NETFLIX BELGESEL DİZİSİ
MART 1983 KAZADAN DÖRT YIL SONRA
Ömrüm boyunca ödümün koptuğu birkaç an oldu.
O günkü o an zirveye oynar.
Köşeye sıkışmışsın.
Kendini azimle savunmaktan başka çaren yok.
O kararları vermemin sebebi bu işte.
Three Mile Adası'nda başıma gelenlerden sonra
o santralin bir kazaya daha yol açma potansiyeli olduğuna emindim.
Nükleer endüstriyi yok etmekle kalmayıp insanları da yok edebilirdi.
Milyonlarca insanın hayatı tehlikedeydi.
Teksas'ın doğusunda oturuyordum.
Vietnam Savaşı yıllarında Missouri'de yetiştim.
O yıllardaki tüm gençler gibi ben de
zorunlu askerlikten sağ salim dönemeyeceğimi düşünüyordum.
Bir akşam eşimle sofradaydık.
Ağlamaktan gözleri kızarmıştı.
Bana celp kâğıdını uzattı.
Ertesi sabah ilk iş, deniz kuvvetleri askere alım görevlisine gittim
ama ellerinde sadece donanma nükleer enerji programı işi vardı.
Altı yıllık bir askerlikti.
Kabul ettim.
Önümüzdeki altı ayınız donanmanın nükleer prototip tesisinde geçecek.
Nükleer enerji okulunda bir yazı vardı,
"Buraya girenler 50.000 dolarlık bir eğitim alacaklar."
Sınıf arkadaşlarımdan biri bir akşam oraya tırmanıp şöyle yazdı,
"Her gece poponuza beş sent sokularak."
Kimya eğitiminden reaktörlerin metalürjik yönlerine,
reaktör fiziğinden pompa teorisine, elektrik teorisine, aklınıza ne gelirse.
Üniversite mezunu olmayan birkaç kişiden biriydim.
Evet, kıçımı yırtmam gerekti.
-60. -60 derece.
İki oğlum da ben deniz kuvvetlerindeyken doğdu.
Onları görmek için eve gitmeme izin vermediler.
Gemideki herkesin güvenlik konusunda bir sorumluluğu vardır.
Deniz kuvvetlerindeyken daha önce bilmediğim bir aşkı keşfettim.
Nükleer enerji tam bana göreydi.
DİKKAT RADYASYON BÖLGESİ
Ama amiral kadar,
benden o kadar yüksek bir
performans bekleyen biri olmamıştı.
Bu, donanmanın ilk nükleer denizaltısı olan Nautilus'un reaktörü.
Amiral Rickover nükleer donanmanın babası sayılır.
Denizaltıya nükleer reaktör koyarak
asla yüzeye çıkmak zorunda olmayan, gerçek bir denizaltı yarattı.
Amiral istese bir kova kumla cehenneme hücum ederdim
çünkü nükleer denizaltı dünyasını güvenli bir yer hâline getirmişti.
Bu denizaltı Atom Enerjisi Kurumu'nun santralleri kadar güvenli.
Amiral bana eşsiz bir iş ahlakı aşıladı.
"Sorumlu ol." Felsefesi buydu.
Verdiğin her kararda sorumlu olmalıydın.
KAZADAN BİR YIL SONRA
Pensilvanya'daki Three Mile Adası nükleer santralindeki kaza
yabancı petrole olan bağımlılığını azaltmak için
çareyi nükleer enerjide arayan ulusu şoka uğrattı.
Bu kazanın ardından elektrik şirketleri
51 yeni nükleer santral inşa etme planlarını iptal etti.
NÜKLEER ENERJİ ÇÜRÜK İŞ
Ülkedeki tüm reaktörleri kapatmak isteyen nükleer karşıtları
gelecek için ihtiyaçlarımızın farkında değil.
Ama Three Mile Adası'ndaki
protestolarımızdan sonra hiçbir şey değişmemiş gibi davranan
nükleer savunucuları da gerçeklerden kopuk.
NÜKLEER KAZAYI ATLATTIK
Kaza nükleer reaktörle elektrik üretilmesini
genel manada kabul etmiş olan halkın bu anlayışına ağır bir darbe indirdi.
Şimdi bu olayın uzun vadede ne gibi sonuçlar doğuracağını
uzun ve belki de zahmetli bir biçimde araştırma zamanı.
Ama nükleer enerjinin geleceğine inanıyorum.
Bu nedenle Three Mile Adası'ndaki temizliğe katılmam için
bana altın bir fırsat sunulduğunda
bu teklife balıklama atladım
çünkü nükleer endüstrinin geleceğini güvenli hâle getirmeye odaklanabilirdim.
Her şeyi ayarladım, gerekli tüm hazırlıkları yaptım.
Three Mile Adası'nda çalışmaya başlamamdan birkaç hafta önce
eşimi trafik kazasında kaybettim.
Bar çıkışında trafik kazası yaşandı.
Hayatını kaybetti.
