NETFLIX BELGESEL DİZİSİ
NRC Başkanı'nın tavsiyesi üzerine
radyasyona maruz kalabilecek olan herkese uyarıda bulunuyorum.
Hamile kadınların ve okul öncesi çağındaki çocukların
ikinci bir duyuruya kadar Three Mile Adası Santrali'nden
en az sekiz kilometre uzaklaşmaları gerekmektedir.
ÜÇÜNCÜ GÜN 30 MART 1979
Bu ve benzeri acil durum önlemleri
tedbiri elden bırakmamak açısından önemli.
İçeride kalın. Tüm pencereleri ve kapıları kapatın.
Bu yalnızca önlem olarak yapılıyor.
İş yerleri kapandı ve işçiler bölgeyi terk etti.
Nükleer santrale sekiz kilometre mesafedeki okullar
bugün süresiz olarak kapatıldı.
Sınıfta büyük bir kaos olduğunu hatırlıyorum.
Öğretmenler koridorda toplanıyordu.
Altı yaşında bir çocuk, meraklı olur.
Ama endişe verici bir şey olduğu yüzlerinin hâlinden belliydi.
Bildiğim kadarıyla annem okulu defalarca aramış
ama kimseye ulaşamamıştı.
Yerlerimize dönmemizi söylediklerini,
bizi sakinleştirmeye, oyalamaya çalıştıklarını,
otobüsle evlerimize döneceğimizi haber verdiklerini anımsıyorum.
Camdan bakınca göz alabildiğine gördüğün,
kasabadan çıkmaya çalışanların araba kuyruğuydu.
Sürekli korna çalıyorlardı.
Kulaklarını tutmak zorunda kalıyordun.
Yolda yürüyen beyaz tulumlu insanlar gördüm.
Şöyle düşündüm,
"Yıldız Savaşları'ndaki stormtrooper'lar gibi."
Ama neden orada olduklarını anlamadım.
"Ne olacak?"
Bitişik dört ilçenin sivil savunma yetkilileri
ayrılmak isteyenler için tahliye merkezleri kurdu.
16 kilometrelik alan içinde yaşayanlara ise
evlerinden çıkmamaları söylendi.
Tüm pencereleri ve kapıları kapatın.
En sevdiğiniz radyoyu veya televizyon kanalını açın
ve talimatları bekleyin.
Thornburgh birçok kez
kimsenin tahliye emri vermediğini vurguladı
ama böyle bir olasılık olduğunu kabul etti.
Herkesten taşınmaya hazır olmalarını istiyoruz.
Ama şu anda yola çıkmayın.
Şu anda kimse tehlikede değil.
Vali çok net konuştu.
"Bu sadece ve sadece tedbir amaçlı."
Ama kaçınmaya çalıştığımız şeye,
paniğe yol açtı.
Nereye gidiyorsunuz?
Anneme gidiyorum. Şu anda gidecek başka bir yerim yok.
Buradan gideceğim. Geri dönmeyeceğim.
Neyse ki kocam o gün evdeydi.
Okul öncesi çağda çocuğumuz vardı.
"Cidden gitmemiz gerek" dedim ona.
Giderken en büyük sıkıntım yanımızda ne götüreceğimdi.
Çocukların doğum belgelerini yanımıza almak çok önemliydi.
Tanrı korusun, ayrı düşecek olursak çocuklarım olduklarını kanıtlayabilirdim.
Düşündüğüm şeylerden biri de buydu.
O garaj yolundan çıkarken arkama dönüp
sevdiğim her şeye baktım ve dönüp dönemeyeceğimi düşündüm.
Çok zordu.
Son haberi duyduğunuzda ne düşündünüz?
Kaçasım geldi.
Çocuklar eve döndüğünde onları panikletmek istemedim.
Dedim ki, "Büyükannenize gidip kısa bir tatil yapacağız.
Amacım çocuklarımızı
ne olduğunu bilmediğimiz bu canavardan uzaklaştırmaktı.
Bölge sakinleri resmî tahliye emrini beklemiyor.
Halkın neredeyse yarısı gitti.
Middletown'dan o kadar çok ayrılan oldu ki yağma olaylarının önlenmesi için
akşam dokuzdan sabah yediye kadar sokağa çıkma yasağı getirildi.
Çarşamba sabahı meydana gelen nükleer kazanın
başta halka açıklanandan çok daha karmaşık,
çok daha ciddi olduğu anlaşılıyor.
Evden çıkarken neler olduğunu gerçekten hiç anlamamıştım
ama bir terslik olduğunu biliyordum.
"Bir daha buraya dönebilecek miyiz?" diye düşünüyordum.
"Evim hâlâ duruyor olacak mı?"
Araçlarındaki insanların yüz hâlleri aklıma geliyor.
MIDDLETOWN SAKİNİ
Herkes korkmuştu.
