NETFLIX BELGESEL DİZİSİ
20 MART 1983
POLAR VİNCİN KULLANILMASINA İKİ GÜN KALA
Daireme girilmesinin ardından
GPU ve Bechtel'in bana mesaj vermeye çalıştığını düşündüm.
Bu işin peşini bırakmamı söylüyorlardı.
Yoksa kötü olacaktı.
Rick aradı. Evine girilmişti.
Yerel polisle ilgili bir güven sorunu olduğunu biliyordum.
Onlara güvenebileceğinden emin değildim.
FBI'la temasa geçtim. Olay yerine geldiler.
Nükleer endüstriden gelen muhbirlerle konuşurken
tehlike altında olduklarını biliriz.
Ama Rick Parks polar vincin kullanılmasının riskini anlattığında
Three Mile Adası'nda birdenbire ortaya çıkmaya ve ifşa edilmeye başlanan
muhtemel kanuna aykırılıklar bunun ciddiyetini daha da artırdı.
Belirtilere göre Three Mile Adası'nda
kazadan itibaren şirket ve NRC eliyle
büyük bir örtbas operasyonu yürütülüyordu.
Rick'in iddiası
nükleer endüstriyi bitirebilecek büyük bir hikâyenin parçası oldu.
FBl'ın açıklamasına göre
nükleer kazayla ilgili incelemeleri devam ediyordu.
Hikâyenin tamamını anlamalarına yardımcı olmak için
sorularını yanıtlamamı istediler.
Ama önce onlara şunu sordum, "Oğullarımı buradan çıkarmalı mıyım?"
"Yapmaya hazırlandığınız şeyi düşününce bence bu iyi bir fikir olabilir" dedi.
Bu da tehlikeli bir işe soyunduğumdan emin olmamı sağladı.
Bunu kamuoyuna duyurmak ciddi bir vicdan muhasebesi istiyordu.
Herkes gibi benim de korkularım var.
Ama başka çarem yoktu.
O vinç düşüp herkesin canına mal olsa
ya da kontrolsüz bir biçimde radyasyona maruz kalsalar,
engel olmak için bir şey yapmasaydım ve bu olsaydı bir daha aynaya bakamazdım.
Betty'yle ilişkime mal olacağını biliyordum.
Çünkü onun ve çocuklarının başına bir şey gelmesini göze almayacaktı.
Bu işin sonunda hepimizin öleceğinden emindi.
Bu konuda benim de kaygılarım olduğunu söylemeliyim.
Betty annesinin Harrisburg'deki evine gitti.
Zor bir ayrılıktı.
Annem ilişkilerinin yürümeyeceğini söyledi.
"Neden? Ne oldu?" diye sordum.
"Ne oldu? Âşıktınız."
Tek cevap,
"Böyle olması gerekiyordu."
"Ama neden?"
"Böyle olması gerekiyordu."
O zaman bunun muhtemelen Rick'i
son görüşüm olacağını pek anlamamıştım.
Karar aşamasına geldiysen
kararını vermelisin.
Sonra da verdiğin kararların bedelini ödemelisin.
Kararımı verdim.
Kolay bir karar değildi ama.
22 MART 1983
POLAR VİNCİN KULLANILACAĞI GÜN
O gece neredeyse hiç uyumadım.
Nükleer Düzenleme Kurumu oylamasından önce Rick'in ifadesini
kuruma elden teslim etmem gerekiyordu.
Tom aynı saatte basın açıklaması yaptı.
Politika Araştırmaları Enstitüsü'nün Devlet Hesap Verebilirlik Projesi olarak
Bay Richard Parks'ı temsil etmekten gurur duyuyoruz.
Bay Parks, Bechtel'i ve General Public Utilies'i
misillemeyle ve tacizle suçluyor.
Bu saldırılar Bay Parks ve iş arkadaşları büyük kalite güvence ihlallerini ifşa edip
önemli güvenlik endişelerini dile getirince başladı…
Bechtel ve General Public Utilites,
Rick'in olası bir polar vinç kazasının sonuçlarını kanıtlayabileceğini biliyordu.
Tam bir erimenin Doğu Kıyısı'nı tamamen yok etme riskini ispat edebilirdi.
İddiayı çürütmek için basın toplantısı düzenlediler.
Three Mile Adası İkinci Ünite'deki tüm çalışmaların…
GPU NUCLEAR BAŞKANI
…güvenlik en önde tutularak yapıldığından şüphem yok.