Bunu konuşmak istemiyorum.
Artık vaktiydi.
1980 yılının haziran ayında iki oğlumla birlikte gelip
Three Mile Adası'nda çalışmaya başladım.
Three Mile Adası'ndaki kazadan kalanları temizlemek yeni bir sektör yarattı.
Bugün kaza yerinde 1.000'den çok resmî görevli var.
1980'de NRC'nin Three Mile Adası'ndaki saha ofisine direktör olarak atandım.
Halk sağlığını ve güvenliğini sağlıyordum.
Radyoaktivite çok yüksek.
Bu reaktör binasının içinde ölümcül dozun 100 katı.
Muazzam bir temizlik işi var.
Temizlik çabuk bitecek bir iş değil.
Daha önce hiç karşılaşılmamış bir durumdu.
Kimse çekirdek erimesi, bu kadar hasar, bu kadar radyoaktivite yaşamamıştı.
İlk birkaç ay stabilizasyon aşamasıydı.
Sonraki yıl ise korun sökülmesi,
yakıtın özel bidonlara konulup saha dışına gönderilmesi olacaktı.
"Tarihî temizlik" olarak adlandırılan bu operasyonun faturası
kazanın son derece hassas
ve tehlikeli yapısı sebebiyle son derece kabarık.
Tamamının tahminî maliyeti bir milyar dolar.
Three Mile Adası'nın inşası 700 milyon dolar tuttu.
90 günden az bir süre hizmet verdi.
Bu işin içine atıldık.
Para nereden gelecek?
Teknoloji nereden gelecek?
Santralin sahipleri işi, taşeronu Bechtel'e verdi.
ATOM SANTRALİNİ BECHTEL ONARACAK
Bechtel, 51'inci eyalet gibiydi. Nükleer eyaletti.
Nükleer temizlik için tek adresti.
Bechtel ilk günden beri nükleer endüstrinin içindeydi.
Dünyanın en büyük özel inşaat şirketiydi.
Siyasi bağlantıları çok güçlüydü.
Ben, Ronald Reagan, görevimi sadakatle yapacağıma dair yemin ediyorum…
Ronald Reagan 1980 seçimleri için adaylığını koymadan önce
güç odaklarıyla toplandığında Steve Bechtel oradakilerden biriydi.
Ne sözleşmemiz var?
Caspar Weinberger ve George Shultz gibileri yönetim kurulundaydı.
Güç gösterisi vardı.
Temizlik, Three Mile Adası'nın kendisinden bile büyüktü.
Nükleer endüstrinin ayakta kalmasıyla ilgiliydi.
Santralin işletmeden çıkarılması işinde Bechtel, temizlik taşeronu oldu.
Güvenli bir şekilde yapmamız gerektiğini biliyorduk.
İşin aynı zamanda aciliyeti vardı.
Genel görüşe göre temizlik uzadıkça
santralde başka bir sorun patlak vermesi riski artıyor.
Kazanın etkilerini bertaraf etmek için
yönetimle halledilmesi gereken önemli işler vardı.
Bodrum, üç metre radyoaktif suyla doluydu.
Boşaltılması gerekiyordu.
Sonra da kontamine olmuş malzemeler
ve reaktör kabının içindeki erimiş yakıt kaldırılacaktı.
Hedef buydu.
Ama her şeyden önemlisi, kor tutucu havalandırılmalıydı.
Pensilvanya'daki Three Mile Adası'nda bulunan hasarlı nükleer reaktörün içinden
radyoaktif kripton gazının havaya salınmasının
bir ay kadar sürmesi bekleniyor.
Geçen seneki kazadan beri
güvenilirlik sorunu birçok kez karşımıza çıktı.
İnsanların ödü patladı.
Çocuklarımız, ailemiz, hepimiz maruz kalmıştık.
Ne kadar radyasyona maruz kaldığımızı Tanrı bilir.
Şimdi de havaya salacaklardı.
Halkın duyguları kısa sürede özetlendi.
Kriptonun salınmasını destekleyenler alkışlasın.
Kriptonun salınmasına karşı olanlar…
Eskiden hiç sorgulamazdım.
Şimdi her şeyi sorguluyorum.
Elektrik şirketinin başkan yardımcısına göre
halkın endişelenmesi için bir sebep yok.
Ek ekipman sorunlarıyla karşılaşmayacağımız anlamına gelmiyor.
Ama endişelenmeye gerek yok.
Beni çileden çıkardı çünkü bu bana göre basit bir göz boyamaydı.
Gerçek hayat bu. Yaşadığımız şey bu.
Yapabileceklerimize dair, seçeneklerimize dair cevaplar istiyoruz.
Bizi korumak için yapacaklarınıza dair de.
Joyce Corradi hızlı bir kaçış için bu çift depolu minibüsü aldı.
Joyce daha fazla endişeye katlanamayanlardan biri.
Sirenler çaldığında santralde bir şey olmuş olacağına,
bir arkadaşının evinin yanıyor olmasını umduğun bir yerde yaşamak çok zor.