Yetkililer bugün santralin bacasındaki radyasyonun
saatte 30.000 rem olarak ölçüldüğünü açıkladı.
Bir insan için ölümcül dozun 75 katı,
normal çalışan bir nükleer reaktörün 3.000 katı.
Rüzgârla birlikte hareket eden
gaz sütunu, yani radyoaktif bulut
tam olarak tahliye ettiğimiz yöne,
kuzeye doğru ilerliyordu.
Yapmanız gereken şey o şeyi üstünüzden uzak tutmak.
Açık havaya çıkarsanız ve üstünüze bulaşırsa
en doğru hareket, kapalı alana girmek,
kıyafetlerinizi çıkarıp yıkamak…
Kayınvalidemin evine ulaşınca hepimize
kıyafetlerimizi çıkarttırdılar, duş aldırdılar, üstümüzü değiştirttiler.
Cüzzamlı gibi hissettiğimi hatırlıyorum.
Bu inanılmaz kazanın üçüncü gününde
kargaşa, çelişkiler ve sorular havayı atomik parçacıklar gibi bulanıklaştırdı.
Walter Cronkite'ı ulusal haberlerde izlerken
sanırım çoğumuz küçük kasabamızın başına
böyle bir şeyin gelmesinden dolayı şoktaydık.
Ama herkes gitmedi. Bazıları kalacaklarını söyledi.
Middletown'dan ayrılmadık, gitmeyi düşünmedik.
Çocuklu, genç bir adam olsaydım giderdim.
Bölgeden ayrılma şansı olanlar gidiyordu
ama böyle bir seçeneği olmayan birçok kişi vardı.
Şu anlaşılmıştı,
o topluluk bir daha asla eskisi gibi olmayacaktı.
Bugünkü ölçümler dünkünden daha yüksek değil.
Büyükannemlere gittik.
Evleri 16 kilometre mesafede, Harrisburg'deydi.
Çok meraklıydım.
Yetişkinlerin konuşmalarını, neler olduğunu dinliyordum.
Çarşamba sabahındaki bilgilendirmenin ardından
durum gitgide daha da kafa karıştırıcı hâle geldi.
Şirket, radyasyon sızıntısının durdurulduğunu açıkladı.
Nükleer Düzenleme Kurumu yetkilileri ise sızıntının devam ettiğini açıkladı.
Etkilenmemek mümkün değildi.
Vali Bey bu olayın sonuçlarını değerlendirmesi için
herhangi bir uzman ya da özel bir ekip görevlendirdi mi?
Özel bir ekip kurmayı düşünmeye başladı.
Bu krizin en büyük zorluklarından birinin
bilgi yönetimi olduğu ortaya çıktı.
Binlerce söylenti ve birbiriyle çelişen bilgi kaynakları vardı.
Halkın güvenebileceği muteber bir kaynak bulmamız gerekiyordu.
Bu nedenle Vali Thornburgh, Başkan'ı aradı.
O sırada Başkan adına kazayı takip eden kişiydim.
Vali, Başkan Carter'dan
sahada bu işi yönetecek bir kişi istedi.
Basına konuşan tek kişi o olacaktı.
Başkan müdahale etti
çünkü enerji politikası sürekli bir endişe kaynağıydı.
Nükleer enerjiye muhtaç olduğumuz inancı hâkimdi.
Carter aynı zamanda nükleer mühendisti.
Nükleer donanmada görev yapmıştı.
Bay Carter nükleer santral kazalarına yabancı değil.
Söylediğine göre 1950'lerin başında
stajyer bir donanma nükleer mühendisi olarak
22 kişilik bir grupla birlikte Kanada, Chalk Nehri'nde
erime yaşanan bir reaktörün koruna inmiş.
Reaktörün sökümüne yardımcı olmak için
içeride bir dakika 29 saniye kalmış.
Teknolojinin yeterliği konusunda çok rahattı.
Başkan kişisel temsilcisini gönderdi.
Nükleer Düzenleme Kurumu Operasyon Başkanı Bay Harold Denton
bana yardımcı olmak, uzmanlarımızla çalışmak,
durumu izlemek ve halkı tam olarak bilgilendirmek üzere yanımda.
Harold Denton, NRC içinde saha deneyimiyle
en bilgili insanlardan biri olarak görülüyordu.
Jimmy Carter'ın Three Mile Adası'ndaki kişisel temsilcisiydi.
Tesisteki durumu değerlendirmek,
gerçekte olanlar konusunda onu bilgilendirmek üzere oradaydı.
Kordaki yakıtın durumu konusunda endişeliyiz.
Ayrıca kor tutucuda bir kabarcık var.
Korun sıvı hareketlerindeki herhangi bir değişim dikkatle izlenmeli…
Denton bize dedi ki,
"Reaktörün içinde kendi hâline bırakılırsa
patlayabilecek bir hidrojen kabarcığı var."