Hiçbir şey ülkemizin doğu kıyısının kaderi üzerine yapılan
basın toplantısı düellolarından daha endişe verici olamazdı.
Ciddi risklerin alındığını düşündüğümüz birçok kestirme yola sapıldı.
Bay Parks'ın güvenlik endişeleri
daha önce tartışıldı ve ayrıntılı bir biçimde ele alındı.
Aynı dakikalarda ben de yeminli ifadeyi komisyona teslim ettim.
Komisyon üyeleri arasında hararetli bir tartışma oldu.
Sonra da ara verdiler.
Kurum devam edilmesine onay verecek,
bunu sıradan bir ihbar olarak değerlendirecek diye çok korktum.
Bay Parks'ın yaşadıklarının bizimle iletişime geçen
birçok santral çalışanını destekler nitelikte olması bizi telaşlandırdı.
Yaşadıklarını anlatmak üzere sözü kendisine bırakıyorum.
Kazadan dört yıl sonra Three Mile Adası'nda
hâlâ emniyet hatalarının yapılıyor olmasının
nükleer endüstrinin yıkımına yol açacağını biliyordum.
Tek bildiğim, nükleer enerjinin ilk günden beri savunucusu olduğum.
Hâlâ öyleyim.
Ama ben böyle bir yönetim sistemini savunamam.
Bırakın nükleer endüstriyi, hiçbir endüstride kabul edilemez.
Size bir sorun iletildiğinde onu tamamen görmezden gelip
hâlâ devam etmeye, sorunu iletenlere zorla iş yaptırmaya çalışıyorsunuz.
Polar vinci henüz kullanmadılar mı?
Tanrıya şükür ki hayır, kullanmadılar.
Bay Parks, işinize devam etmeyi düşünüyor musunuz?
Umurumda değil.
Nükleer Düzenleme Kurumu komisyon üyeleri salona döndü.
Ne olacağını bilmiyorduk.
Sonra da toplantıyı bitirdiklerini duyurdular.
"Polar vinçle temizliğe devam edilmesine izin vermeyeceğiz" dediler.
Oylama sona ermiştir.
Gözyaşlarına boğuldum.
Polar vincin kullanılmasını engelleme hedefimize ulaşmıştık.
Onları durdurmuştuk.
Hikâye basına yansıdığında her şey çok netleşti.
Ortada devasa bir mesele varmış.
Ona son derece minnettardım
çünkü duruşunun ağır bir bedeli olduğunu biliyordum.
Rick iyi ki doğru olanı yapmayı seçti.
NRC'ye gidip tehdit aldığımı söyledim.
Lake Barrett bizzat, polar vinçte hiçbir sorun bulamadıklarını söyledi.
Basın toplantısını izlemedim ama duydum.
Doğruyu söyleyenlere misilleme yapacaklarını,
sistemin yozlaştığını, güvenli olmadığını.
Onun endüstriden sürgün edildiğini falan hiç duymamıştım.
Muhbir olduğunun söylendiğini de hiç duymadım.
Belki öyledir. Bilmiyorum.
Muhbir ne demek, bazen onu bile bilmiyorum
çünkü bazen çok duygusal şeyler oluyor.
Ama bana kalırsa o temizliği yapmak için halk sağlığıyla, güvenliğiyle ilgilendik.
Benim odağımda bu vardı.
Kamuoyuna duyurumdan kısa bir süre sonra
kongrede bir soruşturma yürütüleceği duyuruldu.
İdare küplere bindi.
Öfkeden kudurdular.
Kaldığım daireden
kimsenin bilmediği bir adrese taşındım
çünkü elektrik şirketi bir sürü kişiyi işten çıkarmış, tüm çalışmaları durdurmuş,
"zırva iddialarda bulunan Rick Parks"ı sorumlusu olarak göstermişti.
Soruşturma tamamlanana kadar temizlikle ilgili her iş askıya alındı.
NİSAN 1983
KAZADAN DÖRT YIL SONRA
Kazayla ilgili ilk soruşturmalara göre tavır şuydu,
"Evet, Amerikan tarihinin en kötü ticari kazasıydı
ama kimse ölmedi.
Devam edelim."
Three Mile Adası'nın öyküsü bu değil.
Rick Parks'ın kamuoyuna duyurusundan sonra
soruşturma sürecinde ortaya çıkan
idari kusur bulguları akıl alır gibi değildi.