Böyle yaşanmaz.
Santralin yakınında yaşayan halk güvencelere rağmen ayrılmaya karar verdi.
Reaktör havalandırılırken orayı tahliye ettik.
Buna değmez.
Ailem çok önemli. Bugün evde olmayı tercih ederdim ama…
Metropolitan Edison ve Nükleer Düzenleme Kurumu
yakında yaşayan halkın korkularını giderebilecek mi?
NRC'nin saha direktörü Lake Barrett'la görüşmeye gittik.
Ona dedim ki, "Yüzüme bakmanızı
ve nükleer enerjiyle ilgili verdiğiniz
her kararı hatırlamanızı istiyorum" dedim.
"Benim gibi insanları işin içine katıyorsunuz.
Bizi de hesaba katmalısınız."
Halk etrafta olup biten, nükleerle ilgili her konuda endişeliydi.
Güvensizlik havası hâkimdi.
Şunu demiş, bunu demiş, "Yanlış yönlendiriyorlar…"
Dramaya ayıracak vaktim yok, tamam mı?
Duygulara da. Halkın duygularına saygı duyarım.
Joyce'a ve diğerlerine çok saygı duyuyorum.
Ama haberlerdeki korku hikâyeleriyle
daha da travma yaşamaları beni çok üzüyor.
NRC bu toplantıyı Met-Ed'in
kripton gazını havaya salma planını açıklamak için düzenlemişti.
Kriptonunuz sizde kalsın!
Histerik, anlamsız argümanlardı.
GAZ MI? ALMAYALIM
Kazanın meydana gelmesiyle
nükleer endüstrinin geleceği şüpheye düştü.
Bu nedenle siyasilerden ve endüstriden
temizliği hızlandıran bir itici güç oluştu.
Three Mile Adası'ndaki deneyimlerime göre
evet, mümkün olan her kestirme yol kullanıldı.
BECHTEL BAŞKANI
Bechtel, "ne olursa olsun gerekeni yap" tarzında bir şirket olmasıyla ünlüydü.
Öncelikle, Bechtel personeli bu büyük havalandırma için
birbirini takip eden devasa bir filtre yapmaya,
tüm radyoaktif gazları o filtrelerden geçirmeye karar verdi.
Boruları tamir bandıyla birleştirdiler.
Tamir bandı birçok şeye çaredir. Her taşralı beyaza sorabilirsiniz.
Tamir bandıyla ve balya teliyle her şeyi yapabilirler.
Ama radyoaktif maddeyi tamir bandıyla durduramazsın.
Bir filtreden kaçan az miktarda radyoaktif gaz, bacadan havaya karıştı.
Havalandırma 8.04'te durduruldu.
Baca monitörü alarm verdi.
Kripton gazının reaktör binasından tahliyesi temizliğin henüz başlangıcı.
Tüm bunların ardından reaktör bölmesinde çalışanları
radyasyondan korumak için bir kalkan tasarlamamız gerekecekti.
Bechtel içeriye girecek gönüllüler aramaya başladı.
İnsanlık uğruna büyük bir şey
başarıyormuşsun gibi göstermeye çalışıyordu.
Neyle karşılaşacağımı bilmediğim için
reaktör binasına girmeyi reddettim.
Reaktör binasının içinde kalış süreleri
en fazla dakikalarla sınırlıydı.
Bu iş aylar sürdü
Kazaya yol açan radyoaktivitesi yüksek atıkları
kaldırma işlemine hâlâ başlayamamıştık.
Hasarlı santralin temizliğinin yavaş ilerlemesi halkı endişelendiriyor.
Bazıları santralde çalışanların ne yaptığını bildiğinden şüpheli.
Elektrik şirketi temizlik işinin 1983'te biteceğini söylüyor.
NRC'ye göre en az 1984'e kadar sürecek.
Ama iki taraf şu konuda hemfikir, temizlik maliyeti artıyor.
Bazı işler istediğimiz kadar hızlı ilerlemedi.
Eninde sonunda tekrar hizmete girecek.
Bu imkânın sağlanması için
elimden geleni yapmaya kararlıyım.
Temizlik bütçesi aşılmıştı. Programın gerisindeydiler.
Bu nedenle, santralin sahibi olan GPU, aşamalı bir takvim belirledi.
Her bir aşama tamamlanana kadar
Bechtel'e başka ödeme yapılmayacaktı.
Aşama için son tarih yaklaştıkça
Programı tamamlamamız için Bechtel bize baskıyı artırıyordu.
Milyonlarca dolar söz konusuydu.
Larry King o tarihlerde işe alındı.
Başkan Yardımcısı işlerin gidişatından memnun değildi.
Yardımcı olabileceğimi düşünerek beni işe aldılar.
Bechtel'de kötü bir başlangıç yaptım
çünkü işi çabuk bitirmeye çalışıyorlardı.
Larry işi bitirme konusundaki tavrını gösterdi.
"İlk seferinde doğru yap."
