Ang Los Angeles County Sheriff's Department
ang pinakamalaking sheriff's department sa buong bansa,
na nagsisilbi sa county na may pinakamaraming tao.
Iniimbestigahan nila 'yong pinakabrutal at pinakamahirap na pagpatay.
Ito ang mga kuwento nila.
March 4, 1980, patapos na 'yong graveyard shift ko sa pagpapatrolya.
Pauwi na kami ng partner ko,
at nakatanggap kami ng tawag para sa posibleng bangkay sa RAT Beach.
Beach ito na mararating sa pamamagitan ng Malaga Cove.
Pag may tawag tungkol sa posibleng bangkay sa beach,
maiisip mo agad, "May lasing."
"May taong nadapa at nahulog, pwedeng may nasugatan."
Di ako handa sa nakita namin.
Homicide case 'to na di nalutas, di malaman kung sino'ng gumawa,
isang misteryo na walang witness.
Makalipas ang 33 taon, binigay sa 'kin 'yong kaso.
Iisipin mo kung ano'ng ginagawa ng taong gumawa nito
sa nakalipas na 33 taon.
Di mo alam kung ano pa 'yong nalusutan nila.
'Yong LA County Sheriff's Department ang pinakamahusay sa lahat.
Nilitis sa Los Angeles 'yong ilang high-profile case.
Kailangan buong-buo 'yong dedikasyon mo.
Murder 'to. Wala nang mas malalang krimen pa dito.
Pinakamahalaga 'yong passion at 'yong sense of duty.
Nagmumula ang hustisya sa paghanap ng katotohanan.
Noong 2013, pumunta ako sa team lieutenant ko.
Sabi ko, "Bigyan n'yo ako ng kaso."
May kaso siya mula 1980 na nasa mesa niya.
Na-hook na ako sa pagbabasa pa lang ng mga report sa kasong 'to.
Tuwing may biktimang babae, naiisip ko 'yong mga anak ko.
Sinimulan kong basahin 'yong reports,
iniisip ko, "Kung saan-saan ako mapupunta nito."
Kasi kailangan kong mahanap 'yong mga taong nasa original report.
At nahanap ko si David Byington, 'yong first responder.
Nag-usap kami sa telepono. Tandang-tanda pa niya 'yong kaso.
Natatandaan niya 'yong kaso kasi,
noong 1980, baguhan siya sa departamento.
Noong 1980, pulis ako sa City of Palos Verdes Estates.
Maliit na bayan sa timog ng Los Angeles 'yong Palos Verdes Estates.
May magagandang cliff, mansyon, mga mayayaman ang nakatira doon,
at nasa ilang milyon 'yong halaga ng karamihan sa mga bahay do'n,
kahit noong '70s.
Bibihira 'yong mga pagpatay
sa Palos Verdes Estates.
Noong panahong 'yon, 21 taon ako.
Isa o dalawang buwan pa lang akong mag-isa sa pagpapatrol.
No'ng rumesponde ako sa scene at na-realize na
may potential homicide kami,
nanginig talaga ako.
May babaeng natagpuang patay sa beach sa Palos Verdes Estates sa Malaga Cove,
at mukhang ginahasa siya,
at pinalo siya sa ulo.
Nakita ng isang surfer 'yong bag niya na may identification sa loob.
Nalaman namin agad na siya si Teresa Broudreaux mula Wilmington,
mga 19 na kilometro lang ang layo, at 20 taong gulang lang siya.
Tiningnan namin kung buhay pa siya, at naaalala kong sinubukan ko.
Mainit 'yong katawan,
pero di ko masabi kung may nararamdaman akong pulso
o nararamdaman ko 'yong sarili kong pulso.
Tingin ko dahil sa nerbiyos 'yon.
Hubo't hubad 'yong babae
maliban sa isang pares ng knee-high socks.
Parang nakaposisyon siya na nakaharap 'yong paa sa dagat.
Maraming dugo sa mukha niya.
Babad sa dugo 'yong buhok niya.
Mahirap makita 'yong mukha niya nang di hinahawi 'yong buhok.
May sugat siya sa noo
at mga pasa at sariwang sugat sa tiyan.
Sa huli, crime scene 'yong beach.
Mabilis na 'yong pagtaas ng tubig
kaya kinailangan namin siyang buhatin at ilayo.
Habang ginagawa namin 'to, hinahawakan ng partner ko 'yong ulo niya.
Habang paakyat kami sa beach, sabi ng partner ko,
"Hala, lumusot 'yong kamay ko sa ulo niya."
May malaking sugat siya sa likod ng ulo.
Alam naming di ito aksidente.
Si Ms. Broudreaux 'yong una kong homicide victim.
Ito 'yong sukdulang krimen, 'yong pagkuha ng buhay ng ibang tao.
Ayaw mong pumalpak do'n.
Maliit na ahensiya 'yong Police Department ng Palos Verdes Estates.
Dahil sa laki ng krimeng 'to
kailangan naming makipag-ugnayan sa isang ahensiya
na kayang humawak ng murder investigation,
at kilalang pinakamahusay dito 'yong Los Angeles Sheriff's Department.
No'ng dumating 'yong homicide unit ng Los Angeles sheriff,
tinatandaan ko lahat ng ginagawa nila.
Sasabihin ng kahit sinong prosecutor na di lang paghatol sa tao
'yong trabaho namin.
Trabaho din naming masigurong tama 'yong pagdadaanang proseso
para maimbestigahan nang tama 'yong isang kaso.
Kailangan mong gumamit ng…
mga surveillance camera, o mga witness, o scientific evidence.
At noong 1980, di gano'n karami
'yong mga bagay na 'yon kumpara ngayon.
Walang mahanap na damit ng biktima kahit saan sa pinangyarihan.
