Sa isla ng Manhattan,
may dalawang Detective Squad na nakalaan para sa mga homicide:
ang Manhattan North at Manhattan South.
Iniimbestigahan nila ang mga pinakabrutal at pinakamahirap na pagpatay.
Ito ang mga kuwento nila.
Natanggap ako noong January ng '95 sa Pilmar family.
Kailangan ni Howard at Ros Pilmar ng tulong sa anak nilang si Philip.
Matapos ang higit isang taong pagtatrabaho sa kanila,
pumasok ako sa trabaho, pumunta sa kuwarto ni Philip,
at nakasuot siya ng school uniform,
sa inayos na kama, nakatitig sa kisame.
At sabi niya, "Di umuwi 'yong papa ko kagabi."
Alam kong galit siya.
Maya-maya, nakatayo ako sa foyer,
at pumasok si Ros na mukhang gulat.
Alam kong umiiyak siya.
Tumayo lang siya, binuksan ang kamay, at sinabing,
"Patay na si Howard."
At naalala kong naisip ko lang,
"Di puwede 'to."
Noong 1990s, napakataas ng bilang ng pagpatay sa New York City.
Pero ang patayin ang negosyante sa sarili niyang negosyo sa Midtown Manhattan,
bihira 'yon.
Sinaksak si Howard Pilmar nang 20, 30, 40 beses.
Lahat may teorya. Walang may sagot.
Di ito nalutas, pero di dapat isara ang di pa nalulutas na homicide.
Bahagi ng kaluluwa mo ang nawawala sa bawat kaso.
Di mo magagawa ang trabahong 'to maliban kung may malasakit ka.
Gusto mong malaman ang totoo.
Ganiyan ang mga detective.
Gusto kong inaalam ang likod ng mga pangyayari.
Ano ba talaga'ng nangyari?
Importanteng malaman ng pamilya kung sino'ng pumatay sa kamag-anak nila.
'Yan ang trabaho ko.
Sa New York City, ang NYPD…
Ito na 'yon.
Noong 1996, ako ang commanding officer ng Midtown South Detective Squad,
na pinakaabalang detective squad sa New York City.
Mahigit 2,000 kaso kada taon.
May tumawag no'ng umaga, bago ako pumasok sa trabaho,
na may pinatay sa isang office building sa Midtown.
Biyernes 'yon. Naglakad ako. Araw ng sahod no'n.
Maganda 'yong mood ko.
Maganda 'yong benta
sa King Office Supply Company, Incorporated.
Dumating ako mga 8:20. Maaga ako lagi.
Sa labas ng entrance ng building sa 33rd Street,
nakatayo 'yong isang empleyado na di kailanman lumabas.
Lagi siyang nasa opisina.
Nasa labas siya.
Tinanong ko siya, "Ed, ba't ka nakatayo dito?"
Lumingon siya sa 'kin at sinabing, "Patay na si Howard."
Dumating 'yong controller ng King ng 5:30 nang umaga
at natagpuan 'yong katawan ni Howard.
Agad siyang bumaba at tumawag sa 911.
Nalaman ko, pagdating ko sa crime scene,
na malaking office supply ang King
na may tindahan sa first floor,
at opisina ng empleyado sa fourth floor.
Natagpuan 'yong katawan niya sa labas ng elevator
sa reception section sa fourth floor.
May biktima tayo ng pananaksak.
Napakaraming dugo.
Sa may hallway, may lababo na may dugo
na magpapaniwala sa 'yong may naghugas ng kamay
o naghugas ng murder weapon.
Naalala ko…
'yong gulat ko.
Naalala kong sumigaw ako ng, "Hindi."
At doon nila nilabas 'yong katawan,
'yong katawan ni Howard.
No'ng nalaman kong natagpuan 'yong katawan ni Howard sa opisina,
nagulat ako.
Pakiramdam ko gano'n ang mararamdaman ng sinumang magulang
pag nalaman nilang patay na ang anak nila, lalo na kung pinatay.
Ni hindi ko masabi 'yong nararamdaman ko ngayon.
Si Howard at 'yong tatay ko, magkasama sila sa trabaho araw-araw.
Malapit sila.
Kaka-40 lang ni Howard.
Magkamukha sila.
Alam mo 'yon, pareho silang masayahin.
Palakaibigan, mabait.
Gusto sila ng lahat.
Mga four o five years old siguro si Howard
no'ng una siyang pumunta sa tindahan.
Gusto niyang magtrabaho sa kumpanya ko.
Nagsimula kami ng partner ko sa stationery business, March 1, 1958.
Mga office supply.
Lahat ng klase ng commercial printing.
Mga gano'ng bagay.
Ipinasa ko sa kaniya 'yong negosyo,
lima o anim na buwan bago siya pinatay.
Nalungkot si Frank sa pagpatay.
Di natural sa magulang 'yong maglibing ng anak.
Di ko maisip 'yong mabuhay at di maging ama,
di makitang magtagumpay 'yong mga anak ko, umunlad, at gawin 'yong ginagawa nila.
Di ko 'yon ipagpapalit sa kahit ano. Tingin ko ang pagiging ama ang…
pinakamahalagang titulong hinawakan ko.
Sa bawat pagsikat at paglubog ng araw…
para sa 'kin, si Howard…
ang buong buhay ko.
Inaalam namin 'yong nangyari.
Sino'ng dapat kausapin? Mga security camera.
Marami kaming ginawang paghahanap. 'Yong unang paghahanap no'ng araw na 'yon.
Naghanap kami ng armas, mga basurahan, mga elevator shaft.
Naro'n pa rin 'yong pera, lahat ng gamit niya.
Parang sinasabing di ito pagnanakaw.
Pinatay si Howard sa opisina.
May mga pulis.
Nakakabagabag na pumunta do'n.
Sinabihan ako ng mga detective na maghanap ng record ng mga empleyadong
may sama ng loob sa kaniya,
na maaaring ayaw sa kaniya, na nakaaway niya.
Ang nakita ko lang ay isang taong umalis nitong mga nakaraang buwan.