Sorunu başlatan kilometre taşı reaktör içindeki polar vinçti.
Dikkat edilmesi gereken tek önemli şey buydu.
POLAR VİNÇ İKİNCİ ÜNİTE REAKTÖR BİNASI İÇİ
Kor, kaza nedeniyle erimişti.
Reaktörün dibinde erimiş yakıt çubukları ve moloz vardı.
Bunları oradan temizlemek için
reaktör kabının kapağını polar vinçle kaldıracaktık.
Ama kaza,
onca radyoaktif suyun ve buharın salınımı
polar vinci radyasyona maruz bırakmıştı.
Tüm elektrik tesisatını değiştirmek, yeni frenler takmak zorundaydık.
Polar vincin güvenli bir şekilde çalışması için
her şeyin kusursuz olması gerekiyordu.
AZAMİ TAŞIMA KAPASİTESİ 170 TON
Polar vince yapılan işlemlerle ilgili
tüm modifikasyon belgelerini incelemek istedim.
Öyle bir şey yoktu.
İNCELENEMEDİ
Bechtel'in saha direktörü ona para harcamak istemedi.
Çabuk bitsin istedi.
Parks'ın öğrendiği kadarıyla Bechtel bazı geçici parçalar takmıştı.
Kazadan önce vinçte takılı parçaların aynıları değildi.
"Bu ciddi bir durum" diye düşündüm.
"Aptallık etmenin, kestirme yollara sapmanın zamanı değil."
Bunun hemen ardından,
yanımda çalışan mühendislik direktörü Ed Gischel geldi ve dedi ki,
"Önce yük testi yapmadan o vinçle iş yapılmasına izin vermemeliyiz."
İkisi de bana gelince kararımı verdim.
"Size katılıyorum.
Kapağı kaldırmayacağız ve bu işlemi onaylamayacağım."
Bir üste çıktım. GPU başkan yardımcısını aradım.
Hiç unutmuyorum, bana çok öfkelendi.
Çünkü ya ona söylediğim şeyi biliyordu
ve hiç dikkat etmediği bir şeydi
ya da neler döndüğünü bilmiyordu.
Her iki durumda da sorun vardı.
Ed Gischel, Larry King ve ben
modifikasyonlar yapıldığını biliyorduk
ama sayılarını bulamıyorduk.
Malzemeler nereden geldi?
Doğrulamayı kim yaptı?
Hiçbiri yoktu.
Bechtel yönetimi dedi ki,
"Hayır. Bu işi halletmeliyiz. Yapın. Hemen yapın."
Balık baştan kokar. Organizasyonlar alttan yukarıya doğru çürümez.
Yönetim nükleer santralde herkesten beklediği davranışa ilişkin
kontrol parametrelerini ortaya koymazsa
herkesi ateşe atıyor demektir.
Olası bir reaktör kazasında bunun sonuçları…
…son derece ağır olur.
İçinden çıkamayacağın bir duruma düşebilirsin.
İKİNCİ ÜNİTENİN İÇİ
Three Mile Adası'ndaki reaktörün içinde
hâlâ 500 kilograma yakın, son derece radyoaktif nükleer yakıt var.
O kapağı kaldırma işlemi sırasında reaktör içindeki polar vinçte
herhangi bir arıza meydana gelseydi
reaktör kapağını düşürme riski vardı.
Bu da reaktör kabında
Çin sendromuna yaklaşmamıza yol açabilecek kadar
büyük bir kırık oluşturabilirdi.
Yakıtı çok fazla tahrik edersek
kritik üstü durum oluşturabilirdik.
O aşamada çok yüksek miktarda radyoaktif metal açığa çıkardı
veya reaktörün dibini yakıp giderdi.
Kap kırılırsa koru binada tutamazdık.
Üstünden kaç kuşak geçerse geçsin o reaktör binasına tekrar giremezdik
çünkü korkunç seviyede radyasyon olurdu.
Pensilvanya'nın doğusunu,
muhtemelen ta Başkent Washington'a kadar tahliye etmeniz gerekirdi.
O tarihte Three Mile Adası'nın 80 kilometre çevresinde
iki milyon kişi yaşıyordu.
Bechtel, reaktör içindeki polar vinci
Mart 1983'te planladığı gibi kullansaydı
o insanların hiç kurtuluş şansı olmazdı.
Hepsini öldürmemiz olasıydı. Nokta.
MART 1983
POLAR VİNCİN KULLANILMASINA İKİ HAFTA KALA
28 Mart 1979, sabah saat dörtte Pensilvanya'daki Three Mile Adası
nükleer santralinin ikinci ünitesinde kaza yaşanmaya başlandı.
Daha sonra federal müfettişler
reaktörün erimesine 30 ila 60 dakika kaldığını tespit etti.
Temizliğin ilk aşamasının tamamlanması yaklaşık üç yıl sürdü.
Ama radyoaktif temizliğin
en zor ve belirsiz aşamasına henüz başlanmadı bile.