Federal büyük jüriye göre
Three Mile Adası olayı sadece bir kaza değildi.
Santral operatörleri reaktörü kapatmak zorunda kalmamak için
güvenlik raporlarında tahrifat yapıyordu.
İddianameye göre Metropolitan Edison suç oluşturan eylemlere karıştı.
Bazı ihlaller 1978'de başlıyor.
Daha inşaatı bile bitmemişken,
santral yönetimi kritik sızıntı oranı verilerinde tahrifat yapıyor
ve evrak imha ediyordu.
Kapatılması gereken santralin devam etmesi sağlanıyordu.
Resmî belgelere göre santralin hizmete girdiği
30 Aralık'tan aylar önce çok sayıda güvenlik sistemi arızası vardı.
Belki de sızıntılar yüzünden
hasar gören valflerden biri
kazada açık kalan valfti.
Kazadan aylar önce TMI santrali yöneticileri
reaktörün kritik su soğutma sistemindeki sızıntıları
düzenleyici resmî kurumdan gizledi ve felakete davetiye çıkardı.
Kaçak oranı tahrifatı konusu…
Ona dikkat etmedim.
Yani, bunu…
Bir şeyler bildiğimi, duyduğumu hatırlıyorum.
Kazaya sebep olacak kadar kritik bir şey olduğunu düşünmedim.
O yüzden bunu söyleyemem.
O kadar önemli bir şey olduğunu hiçbir zaman duymadım ama…
Federal savcı sert bir mütalaada bulundu.
Suçlamalarının hedefinde suç oluşturan eylemlerinden dolayı
yalnızca şirket değil, NRC de vardı.
Hiçbiri bu meselenin köküne inmek için en ufak bir çaba göstermemişti.
NRC ülkedeki nükleer santraller için
kabul edilebilir bir güvenlik seviyesi sağlayamıyor.
NRC, yaptıklarını yanlarına bırakmıştı.
Çıkarların için kuralları esnetemezsin.
Evrakta tahrifat yapamazsın.
Evrak imha edemezsin.
Kuralları, kanunları çiğneyerek nükleer santral işletemezsin.
Halkı büyük bir tehlikeye sokan,
daha da beter bir başarısızlıklarını öğrendik.
Kazanın olduğu gün şirket mahsus yalan söylemişti.
KAZA GÜNÜ SAAT 13.50
Kaza günü, öğleden sonra 13.50'de
kumanda odasındaki herkesin duyduğu ve hissettiği yüksek bir ses yankılandı.
Reaktör kabına hidrojen gazı salınmıştı.
Barbekü ızgaranızı ve gazı açtığınızda
aynı anda kibriti çakmazsanız birdenbire parlar.
Patlama değildir.
Sesüstü şok dalgası yoktur.
Ani bir hidrojen parlamasıdır.
Patlamaydı. Hidrojen patlar.
Fotoğraflarda görülüyor. Telefonları neredeyse erimiş.
Yağ varilleri patlamış.
Yakıtta hasar olmadığını düşünen herkes ondan sonra bundan emin oldu.
Çoğu insanın bu kazayla ilgili düşüncesi
ilk gün kimsenin ne olduğunu anlamadığı ve ne olduğunu bilmediği.
Oysa bunun gerçekle ilgisi yok.
Operatörlerin ifadeleri ve soruşturma şunu gösterdi,
kumanda odası o gün hidrojen parlamasını biliyordu.
Bu çok ciddi bir krizdi.
Yüz binlerce insanın ölmesine dakikalar kalmıştı.
Radyasyon nedeniyle Pensilvanya'nın orta bölgesi
tamamen yaşanmaz hâle gelecekti.
Ama şirket avukatı birçok operatörün ifade değiştirmesini istedi ve dedi ki,
"Hayır, ilk gün hidrojen parlamasının önemli olduğunu düşünmedik."
Ben bilmiyordum.
O kadar erken bir aşamada
parçaları birleştirip o sonuca ulaşan biri oldu mu bilmiyorum.
Bazılarımız daha sonra duyduğumuzda bunun ne olduğunu anladık
ama kumanda odasındaki doğru insanın anlaması için
bu veri, analiz sistemine ulaşmadı.
Kaza sürerken şirket bunu ısrarla hafife aldı.
Santralin güvenliği yeterli…
Bunları NRC'ye sorun. Eminim harekete geçerlerdi.