Nagtrabaho siya sa copy center, sa tindahan.
Mababang trabaho 'yon.
Lead 'yon.
Sinundan nila 'to.
Kinausap nila 'yong ibang empleyado tungkol sa kaniya, at kinausap din siya,
at nakitang walang problema do'n.
Tingin ko, magaling na boss si Howard.
Pag pumasok siya sa isang silid, mapapansin mo 'yon.
Kinakausap niya kaming lahat. Ipaparamdam niya sa 'yong kapamilya ka.
Nasa kasagsagan siya…
ng kalakasan ng buhay niya.
Isang malusog, matagumpay, masayahin…
napakabait na tao.
Ang patayin? Diyos ko.
Pumunta ako sa huling oras ng autopsy ni Howard.
Mahigit 40 ang saksak niya.
Di lahat tumagos.
May lima na maituturing na nakamamatay
kahit sila lang.
May mga saksak din pagkamatay niya,
na paghinto ng tibok ng puso niya,
at patay na siya, patuloy siyang sinasaksak.
Mabangis at emosyonal na pag-atake ito kay Howard.
Pumunta kami sa libing.
May mga detective kami sa loob na hindi nagtatago.
Nagpakita kami ng suporta sa pamilya sa pagpunta doon.
Pero naghahanap rin kami ng kakaibang interaksyon
sa pagitan ng sinuman, di ba?
Puwedeng simpleng babae, di 'yong asawa, na nabaliw,
o dalawang taong nagtatalo.
Isa pa, nasa labas kami
at kinukunan lahat ng lumalabas at pumapasok.
Kaya sakaling may mangyari, puwede naming balikan.
May higit 1,000 katao sa libing.
Kaya medyo nakakapagod.
Sa Jewish religion, pagkatapos ng libing,
pupunta 'yong mga tao sa bahay ng namatay,
at nakikiramay sa gano'ng paraan.
"Shiva" ang tawag dito.
Tinanong ng asawa ni Howard, si Ros, kung puwedeng gawin ang shiva sa 'min
dahil magagalit si Philip kung sa apartment nila gagawin.
At siyempre, pumayag kami.
Mahal ni Philip 'yong tatay niya at mahal siya nito.
Walong taon si Philip.
Napakatalino para sa isang eight-year-old.
Madaldal siyang bata, masayahin, at masigla.
'Yong makita kung paano nagbago si Philip nang mawala 'yong papa niya…
Nawala 'yong sigla niya.
Nawala 'yong kadaldalan niya.
Iba 'yong kumpiyansa niya.
Lahat ng nakita ko sa kaniya bilang masiglang bata,
nawala lahat. Kinuha 'yon lahat sa kaniya.
Malungkot siya ngayong wala ang papa niya.
Pagkatapos ng shiva, pumunta si Ros sa opisina.
May kasama siyang dalawang ginoo mula sa isang malaking products dealer.
Nakipagkasundo siyang ibenta sa kanila 'yong negosyo.
Di niya 'to kayang patakbuhin.
Wala siyang alam sa stationery business.
Nagkagulo kaming lahat.
"Ibebenta niya 'yong negosyo? Naku. Ano'ng ibig sabihin no'n?"
Halos $1,000,000 kada buwan 'yong kinikita namin no'n.
May 15 salesman kami.
Kung wala kami, walang negosyo, walang mga customer.
Sabi namin, "Kung bibilhin n'yo ito, aalis kaming lahat."
Kaya binili namin 'yong negosyo sa kaniya.
Ipinaliwanag ni Frank 'yong takbo ng negosyo at 'yong mga tao.
Parte 'yon ng dapat mong gawin, unawain 'yong negosyo
at sino'ng responsable sa kung ano.
Kinausap namin lahat ng nagtrabaho kay Howard.
May 50 hanggang 60 empleyado na kinausap namin.
Dalawa o tatlong beses na-interview 'yong bawat isa.
Nasa 180 na interview 'yon.
Dalawang beses kaming kinausap
ng mga detective.
Mabilis lang 'yong una…
'Yong pangalawa, parang tinanong niya ako ng,
"May narinig ka bang anumang pagtatalo?"
Narinig ko bandang 5:30, isang araw bago matagpuan 'yong katawan ni Howard,
'yong panig ni Howard sa isang brutal at malupit
na pagtatalo nila ni Ros.
Sigaw siya nang sigaw.
Sumigaw si Howard sa phone,
"Lintik kang P-U-T-A ka."
Sabi ko sa sarili ko,
"Mahirap 'yong gano'n sa mag-asawa."
Si Ros ang kauna-unahang babae ni Howard, kung alam mo'ng ibig kong sabihin.
Magkasama sila sa high school, tapos nagsama sila sa iisang bahay.
Tapos, ikinasal sila.
Malaking Jewish wedding 'yon noon.
Alam mo 'yon, malaki 'yong ginawa naming party.
Masayang-masaya si Howard.
Wala akong nakitang problema sa pagsasama nila.
Sa anumang pagkakataon, maghahanap ka pa ng mga witness.
Kinausap namin 'yong mga kaibigan, pamilya, at naging malinaw ang mga bagay.
Di maganda 'yong pagsasama nilang mag-asawa.
Iniisip naming baka may nagkarelasyon, at puwedeng maging motibo 'yon.
Sino'ng may alam kung may nobya si Howard Pilmar?
Na sinabi niyang, "Sige. Tapos na tayo."
"May asawa ako, at wala kang makukuhang pera."
O kung ano man 'yon.
At di siya nawala sa sarili at sinaksak siya? Di natin alam.
Kaya tututukan mo 'yong biktima
at aalamin ano'ng nangyayari sa buhay niya sa oras na 'yon
para alisin ang posibilidad na 'yon ang nangyari.
May ilang babaeng
nakilala namin sa imbestigasyon na may kaswal na relasyon kay Howard.
Di ko alam kung sexual,
pero higit pa sa "hello" 'yong pagkakakilala nila.
Narinig ko 'yong mga tsismis na 'yon.
Di ko nakitang may kasama si Howard.
Walang sinabi si Howard na may karelasyon siyang iba.