Olayların başından beri ilk defa
korktuğumu itiraf edeyim.
Çünkü bir hidrojen kabarcığı
büyük bir felakete yol açabilir.
CBS Bildiriyor. Three Mile Adası'nda Tehlike.
Nükleer reaktörün içinde durum şu an için stabil ama tehlikeyle dolu.
Kor tutucunun tepesinde bir radyoaktif gaz kabarcığı oluştu.
Kazada yeni bir aşamaya gelinmişti.
Nükleer santralin reaktörünün içinde
nasıl sonuçlanacağı bilinmeyen bir
hidrojen kabarcığı oluşmuştu.
Hidrojen patlayıcıdır.
Reaktörün içinde patlama olması ihtimali vardı.
Çernobil'de olan buydu.
Hidrojen gazı patlaması reaktörün çatısını havaya uçurdu
ve çevreye radyasyon yayıldı.
O kaza 1986'da yaşandı.
Çernobil ve çevresi yüzyıllar boyunca
yaşanmaz hâlde kalacak.
Reaktördeki kabarcığın çoğu hidrojen.
Oksijen kaynağıyla birlikte tutuşturma kaynağı da varsa yanabilir.
Hidrojen kabarcığını duyduğumda anladım ki
her şeyimizi kaybetme ihtimalimiz çok yüksekti.
Uğruna emek verdiğimiz şeyler,
her şey yok olurdu.
Three Mile Adası'ndaki sorun
ne kadar tehlikeli?
Çin sendromu riski mi var?
Büyük bir felaket olası mı, imkânsız mı?
Çin sendromu ihtimali hep vardı.
Bu, tüm hesaplamalara dahil edildi.
Büyük bir erime durumunda karşı karşıya kalabileceğimiz durum
on binlerce ölü, yüz binlerce kişide kanser,
binlerce kilometrekarelik arazide kontaminasyon.
-Doktor Lapp? -Belirtilen…
Ödüm kopuyordu
çünkü Pensilvanya'nın merkezinde güvenli bir yer yoktu.
65 kilometre uzakta bile hayatımız tehlikede olabilirdi.
Hidrojen kabarcığının reaktörü patlatabileceğini duyan herkes
nükleer enerjiden korktu.
Nükleer Düzenleme Kurumu,
elektrik şirketi iletişim sınavından çaktı.
Sadece kendi aralarında değil, halkla iletişimlerinde de.
Ne yapacaklarına karar vermeye çalışırken
halkın korku içinde yaşamasına izin verdiler.
Uzak ihtimal ama gayet olası bir durumla karşı karşıyayız.
Three Mile Adası'ndaki nükleer santralde erime yaşanabilir.
DÖRDÜNCÜ GÜN
Personelim patlamaya ne kadar kaldığını,
sıcaklığın ne olduğunu analiz etmeye çalışıyor…
O cumartesi çok sinir bozucu bir gündü.
Bilim insanları 300 derece sıcaklıktaki reaktör yakıtının
gaz kabarcığını patlatacak kadar sıcak olmasından korkuyor.
Neredeyse tamamen matematikle cevaplanacak bir soruydu.
Uzmanlar bunun ciddi bir kabarcık olup olmadığını
anlamaya çalışırken beklemek zorundaydık.
Reaktörü kurtarmak için burada toplanan
1.000 nükleer bilimci ve teknisyenin
çözmesi gereken birçok sorun var.
Dünyanın dört bir yanından mühendisler çağrılıyordu.
"Ne kadar tehlikeli? Nasıl etkisiz hâle getirilir?"
Nükleer enerjinin geleceği tehlikedeydi.
Resmî bir projeksiyona göre
böyle bir olayda 45.000 kişi ölecek, 250.000 kişi de yaralanacak.
Bu olasılık yetkililere tahliyeyi düşündürüyor.
En üst makamlarda
milyonlarca insanın tahliyesi konuşuluyordu.
En kötü senaryoyu yaşıyorduk.
Hem hükûmet yetkililerine hem de şirkete göre durum stabil
ama kritik konularda anlaşamıyorlar.
Uzmanlar hidrojen kabarcığının büyüklüğü konusunda
anlamlı sonuçlara ulaşamıyor.
NRC yetkilileri arasında
reaktörde neler döndüğü konusunda fikir ayrılıkları olduğunu biliyordum.
TEHLİKE RADYASYON
"Patlayabilir" ve "Tahliye etmeli miyiz?"
Philadelphia'da yaşayan akrabalarım aradı,
"Rüzgâr yönündeyiz. New York'taki kuzenimize gidelim mi?"
"Yavaş olun" dedim.
Nükleer bilimcilerin reaktörün içindeki tehlikeli hidrojen gazı kabarcığını
en azından kor erimesi riski olmadan ortadan kaldırmasının hiçbir yolu yok.