Nakakita kami ng bote ng alak at ilang baso,
'yong isang baso may laman pang alak,
malapit kung saan tinapon 'yong bag.
Dahil do'n, iisipin mo'ng noong oras na 'yon
may ibang tao doon
na nakikipag-inuman sa biktima bago 'yong pagpatay.
Nakita rin naming may bakas ng gulong.
Naniniwala sila na bakas 'to ng gulong ng sasakyan ng suspek.
Pero medyo nakakalbo na 'yong gulong.
Di sapat 'yong lalim ng bakas.
Di nila 'to mahulma.
Di na nagsayang ng panahon 'yong mga homicide detective
ng LA County Sheriff, kinontak 'yong pamilya,
mga pinakamalapit sa biktima,
at naghanap ng anumang pwedeng magturo sa isang posibleng suspek,
at pwede mong sundan 'yong mga lead na 'yon.
At nalaman nilang kasal siya sa ginoong nagngangalang Ronnie Fematt.
Noong nakilala ko si Teresa, mga 18, 19 siya. Mga 20 ako noon.
Nasa east side ng Wilmington kami ng kaibigan ko, tumatambay lang.
At sinama ng isa sa mga girls si Teresa.
Nang makita ko siya, sabi ko lang, "Wow."
Napaka-independent niya, malakas ang loob.
Ewan ko ano'ng nakita niya sa 'kin.
Nagsimula kaming mag-droga ng mga kaibigan ko, patikim-tikim lang.
Pero no'ng naging kami ni Terri, binigyan niya 'ko ng ultimatum.
Sabi, "Uy, tumigil ka na."
Tinigil ko agad.
Dalawa't kalahating taon na kami, tapos naisip ko,
"Ito ang babaeng gusto kong pakasalan."
Gusto ko siya. Gusto kong magkapamilya at lumagay sa tahimik.
Kaya ginawa ko. Pinakasalan ko siya.
Tapos nabuntis siya agad.
Sabi nila, "Babae 'yong anak n'yo."
Kaya tuwang-tuwa ako.
Nakakagalit 'yong paraan ng pagpatay kay Teresa.
Marahas na kamatayan 'to kung saan hinampas 'yong ulo niya
at malamang ginahasa.
Tapos malalaman mong ilang buwan siyang buntis,
may isa pang buhay na nasira at pinatay,
sobrang nakakalungkot 'yon.
Bukod pa sa trahedyang 'yon, nanay na siya.
May apat na taong gulang siyang anak na si Linda.
March 4, 1980 ang isa sa pinakamasamang araw ng buhay ko.
Sabi ng lola ko, nalunod 'yong nanay ko sa beach.
At pupunta na siya sa langit kasama ng mga anghel.
At di na siya babalik.
Nahirapan sila sa 'kin.
Ayokong makasama 'yong tita ko.
Ayokong makasama 'yong lola ko. Ayokong makasama 'yong papa ko.
Gusto ko lang 'yong mama ko.
At di ko maintindihan ba't di na siya babalik.
Pakiramdam ko wala na 'yong nag-iisang nagmahal at nagprotekta sa 'kin.
At ngayon, wala nang nagmamahal sa 'kin.
No'ng una kong nakilala si Linda, malamang dalawang taon lang siya.
Di pa siya gaanong marunong magsalita. Di siya masyadong nagsasalita.
Napaka-cute, alam mo 'yon? Sobra.
Di ko man siya anak, balewala 'yon sa 'kin.
Naglalaro kami no'n ng "cafe." Kukunin niya 'yong order ko,
tapos pupunta sa kusina, kunwari ipagluluto ako.
Mabait siyang bata.
Gusto ko 'yon no'n.
Kasama ko sa paggawa ng menu si Ronnie. Tapos dinadala ko sa mama ko.
Sasabihin niya, "Ilan gusto mo, ma'am?"
Sasagot ako, "Two, please."
Tapos gagawin niya 'yong grilled cheese ko nang may candlelight.
Ewan ko ba't may candlelight, pero oo.
Pinakasalan ni Ronnie si Terri, mahal daw niya,
at pinalaking parang tunay niyang anak 'yong anak ni Terri.
Pero di 'yon dahilan para di siya maging suspek.
Pwedeng nagalit siya, bad mood siya no'n, no'ng linggong 'yon. Malay natin?
Si Ronnie ang isa sa mga unang kinausap ng mga homicide detective ng sheriff.
Tinanong ako ng mga sheriff, at sinagot ko lahat.
Noong March 3, may pasok ako sa Harbor College.
Walang espesyal sa kurso ko.
Gumagawa ako ng art, kasi magaling ako do'n.
Umuwi ako. Sabi ko sa asawa ko,
"Halika. Punta tayo sa bahay ng kaibigan kong si George."
Tumatambay kami sa garahe, umiinom at naninigarilyo.
Pumunta kami.♠
○Di siya sumali.
Buntis siya.
Ayaw niyang tumayo buong gabi sa garahe.
Kaya naiintindihan kong gusto niyang umuwi.
Umuwi kami.
Sabi ko, "Babalik ako." Sabi niya, "Wag ka nang bumalik do'n."
"Wag na." Sabi ko, "Babalik ako."
"Hindi, wag ka nang umalis." Sabi ko, "Terri, babalik ako."
Tapos lumabas ako.
Naglakad ako papunta sa bahay ng kaibigan ko.
Narinig kong sumara 'yong pinto at lumingon ako. Papunta siya sa eskinita.
May gate kami sa eskinita na papunta sa kabilang kalye.
Do'n nakatira 'yong kapatid niya, sa dulo ng block.
Sabi ko, "Galit siya."
"Pupunta siya sa kapatid niya, magrereklamo, at isusumbong ako."