Erime olduğunu sanmıyorum…
Başlarda birçok kişi araştırmacılara
hidrojen patlamasının ne anlama geldiğini tam olarak bildiklerini söyledi.
Korun eridiği anlamına geliyordu.
Çevreye önemli ölçüde radyasyon yayılabilir demek oluyordu.
Pensilvanya Valisi'ne bunu kimse söylemedi.
Kazanın ilk gününde ölümcül seviyede radyasyon olabilirdi.
Çocuklar okullarına giderken. İnsanlar çiftliklerinde çalışırken.
Bu insanların hayatları tehlikedeydi. Onlara bunu kimse söylemedi.
Middletown bölgesinin tahliyesinin gerekeceğini düşünmüyoruz…
O tahliye kararının kazanın ilk gününde verilmesi gerekirdi.
Ama tabii ki yapmadılar.
THREE MILE ADASI
POLAR VİNCİN KULLANILDIĞI GÜN
24 TEMMUZ 1984
Three Mile Adası nükleer reaktöründeki temizlikte
bu aşamaya gelmek beş yıllarını aldı.
Süregelen temizlikte şu ana kadarki en büyük adım.
İşçiler santralin hasarlı nükleer reaktörünün kapağını
1979'daki kazadan beri ilk kez kaldırdı.
Vinci hizmete aldıklarında ben işten çoktan atılmıştım.
Vinci test ettiler, çalıştı.
Vinci kullanıp reaktörün kapağına bağladılar, arızalandı.
Vinç birçok noktadan sıkışmıştı.
Sayısız onarımdan sonra oldu bu.
Bunu bir yıl önce yapmış olsalardı
kim bilir ne tür felaketler yaşardık.
Hayatımda belki de
ilk kez bu kadar derin bir oh çektim.
Nükleer endüstride işte bu yüzden kestirme yollara gidilmez.
Ondan sonra, idarenin dürüstlüğünün şaibeli bulunması sebebiyle
Bob Arnold istifa etti.
NRC'nin sahadaki direktörü Lake Barrett da istifa etti.
İstifa etmedim. Şunu netleştirelim.
Doğru değil. Kendi talebimle tayin edildim. Evet.
Tayin talebim oğlumun Maryland'da liseye gidebilmesi içindi.
Lisenin ortasında okul değiştirmesin diye.
Bildiğim kadarıyla tayinimin
bu olaylarla, polar vinçle ilgisi yoktu.
MAYIS 1985
KAZADAN ALTI YIL SONRA
Nükleer Düzenleme Kurumu önümüzdeki hafta Pensilvanya, Three Mile Adası santralinin
hasarsız reaktörünün tekrar hizmete girmesine onay verebilir.
GPU, Three Mile Adası'nın kazada hasar görmemiş olan
birinci ünitesinin, tesisatı onarılıp operatörleri tekrar eğitilerek
tekrar hizmete alınmasında sakınca olmadığı konusunda ısrarcı.
Radyasyon izleme paneli…
Şirketle ilgili iddianame ortaya çıktıktan sonra bile
NRC ve şirket bu kazanın endüstriyi yok edeceği korkusuyla
ellerinden geleni yapıyordu.
Ayağa kalkabileceklerini göstermek için
birinci üniteyi yeniden hizmete sokmaya kararlıydılar.
Pensilvanya Eyaleti ve civarında yaşayanlar
buna kesinlikle karşı.
TANRI'YA GÜVENİYORUZ TMI'A GÜVENMİYORUZ
Yalan söylediklerini biliyoruz artık. Tehlikeyi biliyoruz.
Santrali kapalı tutmak uğruna
elimizden geleni yapmaya karar verdik.
Bunu evimi ve çocuklarımı sevdiğim için yapıyorum.
Anneyiz, babayız. Çocuklarımız, torunlarımız var.
İstatistik değiliz. İnsanız.
Bu ülkede daha önce ticari bir nükleer tesis felaketi yaşanmamıştı.
Biz ilktik.
O şirketin orayı bir daha
çalıştırmayacağına dair güvence verilmeliydi.
TMI'ın işleticileri tesiste 100 milyon dolarlık iyileştirme yaptı.
Yeniden çalıştırmaya hazır olduklarını söylüyorlar.
TMI karşıtları ise her zamanki gibi buna şiddetle muhalefet ediyor.