Walang nagsabi sa walong taon ko dito na, "Nakita kong kasama ni Howard si…"
Kaya sabi-sabi lang.
Kinausap namin 'yong mga babae at nalaman naming bolero siya,
pero wala kaming nakuha.
May mga taong naiinis sa pagsunod sa lead
na walang napapala, na inaalis.
Pero maganda 'yon,
dahil di mo na kailangang balikan 'yon, at di ka na babalikan no'n.
Sa pag-iimbestiga sa pagkamatay ni Howard, nalaman naming masigasig si Howard.
Binibigyang halaga ni Frank si Howard,
sa pag-unlad ng negosyo.
Isang visionary si Howard.
Naglagay siya ng coffee bar sa isang tindahan ng office supply.
Bago nagka-Starbucks, may Philip's. Bago ang lahat, may Philip's na.
May mga taong nakapila sa labas,
para bumili ng latte, cappuccino, at espresso.
Nagkaro'n kami ng mga bagong mamimili dahil sa coffee bar na 'yon.
Naging matagumpay 'yon kaya nagbukas siya ng isa pa sa Carnegie Hall.
Sabi ko, "Wala kang makikitang tao sa New York City
na naglalakad sa kalsada, umiinom ng kape."
Di ko maisip,
pero ipinapakita nito 'yong alam ko at 'yong alam ni Howard.
Ipinangalan ni Howard 'yong coffee bar sa anak niyang si Philip.
Naging "Philip's Coffee Bar" 'to.
Family business ito.
Kasama ko sa trabaho 'yong asawa niyang si Roslyn,
sa West 56th Street sa Carnegie Hall.
At 'yong kapatid ni Ros, si Evan, nasa Philip's Coffee sa 33rd Street.
Nalaman naming di kasundo ni Howard 'yong kapatid ni Roslyn na si Evan.
Nagtatrabaho si Evan sa Philip's Coffee
na nasa loob ng King Office Supply.
Bilang pabor kay Ros, kinuha ni Howard si Evan, na walang trabaho.
Si Ros at Evan ang namahala sa dalawang coffee shop.
Nagsimula ako sa Philip's Coffee noong '94.
Nagsimula siya pagkatapos ko.
Tingin ko ayaw ni Howard na si Evan 'yong mamahala sa coffee shop.
Kasi…
kay Howard 'yon, di ba?
At sa tingin ko si Evan, parang inaangkin niya.
Parang, "Akin 'to." Alam mo 'yon? Pero di 'yon kaniya.
Noong nagsimula akong magtrabaho sa mga Pilmar,
sabi ni Philip, "Punta tayo sa coffee shop."
Pagdating namin doon, ipinapaliwanag ni Ros kay Evan
'yong gustong ayos ni Howard sa mga pastry sa lalagyan.
Nagalit si Evan, at binuksan niya 'yong lalagyan,
naglabas ng tray, itinapon 'yon, at sinabing,
"Wala akong pakialam sa gusto ni Howard."
Nakakagulat talaga 'yon.
Lalo na ginawa niya 'yon sa harap ng pamangkin niya,
sa harap ng mga customer.
At di makakalimutan 'yon.
Pagkatapos ng shiva, pinapunta namin sina Roslyn at Evan para ma-interview.
Gusto naming malaman 'yong timeline ni Ros
at 'yong timeline ni Evan sa gabi ng pagpatay.
Sinabi nila noong araw na 'yon, pumunta sa gym sina Howard at Evan
para pag-usapan 'yong pag-angat niya sa kumpanya.
Gustong lumipat ni Evan mula sa coffee shop
papuntang sales sa paper company
dahil malaki ang kita ng mga nasa sales noon.
Si Evan, para sa akin, di siya madaling lapitan.
Pag kinausap mo siya, bumubulong siya.
Bubulong siya ng "hello" o "bye."
Parang wala siyang kinabukasan sa negosyo namin.
Pagkatapos ng meeting nila sa gym,
pinuntahan nina Howard at Evan si Roslyn sa opisina.
Dahil kumplikado 'yong mga lock doon,
di alam ni Ros kung paano magsara.
Kaya bumalik si Howard para magsara.
Iniwan nina Evan at Ros si Howard para magtrabaho.
Sila ang huling nakakakitang buhay siya.
Kung iniwan siya ng asawa at bayaw niya bandang alas-otso, at okay lang siya,
tapos matatagpuan mo siya nang 5:00 ng umaga,
sino'ng pumunta sa pagitan ng 8:00 p.m. at 5:00 a.m. at ginawa 'to sa kaniya?
Tandaan, ito 'yong oras na walang mga video camera kahit saan,
at walang surveillance sa mga opisina.
Di namin nakuha 'yong ginamit sa pagpatay.
Pero 'yong pulis sa pinangyarihan, 'yong naka-uniform na pulis,
binanggit niya sa memo book niya na may sugat si Evan sa kaliwang kamay,
at kaliwete siya.
Pag sinaksak ng maraming beses ang isang tao gaya ng kay Howard Pilmar,
parang langis 'yong dugo, mapupunta 'to sa hawakan ng kutsilyo
at halos lahat ng mananaksak magkakaroon ng pinsala
dahil di nila mahawakan 'yong hawakan ng kutsilyo
kasi masyadong madulas.
Sinabi ni Evan na pinulot niya 'yong basag na pinggan isa o dalawang gabi bago 'yon.
Di tugma sa kuwento 'yong mga sugat,
pero kailangan pa namin ng ebidensiya.
Umaasa kaming may isa pang patak ng dugo
na hindi kay Howard.
Naalala kong kinausap ko 'yong ME na in charge sa lab,
at sasabihin niya sa 'yo,
"Puwede kang mag-DNA test, pero mawawala na 'yong sample pagkatapos no'n."
"Itago mo muna 'yong sample
dahil sa tingin ko uunlad ang teknolohiya,
at mas magagamit nang maayos 'yong sample sa hinaharap."
Mga dalawang buwan nang nag-iimbestiga,
nalaman naming may utang na $14,500 sa buwis ang Philip's Coffee.