"Okay lang siya do'n.
Pero…
di ko na siya nakita.
Ilang beses ba nawawala 'yong asawa at sasabihin ng lalaki,
"Umalis siya. Di ko alam ano'ng nangyari sa kanya."
Siyam sa sampu, kalokohan 'yon. 'Yong lalaki ang dahilan.
Pinahubad nila 'yong damit ko.
Naghanap sila ng mga kalmot o sugat, pero wala ako no'n.
Tanong sila nang tanong, "Di mo ginawa?" "Di ko ginawa."
No'ng kinausap nila si Ronnie, alala siya, kinakabahan.
Pag natagpuang pinatay 'yong asawa mo…
pwedeng sobrang lungkot mo, gulat, at iba pa,
o kaya takot kang malaman nila na ikaw ang gumawa.
Pag-alis ko sa sheriff, bumalik ako sa bahay,
at may mga pulis sa paligid ng block.
Tinitingnan nila 'yong bahay ko.
Agad siyang nag-alala na siya 'yong suspek,
at suspek nga siya.
Tinawagan ko 'yong tito kong si Henry Salcido, isang criminal lawyer.
Sabi lang ng tito ko, "Wag mo silang kausapin, iwasan mo sila."
Kaya 'yon ang ginawa ko.
Wala 'yong tatay ko, kaya no'ng kinasal 'yong mama ko kay Ronnie
at nalaman kong magkakaro'n ako ng kapatid,
naisip ko agad na magiging buo at kumpleto na 'yong pamilya namin
kasama si Ronnie, 'yong bagong baby, 'yong mama ko, at ako.
Kaya sobrang excited ako.
Sobra.
Pero no'ng nangyari 'yon sa mama ko,
di ako nag-stay kay Ronnie.
Dumating 'yong pamilya ng papa ko at kinuha ako agad.
Na-miss ko talaga siya no'ng kinuha siya. Sobrang nalungkot ako.
Sa pagsasagawa ng autopsy, mahalaga 'yong paggamit ng rape kit.
Pero malayo sa rape kit ngayon 'yong rape kit noong 1980.
May mga ginupit na kuko niya,
kasi mukhang may dumi sa ilalim ng mga kuko niya,
at pwede nilang ikumpara 'yon sa blood type.
May mga swab din na kinuha,
na di para sa DNA, pero pwedeng i-test kung may sperm.
Dinala siya sa punerarya.
Bumalik ako at hiniling na makita siya, kasi kailangan ko na silang ayusin.
May hinila sila. Kalahati lang ng katawan niya 'yong may kumot,
at biglang… Nanghina 'yong tuhod ko.
Di ako makapaniwala sa nakita ko.
'Yong itsura niya, blangko.
Sobrang dilim, parang wala siyang mukha.
Agad kong sinabi sa mga tao, "Gusto ko nakasara 'yong kabaong."
"At gusto ko nakabalot sa lampin 'yong bata at yakapin niya,
para magkasama sila magpakailanman."
Maraming kaibigan at pamilya 'yong kinausap ng mga imbestigador,
at 'yon lang talaga ang magagawa nila.
Nalaman nilang 'yong huling nakakita kay Teresa ay 'yong kapatid niya.
Pumunta siya sa bahay ng kapatid niya.
Gusto ng kapatid niya na mag-stay siya do'n, pero ayaw niya.
Gabing umalis si Teresa sa bahay ng kapatid niya
at nagsimulang maglakad sa kalye.
May pinsan siya na nakaalala na no'ng araw bago siya matagpuang patay,
gusto niyang pumunta sa beach.
Walang kotse sina Teresa at Ronnie.
Di malayong
makisakay siya para makapunta sa beach.
Pag-asa na lang talaga nila kung may sinumang nakakita ng kahit ano,
at nangyari 'to sa gabi, at natagpuan siya nang madaling araw,
kaya walang witness na lumabas.
Walang masyadong investigative tools
na magagamit para malaman kung sino 'yong pumatay sa kanya.
Tinitingnan nila si Ronnie, 'yong asawa ni Teresa Broudreaux,
bilang posibleng suspek.
Matapos ang masusing imbestigasyon, nalaman nilang may alibi si Ronnie.
Nasa garahe ng kaibigan niya si Ronnie kasama 'yong ilang witness
no'ng gabing pinatay 'yong asawa niya.
At dahil do'n, absuwelto siya sa pagpatay sa asawa niya.
At kahit inalis na ng mga pulis si Ronnie,
di mo maaalis sa isip ng pamilya at mga mahal sa buhay
na nag-isip at naniwala na siya ang responsable
para sa pagkamatay anak nila, ng nanay nila, ng kapatid nila.
No'ng mga eight o nine years old ako,
naghahalungkat kami ng pinsan ko sa mga kahon ng nanay niya, mga drawer,
at nakita namin 'yong autopsy ng nanay ko.
Sabi ko, "Ha?" Sabi nila nalunod siya!"
Nando'n pa rin ako sa puntong 'yong alam ko, nalunod siya.
Sabi ko, "Nangyari 'to sa kanya?"
Sinasabi ng pamilya niya na si Ronnie 'yong pumatay sa nanay ko.
Naniwala ako agad dahil madalas silang mag-away,
at nakita ko lahat 'yon.
Nandoon ako, nanonood araw-araw.
Nagpasya 'yong mga sheriff na di ako suspek.
Pero wala silang ibang suspek, kaya akala ng lahat ako ang gumawa.
Di ko masabi kung ilang beses akong binaril
kasi akala nila ako ang gumawa.
Pamilya man o kaibigan niya, di ko alam.
Walang bumaril sa akin noon bago siya mamatay.
Sobrang na-trauma ako, ayoko nang mabuhay.
