979
İşletmeci şirket Metropol Edison'un yetkilileri
ve federal Nükleer Düzenleme Kurumu
Three Mile Adası santralinin içinde
radyasyon seviyesinin çok yüksek olduğunu söylüyor. Tesisin içinde böyle.
Radyoaktif gazların yayılmakta olduğunu doğruladılar.
Yakındaki bir minibüste bilim insanları
hava, su ve bitki örnekleriyle radyasyon ölçümleri yapıyor.
Üç gün sonra, bu aşamada
çevreye yayılan radyasyonda artış görüldü.
Zamanla artıyordu.
Çok değil ama endişelenecek kadardı.
Pensilvanya eyalet yetkililerine göre Three Mile Adası'nın çevresindeki
radyasyon seviyesi dişçi röntgeninden yüksek değil.
Bu da kasabayı tahliye etmeme kararını haklı çıkarıyor.
Tahliye gerekip gerekmediği konusunda tavsiye vermek NRC'nin sorumluluğu.
Tahliyeyi gerektirecek önemli bir kırılma noktasını,
ciddi bir gelişmeyi araştırıyoruz.
Çevre radyasyon ölçüm tahminlerine dayanarak
bir analiz yaptım.
Saatte 1.200 milirem çıktı. Çok yüksek bir seviye.
Seviyeler o kadar yükselirse tahliye için sebep olabilirdi.
BACALARIN 40 METRE ÜSTÜNDE
Artıyor!
Yüksel!
Gaz bulutunda seviye saatte 1.200 milireme ulaştı.
Şoka uğradım.
Helikopter saatte 1.200 milirem bildiriyordu.
Odanın havası tamamen değişti.
Met-Ed reaktörün kontrolden çıktığı yönündeki değerlendirmelere katılmıyor.
Washington'daki merkezdeki tartışma "Tahliyeyi gerektiriyor mu?" üzerineydi.
Tahliye ettiğinde kasabaları, işletmeleri, evleri korumasız hâlde bırakırsın.
Muazzam yağma fırsatları oluşur.
Planlı bir tahliyede bile hayatlarını kaybedenler olur.
Kuvözde çocuklar, yaşam destek sistemine bağlı yaşayan yaşlılar, kazalar.
Batı Pensilvanya'dan bir rapor geldi.
Tahliye gerekiyor.
Müdürüm.
Ciddi bir endişe kaynağıydı. Halka ne diyeceğimizi düşünmeliydik.
Bugün, Pensilvanya'daki valilik ofisinde
yaklaşık 1 milyon kişinin olası tahliyesi hakkında konuşuldu.
Harrisburg'de, çevre kasabalarda, köylerde ve çiftliklerde yaşayan halk.
Arayanlar oldu.
"Ne yapıyorsun orada? Oradan çıkmalısın!"
Metropol Edison Başkan Yardımcısı diyor ki "Halkın endişelenmesi için bir sebep yok."
Olanlara dayanarak iyi kararlar verememeleri ihtimaline çok sinirlendim.
Tüm sevdiklerimiz orada, o bacaların gölgesinde yaşıyordu.
Three Mile Adası'nın 10 kilometre çevresindeki alanda bulunan herkes
olası bir tahliye emri konusunda alarma geçirildi.
Ürkütücü derecede sessizdi.
Zaman zaman itfaiye aracıyla ya da polis arabasıyla
bize hoparlörlerden çelişkili bilgiler veriliyordu.
Tüm pencereleri ve kapıları kapatın!
"Tuğla evde yaşıyorsanız pencereleri açık tutun."
Sonra da "Pencereleri kapayın" diyorlardı.
Halkı bir telaşlandırıyor, bir sakinleştiriyorlardı.
"Kaçmanız gerekebilir." "Kaçmanıza gerek yok."
Şu an için tahliye yok.
Tek yaptıkları, bölge sakinlerinin kafasını karıştırmaktı.
Söylediklerinden çok daha kötü.
Tipik yalanlar.
Nükleer santralleri kapatmalılar.
Şimdi gelip gerçeği söyleseler ne yapacaksın?
Örtbas etmek zorundalar.
Aniden
siren çalmaya başladı ve susmadı.
Neler olduğunu bilmiyorduk.
O esnada Vali Thornburgh, NRC'ye "Tahliye etmeli miyiz?" diye soruyordu.
-Gruba hitap ediyor… -Kesip…
Nükleer Düzenleme Kurumu doğru karar alıp almadıkları konusunda anlaşamıyordu.
Açıkçası hiçbir santral bu durumda olmadı.
Hiçbir santral bu durumda test edilmedi veya analiz edilmedi.
Bence halkı tahliye etmeliyiz.
Henüz değil ama bence…
İki gündür hazırlanıyorlar ve korkuyorlar.
Hükûmet, NRC,
elektrik şirketi yetkilileri Rus ruleti oynuyordu.
Nükleer enerjinin geleceği
ve milyonlarca insanın hayatı o reaktörün durumuna bağlıydı.
Şu anda neyi koruduğumuzu bilmiyorum.
Bence halkı tahliye etmeliyiz.
Alt yazı çevirmeni: Çetin Soy