Hindi sapat 'yong $14,000
para maudyukan ang karamihan sa 'tin.
Pero dapat lang malaman,
na may issue sa pera.
Tapos nalaman namin 'yong tungkol sa dating amo ni Ros
mula '91 hanggang '95.
Nilustay niya ang $160,000 na tseke mula sa kaniya.
Dental hygienist si Ros,
at siya rin ang nag-aasikaso ng ilang libro para sa kaniya.
Nalaman naming di maganda 'yong pagsasama ng mag-asawa,
nalamang may utang siyang 14.5 sa estado,
at 160,000 sa dentista.
Unti-unting nag-iiba 'yong tingin namin sa mga bagay.
At 'yong pangalawang epekto nito
pag kinausap mo ang tao tungkol sa ganitong pera,
ang pinakamalaking komento niya ay,
"Wag mong sabihin kay Howard. Iiwan niya ako. Ilalayo niya si Philip."
Nagmana siya ng $1.2 milyon na life insurance.
Namana niya 'yong King business, 'yong Philip's Coffee shop,
'yong apartment na pag-aari nila sa East 72nd Street,
'yong summer home sa Millerton, New York,
bahagi ng ski home sa Vermont, at si Philip.
At medyo binago nito 'yong focus namin nang kaunti.
Nalaman naming maaaring gustong makipag-divorce ni Howard.
At dahil may higit sa isang source
na nagsasabing baka gusto niyang makipag-divorce,
naging interesante ito.
Kung may divorce,
di ibibigay ni Ros si Philip.
Di rin ibibigay ni Howard si Philip dahil mahalaga si Philip kay Howard.
Habang tumatagal, nakumbinsi akong si Philip 'yong dahilan ng pagpatay.
Malamang si Ros.
Wala akong maisip na may motibo para gawin 'yon.
Sinabi ni Ros na tinatanong pa rin sila ni Evan,
at gumagawa ng ingay si Frank.
Sabi niya, "Ayaw akong kausapin ni Frank,
galit siya, at iniisip niyang ako 'yong gumawa nito."
Naalala ko lang na naisip kong
kakaiba na galit 'yong lolo sa kaniya.
Naniwala akong sangkot si Evan sa pagkamatay ni Howard.
Di ko talaga inisip na may kinalaman si Ros.
Naalala kong kausap ko si Ros,
at pinapapili niya ako sa pagitan nila ni Philip, at ng parents ko.
Pinili ko mga magulang ko kasi 24 na taong gulang ako no'n.
Nahirapan akong intindihin, "Ba't kailangan kong pumili?"
Pagkatapos ng pag-uusap na 'yon, di na namin sila nakita ni Philip.
Nawalan ng anak ang tatay ko, tapos nawalan siya ng apo.
Mahirap 'yong di mo makita 'yong taong alam mong buhay pa.
At di 'yon desisyon ni Philip.
Pinili 'yon ng nanay niya para sa kaniya.
Ilang buwan matapos pinatay si Howard,
itinigil ni Ros 'yong komunikasyon namin ni Philip.
Higit pa 'to sa trahedya.
Sira na ang buong pamilya.
Tingin ko 'yong sakit ng pagkawala ng kontak sa apo,
na kamukhang-kamukha ni Howard,
talagang napakasakit no'n.
Di ko maisip 'yong stress sa pamilya niya.
Ako…
si Howard, ako, at si Philip, nag-aalmusal kami
once a week bago pumasok.
Pumupunta kami sa mga laro ng Ranger at Yankee.
Lagi kong iniisip 'yon.
Walang nakakaalam ng pakiramdam na di ko makita 'yong apo ko.
Dahil anak 'to ng panganay ko.
At anak ng nag-iisa kong anak na lalaki.
Kumbinsido akong sangkot sina Evan at Roslyn,
pero kailangan pa namin ng ebidensiya.
Kaya naghanap kami makalipas ang isang taon.
Sa anibersaryo ng pagpatay, naglagay kami ng mga poster
sa lugar ng pagpatay at sa coffee shop sa 56th Street.
Kadalasan, bumabalik 'yong mamamatay-tao para sariwain 'yong pangyayari
o magbigay-galang,
o pagpupugay sa ginawa nila makalipas ang isang taon.
At sinisira 'yong mga poster.
Nakita namin 'to bilang oportunidad.
Naglagay kami ulit ng mga poster,
at binantayan 'yong lokasyon.
At sino'ng sumisira?
May surveillance van sila, at nalaman nilang
'yong kapatid na babae ni Ros at si Evan ang nagtatanggal ng mga poster.
Tingin ko walang may gustong makakita ng mga poster,
at ikaw 'yong hinahanap nila, at ikaw 'yong pumatay.
Katwiran nila, nakakasira sa negosyo,
na ikinagulat namin.
Araw-araw akong tumatawag sa pulis.
Minsan dalawang beses sa isang araw o higit pa.
Isang beses, sabi ni Roger Parrino, "Frank, makinig ka."
"Ipapaalam ko sa 'yo pag nagkaproblema."
Ayaw mag-prosecute ng district attorney.
Wala siyang sapat na ebidensiya. Circumstantial 'to.
Tatlong taon matapos ang pagpatay kay Howard Pilmar,
patuloy pa rin ang imbestigasyon,
at tingin ko, pakiramdam ng mga pulis na wala silang napapala.
Pero kahit na si Ros ang suspek sa pagpatay,
naglustay siya ng pera,
kaya inaresto siya dahil doon.
Siguro umaasa silang ma-pressure siya
para isuko si Evan o umamin siya, pero di niya ginawa 'yon.
Magaling 'yong mga abogado niya. Naipagpaliban 'yong paghatol sa kaniya.
Noong hahatulan na siya, nabayaran na niya lahat.
Kaya nakakuha siya ng probation.
Nagbayad siya, may pera siya, dahil sa insurance,
at lahat ng nakuha niya sa pagpatay.
Tatlong taon matapos patayin si Howard,
umunlad na 'yong teknolohiya at DNA.
May patak ng dugo sa pagitan ng lababo at kung saan natagpuan 'yong katawan.