Pag nawala 'yong asawa mo sa gitna ng pagtatalo,
at wala tayong ebidensiya
na magtuturo sa iba na gumawa nito,
at may alibi ka ng mga taong malapit sa 'yo,
pwedeng totoong alibi 'yon o hindi,
pero wala kang ibang suspek.
Wala kaming eyewitness.
Wala talaga kaming magagamit na ebidensiya no'n.
Wala na silang ibang magagawa.
Sa huli, di nalutas 'yong pagpatay kay Teresa Broudreaux.
Itinabi 'to nang ilang dekada bilang cold case.
Noong maliit pa ako, iniiyakan ko 'yong nanay ko.
Nagtanong ako sa paglipas ng mga taon.
Ang dami kong tanong na walang gustong sumagot.
Walang may gustong pag-usapan siya.
Walang may gustong pag-usapan 'yong nangyari.
Wala silang sinabi sa 'kin.
Sasabihin nila, "Tumahimik ka. Di na siya babalik."
Medyo sanay na 'ko na walang magulang.
Di napunan 'yong kawalan mula sa nanay ko.
Tingin ko di na 'to mapupunan.
Ilang taon na tinuturo ako ng mga tao,
iniiwasan ako, o pinag-uusapan pag nakatalikod ako.
Hinayaan ko lang.
Di ko inisip 'yong anak ko. Di ko inisip si Teri.
Magtatrabaho ako para magpakabangag,
para di ko maramdaman 'yong pressure
mula sa mga taong sinasabing, "Siya 'yon. Pinatay niya 'yong asawa niya."
Habang tumatanda ako, lagi ko siyang nakikitang naglalakad.
Ayokong kausapin si Ronnie. Di ko alam kung ano'ng dapat maramdaman.
Sabi ko, "Talaga bang…"
"Siya talaga kaya 'yong…"
Nagsimula akong magtanong sa mga tao, kasi sila 'yong nagsasabi sa 'kin.
Nakita ko silang nag-aaway, pero kaya ba niya talaga siyang patayin?
No'ng makuha ko 'yong kaso, 'yong cultural background,
may koneksiyon do'n.
Noong '80s, 'yong kultura sa Wilmington ay halos pareho
sa kultura sa East LA, kung saan ako lumaki.
Hispanic ang karamihan,
lowrider na kultura, mga gang, krimen.
Minsan natatakot 'yong parents ko…
Takot silang tumawag ng pulis.
No'ng 1980, 13 taong gulang ako. Grade eight ako.
Kung sinabi mo sa 'kin na masasali ako
sa homicide investigation na nangyari sa Palos Verdes Estates,
na napakalayo sa East LA, sasabihin ko sa 'yong baliw ka.
Di ko sinabi no'ng bata ako na, "Gusto kong maging pulis."
'Yon ang huling bagay na naisip ko.
Dumating 'yong passion noong nagsimula akong magtrabaho
at napansin ko 'yong pagbabagong magagawa mo.
Maingat at banayad 'yong diskarte ni Ralph.
Hinamon niya 'yong sarili niya at gumawa siya ng pangalan.
Ayaw ma-promote ni Ralph. Gusto niyang maging magaling na detective.
Lagi akong tinatanong ng mga tao, "Pa'no ba sa trabahong 'yan, sa homicide?"
Para kang nagja-juggle ng bola sa dagat.
Ayaw mong malunod, pero ayaw mong malaglag 'yong bola.
Pag tiningnan mo ang isang cold case,
napakaraming bagay na kailangan mong ma-overcome.
Nagbabago 'yong imbestigasyon matapos ang 10, 15, 20 taon.
Iba-ibang technique at iba-ibang proseso ng pag-iisip 'yong nagbabago.
Sa huli, kailangang gumamit ng konting makalumang paraan, di ba?
Kailangan mong maghanap ng mga tao, ng mga witness.
Pero napakalaking tulong ng teknolohiya sa 'tin ngayon
sa mga di nalutas na kasong 'to.
Sa kasong 'to, noong 1980, ilang taon 'yon bago 'yong DNA.
May iba-ibang paraan ng pag-iimbestiga na pwedeng subukan.
Pwede na tayong bumalik at kunin 'yong ebidensiya,
at makagawa ng mga DNA profile.
May ilang ebidensiya mula sa pinangyarihan ang tinago.
Alam naming sapat 'yon,
na may mga bagay na pwede naming i-test.
May magaling na criminalist 'yong sheriff's department.
Habang ginagawa ng criminalist 'yong ebidensiya
at inaalam kung may sapat na genetic material,
na-realize naming kokonti 'yong magagamit niya.
Di nakatulong 'yong mga kuko gaya ng inaasahan namin.
Di rin nakatulong 'yong ibang ebidensiya na nasa pinangyarihan.
Walang fingerprint o DNA sa bote ng alak.
Fingerprint lang ni Teresa 'yong nasa baso.
Taliwas sa nakikita mo sa CSI, sa mga TV show,
di kinakalat ng mga tao 'yong DNA nila kung saan-saan
sa crime scene na pinupuntahan nila.
Kaya nag-isip kami.
Nag-isip kami ng ibang paraan para matukoy 'yong pumatay sa kanya.
Doon namin ginamit 'yong ebidensiya ng coroner.
Nakakuha ng DNA mula sa biktima 'yong opisina ng coroner.
Kinuha ng criminalist 'yong nalagas na pubic hair
at hinugasan.
At 'yong pinaghugasan, nilagay niya 'to sa centrifuge
na umiikot at naglabas 'to ng pellet.
At mula sa pellet na 'yon, pwede niya 'tong tingnan sa microscope
at alamin kung may genetic material sa pellet,
at nakakita siya ng isang sperm head.
At 'yon ang ginamit niya para i-test para sa DNA.