Analiz yapıyor, mesele üzerinde çalışıyor,
göreceli risk açısından değerlendirme yapıyorduk.
Ama devasa bir duygusal riske dönüştü.
Özellikle basında işler çığırından çıkabiliyor.
Mevcut şartlar altında
hidrojen kabarcığına yavaş yavaş oksijen giriyor olabilir.
Oksijen arttıkça reaktörde hidrojen patlaması tehlikesi de artar.
İki tehlike devam ediyor. Biri hapsolan gaz kabarcığı.
Diğeri ise kor tutucudaki radyoaktif madde birikimi.
Cumartesi gecesi
tüm televizyon ekranlarının altına bir son dakika haberi yazıldı.
"Reaktördeki hidrojen kabarcığı
patlama potansiyeli gösteriyor."
…potansiyel olarak patlayıcı olma belirtileri gösteriyor.
NRC Başkanı'nın ifadesine göre
"Bölgedeki insanları tahliye etmek akıllıca olabilir."
O anda 25 muhabir ofisimin kapısından içeri daldı.
"Kaçalım mı?" diye haykırıyorlardı bana.
Hatta biri ağlıyordu.
Ciddi bir panik başladı.
Kaygı büyürken birçok kişi sığınaklara taşındı.
Örneğin, santrale 17 kilometre mesafedeki bu spor salonuna.
Anlam veremedim ama "Ne oluyor?" diye sordum.
"Ölecek miyiz?"
Bıçak sırtında yaşamak, hayata tırnaklarınla tutunmak gibiydi.
Santrale ne olacak? Nükleer bomba gibi mi patlayacak?
Erime tam olarak ne demek?
Korku daha da arttı çünkü bilinmeyenin korkusuydu.
Şimdi ortaya çıkmayabilir
ama radyoaktif maddeye maruz kaldıysak 25 yıl sonra ne olacak?
Eşim hamileydi.
Valiyle ve ailemle birlikte tahliye merkezine gittim.
İnsanları kızdıran, sadece korkularını
daha da artırmaya yarayan söylentilere
bir son vermek istedik.
Bundan sonraki tehlikeleri açıklayabilir misiniz?
Ne kadar tehlikeli?
Ancak şu anda devam eden çabalarımız başarısız olursa
başka bir seçeneğe başvurmamız gerekecek.
Hidrojen kabarcığıyla ilgili artan endişe konusunda
Vali Thornburgh, Başkan'a dedi ki
"Federal hükûmetin tavsiyesini istiyorum."
Sekiz kilometrelik tedbir tahliyesinin ötesine geçip
360 derecelik, kapsamlı bir tahliye emri vermeli miydi?
Bunun nükleer endüstri sektörü üzerindeki kalıcı etkisi kaygı vericiydi.
Devam etmek için elinde net bir bilgi yokken,
verilmesi çok zor bir karar bu.
Başkan cumartesi günü geç saatlerde bir karar verdi.
Halkın korkularını yatıştırmak için
yapabileceği en önemli şey reaktörü ziyaret etmekti.
BEŞİNCİ GÜN
Tüm bu karmaşanın, belirsizliğin ortasında
bizi kollaması için Tanrı'ya dua edeceğiz.
Başımıza gelenlerden başka bir şey
olmayacağı konusunda ona güveniyoruz.
Başkan Carter oraya geldiğinde
her yerde hâlâ kaos hâkimdi.
Hidrojen kabarcığının patlama ihtimali vardı.
Ama Başkan'ın Three Mile Adası'na gelişi
nükleer enerji endüstrisine destek oldu.
"Beyler, ben sizin tarafınızdayım."
Nükleer enerjinin kötü olmadığını gösterdi.
Başkan Carter'ın Three Mile Adası ziyaretindeki asıl amaç
korkacak bir şey olmadığını Amerikan halkına göstermekti.
Bugün buraya gelirken en büyük arzum
Three Mile Adası nükleer santralindeki sorunlar hakkında
bir başkan olarak öğrenebileceğim kadar çok şey öğrenmek
ve bölge halkına bu sorunlarla
başa çıkmak için mümkün olan her şeyin
yapıldığına dair güvence vermekti.
Başkan Carter şunu açıklama gayreti içindeydi,
"Ne yaptığımızı biliyoruz. Gerekeni yapacağız. Tehlikede değilsiniz."
Başkan adadan ayrıldıktan sonra
Harold Denton'ın ekibi tüm hesaplamaları yaptı.
Bir ileri bir geri gidiyorlardı.
Ta ki bir hata bulana dek.
Nihayet hidrojen kabarcığının
ciddi bir tehdit oluşturmadığını doğruladılar.
Çevredeki halk için tehlike var mı?
Bugün herhangi bir tehlike görmüyorum.