Hayatlarımız o santralde olacaklara bağlı.
Sonuna kadar direneceğim.
Nükleer enerjinin tarihindeki en korkunç
ticari nükleer kazayı yaşatmış bir şirket.
Hiçbir sözleri beni rahatlatmaya yetmez.
TMI'I KAPALI TUTUN
Yıllar geçtikçe gerçekler ortaya çıktı.
Bunlar nükleer enerji endüstrisine duyulan
ve etkisi hâla süren güvensizliği tetikledi.
Tarihte dönüm noktası hâline gelen anlardan biri.
Three Mile Adası'nın yeniden hizmete girmesi
Amerika'da nükleer enerjinin ayakta kalma sembolü.
Three Mile Adası'nın yeniden hizmete girmesi için
kıyasıya bir mücadele var ve GPU'nun denemediği şey kalmadı.
Nükleer donanmanın kurucusu Amiral Rickover'ı
Three Mile Adası'na getirdiler.
NRC üyelerinin, hatta endüstrinin genelinde
çok nüfuzlu biridir.
Three Mile Adası'nın güvenli bir biçimde yeniden hizmet verebileceğini söyledi.
Ben onay verirdim…
Bana bu binada bir yer ayarlayın. Seve seve yaşarım burada.
Santralin yeniden hizmete gireceğini hiç düşünmemiştik.
Zira birçok kanıta göre bu insanların güvenli bir biçimde
nükleer tesis işletmek için kaynakları ve yeterince sağlam karakterleri yoktu.
Bir suçluya nükleer santral emanet etmezsiniz, değil mi?
NÜKLEER DÜZENLEME KURUMU
BİRİNCİ ÜNİTENİN HİZMETE GİRMESİ İÇİN OYLAMA - 29 MAYIS 1985
1979'da var olan büyük yönetim hatalarının düzeltildiğine inanıyorum.
-Lehte oy kullananlar? -Evet.
-Karşı olanlar? -Hayır.
Katiller! Katil Nazilersiniz!
-Lütfen… -Çocuklarımızı öldürüyorsunuz! Katilsiniz!
Sanırım buradaki işimiz bitti…
İkinci ünitedeki kaza bölge halkını sarstı, tamam mı?
Buna şüphe yok.
Birinci ünitenin tekrar hizmete girmesine tepki gösterdiler mi? Kesinlikle.
Oyumuz, hayır!
29 Mayıs'ta verilen yeniden hizmete girme onayından birkaç saat sonra
Three Mile Adası'nda protestolar başladı.
Ama yeniden hizmete girdiğinde güvenli bir biçimde çalışmasını sağlamak için
yıllarca süren, çok pahalıya mal olmuş bir süreç vardı.
Şoka uğramıştım.
Kesinlikle büyük bir şoktu.
İnanamıyordum.
Şirket hile yapmakla suçlandı.
Yalan söylemekle, sızıntı ölçümlerinde tahrifat yapmakla…
Ama sorun değil. Tesisi hâlâ işletebilirler.
Tüm halka şunu diyorsunuz,
"Siz önemli değilsiniz.
Nasıl hissettiğiniz, ne yaptığınız, nerede yaşadığınız mühim değil.
Para kazanmamız daha önemli."
Bunun mantıklı hiçbir bahanesi yok.
Yetmezmiş gibi, bir şey daha öğrendik.
Amiral Rickover'ın Three Mile Adası'na desteği
GPU'nun, Rickover'ın eğitim vakfına yaptığı
380.000 dolar bağışın duyulmasıyla gölgelendi.
Bunu müteakip Amiral Rickover'ın oğlu Robert
santrale onay verdiği sırada babasının klinik olarak bunak olduğunu açıkladı.
Birinci ünitenin yeniden hizmete girmesine izin verilmemeliydi.
Amiral Rickover iyi ki hayatta değil ve bunu duyamaz.
Çünkü asla onunla karşıt görüşte olmazdım.
Endüstrinin bundan öğrendiği şu oldu,
yalan söyleyebilir, hile yapabilir, evrakta sahtecilik yapabilir,
çalışanları sindirip taciz edebilir, bunlardan suçlu bulunabilir,
reaktör işletme lisansı alabilirdiniz. Three Mile Adası'ndan çıkarılacak ders bu.
Three Mile Adası 1985'te tekrar faaliyete geçtiğinden beri
kazanın yarattığı kaygı devam ediyor.