Kay Evan 'yong patak ng dugong 'yon.
Magandang impormasyon 'yon.
Sa kasamaang palad, may issue do'n,
dahil puwedeng naroon na 'yon ilang araw bago 'yong pagpatay, tama?
May access siya sa lugar na 'yon.
Ito ang dahilan bakit mahirap 'yong mga kaso domestic violence.
Kasi kadalasan,
may access 'yong pumatay sa biktima at sa lugar bago pa 'yong homicide.
Nakaturo lahat ng ebidensiya kina Roslyn at sa kapatid niyang si Evan.
Walang ibang lumabas na nagturo sa amin sa ibang direksyon.
Wala.
Maniniwala 'yong mga nanonood na simpleng kaso lang 'to
base sa naririnig nila,
pero di ito simple pagdating sa mga batas, at nararapat lang 'yon.
Kailangan mong patunayan 'to nang walang duda.
Pag may inaresto ka, dapat handa kang pumunta sa korte,
sa paglilitis, humarap sa grand jury.
Malinaw na kailangan pa ng ebidensiya.
Isang araw, pumunta sa 'kin si Parrino.
Sabi niya, "Frank, mukhang ito na 'yong sinasabi kong problema."
Naglalagay ako ng obitwaryo sa New York Times
kada taon sa anibersaryo ng pagpatay kay Howard.
Baka may magsabi sa 'kin ng nalalaman nila sa kaso.
Kahit na di na si Parrino 'yong in charge sa kaso,
tumatawag pa rin ako sa Midtown South araw-araw.
Di ako bumibitaw.
Pakiramdam ng tatay ko, balang araw, malulutas ito.
Ito 'yong dahilan ng pagbangon niya araw-araw.
"Malulutas 'yong kaso balang araw."
"Magdasal tayo. Malulutas 'yong kaso."
'Yong pag-intindi lang na patay na si Howard…
at malaya 'yong mga mamamatay-tao.
Sobrang sakit.
Sa loob ng maraming taon, magdi-dinner kami ng mga kaibigan,
at gusto lang nilang malaman kung ano'ng bago.
Naghahanap sila ng impormasyon tungkol sa kaso.
Lagi kong sinasabi,
"Posible bang matakasan nila 'to?"
17 TAON MATAPOS ANG PAGPATAY KAY HOWARD PILMAR
Noong 2013, naglingkod ako sa Marine Corps bilang civilian advisor.
Pagkatapos ng 9/11, tingin ko, 'yong survivor guilt noong September 11
ang nag-udyok sa akin na pumunta sa Middle East
ng pitong taon at limang deployment.
Sa huling deployment ko, nakatanggap ako ng tawag na nagsasabing
bubuksan nila 'yong kaso ni Howard Pilmar.
Kaunti lang ang mga kasong iniisip ko pa rin
dahil di pa nalulutas, pero ito 'yong pinaka nangunguna.
Sa tingin ko, bawat detective ay may kaso
na di nila nalutas, sa kung ano pa mang dahilan,
tapos 'yon ang nagiging Moby-Dick ng career nila.
Kaya lagi mong 'tong iniisip.
Madalas, ayaw nilang makialam 'yong Cold Case.
Takot silang punahin 'yong kaso nila.
Wala akong pakialam do'n.
Noong 2013, tatlong taon na akong retired sa pagiging pulis,
at nagtatrabaho ako sa opisina ng District Attorney ng New York County
bilang Deputy Chief Investigator para sa Trial Division.
Isa sa pinakamatalinong detective si Rob Mooney.
Tinatawag siya para lang magbigay ng payo o direksyon.
Noong tinawagan ako sa Afghanistan,
naisip kong mabuti at buhay pa 'yong kaso ni Pilmar,
at may mga bagong titingin dito.
Naaalala kong ipinaliwanag kong nakaturo lahat ng ebidensiya
kay Roslyn Pilmar at sa kapatid niyang si Evan.
Sa cold case, di ka puwedeng mag-focus
sa orihinal na pinagtuunan dahil di tama 'yong kinalabasan no'n.
Kailangan mong tingnan lahat mula sa simula.
Kung naging sarado 'yong isip namin at may nakaligtaan kami,
alamin natin 'yong totoo.
Tingin ko mainam na may mga bagong matang titingin dito.
Nasa mabuting kamay 'yong kaso.
Isang araw, tinawagan ako ni Liz,
at sinabing siya ang naka-assign sa kaso.
Noong una kong makilala si Liz Lederer,
nasa opisina niya kami na puno ng mga karton,
at lahat may nakasulat na "Pilmar."
Alam kong nagsisikap siya sa kaso.
Ang dami mong kailangang gawin bago mo ito malutas.
Kailangan mong basahin bawat papel. Kailangan mong panoorin bawat video.
Kailangan mong kausapin bawat taong mahahanap mo.
Hinalungkat lahat ng kahon.
May isang piraso ng papel na may pangalang Arnold Brewer.
Hinanap namin siya.
Malapit siyang kaibigan ni Howard.
Magkikita dapat si Howard Pilmar at si Arnold Brewer
para manood ng NCAA, pero di sumipot si Howard.
Sabi niya, "Sabi ni Howard, pupunta siya sa gym kasama 'yong bayaw niya,
pero pupunta siya dito pagkatapos."
Sinabi nina Evan Wald at Ros Pilmar sa pulis
na bumalik mula sa gym si Evan at Howard mga bandang 8:00 p.m.
Maiiwan sa opisina si Howard at magtatrabaho.
Lumalabas na magkikita dapat si Howard at Arnold Brewer no'ng gabing 'yon,
sa mismong sandaling 'yon.
Kaya di magtatrabaho si Howard.
Isinara ni Arnold Brewer 'yong oras ng pagpatay
sa pinakamaikling panahon.
Nalaman namin sa imbestigasyon, sa gabi ng pagpatay,
tinawagan ni Ros si Howard sa opisina at nag-iwan ng voicemail.
Hi, How. Mga quarter to ten na.