Stabil hâle geldi.
Koru bu kabarcıkla soğuk kapatma moduna
getirmeleri çok önemli…
Çok rahatlamıştım.
Can kaybı olmadan atlatmıştık.
Bana göre acil kriz dönemi sona ermişti.
Bu nükleer kaza elbette hepimizi endişelendiriyor.
Her şeyin hesabını sormayı hak ediyorsunuz ve hesap verilecektir.
Bu kazanın sebeplerini araştırmak, nükleer santrallerimizin güvenliğinin
nasıl geliştirileceğine dair
tavsiyelerde bulunmak üzere uzmanlardan oluşan bağımsız bir
başkanlık komisyonu kurdum.
YEDİNCİ GÜN
Pensilvanya'nın Three Mile Adası'ndaki
nükleer enerji santralinde kaza bir hafta önce bugün başladı.
Bugün o hasarlı santralden havaya hâlâ bir miktar radyoaktif madde yayılıyor.
Yetkililer bu sabahı
santralden sızan radyasyonu ölçtükleri helikopterde geçirdi.
Hidrojeni reaktörden uzaklaştırmak zorundaydılar.
Asal gazları ve diğer her şeyi
dışarı atmak için bir yöntem geliştirdiler.
Bu, basıncı düşürecekti.
Three Mile Adası'ndaki nükleer santralden
bugün beklenen radyasyon yayılımı bir dizi soruna yol açtı.
Ama boşaltma valfini her açtıklarında
çevreye kontrolsüzce radyasyon yayılıyordu.
Başka çareleri yoktu.
Yapmak zorundaydılar.
HİDROJEN KABARCIĞI KAYBOLUYOR
O üç günde çocuklarım ve ben nelere maruz kaldık?
BAŞKANLIK KOMİSYONU HALK OTURUMU
Met- Ed'in sorumsuzluğu.
NRC'nin sorumsuzluğu.
Bu nasıl olabildi?
Ve…
Umarım 10, 20, 30 yıl sonra bir istatistik olmayız.
İstatistik olacağımızı biliyorum. Kanserden ölen yakınınız oldu mu?
Benim oldu. Oğlum, eşim ya da ben bunu yaşayacaksak bu olacak iş değil!
Atmosfere salınmaya devam edilen radyasyon miktarını belirlemek için
çok zaman harcadık.
NÜKLEER DÜZENLEME KURUMU MOBİL LABORATUVARI
Yakınlardaki bir minibüste bir yetkili,
hava, su ve bitki örneklerini bilgisayarda analiz etti.
Ama belirttikleri seviye, bölge halkının sağlığını etkileyecek düzeyde değildi.
Tüm federal sağlık teşkilatı Harrisburg bölgesindeki halkın
endişelenecek bir şeyi olmadığını söyledi.
Bu kazada radyasyona maruz kalma nedeniyle
kanser kaynaklı ölüm sayısında hiçbir artış beklemiyoruz.
Bir nükleer uzmanın ifadesine göre
muhtemelen bu yedi günlük gerginlik sırasında
endişe verici haberlerin psikolojik hasarı
radyasyonun kendisinden daha ağır oldu.
Gerçek şu ki çeşitli ölçümlerin hiçbirinde normalde sağlıklı olan insanlar için
tehlikeli bir kontaminasyon seviyesi gözlenmedi.
Nükleer endüstri kazadan hemen sonra kendini alelacele aklama telaşındaydı.
En iyi ölçüm aracımız ne yazık ki insanlar.
Aramazsan bulamazsın.
Ölçüm cihazlarının birçoğu
sızan radyasyon miktarını algılayamadı.
Radyasyonun her dozu aşırı dozdur.
Az radyasyon az zarar verir. Çok radyasyon çok zarar verir.
NÖROBİYOLOG
Kimse ne kadar radyasyon yayıldığını bilmiyor
çünkü elimizde veriler yok.
Three Mile Adası'ndaki radyasyon hasarı tahminlerinde
her türlü değişken göz ardı ediliyor.
O kazayla ne kadar radyasyon yayıldığını kesin olarak söyleyebilen herkes
ya yalancıdır ya da aptaldır.
Bölgeden alınan süt örneklerinde eser miktarda radyoaktif iyoda rastlandı.
Hershey kazadan beri yeni süt kullanmadı
ve ürünlerine radyoaktivite testi yapıyor.
Tesisin atık su boşalttığı yerlerde de radyoaktif iyot testleri pozitif çıktı.
Tahliyeden sonra geri döndüğümüzde tekne kızağına gitmek istedim.
Eskiden taş sektirdiğim, en sevdiğim yerlerden biriydi.
Ama bir sürü ölü balık gördüğümü hatırlıyorum.
Tüm nehir kıyısı onlarla doluydu.