Reaktörün kendisine.
Toplum iki konuya odaklanıyor.
Three Mile Adası'ndaki temizliğin yeni oluşturacağı tehlikeler
ve kazanın olmadığı, yakıt yükleme aşamasında kapatılan birinci ünite.
Halk bu santralin tekrar hizmete girmesinden çok korkuyordu.
Birinci ünite üç yıl önceki kazadan beri kapalı.
Santralin sahibi olan General Public Utilities
NRC'den birinci üniteyi tekrar hizmete sokmak için izin istedi.
O noktada
Bechtel'in, Met-Ed'in, GPU'nun halk nazarındaki desteği çok düşüktü.
Yerel referanduma göre bölgede yaşayan her üç kişiden ikisi
santralin yeniden açılmasına karşı.
Halkın yaygın görüşü buydu.
"Santralin yeniden hizmete girmesini istemiyoruz." Karşıtlar birleşmişti.
Hayır, gitmeyeceğiz!
SANTRALİ HALK KAPATACAK
Birinci üniteyi yeniden hizmete almak istediklerini duyunca
arkadaşım Paula'yla birlikte PANE adında bir gruba katıldım.
"Nükleer Enerji Karşıtı Halk."
Beyler, biz her gün bu kazanın sonuçlarını yaşıyoruz.
Her gün yapılan havalandırma, adada radyasyonlu atık depolama
ve GPU'nun büyük beceriksizliği.
Her pazar günü adaya giderdim.
Birinci ünitenin tekrar hizmete girmesini
protesto eden bir dövizle kapıda dikilirdim.
Tekrar hizmete sokmayın!
Toplum içinde aktif olmaya başlamamızdan sonra
resmî araçlarla geldiklerini,
toplantılara katılanların plakalarını not aldıklarını gördüm.
NÜKLEERE HAYIR
Paula'ya safça dönüp dedim ki,
"Neden buradalar?"
Dedim ki,
"Bak, paranoya yapıyorsun. Biz denizdeki küçük balıklarız."
Ne safmışım.
Bu beni çok korkuttu.
Middletown'daki toplantı merkezindeki Eric Epstein'ı aradım.
"Eric, duyuyor musun?" dedim.
"Evet Joyce, telefonlarımız dinleniyor" dedi.
Burada ana motivasyonları para kazanmaya devam etmek.
Bu şirketler Three Mile Adası'ndaki birinci ünitenin
yeniden hizmete girmesi için her yolu denedi.
TANRI BİZİ KORUSUN
Çocuklarımın bir şeye daha maruz kalmasını istemedim.
O santralin tekrar hizmete girmesini asla istemiyordum.
İkimizin de itici gücü buydu.
Şunu yapabilmeyi çok istiyordum…
Çocuklarımın gözlerinin içine bakıp onları korumak için
elimden gelen her şeyi yaptığımı söyleyebilmek istiyordum.
Benim için en önemli şey buydu.
Sonunda elinizde milyar dolarlık, kasvetli, büyük bir bina kalabilir mi?
Yöre halkı çok haklı olarak bu tesis konusunda çok şüpheci.
Tesisi yeniden hizmete sokacak olanların sırtında bir ispat yükü var.
Bu çok ağır bir ispat yükü.
Bu kazadan önce, kollarını havada sallayıp
"Nükleere hayır!" diyenlerin santrallerin güvenliği konusunda
cahil olduklarını sanırdım.
Three Mile Adası'ndaki tecrübelerim bu konudaki fikrimi değiştirmeye başladı.
Middletown'da otururken
orada hayatımda tanıdığım en iyi insanların yaşadığını gördüm.
Betty Quackenbush'la tanıştım. Onunla çıkmaya başladım.
İkinci ünite reaktöründe kazanın olduğu sabah
kızı reaktörün 1.000 metre yakınında otobüsüne biniyormuş.
Evet, bu benim.
MIDDLETOWN SAKİNİ
Annem, Rick Parks'la ben 10, belki 11 yaşındayken tanıştı.
Rick'le annemin fotoğrafları.
Ona hemen kanım ısındı.
Aksanını severdim. Genizden konuşurdu.
Bunu ona da söylerdim.
Tanrım. Aradan ne kadar çok zaman geçti.
Hayatlarımıza girdi
ve oldum olası istediğim aileyi kurduk.
Nikki bana öz kızım kadar yakındı.
Ben de ona elimden geldiğince iyi babalık yapmaya çalıştım.
Rick'in Three Mile Adası'nda çalıştığını biliyordum.
Aklımdan bir türlü çıkmayan bir şey vardı.
Sürekli tekrarlanan kâbuslar görüyordum.
Nikki, Three Mile Adası'yla ilgili korkularından çok bahsederdi.
Bir keresinde, onları koruduğum için
artık bu konuda eskisi kadar endişelenmediğini söyledi.
Bana muhakkak sorumlu davranmam gerektiğini hatırlatıyordu.
Halkı korumak için şaşmaz bir irade göstermem gerekiyordu.