Iniisip namin ni Philip kung nagtatrabaho ka pa,
o kung pumunta ka sa sports bar, gaya ng sinabi mong gusto mo,
para manood ng NCAA.
Anyway, nakauwi ako mga 8:10, 8:15.
Tawagan mo ako. Sabihin mo kung anong oras ka uuwi.
Masyadong detalyado 'yong iniwan niyang mensahe para sa isang taong
kakatapos mo lang kausapin at inaasahan mong makikita sa loob ng kalahating oras.
Narinig ko 'yong voice message. Pag tiningnan mo lahat…
Hindi puwedeng isang bagay lang.
Pagsasama-samahin mo lahat ng ebidensiya,
at isang direksiyon lang ang tinuturo nito,
na pinatay nina Evan at Roslyn si Howard noong gabing 'yon.
Matapos tingnan lahat ng ebidensiya
at kausapin ang mga kaibigan ni Howard,
sigurado kami na sina Ros Pilmar at Evan Wald ang pumatay.
Narinig ni Ron Tucker na minumura ni Howard
'yong asawa niya. Galit na galit siya sa kaniya.
Mga 5:30 'yon.
Ibig kong sabihin, tinawag siya ng kung ano-ano.
Sa gabi ring 'yon, nag-iwan siya ng mensahe.
At tinapos niya 'to ng, "Mahal kita, Howie."
At kalkulado 'yong voice message na 'yon.
Alam niyang nag-iiwan siya ng ebidensiya.
Ipapakita nito na,
"Na-miss ko siya, akala ko buhay siya, tinawagan ko, at sinabing mahal kita."
Base sa timing na 'yon, patay na si Howard no'n.
Ginawa ni Ros 'yong buong kuwento.
Ginawa niya 'yong buong senaryo para mapatay si Howard.
Kung wala siya, di ito mangyayari.
Planado ni Ros na makukuha niya 'yong life insurance,
'yong mga negosyo, 'yong summer house, 'yong interes sa ski house.
Makukuha niya ang kustodiya ng anak nila.
Pero nang maging malinaw ito sa 'min,
mas naging malinaw na kailangang mapatunayan 'to sa korte.
May mga sugat si Evan, at may dugo ni Evan sa pinangyarihan,
at may 100 tao na alam na galit si Evan kay Howard.
Ang kailangan naming hanapin ay ebidensiyang mag-uugnay kay Ros dito
para makasuhan namin sila pareho.
Sabi ni Ms. Lederer,
"Alam kong madidiin natin si Evan, pero di ko maipapangako si Ros."
Pero tiwala ako sa kaniya.
Na-realize naming 'yong yaya na lang ang natira.
Sabi ko, "Kailangan nating mahanap 'yong yaya."
Nakatira kasama ng pamilya si Allyson Lewis.
Alam niya 'yong takbo ng mga bagay,
at masasagot niya 'yong mga bagay na di natin alam.
Bilang detective, kinausap namin 'yong yaya sa simula ng imbestigasyon
pero pakiramdam namin ayaw niyang makipagtulungan.
Sa tingin ko, noong panahong 'yon, napakabata pa niya, at…
marahil di pa niya naisip 'yong maaaring ibunga nito.
'Yong tanungin ng pulis ang isang 21 taong gulang, nakakatakot.
Sinasagot ko lang 'yong mga tanong nila sa abot ng makakaya ko.
Tungkol kay Howard 'yong mga tanong,
at di ko masyadong nakakasalamuha si Howard.
Tapos nagkatrabaho ako sa Japan at umalis ako ng bansa.
Di ko na nakausap si Ros.
Paglipas ng 20 taon, may tumawag sa 'kin. At nasabi ko lang, "Whoa, grabe."
At sabi niya, "Gusto kitang makausap tungkol sa pagpatay kay Howard Pilmar."
Sinabi ni Allyson Lewis na gusto niyang makipagkita sa opisina ng abogado niya.
Inisip ko kung ano sa tingin niya 'yong nagawa niyang mali
na gusto niyang may abogado do'n.
Pero nang dumating siya, magiliw siya.
Malaya siyang nagsalita.
At nakakamangha 'yon.
Binigyan niya kami ng sulyap sa mundong di namin malalaman.
Nang magkita kami, tinanong ako ni Liz, "Kumusta 'yong buhay kasama sila?"
"Ikuwento mo 'yong isang linggo ninyo."
"Ikuwento mo 'yong bahay nila."
Para sa mga Pilmar, at para kay Philip, lahat naka-schedule.
Napakahigpit.
Sa buong pagtatrabaho ko kay Ros, partikular siya sa oras.
Inilarawan niya lahat tungkol sa apartment, sa pamumuhay,
at kung paano pinatakbo ni Ros 'yong bahay.
At no'ng sinabi naming,
"May kakaiba ba noong linggong pinatay siya?"
Sabi niya, "Di naman sa may kakaibang nangyari."
"Marami lang nangyari sa unang pagkakataon."
Ilang linggo bago 'yong pagpatay kay Howard, sinabi ni Ros sa 'kin,
"Kailangan mong magtrabaho sa gabi nang ilang linggo."
At noong gabi ng pagpatay,
sinabi ni Ros na makikipagkita siya kina Evan at Howard
sa King no'ng gabing 'yon para sa isang finance meeting.
Dinala ko si Philip sa hockey practice.
Dalawang oras 'yong practice ni Philip, apat na gabi kada linggo.
At narinig ko sa loudspeaker 'yong pangalan ko. Pina-page niya ako.
Di pa nangyari 'yon. Unang beses 'yon.
Sabi niya, "Kumusta diyan?"
Sabi ko, "First scrimmage pa lang. Pinag-uusapan pa 'yong second scrimmage."
Sabi niya, "Ayos lang. Okay 'yan."
Sabi niya weird kahit 'yong tawag na 'yon kasi wala siyang masabi.
Wala pang 20 o 30 minuto,
narinig ko ulit 'yong pangalan ko sa loudspeaker
at pinapapunta ako sa front desk.
Tinawagan ko siya ulit.