Buraya bir şey salınmış, diye düşündüğümü hatırlıyorum.
Onların bize ifşa ettiğinden daha güçlü bir şeydi.
İnsanlar olanlar konusunda hâlâ biraz kuşkuluydu.
Pensilvanya Valisi 10 gün sonra ilk kez,
santral kazasıyla ilgili tüm tedbirleri kaldırdı.
Okullar yeniden açılabildi
ve hamile kadınlar santrale sekiz kilometreden fazla yaklaşabildi.
Normal gibiydi, normal görünüyordu
ama döndüğümüzde hayatlarımızdaki her şey hâlâ muallaktaydı.
Santralin yakınlarında bulundum.
Bazı günlerde ağzınızda metalik bir tat oluşuyor.
Santralin karşısında geçirdiğimiz birkaç günde boğazımız ağrıdı.
Bölgedeki herkesin boğazı ağrıyordu.
"Anne, kustum" dedi oğlum.
İnanılmaz derecede yeşil renkli bir kusmuktu.
Bu beni çok korkuttu.
Hemen çocuk doktorumuzu aradım.
Bana dedi ki, "Joyce, gerçekten bilmiyorum."
O günlerde lisede olan bir kız
o çarşamba, perşembe ve cuma
bütün günü Middletown'da bisikletle turlayarak geçirmişti.
Cildinde lezyonlar oluşmuştu.
Daha derine inip halkla konuştuğunuzda
metalik tat, gözlerde yanma, ishal, şiddetli kusma vardı.
Radyasyona maruz kalmanın tüm belirtileri görülüyordu.
Radyasyonun uzun vadede kansere yol açabilecek olumsuz etkileri var.
Middletown'un 11.000 sakininin
sağlık ve güvenlikleri konusunda ciddi endişeleri var.
Kazadan önce kendi küçük dünyamdaydım.
Radyasyonu, tehlikelerini düşünmüyordum.
Hiçbirini.
Düşük seviyeli radyasyonla ilgili broşürlerimizden buyurun.
Ama başına, her şeyini kaybettirebilecek böyle bir şey geldiğinde,
çocuklarının hayatı söz konusu olduğunda
hayal dünyasında yaşamayı bırakmam gerektiğini anladım.
Kendimi eğitmemin, gerçekte ne olduğunu öğrenmemin vakti gelmişti.
BİZİ DEĞİL, MET-ED'İ GÖMÜN! TMI'I KAPATIN
Harrisburg için meclis önünde büyük bir kalabalık toplandı.
Three Mile Adası'ndaki hasarlı santrali kapatma vaktinin geldiğini söylediler.
"Nükleer enerjiye hayır" denmeye başlanıyordu.
Normal şartlar altında bizim kasabada böyle bir şey asla duyulmazdı.
Bizimki gibi bir toplulukta, bu muhtemelen sorunun da bir parçası,
nükleeri sorgulayan bir toplum değildik.
Three Mile Adası Alarmı bugün bu protestoyu planladı.
Three Mile Adası Alarmı, 1977'de
nükleer enerjiyle ilgili kaygılar sebebiyle kuruldu.
Radikaldik.
Ama insanı paryadan mesihe dönüştürmek için
bir kaza, bir erime gibisi yoktur.
Bir zamanlar resmî yetkililere inanırdım.
-İnanmamı söylemelerini bile istemiyorum. -Onun için buradayız.
Kasaba toplantılarına gitmeye karar verdim.
NRC de orada olurdu.
Bize şöyle diyerek başladılar,
"Çocuklarınızın maruz kaldığı radyasyonun zararı
sigara ya da bir kadeh şarap içmekten daha fazla değildi."
Pensilvanya Eyaleti'nde
çocuklarıma şarap ve sigara veremezsin!
Ona eş değer radyasyonu bana verme hakkını kimden aldınız?
300'den çok kasaba sakini belediye meclisine karşı çıktı.
Tüm bunları göz önünde bulunduracağız.
Kasabadaki çeşitli toplantılara gitmenin bir manası vardı.
Bir soru sorulduğunda
NRC bir cevap verirdi.
Sonra başka bir toplantıda aynı soru sorulduğunda
tamamen farklı bir cevap alırdık.
Yetkililer halk için endişelenecek bir şey olmadığını söyledi.
Şöyle düşündüm, "Ya bize yalan söylüyorlar
ya da ne yaptıklarını bilmiyorlar."
Nükleer korku ülkedeki en güçlü
nükleer karşıtı hareketlerden birini başlattı.
Nükleere hayır!
Çin Sendromu'nun gerçek mesajı şu,
sağlığımızı ve güvenliğimizi, ana hedefi en yüksek kârı
elde etmek olan elektrik şirketi yöneticilerinin eline bırakırsak
daha çok Harrisburg görürüz.
Ülkede zaten yaygın olan kanser vakalarında
çok artış görürüz.