Ang goal ay makagawa sila ng aktuwal na DNA profile.
Kasi minsan may bodily fluid ka,
pero di ibig sabihin na sapat 'yon para sa complete DNA profile.
Minsan may partial profile ka. Minsan wala kang makukuha.
Kung walang sapat na ebidensiya do'n, wala nang magagawa.
Nakuha ni Detective Ralph Hernandez 'yong kaso ko at tinawagan ako.
Magaan 'yong loob ko kasi naiintindihan niya 'ko.
Alam niya 'yong pamumuhay ko, 'yong pinagdaanan ko.
'Yong addiction, 'yong mga gang, lahat.
Pamilyar ka sa gano'n kung mula ka sa East LA.
Bilang pulis, mas pamilyar ka. Mas marami ka pang nakita kaysa sa 'kin.
Tinatrato niya 'ko gaya ng iba.
Di dahil Chicano ako. Kundi dahil tao ako.
Kaya kinausap ko siya, at pinaalam ko sa kanya na may impormasyon pa ako.
Kinuwento ni Ronnie kung paano
lumapit 'yong kakilala niyang babae mula sa neighborhood
isang gabi at sinabing, "Uy, nakakalungkot."
"Matagal ko 'tong tinago. Gusto kong malaman mo."
Noong late '90s, wala pa rin akong kontrol no'n,
at nasa isang bar ako.
Pumasok 'yong isang kaibigan ko na matagal ko nang di nakikita.
Lumapit siya sa 'kin.
"Ronnie, alam ko kung sino'ng pumatay sa asawa mo."
Patuloy na namumuhay 'yong mga tao,
at malinaw nilang natatandaan 'yong mga detalye
ng traumatic na nangyari sa kanila sa nakaraan.
Mari-realize nila, "Alam mo?"
"Di ko na 'to kaya. Kailangan ko nang sabihin sa iba."
Matagal na akong matino no'ng nakilala ko si Detective Ralph Hernandez,
Matagal na akong malungkot dahil dito.
Naisip kong oras na para makakuha ng sagot.
Girlfriend siya ng kaibigan ko.
Matagal siyang wala, akala ko napa'no na siya.
Di ko alam kasi di ko siya binabantayan.
Nag-usap kami, umiyak siya, sabi niya, "Alam ko sino'ng pumatay sa kanya."
Tapos sabi ko, "Ano'ng ibig mong sabihin?"
Sabi niya, "Dinukot ako ng dalawang lalaki at ginahasa ako."
Sinundo siya ng dalawang lalaki. Sabi nila, "Ilagay mo 'to sa dila mo."
Sabi niya namanhid siya agad pagkalagay niya no'ng likido sa dila niya.
Sabi niya nakakarinig at nakakakita siya, pero di siya makagalaw.
Para siyang paralisado.
Pinahirapan siya, ginahasa,
tapos sinabi niya sa 'kin na narinig niyang sinabi nila,
"Ano'ng gagawin natin sa katawan niya?"
"Dalhin kung sa'n natin tinapon si Terri."
Pero tumalon siya sa bintana ng kotse habang umaandar 'to,
tapos may dumaan na tumigil at tumulong, at umalis sila.
'Yong taong binanggit niya, kilala ko siya.
Kilalang-kilala.
Sa ilang katangian niya, tumutugma.
Secondhand information 'yon, di ba?
Sinabi ng babae kay Ronnie. Sinabi niya sa 'min.
Kailangan nating mahanap 'yong babae.
Sa original report, may mga nakalistang address
ng mga taong nakatira sa lugar.
Kaya kumatok ako sa ilang pinto.
Nalaman kong nakatira siya sa ibang estado.
Nakakuha ako ng numero at nag-usap kami.
Nakipagtulungan siya at handa siyang makipagkita sa 'min,
na malaking bagay.
Lumipad kami papunta sa kanya.
Pumunta si Ralph sa Texas para kausapin siya.
Sa sandaling 'yon, ipinakita no'n sa 'kin,
"Gagawin lahat ng taong 'to."
At maganda 'yong pakiramdam ko dito.
Pakiramdam ko, pagkatapos ng 33 taon, sa wakas, may kakampi ako.
Kadarating lang namin, at tinawagan ako ng crime lab.
Sabi sa 'kin ng crime lab,
"May nakuha kaming tugma sa CODIS para sa ebidensiya ng DNA mula sa scene."
Ang galing no'n.
Pero medyo nakakalito
kasi di siya 'yong taong inakala namin,
kung saan tayo dinadala
ng impormasyong makukuha namin sa impormante namin.
Ibang tao siya.
Salamat sa criminalist, may nakuha na kaming pangalan.
Tumugma ito sa lalaking nagngangalang Robert Yniguez.
Sino si Robert Yniguez? Taga-saan siya?
Ano'ng trabaho niya? Nasa'n siya? Nasaan siya 34 taon na ang nakakaraan?
Robert Yniguez, wala siya sa file.
Di siya na-interview.
Di nabanggit 'yong pangalan niya.
Napakaraming pangalan sa original report.
Wala siya do'n.
Pero exciting 'to.
Bumalik kami mula sa out-of-state trip at interview sa impormante,
na lumalabas, dead end na pala.
Agad kaming nagsimula
ng background investigation kay Robert Yniguez,
at kinuha ko rin 'yong crime reports mula sa mga nakaraang pag-aresto sa kanya.
At noong 1981, naaresto si Robert Yniguez sa panggagahasa.
Nakisakay lang sa kanya 'yong biktima sa kasong 'yon,
na ni-rape niya.
Ni-report ito ng biktima.
Inaresto siya agad pagkatapos ng panggagahasa.
Kinasuhan siya sa korte.
Dinala sa preliminary hearing para sumagot.