Görünmez bir nükleer tehdit karşısında
halkın güvenlik konusunda ciddi endişeleri var.
Three Mile Adası'ndan ayrılırken
zihinsel olarak orayla arama olabildiğince mesafe koymaya çalıştım.
Ama hiç unutmadım ve kafamdan atamadım.
Hâlâ canımı sıktığı zamanlar oluyor.
Ruhumun derinliklerinde bir huzursuzluk yaratıyor.
Hepimize verilen görevi,
halkı koruma işini yapmak için
bunları yapmak zorundaydım.
Herkesin buradaki insanlara ne olduğunu öğrenmesi gerekiyor.
Hâlâ neyle uğraştıklarını bilmeleri gerek.
40 yıl sonra bile hâlâ çirkin yüzünü gösteriyor.
NRC ve elektrik şirketi bizi para için yüzüstü bıraktı
çünkü bunun sonuçlarıyla yüzleşmek istemediler.
Three Mile Adası'ndaki büyük gizem ne kadar radyasyon yayıldığıydı.
Ama sorun şu ki ne kadar radyasyon yayıldığı
detaylı bir bilimsel analizden geçirilmedi.
Erime olursa ne yapılacağına dair hiçbir tarihsel dayanakları yoktu.
Nükleer Düzenleme Kurumu'nun
iyi organize edilmiş bir planı yoktu.
Yayılan radyasyonun çoğu ilk üç gün içinde salındı
ama yüksek seviye radyasyon izleme ekipmanları yoktu.
Bu nedenle, çevreye ne kadar radyasyon salındığına dair veriler
bilimsel tahmin oyununun ötesine geçmedi.
Eyaletin sağlık departmanı
Three Mile Adası'nın sekiz kilometre yarıçapında yaşayanların ömür boyu
düzenli olarak sağlık kontrolünden geçirileceğine dair söz vermişti.
Çalışma devam ediyordu ama bizimle temasa geçilmiyordu.
Paula, ankette çalıştığını bildiği bir arkadaşıyla temasa geçti.
Dedi ki, "Bana sizin sekiz kilometre yarıçapında yaşamadığınız söylendi."
Kuyruklu yalan.
Nereden ölçersen ölç, o adaya sekiz kilometreden yakınız.
Bu konuda büyük kaygılarım var.
Neden bizi dâhil etmek istemesinler?
Radyasyona maruz kaldığım için kesinlikle endişeliydim.
Durumumu yıllarca takip ettiler.
Neyse ki uzun süreli bir etkisi olmadı.
Yani bu konuda şanslıydık.
Bence nükleer endüstri
halkla ilişkiler açısından büyük bir fırsat kaçırdı.
Şunu diyebileceklerdi,
"Olabilecek en kötü şey oldu
ve hiç kimse biyolojik etki bırakacak kadar
yüksek miktarda radyasyona maruz kalmadı."
30 kilometre yarıçapla başladılar.
Kanser vakalarında anormal bir artış yoktu.
1985'te sağlık departmanı alelacele şirketi aklama çabalarına girişti.
Ama aklı başında olan hiç kimse radyasyona maruz kalmanın olumsuz etkileri üzerine,
kazadan hemen sonra bir çıkarsamada bulunamazdı.
Radyojenik kanser böyle oluşmaz. Latans dönemi vardır.
Aklının karanlık bir köşesinde sürekli merak ettiğin bir şey var,
"Bu şey beni incitecek mi yoksa öldürecek mi?"
Daha da önemlisi,
DNA'nı bozup çocuklarını hayatları boyunca etkileyebilir.
Kocama kazadan sonra, tiroit bezinde görülen
Haşimato hastalığı teşhisi konuldu.
Endokrinolog ona Three Mile Adası yakınında yaşayıp yaşamadığını sordu.
Çocuklarımın da sonunun geldiğini düşündüğümü hatırlıyorum.
Gerçekten sonlarının geldiğini düşündüm.
Kısa süre önce en küçük kızımda
beş kiloluk bir rahim fibroidi bulundu.
Toplumdaki kanser meselesi
benim için çok kişisel bir konu.
Ben de kanser oldum.
18 yaşındaki kız torunumda Non-Hodgkin lenfoma görüldü.
Onlar adına çok üzüldüm.
Gerçekten.
İyi insanlardı.
O hastalıkların Three Mile Adası'yla ilgisi olduğunu sanmıyorum.