O sırada Bechtel, polar vinci kullanmaya karar vermişti.
Ed Gischel, Larry King ve ben onlardan her şeyi genel bir
güvenlik yaklaşımıyla tekrar gözden geçirmelerini istedik.
Ama Bechtel bizi dinlemek bile istemedi.
Larry dedi ki,
"Git, NRC'ye söyle."
Söyledim ben de.
Parks, Bechtel'in prosedürleri doğru uygulamadığını,
patlama olabileceğini, güvenli olmadığını düşünüyordu.
O vinci kullandıklarında kötü şeyler olabilirdi.
İnceledim ve ona hak vermedim.
Argümanın esası eylem gerektirmiyorsa konuyla işim kalmaz.
NRC'nin sahadaki müfettişi Lake Barrett onlara göz yumuyor ve diyordu ki,
"Bu işi Bechtel İnşaat'la yapacağız.
Nükleer Düzenleme Kurumu da
aptalca kurallarını alıp müsait yerine soksun."
Bana ne anlatırsa anlatsın, hiçbirini kabul etmedim.
Hoşuna gitmemiş olabilir.
"Şu ve bu prosedürler gereğince…"
En iyi prosedürün kimin prosedürü olduğu ve benzeri gibi
pembe dizi dramalarına kapılmadım.
Görüş belirtmelerini tabii ki isteriz.
Sözlerini dikkate aldık. Vincin yeterince güvenli olduğuna ikna oldum.
Risk sıfır mı? Asla sıfır olmaz.
İlerlemek ve yakıtı boşaltmak kabul edilebilir bir risk miydi? Evet.
Bu nedenle onayladım.
Bunların aramızda kalmasını istedim.
Ama Lake Barrett kimliğimi Bechtel'e ifşa etti.
Kasten.
Hayır, ifşa etmedim. Burası küçük bir yer.
Parks'ın buna itirazı olduğu biliniyordu.
Benimle görüştüğü sır kalmış olabilir mi? Muhtemelen hayır. Tamam mı?
NÜKLEER DÜZENLEME KURUMU
NRC'nin başındaki adam elektrik şirketiyle evcilik oynuyor,
diledikleri gibi at koşturmalarına göz yumuyorsa
NRC'ye nasıl güvenebilirsin?
Hangisinin yalan söylediğini anlamak için
ağızlarının iki köşesine de kamera koymalısınız.
NRC'ye nükleer santral izletmek, tilkiye kümes emanet etmekten farksız.
Endüstriyi düzenlemiyorlar.
Bechtel'le birbirlerini idare ediyorlar.
DİKKAT KONTAMİNE ALAN
Bechtel, polar vincin kullanımı konusunda bana geldi ve dedi ki,
"Neden endişeleniyorsun? NRC sorun yok dedi ya.
Onaylaman lazım."
İşlemi onaylamayı reddettim. Yani aslında
ilerlemeyi durduruyor, hak ediş almalarını engelliyordum.
İşten atıldı.
Karşıt fikirlerle böyle başa çıkıyorlar.
Gischel'ın da gözünü korkutmaya çalıştılar.
Polar vinçle ilgili sorunu tespit ettiğinde onu kovmak istediler.
Ed Gischel'ı psikolojik değerlendirmeye yolladılar
ve psikolojik değerlendirmeyi geçmeden
iş yerine adım atmasına izin vermediler.
Tarih derslerinde okuduğum Stalin taktiklerine çok benziyor bunlar.
Günlerimin sayılı olduğunu biliyordum.
Ertesi sabah işe gitmek için kalktım. Kamyonetim çalışmadı.
Akü kablolarına baktım. Eksi kutup başı biraz gevşekti.
Yolcu koltuğunun altından alet çantamı almak için eğildim.
Bir de ne göreyim!
Bir poşet esrar.
Noel Baba var
ama Noel zamanı gelmeden evime ya da kamyonetime
hiç ot bırakmadı. Noel de değildi!
Esrarı evdeki tuvalete atıp sifonu çektim.
Tabii ki o gün adada kamyonetimi sürerken beni çevirdiler.
O güne kadar hiç aranmamıştım. Asla.
Beni geri dönemeyeceğim şekilde kovabilmek için komplo düzenliyorlardı.
Aynı gün Bechtel yönetimi tarafından
reaktör binası polar vincine dair
tüm yetkilerim elimden alındı.
Artık onlara engel olabilmem için hiçbir yetkim kalmamıştı.
Onlar için tehlike bendim çünkü bunun gözden geçirilmemiş
bir nükleer güvenlik sorunu olduğunu yazılı olarak NRC'ye bildirmiştim.
O gün iş yerinden çıkarken korkuyordum.
Eve girdiğimde Betty bana bakıp
"Ne oldu?" diye sordu.
"Sanırım avukata ihtiyacım var" dedim.
"Sanırım iş yeriyle başım dertte."
17 MART 1983
POLAR VİNCİN KULLANILMASINA BEŞ GÜN KALA
Fazla mesai yapıyordum. Telefon çaldı.