1965'i, lise yıllarımı hatırlıyorum. Vietnam Savaşı tam gaz ilerliyordu.
Protestoculara kesinlikle karşıydım.
Pensilvanya Bulvarı'nda yürüyor,
hükûmetimizi sorguluyorlardı!
Bu ne cüret!
Pembe gözlüklerim yüzümden düşmüştü.
Beni değiştirmişti!
Ev hanımlığından eylemciliğe geçtim.
Pensilvanya Bulvarı'nda, aynı sokaklarda yürüdüm.
Three Mile Adası'nın bize yaptıklarıyla savaştım.
Bugün burada yaptığımız şey ırkçılık mücadelesinden daha önemli.
Cinsiyetçilik mücadelesinden, açlık mücadelesinden önemli
çünkü açlığı hissedebilirim!
Savaşı görebilirim! Irkçılığı hissedebilirim!
Radyasyonu göremem. Radyasyonun kokusunu alamam.
Bir gün başımı çeviririm ve yok olurum!
Three Mile Adası santralindeki kaza
nükleer enerjinin güvenliği tartışmalarına hız verdi.
Bu tartışma nükleer endüstrinin geleceğini sorgulatabilir.
EKİM 1979
KAZADAN ALTI AY SONRA
Başkan'ın, Three Mile Adası nükleer santrali için kurduğu komisyon
bugün nihai raporunu sundu.
Tüm önemli kişiler oturuma geldi.
Uyarı ışıkları yanıp sönmeye başlarken kumanda odasında olanlar da.
Hepsinden, kötü bir kazayı
daha da kötüleştiren eylemlerini anlatmaları istendi.
Başta reaktör soğutucu pompalarını kapatan benim.
Bana göre
kısmen veya tamamen açık kalmış bir tahliye vanası olduğunu
fark edememiş olmamız muhtemelen en büyük sebepti.
Three Mile Adası'ndan önce herkes şöyle görürdü,
"Problem olduğunda operatörün her zaman faydası olur."
Şunu öğrendik, iyi niyetle bir şey yaptığını düşünen operatör
aslında korun soğutma sistemine çok zarar veren bir şey yapmıştı.
Yüksek basınçlı enjeksiyonu da kıstım.
Hiç eğitilmedikleri bir durumla karşılaştılar.
Bolca yanlış iletişim, yanlış anlaşılma vardı.
Ne yapacaklarını bilmez hâldeydiler.
Ama o sırada herkes doğru olduğunu düşündüğü şeyi yapmaya çalışıyordu.
Bu kaza sırasında yapılan hataların büyük bir kısmı insan hatasıydı.
Yanlış giden altı şeyden dört buçuğu insan hatasıydı.
Biri ekipman arızası, belki biri de tasarım hatasıydı.
Başkanlık komisyonu bir ifadenin
komisyon başkanını hayrete düşürdüğünü söyledi.
Three Mile Adası kazasından önce Babcock & Wilcox reaktörlerinin
basınç emniyet valfleriyle ilgili, tekrarlanan problemler yaşanmıştı.
Bir kaza ihtimali öngörülebilmeliydi.
Geçmişte, NRC'de, reaktör güvenliği konusunda
bu kazaların yaşanmayacağına dair bir anlayış oluşmuştu.
Jim Creswell bir NRC müfettişiydi.
Ohio'daki Davis-Besse nükleer santralinde
yaşanan bir dizi olayı
araştırmak üzere gönderilmişti.
Orada bir kaza meydana gelmedi.
Ama endişe uyandıracak kadar yaklaştılar.
Creswell valf sorunlarını görüşmek üzere benden randevu istedi.
Three Mile Adası'ndaki kazadan altı gün önce görüştük.
Elbette sorunları ciddi buldum.
NRC Genel Merkezi'nde
acilen ele alınması için bir bilgi notu hazırladık.
SANTRALİN KONTROLÜNÜ SON DERECE ZORLAŞTIRIYOR
Ama ne yazık ki kazanın ikinci gününde cevap geldi.
Diyorlardı ki, "Bu olay dizisi için endişelenmenize gerek yok."
ARAŞTIRILMAMIŞ BİR GÜVENLİK SORUNU OLMADIĞI SONUCUNA VARILDI.
Davis-Besse olayı NRC'nin ve herkesin Three Mile Adası'ndan önce
mercek altına alınıp incelenmiş olmasını dilediği bir şey.
Soruşturma sürerken
kaynaklara göre NRC, Jim Creswell'in kaygılarını ciddiye almadı
ve soruşturma, sorunu çözmekten ziyade Creswell'i susturmak amacıyla sürdürüldü.
Three Mile Adası'ndaki kor erimesi kazasından günler önce
Jim Creswell uyarı gönderdi ama kimse dinlemedi.