Dumating 'yong biktima para tumestigo.
At bago 'yong paglilitis,
naging mahirap hanapin 'yong biktima,
kaya na-dismiss 'yong kaso, at pinalaya siya.
Fast-forward sa 1982,
inaresto siya sa isa na namang panggagahasa
kung saan nahatulan siya at nakulong.
At 'yong hatol na 'yon ang nagdala sa DNA niya sa CODIS database.
Dahil investigative tool at lead lang 'yong resultang nakuha sa CODIS,
kailangan naming kumuha ng tinatawag na "confirmatory sample."
Kinailangan naming kumuha ng sample ng DNA mula sa kanya para makumpirma
at maikumpara ito sa ebidensiya mula sa coroner's kit.
Kaya next step namin 'yong paghahanap kay Mr. Yniguez.
Tinanong ako ni Detective Ralph Hernandez kung kilala ko 'tong si Robert Yniguez.
Sabi ko hindi, pero umaasa ako.
Laging nahuhuli ng DNA 'yong salarin.
Ngayon may DNA na.
Kailangan na lang nilang mahanap 'yong lalaki.
Kailangang magparehistro ng mga sex offender sa birthday nila.
Si Mr. Yniguez, apat na buwan na lang bago 'yong birthday niya
no'ng malaman ni Detective Hernandez na posibleng suspek siya.
Kaya ang pinakamadaling lugar para mahanap si Mr. Yniguez
ay pag nagparehistro siya.
Nasa Harbor Station si Yniguez
at naghahandang magrehistro bilang sex offender.
Sa puntong 'yon, gusto kong makilala pa siya.
Gusto naming malaman, saan siya tumira,
saan siya galing, 'yong pamilya at mga kaibigan niya,
dahil baka may koneksiyon 'yon kay Teresa.
At gusto kong kumuha ng sample ng DNA niya.
Kaya sinabi ko sa kanya kung sino kami, taga-saan kami,
at handa siyang kausapin kami.
-Nakulong ka noong '80 o… -Sa tingin ko, noong '80.
Bago ka nakulong, sa'n ka nakatira?
Nakatira yata ako sa Wilmington sa…
bahay ng stepmother ko kasama ng tatay ko.
Wala akong masyadong kilala sa Wilmington.
Ibig kong sabihin…
Naglilibot ako do'n, pero…
Wala talaga akong kakilala do'n.
Actually, wala akong game plan.
Una ko lang naisip, "Magpakatotoo ka. Kausapin mo siya, pakalmahin siya."
Umikot lang 'yon doon.
-Nag-party ka na ba sa beach? -Hindi.
-Di ka pumupunta doon? -Hindi.
At di ka pa nakapunta sa Malaga Cove, Palos Verdes Estates?
Hindi.
Napakamalumanay
ng diskarte ni Ralph.
Sinubukan niyang maging komportable si Yniguez,
tapos ginamit niya 'yong impormasyong meron siya
para makita kung mahuhuli niya siya sa isang kuwento.
Ikuwento mo 'yong kaso no'ng naaresto ka.
Dinala ko siya sa Redondo.
-At, alam mo na, nag-sex kami. -Mm-hmm.
Oo, tumanggi siya, pero…
pumayag din siya, at…
-At kinasuhan ka ng rape. -Oo.
Na-absuwelto ka kasi di siya sumipot.
-Mm-hmm. -Okay.
Pamilyar ba sa 'yo si Teresa?
-Hindi. -Wala. Wala talaga?
May pagkakataong nakikita ko sa dibdib niya.
'Yong malalim na paghinga na sinasabi nila.
Nakikita nila 'yong kabog ng dibdib nila
o 'yong tibok ng puso nila sa damit.
Makikita mo 'yong malalim na paghinga, at halatang kinakabahan siya.
May ipapakita akong litrato sa 'yo.
Okay.
Kilala mo ba ang babaeng 'yan o naaalala mo man lang siya?
-Hindi. -Hindi?
Hindi.
Natagpuang patay ang babaeng 'to sa beach.
Sigurado kang di siya pamilyar sa 'yo?
Si Teresa Broudreaux.
-Hindi. -At 1980 'to, March 1980.
Hindi, hindi talaga.
Napakahalaga no'ng pagtanggi niya kasi malakas 'yong DNA evidence namin.
Kung sinabi niya sa 'ming, "Nag-date kami ni Teresa nang di alam ng asawa niya."
"Nag-sex kami no'ng gabing 'yon,"
magiging komplikado 'yong kaso namin.
Hindi.
-Hindi? -Hindi.
Kaya mas malakas 'yong pagtanggi.
May dahilan ba
para makita 'yong DNA mo sa scene?
Wala…
Hindi, walang dahilan.
-Walang dahilan? -Oo.
Nandito kami.
Alam naming matutulungan mo kami.
Dahil nakita 'yong DNA mo sa scene.
Di ko alam… Di ko alam kung paano.
Ni hindi ko kilala 'yong babaeng 'yon.
Kung gusto mo ng magandang relasyon sa suspek mo, dapat may ibigay ka.
May impormasyon ako para sa kanya, at kailangan niyang malaman 'yon,
at baka may magtulak sa kanya na may sabihin
para tulungan tayong malaman 'yong totoo, tama?
Kasi pa'no kung may katanggap-tanggap siyang paliwanag?
Pa'no kung di niya ginawa, di ba?
So, 100%, di problema para sa 'yo na nando'n 'yong DNA mo?
-Hindi. -Kung gayon…
payag kang magbigay ng sample ng oral swabs mo?
Okay.
Salamat.
Umalis ako sa interview na 'yon kay Yniguez
na naniniwalang nahuli na namin 'yong salarin,
pero mas mahalagang bumuo ng kaso at makasiguro na,
"Okay, siya 'yong salarin," at hulihin siya.