At wala namang importanteng sinabi si Ros,
maliban sa, "Kung wala ako diyan pag tapos na siya sa scrimmage,
dalhin mo na 'yong kotse pabalik sa bahay."
"Di ko alam kung makakarating ako o hindi, kasi di pa kami tapos dito."
Sabi niya, "Di pa kami tapos dito,"
na, kaugnay ng talagang ginagawa nila,
nakakakilabot para sa 'kin.
'Yon ang talagang kakaiba sa kaniya.
Alam niya lagi kung anong oras siya uuwi.
Lagi niyang alam 'yong detalye ng gagawin ko
at kung ano'ng gagawin niya.
Halos gabi-gabi, buhay na buhay 'yong bahay.
Tumutunog 'yong mga phone. Nasa phone siya.
Bumibisita 'yong mga kapitbahay. Bukas lahat ng ilaw.
Bukas 'yong mga TV.
Maingay, at kapana-panabik na bahay, pero di no'ng gabing 'yon.
Bukas 'yong ilaw sa ibabaw ng kalan.
'Yon lang ang ilaw sa bahay.
Binuksan ko 'yong pinto, at sumilip siya sa may harang.
Naka-bathrobe siya, basa ang buhok.
Ngayon ko lang siya nakitang gano'n.
At sabi niya, "Kumusta?"
"Sigurado akong pagod ka. Oras na para matulog. Thank you, Allyson."
At lahat ng galaw niya parang, "Tapos na tayo."
"Di ka papasok."
Sabi niya, "Iwan mo na 'yong bag diyan."
Ni hindi ko naipasok 'yong bag sa pinto, tapos sabi niya, "Good night."
Pag natapos ang araw ko, di niya ginagawa yon.
Gusto niyang pag-usapan, lagi,
bawat detalye ng nangyari kay Philip sa maghapon.
Gusto niyang malaman lahat.
Kaya ibang-iba 'yon.
Si Siobhan Berry at ako… Si Siobhan ang imbestigador.
Nakatingin lang kami kay Allyson at inisip ko,
"Ito ang babago sa lahat." Alam kong gano'n din ang iniisip niya.
Nagsusulat sila,
at nasa magkabilang dulo sila ng mesa at nagtitinginan
na parang mahalagang impormasyon 'to.
Pinuno ni Allyson ang napakaraming blangko at nilinaw ang mga bagay na may kalabuan.
Lumabas kami at parang,
"Wow. Ang galing no'n."
'Yong bagong impormasyon mula kay Allyson Lewis na naglalarawan
ng di tipikal na pag-uugali ni Ros
ilang araw bago at pagkatapos,
malaking palatandaan 'yong paglihis na 'to mula sa nakasanayan.
Nahahalata ang mga tao pag gumawa sila ng bagay na di nila ginagawa noon
at kailangang ipaliwanag 'yon.
Binigyan tayo ni Allyson Lewis ng impormasyon
na lalong nag-uugnay kay Ros dito
at ipinakita kung gaano kalaki 'yong ginawa niya para i-set up 'to.
At makakahanap kami ng mga bagay na magpapatunay sa sinabi niya.
Nalampasan namin 'yong harang dahil dito.
Bubuuin mo 'yong circumstantial case mo gamit ang maliliit na bato.
At patuloy kang maghahanap ng maliliit na bato
hanggang makagawa ka ng malaking tumpok ng mga bato
na marami ka nang ebidensiya.
Circumstantial man, pero malakas na ebidensiya.
Sa bagong impormasyon mula sa kaibigan ni Howard Pilmar na si Arnold Brewer
at 'yong sinabi ng yaya sa mga detective,
sapat na 'yon para mag-aresto.
Nangyari ang pag-aresto noong 2017.
Inaresto si Ros sa apartment niya, alas-sais ng umaga.
Kasama niya 'yong boyfriend niya no'n.
Sabay na inaresto no'n si Evan Wald.
Natuwa ako!
Di ako makapaniwala, na pareho silang inaresto.
Napakahabang panahon, kahit papa'no.
Pero dumating 'to.
Dumating na.
Higit 20 taon ko 'tong hinintay.
Pumunta kami sa paglilitis araw-araw.
Unang araw ng paglilitis, papasok ako sa men's room,
at palabas si Philip sa men's room.
Huli ko siyang nakita no'ng almusal, pagkatapos patayin si Howard.
Noong nakita ko siya, kamukhang-kamukha niya si Howard.
At sabi ko, "Howard."
Ganoon sila magkamukha.
Di niya ako sinagot. Wala.
Isa itong circumstantial case, at mahalaga ang bawat detalye nito.
Kabisadong kabisado ko ang kasong 'to.
Anuman ang depensa nila, handa kami.
'Yong pagtestigo laban sa dalawang 'yon, ibang klase.
Di kapani-paniwala 'yong pakiramdam. Masaya ako.
Nakita ko si Frank sa audience.
Nakikita kong tumatango si Frank noong tumestigo ako.
Nakakatuwa.
Pero walang halaga 'yon kung di sila mahatulang guilty.
Walang halaga.
Napakaraming trabaho ang kinailangan dito.
Dalawang buwan 'yong paglilitis.
Nilinis ko, at nasugatan 'yong kamay ko.
Di ko alam
na brutal ang pagpatay kay Howard.
Alam kong sinaksak siya, pero di ko alam 'yong tindi
ng mismong pagpatay hanggang marinig ko 'to sa korte.
Tingin ko hinawakan ni Evan si Howard sa likod at nilaslas 'yong lalamunan niya.
Dahil di siya makakasigaw.
At para sa akin, 'yon ang una mong aalalahanin
pag may tinambangan ka nang gano'n.
Sa tingin ko, 'yon ang unang sugat tapos pinagsasaksak na siya.
Kinatay siya. Di lang nila siya pinatay.
Pinatay siya na parang baboy sa kulungan.
At nasa pinangyarihan ng krimen si Ros. Pinatunayan nila 'yon.
Hinangaan ko talaga si Ros.
Inakala kong siya 'yong iniisip kong kilala ko.
Kaya nang ma-realize ko
na napakarami ng di ko nakita, biglang nag-iba 'yong tingin ko sa kaniya.