"Alo? Devlet Hesap Verebilirlik Projesi."
Hattın diğer ucundaki ses, "Kim olduğumu söylemeyeceğim" dedi.
Bir nükleer santralde önemli problemler olduğunu,
santralin adını söylemeyeceğini söyledi.
Yardım istiyordu.
Devlet Hesap Verebilirlik Projesi yani GAP
nükleer ihbarcıları temsil eden en önemli organizasyondu.
Anlattığı kadar büyük meseleler varsa
onunla o akşam görüşmeye hazır olduğumu belirttim.
Bana bir bar adı söyledi.
Barda üstünde koyu kırmızı bir deri ceketle oturuyor olacaktı.
Elinde proje tüpü tutuyor olacaktı.
Kendimi tanıtıp bir süre oturdum.
Hiçbir şey söylemedi.
"Tamam" dedim.
"Bu hiç iyi gitmiyor."
Devlet Hesap Verebilirlik Projesi'yle ilk temasım Billie sayesinde oldu.
Ona karşı ketum davrandığımı biliyorum.
Çünkü bildiğim kadarıyla
dünyanın en büyük nükleer karşıtı organizasyonuydular
ve onlara vereceğim şey nükleer endüstriyi sarsacaktı.
Son derece gergindi.
Birasını bitirdikten sonra,
"Haydi konuşalım" dedi. Bir kenara geçtik.
Onun da ihbarcı olduğunu anlamam uzun sürmedi.
Kendi davamda, patronum yaptıklarını ifşa edersem
beni çocuklarımın velayetini kaybedeceğimi söyleyerek tehdit etti.
Dediği oldu. Velayeti bir yıllığına kaybettim.
"Bu kadın saygı duyulacak biri" diye düşündüm.
"Takdir edilecek biri."
Böylece zarları attım.
Rick çizimleri açıp anlatmaya başladı.
Polar vincin onca yıl radyoaktivitesi yüksek ortamda
sorunsuz bir şekilde çalışmaya devam edebilmesi için
yapılması gereken kontrollerden bahsetti.
Belgeler hem potansiyel bir sorun olduğuna dair kanıttı
hem de idari ekibin bunu bile bile
devam etmeye kararlı olduğunu ispatlıyordu.
Böyle bir belgeye bakınca, "Biri bunun için hapse girecek" diyorsun.
"Vaktimiz tükeniyor" diye açıkladım.
"Bu işi batırırsak
ikinci bir şansımız olmayacak."
NRC üyeleri temizliğe devam edilmesine izin verip vermeyeceğini
ertesi hafta oylayacaktı.
Beş günümüz vardı.
Ben de onu benimle konuşmaktan fazlasını yapması gerektiğine ikna etmeye çalıştım.
Birilerinin eylemlerine gölge düşürürken
herkese kimliğini ifşa etmek kolay bir durum değildir.
Gücenen insanlar saldırıya geçmeye meyilli olur.
Devam edip etmeyeceklerine dair karar verme süreçlerinde
haklı bir korkuları olur.
Nükleer enerji sektöründe avukatlığını yaptığım işçilerin
en az yarısı ifşalarına başlarken şöyle der,
"Karen Silkwood gibi olmak istemiyorum."
HUZUR İÇİNDE UYU
Karen Silkwood, Kasım 1974'te 28 yaşında bir sendika aktivistiydi.
Kerr-McGee'nin Cimarron tesisinde laboratuvar teknisyeni olarak çalışıyordu.
Karen Silkwood, Oklahoma'daki nükleer tesiste çalışıyor
ve işçi güvenliğin tehlikeye atıldığı noktalar hakkında ihbarlar yapıyordu.
Silkwood, New York Times muhabiriyle buluşmaya giderken
bu yolda geçirdiği trafik kazasında öldü.
Aşırı radyasyonla ilgili endişeleri vardı.
İddialarının kanıtlarını vermek için
bir muhabirle buluşmaya giderken
trafik kazasında öldü.
Aracı yoldan çıktı.
Merhum Karen Silkwood plütonyumla kontamine olmuştu.
Kanında radyasyon zehirlenmesi izleri vardı.
Destekçileri aracının yoldan çıktığını, belgelerin kaybolduğunu söylüyor.
İnsan merak ediyor.
Öldürülmüş olsun ya da olmasın,
ölümü bu ülkede hâlâ süregelen bir tartışmayı körüklüyor.
Nükleer santrallerin güvenliğini.
Ülkenin dört bir yanındaki
çeşitli elektrik şirketleri tarafından tehdit edilen birçok çalışan oldu.
Hayatına mal olabilir.
Karen Silkwood davası hâlâ devam ediyordu
ve hâlâ çok hararetli bir tartışmaydı.
Karen Silkwood'un ölümünün hayaleti
bir korku kültürü yarattı.
18 MART 1983 POLAR VİNCİN KULLANILMASINA DÖRT GÜN KALA
Billie'yle görüşme muallakta kaldı.