Dahil sa buccal swab ng DNA na nakuha kay Mr. Yniguez,
nakapagsagawa ng confirmatory testing 'yong sheriff's department.
Tumugma siya,
at napatunayan 'yong pagkakatugma gamit ang statistic,
na isa sa 82.5 trillion,
at may pitong bilyong tao lang sa planetang 'to.
Kaya malaking pagkakatugma 'yong maging isa
sa 80-something trillion.
Sa kasong 'to, napakalinaw na siya 'yong pumatay.
Ang tanong ngayon,
"Ano'ng magagawa mo para mas tumibay 'yong kaso?"
Napakahalaga ng rape case noong 1981
dahil nilapitan ni Yniguez 'yong isang babae
na nasa bus stop sa Wilmington at inalok siyang sumakay.
Huling nakita si Teresa sa Wilmington,
at posibleng may pagkakatulad sa MO,
at, sa kabutihang palad, nahanap ko at na-interview ko
'yong biktima ng rape noong 1981.
No'ng nakilala ko siya, di ako nakikisakay. Naglalakad lang ako.
Tumabi siya at tinanong ako kung gusto kong sumakay. At sabi ko, oo.
Katulad ng mga pangyayaring sinabi niya
'yong pinaniniwalaan naming nangyari kay Teresa.
Gaano ka kasigurado na pinilit ka ng taong 'to… na ni-rape ka niya?
Siguradong-sigurado.
Di na ako lumaban kasi nagbanta siyang papatayin niya ako.
Pinagbantaan siya. Pumayag siya.
Binugbog at pinatay si Teresa.
Naniniwala akong lumaban si Teresa,
at tinupad ni Yniguez 'yong banta niya.
Napakalakas no'n
at pinalakas no'n 'yong kaso namin.
Sa tuwing may cold case ako,
gusto kong makausap nang harapan 'yong suspek kung kaya ko.
Gusto ko ako mismo 'yong mag-evaluate sa kanila.
Gusto kong makita kung paano sila sumagot sa mga tanong ko.
Gusto kong makita kung papalalain nila 'yong sitwasyon.
Ano'ng aaminin nila? Ano'ng magiging problema ko?
'Yon lang ang pagkakataon para makausap ko sila.
Pag naisampa na 'yong kaso, di ko na sila makakausap.
Sinabi ni Robert Yniguez kay Ralph Hernandez
na di niya nakilala 'yong biktima.
na di siya nakipag-sex sa kanya,
na di pa siya nakapunta sa Palos Verdes Estates,
at Malaga Cove, sa beach na 'yon.
Habang lalo niyang itinatanggi 'to,
mas makakabuti 'yon sa kaso,
kasi mapapatunayan kong di totoo 'yon.
Gustong sumama ni John sa 'kin para ma-interview ulit si Robert Yniguez.
Kaya pinuntahan at kinausap namin siya.
Hi, gusto kong makausap… Kailangan kong makausap si Robert.
-Sino ka? -Ako si Ralph.
Kilala niya ako.
At ito si John.
Di maganda 'yong pangalawang interview.
Nandoon 'yong asawa at anak niya.
Nandoon 'yong pamilya niya.
Tuloy.
Thank you.
Parang aarestuhin n'yo siya.
-Ay, hindi. Kasi… -Okay.
Hindi, aalis din kami. Kakausapin ko lang siya nang mga sampung minuto.
At kailangan namin ng konting privacy kung okay lang sa 'yo.
Bakit? Wala siyang tinatago sa 'kin.
-Wala akong dapat itago sa kanya. -Wala.
Sinasabi namin sa isa't isa ang lahat.
Gusto naming bigyan siya ng respeto na makausap siya
nang walang ibang tao dito kung 'yon ang gusto niya.
-Pero kung ganito 'yong… -Hindi, pwede siyang makinig.
Malabo na sinabi niya sa asawa niya,
na di niya kasama no'ng oras ng pagpatay,
"Siya nga pala, alam mong may mga ni-rape at pinatay ako
bago tayo nagkarelasyon."
Kaya gusto naming gawin 'to nang pribado, at kahit anong suggest namin,
sabi niya, "Wala kaming sekreto," at iba pa.
Kaya kinausap namin siya sa harap niya.
-Pakinggan mo ako. -Wala akong kinalaman do'n.
Robert, pakinggan mo ako.
Ayaw niyang aminin lahat ng 'to sa harap nila,
at nang simulan ni John na magbigay ng konting detalye tungkol sa insidente,
nagsimula siyang mag-deny.
Naging defensive siya.
Di magbabago 'yon. Di ko siya kilala.
Di ko pa siya nakita. Di ko siya nakilala.
Inakusahan ni John si Yniguez, sa interview, ng pagpatay.
-Sabi mo di mo nakilala 'tong babaeng 'to. -Hindi!
Ano sa tingin mo 'yong ano mo…
Anong klase ng DNA 'yong nakita namin?
Malamang semilya ko.
Oo. Kaya pwede mo bang sabihin sa 'kin kung paano nangyari 'yon, Robert?
Di dapat,
kasi di ko siya kilala.
Di ko nakilala. Di ko pa nakita.
-Robert… -Wala akong kinalaman do'n.
Nakuha namin 'yong semilya mo sa pubic hair ng patay na babaeng 'to.
Nakuha 'tong patay na babaeng 'to malapit sa parehong lugar
kung saan, sa loob ng isang taon, sinakay mo si Lori ***.
Hinampas 'yong ulo ng babaeng 'to.
Lalo siyang nag-deny no'ng diniin siya,
pero napaamin siya ni John na di siya maniniwala sa pagtanggi niya.
Kaya parang bumalik sa kanya.