Di bababa sa apat na araw na nag-usap 'yong jury.
Di maganda. Di ko maintindihan.
Tumayo ang lahat!
Inanunsyong guilty sina Ros at Evan no'ng araw na 'yon.
Nagkasala ng second degree murder.
Umaalingawngaw 'yong salitang "guilty" sa courtroom na 'yon.
Makapangyarihan 'yon.
Sigaw nang sigaw 'yong nanay ko, "Guilty!"
Ibang klaseng kasiyahan 'yon.
Higit pa sa kasiyahan 'tong emosyon
na nakamit namin ang hustisya para kay Howard matapos ang ilang taon.
Alam kong di magkakaroon ng paglilitis, lalo na ang paghatol,
kung di dahil kay Elizabeth Lederer.
Binalikan ko si Frank,
na naging matiyaga nitong mga nakaraang taon.
At sabi lang niya…
"Guilty! Pareho silang guilty!"
Nilabas niya 'yong cell phone niya, at tinawagan lahat ng kakilala niya.
"Guilty!" Tapos tatawag sa susunod.
Kasi… Ang tagal niyang hinintay 'to.
Tumayo si Frank para magsalita sa pagsentensiya.
Di ako makatulog kasi lagi kong iniisip
'yong matinding takot na pumasok sa isip ni Howard
sa mga huling sandali
nang pinatay at kinatay siya ng dalawang 'yon.
Noong araw na 'yon noong Marso, tatlong bagay ang nawala sa akin.
Dalawang hindi ko na mababawi, 'yong anak ko at 'yong negosyo ko.
Pero nawala rin sa 'kin si Philip.
At alam kong ayaw akong tingnan ni Philip.
Ikinalulungkot ko,
pero gusto ko lang na malaman niya
na mahal ka namin at gusto naming bumalik ka.
Please.
Kahit gusto ni Frank na managot 'yong mga taong responsable,
gusto rin niyang magkaroon ng relasyon kay Philip.
Nalaman kong nag-aral si Philip sa London School of Economics.
Wala akong alam tungkol dito.
Wala akong natanggap na magandang balita
tungkol sa paglaki ng batang 'to.
'Yong apo ko.
Nag-iisang anak ng anak kong lalaki.
Gusto kong bumalik siya.
Mahal namin siya at iyon lang.
Hanggang ngayon.
Humiling si Philip sa judge
ng kaluwagan para sa nanay niya
na pumatay sa kaniyang tatay.
Paanong…
Humihingi ka ng kaluwagan?
Ewan ko.
Narinig ko lang magsalita si Philip
sa pagsentensiya.
At binabanggit niya 'yong nanay niya.
Kung gaano siya kabuti, sa pagpapalaki sa kaniya.
Tingin ko 'yong ginawa lang niya
ay punuin 'yong isip niya ng galit sa pamilya namin.
At sigurado akong sinisisi niya ako.
Ako ang sinisisi ng buong pamilya niya.
Dahil alam nilang ako ang masigasig na magkaroon ng paglilitis.
Di ko sila pakakawalan.
Gusto niyang ipagtanggol siya sa pagpatay sa tatay niya…
e di, sige.
Mahirap 'to para sa kaniya.
Siya ang pangalawang biktima ng lahat ng 'to.
Pagkatapos ni Howard.
Kumbinsido kang iniligtas ka ng nanay mo,
at gusto ng lolo mong ipahamak 'yong nanay mo
kahit walang ginawa 'yong nanay mo.
Tapos ilalabas lahat ng 'to sa korte ng batas.
At di ganito ang sinabi sa 'yong paniwalaan mo sa nakalipas na mga taon.
Napakahirap no'n.
Para sa krimeng ito, para sa pagpatay na ito,
hinahatulan ko ang bawat isa sa inyo ng 25 taon
hanggang habambuhay na pagkakakulong.
Makukulong si Ros at Evan nang 25 taon hanggang habambuhay.
Sa edad nila, parang habambuhay na sentensiya 'yon.
Nakuha nina Evan at Ros ang nararapat sa kanila.
Nabuhay sila nang malaya nang 23 taon.
At ngayon, dapat makulong sila nang di bababa sa 23 taon.
Ibinigay ng judge 'yong hatol. Biglang tumayo si Philip.
Parang, galit na galit na naglakad palabas.
Inimbitahan ako sa pagsentensiya.
Na-late ako, tapos biglang bumukas 'yong pinto,
at 'yong imahe sa harap ko ay si Howard Pilmar,
at nagulat talaga ako.
Kahit di ko nakilala si Howard, marami akong nakitang litrato
sa imbestigasyon para malaman 'yong itsura niya.
At ang taong 'yon ay si Philip.
Malaking bagay ang pagsasara ng isang cold case
para sa mga nagtrabaho dito.
Nakakatuwa.
Pero para sa mga pamilya, di maaalis ng guilty verdict 'yong sakit.
Naiisip ko lang si Howard,
'yong takot na pumasok sa isip ni Howard
sa ilang segundong 'yon na sinasaksak siya at pinapatay.
'Yon 'yong di mo malilimutan.
Bago ako matulog gabi-gabi, kinakausap ko siya.
Sabi ko, "Paano nangyari 'to sa 'yo?"
"Ba't di mo sinabi sa 'kin
na may problema ka sa babaeng 'to?"
Pero wala akong makuhang sagot.
SUSUNOD
Ilang taon matapos patayin si Howard Pilmar,
nagkaroon kami ng kaso na pitong pamilya ang sangkot.
Napakatindi nito.
Nakakadurog ng puso ang kasong 'to.
Lahat ng biktima ay mga inosenteng batang babae.
Nagulat lahat sa laki ng mga krimen niya.
Nagtatago siya mula noong Valentine's Day
na may isang pagpatay at dalawang panggagahasa, at baka di lang 'yon.
Mga "serial killer." Laging sinasabi 'yon.
Isa siya sa kanila.
Tagapagsalin ng Subtitle: Ivy Grace Quinto asa, at baka di lang 'yon.