…bu kazaların olamayacağını söyledi.
Three Mile Adası olayı önlenebilirdi. Kaza kaçınılmaz değildi.
NRC'nin ve endüstrinin çalışanları dinlemesi yeterliydi.
Belki kaza sonrasında farklı bir felsefe vardır.
Güvenlik odaklı bir kültür yok.
Sonuç odaklı bir kültür var.
Sonuç,
"İşi ne pahasına olursa olsun kârlı hâle getirmeli, yürütmeliyiz."
Gerçek şu ki, başkanlık komisyonu tarafından yürütülen,
Three Mile Adası'ndaki kazanın ciddiyetine ilişkin soruşturma örtbastı.
Çok teşekkürler.
Komisyon, nükleer enerji düzenlemesi ve yönetimi konularında
hem devlet hem de nükleer enerji endüstrisi açısından
çok ciddi kusurlar buldu.
Ancak Birleşik Devletler nükleer enerjiye kapılarını kapatamaz.
Başkan'ın komisyonunun bize ve Amerikan halkına
nükleer enerji konusunda net bir mesaj verdiği açık.
İlerleyin ama dikkatli ilerleyin.
Nükleer santralin yakınında yaşayanlar bununla başa çıkmakta zorlanıyor.
Toplumumuzun gerçekliğini görmekten
ne kadar uzakta olduklarını kanıtladılar.
Yerel halk ve resmî yetkililer komisyon üyelerine tepki gösterdi.
Öfkeyi ve hüsranı hissedebiliyordunuz.
Bu kararlar alınırken bizi ne kadar düşünüyorlar
ya da bizi düşünen var mı?
Çocuklarınızın, torunlarınızın, müstakbel torunlarınızın
geleceğinden bahsediyorsanız ortada bir yanlış vardır.
Nükleer Düzenleme Kurumu'nun bugün yayınlanan bir araştırmasına göre
Three Mile Adası kazası 44.000 kişiyi evlerinden etti,
18,2 milyon dolarlık tahliye masrafına ve gelir kaybına yol açtı.
Yangınlar ve kasırgalar geçtiğinde
kasabanıza dönüp orayı yeniden inşa edebilirsiniz.
Biz döndüğümüzde sorun hâlâ duruyordu.
Ya dediklerini kabul edecek ya da akışına bırakacaktım
veya kendi kaderimin efendisi olacaktım.
Gerçekleri öğrenmek istedim.
Başkan Carter geldikten sonra, hidrojen kabarcığından sonra bile
yaşanan Three Mile Adası kaza senaryosu
nükleer enerji endüstrisini temelden sarstı.
Ama reaktörde ne kadar hasar oluştuğunu hiç kimse bilmiyordu.
TEMMUZ 1982
KAZADAN ÜÇ YIL SONRA
Three Mile Adası'ndaki nükleer santralde ne kadar hasar oluştuğu
şimdiye kadar ancak tahmin edebiliyordu
ama bugün teknisyenler reaktörün korunda
gerçekte ne olduğuna dair ilk elden kanıt elde edecek.
1982'in temmuz ayında
"hızlı bakış" adını verdiğimiz bir prosedür uyguladık.
Hasarı gözleyebilmemiz için
korun içine radyasyon izleme ekipmanı ve kamera gönderdik.
Korun içinde ne kadar hasar olduğuna dair büyük bir teknoloji tartışması vardı.
Kamera içeriye indirilirken canlı görüntü ve ses yayını vardı.
Odaya tam bir sessizlik hâkimdi.
İki kablo da aşağıya iniyor.
Korun 60 santimetre içindeyiz.
120 santimetreye yaklaşıyoruz.
120 santimetre. İnsanlar "Tanrım" diyordu.
150 santimetre. Yavaş ol. Görmeye çalışalım.
-Tamam. Yavaşlıyorum. -Yavaş…
Işık fazla geldi. Acaba…
Güzel bir görüntü Norman.
Bunun ne olduğunu bilmek isterdim.
Korun üst yarısının
kendi üstüne çöktüğünü keşfettik.
Erimiş, birbirine geçmişti.
Reaktörde hepimizin sandığından çok daha fazla hasar vardı.
Hepimizin.
Devasa bir kor hasarından bahsediyoruz.
Soğutma suyunu kaybettiklerinde
kor açığa çıkmış ve erimişti.
Tüm reaktörü havaya uçuracak bir
buhar patlaması felaketine belki 30 dakika kalmıştı yani.
30 dakika.
30 dakika olduğunu bilmiyordum.
Tanrım.
Kor erimesiydi.
Three Mile Adası'ndaki kaza
Amerikan topraklarında yaşanan en korkunç nükleer kazaydı.
Kazadan çok daha tehlikeli bir senaryonun
bizi beklediğini bilmiyorduk.
Alt yazı çevirmeni: Çetin Soy