Muhtemelen öyle olduğuna inanıyorlar.
İnandıkları buysa, buna inanacaklardır.
Three Mile Adası topluluğundaki kanserler konusunda bir uzman,
radyasyon seviyelerini ve rüzgârın yönünü inceledi.
Susquehanna Nehri boyunca esmişti.
Radyasyonun bulunduğu bölgelerde,
radyasyonun bulunmadığı bölgelere yani çevredeki tepelere kıyasla
iki ya da üç kat kanser insidansı tespit etti.
Muhtemelen bilimsel açıdan
doğru olmayan bir hikâye anlatacak münferit bir kişi bulabilir misin?
Tabii. Bulabilirsin.
Muhtemelen bulabilir, onunla halkı korkutan,
belki de iyi reytingler alacak harika bir program yapabilirsin.
Ama çöptür.
Birkaç yıl önce
buram, kolumun etrafı, göğüslerimin etrafı,
leğen kemiği bölgeme kadar
her yerim lenfoma kaplıydı.
Nikki'de, küçük bir kızken maruz kaldığı
radyasyonun etkilerinin görülmesi yıllar aldı.
Nikki'nin kanserinin Three Mile Adası kazasında maruz kaldığı
radyasyondan kaynaklandığına yüzde yüz eminim.
Affedersiniz.
-Kısa bir soru sorabilir miyim? -Tabii.
Öksürüğün sebebi ne?
Şey…
Yüzümün bu tarafında
tükürük bezlerim ve lenf nodüllerim yok.
Bazen konuşamayacak kadar tıkanıyorum.
Nefes alamıyorum. Boğazımı temizlemem gerekiyor.
Neden oldu?
Kanser. Gırtlak kanseri.
Muhtemelen nükleer santral geçmişimden kaynaklandı
ama sigara da içiyordum.
Yani kesin olarak sebep belirtmene engel olan bir "ama" oluyor hep.
NRC bunun sayesinde her şeyden yırtıyor.
TMI çok yüksek miktarda radyasyon yaydı.
Çok sayıda semptom yaşayan birçok insan var.
Bu da beni şuna inandırdı,
en çok maruz kalanlarda
daha sonra kansere yol açabilecek,
çok uzun süren biyolojik etkileri var.
Bazı kişilerin 40 yıldır yaşadığı travmayı,
iyileşmesi gereken bir kasabada bunun etkilerini asla silemezsiniz.
Rick'in bana ulaşması
onun, "Zamanı geldi" deme yoluydu.
"Öyküyü anlatmanın zamanı geldi."
Selam tatlım.
Harika görünüyorsun.
Annen için çok üzgünüm.
Aman tanrım.
Rick'i onca yıldır görmemiştim.
Kanser olduğumu öğrenir öğrenmez
bana ulaştı.
Three Mile Adası o adaya ayak bastığımdan beri
hayatımın merkezi oldu ve ben…
-Keşke öyle olmasaydı diyorum. -Ben de öyle hissediyorum.
Kanser gerileyeli ne kadar oldu?
İki yıl oldu.
Çok uzun bir mücadeleydi.
-Bildiğin gibi. -Hayır.
Evet. Korkunç.
Ben kamuoyunu bilgilendirdikten sonra sana veya annene,
bana ne olduğunu soran oldu mu?
Bir anda ortadan kaybolduğum için?
Annem bundan pek bahsetmezdi aslında.
Sadece korktuğunu biliyordum.
Çok korkmuştu.
Hayatımda sadece iki kez kalbim kırıldı.
İlki oğullarımın annesi.
İkincisi de annen.
Evet, darmadağın oldum,
annen açıklama yapmamam için son anda yalvardığında.
Çünkü benim bildiğimi o da biliyordu.
Bedel ödeyecektim.
Hayatımı mahvetti.
Kesinlikle hayatımı mahveden bir şeydi.
Bir daha toparlayamayacağım kadar kötü mahvetti hayatımı.
Annen ve ben, o pislikten kamuoyuna duyuru yapmadan çıkmanın
bir yolunu bulabilseydik onu yapardım.
Ama aklıma başka bir yol gelmedi.
-Aptallık mı ettim sence? -Hayır.
Kahramanımsın benim.
Cesursun.
Benim için çok özelsin.
Bence hâlâ yaptığın şeyler…
Bunca yıl sonra hâlâ doğru olanı yapıyorsun.