Ama bana verdiği güvencelerle GAP'in hukuk direktörü
Tom Devine'la konuşmaya ikna oldum.
Devlet Hesap Verebilirlik Projesi'nde
ihbarcıları desteklediğimiz yaklaşık 8.000 olgu üzerinde çalıştık.
Rick olağanüstüydü çünkü burada risk çok daha yüksekti.
Daha önce çalıştığım hiçbir işin
bu kadar aciliyeti yoktu.
Rick'le tanışmamın beş gün sonrasında
Bechtel'in planladığı reaktör kapağı kaldırma işlemi vardı.
Polar vinç, reaktör kapağını yanlış yere indirirse
büyük bir erime tetiklenebilirdi.
Philadelphia, New York, Başkent Washington etkilenirdi.
ABD'nin doğu kıyısı sonsuza dek yaşanmaz hâle gelebilirdi.
Kıyametin eşiğindeydik.
Yeminli ifade üzerinde çalışmaya başladık.
Hafta sonu durmadan çalıştık.
Hiç durmadan.
Nükleer Düzenleme Kurumu'na sunmak üzere yeminli ifadeyi tamamladık.
Ama Rick bundan sonra ne olacağını bilmediği için rahatsızdı.
Tom dedi ki,
"Bence bu bilgiyi halka duyurmayı düşünmelisin."
Nükleer endüstrinin ölüm çanını çalmış olacaktım.
Bu büyük bir ironiydi.
Rick nükleer enerjiye yürekten inanıyordu.
Onu teşvik eden şey bu teknolojiye olan bağlılığıydı.
İfşası aynı zamanda nükleer endüstride kalıcı olarak kara listeye girmek demekti.
Organizasyonlar ihbarcılara böyle tepki verir.
Tehdit olarak görülür. Yok edilmeye çalışılır.
Bechtel ve General Public Utilities'in
onu susturmak için yapamayacağı hiçbir şey yoktu.
"Bunu neden yaptım?" diye düşündüm.
"Kariyerimi yaktığıma değer mi?
Halkı bilgilendirmeye değer mi?"
Çok endişeli, kaygılıydım.
İş yerinde olup bitenleri
ve halkı bilgilendirmeyi planladığımı Betty'ye anlatmaya çalıştığımda
çok gergin ve zor bir tartışmaya giriştik
çünkü korkuyordu.
İstifayı basıp gitmemi söyledi.
Ama olası bir aksiliğin
önemini anlamasını sağlayamadım.
Biraz gerginlik olduğunu hissedebiliyordum
ama neler olup bittiğini bana tam olarak söylemediler.
Hep güvende hissetmiştik.
Hepimizin istediği gibi bir aile kurmuştuk.
Ne zaman ki…
…durumlar değişmeye başladı, aile ve ilişkiler de değişti.
Onu seviyordum. Kaybetmek istemiyordum.
Çocukları kesinlikle seviyordum.
Oğullarımı aldım,
eve döndüm, daireme doğru yürürken
kapının aralık olduğunu fark ettim.
Kilitli değildi. Açıktı.
O zaman, daireme birinin girdiğini anladım.
Bu nedenle oğullarımı aşağıda komşumun yanına bıraktım.
Odama girerken niyetim tabancalarımı almaktı.
Oğullarımın ve benim yatak odalarımızın ve banyoların olduğu koridora yöneldim.
Kapıları tekmeleyip odaları kontrol ettim.
Dairenin boş olduğunu anladım.
İçeride kimse yoktu.
Bir şey alınmış gibi görünmüyordu.
Televizyon ve müzik seti yerinde duruyordu.
Ama belgeleri sakladığım dolabın altını üstüne getirmişlerdi.
İlgilendikleri tek şeyin belgeler olduğu çok açıktı.
Başkent Washington'a, Tom Devine'a götürdüğüm belgeleri
evde bırakmış olsaydım hiçbir şeyi kanıtlayamazdım.
Alt komşum olan kadınla konuştum.
Bir gece önce oğullarım ve ben evde yokken
dairemde birini duyduğunu doğruladı.
Daireme girilmesinin ardından
aileme bir şey olacak diye çok korktum.
Bunu bir mesaj olarak algıladım.
"Oğulların savunmasız. Sana onlar üzerinden laf geçireceğiz."
Tam olarak bu şekilde algıladım.
Bu beni onların ezeli düşmanı yaptı.
Çünkü oğullarımı tehdit edemezsiniz.
Çok ileri gittiniz.
Oğullarım için öldürürüm.
Gözümü bile kırpmam.
Gözlerini kan bürüdüğünü, durmayacaklarını biliyordum.
Bunu yanlarına bırakmamaya kararlıydım.
Başka ne yapabileceğimi bilmiyordum.
Onlar bir şey yapmadan, dünyaya bilmeleri gerekenleri anlatacaktım.
Halka duyuru yaptım.
Alt yazı çevirmeni: Çetin Soy