Hayatını mahvettiği için üzgünüm.
Doğru sebeplerle doğru şeyi yapmaya çalışan biri
hiçbir tali zarara uğramamalı bence.
Seni seviyorum tatlım.
Birçok ihtiyar gibi benim de düşünme fırsatım oldu.
Three Mile Adası'nda başıma gelenler
hayata bakışımı değiştirdi.
İnsanlara bakışımı değiştirdi.
Ama bugün bana sorarsanız,
bu gücü hayata geçirmeye değer miydi?
Kaza, Ukrayna'daki Çernobil istasyonunda meydana geldi.
Radyasyonun ne kadar kalıcı hasar bıraktığını tahmin etmek zor.
1979'daki Three Mile Adası kazasından çok daha kötü.
THREE MILE ADASI
Birleşik Devletler 10 yıl önce
Three Mile Adası gibi bir nükleer santral kâbusu yaşamıştı.
Amerika Birleşik Devletleri'nde
o tarihten beri tek bir yeni ticari nükleer santral siparişi bile verilmedi.
Gördüğümüz gibi, insan kibirlidir.
İstediği her şeyi tasarlayabileceğini,
bunun da doğanın tüm etkilerine dayanacağını düşünür.
Yanlış bir varsayım bu.
Yıkıcı depremin ve tsunaminin ardından Fukushima reaktöründe patlamalar
nükleer erime korkusunu tetikliyor.
Gelecekteki felaketlerin önlenip önlenemeyeceğine dair sorular var.
Three Mile Adası nükleer santrali resmen kapatıldı.
Diğer enerji kaynaklarının rekabeti sebep olarak gösterildi.
Santral resmen kapanırken,
bir milyar dolara mal olacak temizlik onlarca yıl sonra tamamlanabilecek.
Nükleer enerjinin gelecek vaat ettiğine hâlâ inanıyorum.
Her ülkenin yeni, temiz enerji teknolojilerine yatırım yapması gerekecek.
Önümüzdeki 10 yıl boyunca
Birleşik Devletler'de kapanacak nükleer santrallerle birlikte
nükleer enerjinin şebekeye katkısı yüzde 21'den yüzde yediye düşecek.
Çözüm gerektiren bir enerji krizi var.
Nükleerden faydalanmaya devam etmeliyiz.
Ancak kâr iştahını denklemden çıkarmadan
bu ülkede asla elverişli bir nükleer endüstri olmayacak.
Kâr iştahının nükleer güvenliğin önüne geçmesine müsaade edemezsiniz.
Hiçbir pişmanlığım yok.
Aynı koşullar oluşsaydı
ödeyeceğim bedeli bile bile yine aynı şeyleri yapardım.
Nükleer endüstrinin sonunu getireceğini bile bile yapardım.
Bu hikâyeyi anlatmak için 37 yıl bekledim.
Gördünüz işte.
BİRLEŞİK DEVLETLER'DE 1979'DAKİ THREE MILE ADASI KAZASINDAN BERİ
SADECE İKİ YENİ NÜKLEER SANTRAL LİSANSI VERİLDİ.
GÜVENLİK ENDİŞELERİ YARATIYORLAR VE BÜTÇEYİ MİLYARLARCA DOLAR AŞTILAR.
İKİSİ DE AÇILMADI.
NRC VE MET ED'E KAZA TARİHİNDE KASTEN BİLGİ SAKLAYIP SAKLAMADIKLARI SORULDU.
MET ED'İN SAHİBİ OLAN FIRST ENERGY ŞİRKETİ YORUM YAPMAYI REDDETTİ.
NRC İSE YANITINDA, KAZA SIRASINDA VE SONRASINDA YAPTIĞI DUYURULARIN
"KURUMUN O AN İÇİN ELİNDE BULUNAN BİLGİLERLE
AJANSIN YAPTIĞI BAĞIMSIZ ANALİZLERE" DAYANDIĞINI BELİRTTİ.
İFADELERİNE GÖRE "KAZAYI TAKİP EDEN AYLARDA
İNSANLARA, HAYVANLARA VE BİTKİLERE RADYASYON KAYNAKLI OLUMSUZ ETKİLERİ
OLDUĞUNA DAİR ENDİŞELER DUYULDUYSA DA HİÇBİRİ KAZAYLA DOĞRUDAN İLİŞKİLİ DEĞİL."
Alt yazı çevirmeni: Çetin Soy