Sang-ayon ka ba na kung nasa loob niya 'yong semilya mo,
ibig sabihin nakilala mo siya
at nag-sex kayo
noong gabing 'yon sa beach?
Oo, makatuwiran 'yon.
Kung nakaupo ka sa inuupuan ko ngayon,
maniniwala ka ba sa sinasabi mo?
-Sabihin mo sa 'kin. -Paniniwalaan ko siya.
Ma'am, di ikaw ang tinatanong ko.
Kung ikaw ang nasa lugar ko, maniniwala ka sa kuwentong 'yon? Sabihin mo.
Hindi, di ako maniniwala sa kuwento.
Di rin maniniwala 'yong 12 juror.
Bakas sa mukha niya 'yong pagsuko
na alam niya kung saan 'to papunta.
Ayokong babalik na naman ako sa kulungan para sa bagay na di ko ginawa.
Sige, makinig ka.
'Yong DNA mo…
Alam ko'ng sinasabi mo. Nakita sa kanya 'yong DNA ko, pero ewan ko kung pa'no.
Tapos na tayo? Nakakapikon na 'to.
Kukuha na ako ng abogado. Kukuha tayo ng abogado.
-Sandali. Makinig ka. -Tapos na tayo?
-Tapos na tayo. Tapos na. -Robert… Hindi, makinig ka.
Wala na akong sasabihin.
Kung sasabihin mo sa 'ming umalis na kami, aalis kami.
-Oo. -Oo.
Ma'am, siya'ng kinakausap ko.
-Umalis na kayo. -Okay.
Sige. Option mo 'yon.
Kumpiyansa na kami no'n na sapat na 'yong nakuha namin.
May DNA kami. Nakuha namin 'yong pagtanggi ni Yniguez.
May ilan sa mga pag-amin niya. Nahuli na siya.
September 2017, sa wakas kumilos na kami.
May surveillance team na nakasubaybay kay Yniguez sa bahay niya.
May police car na tumigil do'n.
At inaresto siya sa kasong pagpatay.
Wala siyang masyadong sinabi, pero di na mahalaga 'yon.
Marami kaming ebidensiya at maraming impormasyong ipapakita.
Naaalala ko na lumabas ako at tinawagan si Ronnie.
Nag-ring 'yong phone. Nakalagay, "Detective Ralph."
Sabi ko, "Ay, naku."
"Ang aga."
Kinabahan ako at nagsimulang tumuktok 'yong mga paa ko.
Sumagot ako.
Sabi niya, "Ronnie." Sabi ko, "Ralph, kumusta?"
Sabi niya, "Nakaupo ka ba?" Tapos, 'yon na, kumabog 'yong puso ko.
Sabi ko, "Nahuli na namin."
"Kakasuhan namin siya."
Umiyak lang ako.
Umupo ako sa kotse at umiyak, 45 minuto.
Napaka-emosyonal na tawag no'n para sa 'min.
Nakatanggap ako ng tawag, ang sabi,
"Sa loob ng isang oras, may press conference kami."
"Nahanap na 'yong pumatay sa nanay mo."
Umiyak lang ako. Di ako makapaniwala.
Sabi nila, "Pumunta ka sa downtown LA ngayon."
Di ako makapunta.
Pero nando'n 'yong stepdad ko, siyempre. Nando'n siya para sa lahat.
Para kay Ronnie talaga 'yong press conference
para maikuwento niya sa press
at ipaalam sa kanila 'yong pinagdaanan niya.
Detective.
Thank you.
No'ng press conference, makikita mo ako sa likod.
Medyo ninenerbiyos ako.
Pinagpapawisan ako, at nagmumukha na akong si Rudy Giuliani doon.
Ngayon, gusto naming ipakilala si Ronnie Fematt,
na asawa ni Teresa Broudreaux.
-Ronnie. -Thank you.
Hello.
Mahigit 37 taon na ang nakalipas,
at ang tagal kong hinintay 'tong araw na 'to.
Gusto kong pasalamatan 'yong pamilya ko sa pagtitiwala sa akin,
na laging nasa tabi ko, at gusto kong magpasalamat sa kanila.
Dahil kung wala sila, wala ako rito ngayon.
Napakatagal na ng pinagdaanan ko.
'Yong di mo alam kung bakit o kung paano, alam n'yo 'yon?
At…
Masaya akong dumating ang araw na 'to.
Maraming salamat.
Ngayon alam na ng lahat na di ako ang gumawa.
Inalis nila 'yong pasanin ko.
Alam na ng mga tao 'yong katotohanan.
Mahalaga sa 'kin na makuha 'yon ni Ronnie.
Noong sinabi nila sa 'kin na di siya 'yon, na iba ang gumawa,
sabi ko, "Naku, grabe."
Sinubukan naming maging malapit.
Pero…
Oo, di laging umuubra 'yong mga bagay.
Noong October 2, 2017,
inihain ko 'yong reklamo laban kay Robert Yniguez.
Murder 'yong una, at rape 'yong pangalawa.
Batay sa mga pangyayari, sa batas, at sa ebidensiya noon,
di namin siya nakasuhan para sa baby.
Bago kami makapili ng jury at litisin 'yong kaso,
'yong defendant, sa pamamagitan ng abogado niya,
sinabi niyang gusto niyang pumasok sa plea agreement.
Handa siyang umamin sa second-degree murder,
na may hatol na 15 taon hanggang habambuhay na pagkakulong,
at aaminin na siya ang pumatay kay Teresa.
Palagay ko, baka ayaw niyang marinig
ng asawa at anak niya lahat ng detalye ng krimen.
Kung ikaw ang nasa lugar niya, at makukulong ka sa alinmang paraan,
pipili ka na ng option
na mananatili kang inosente sa pribadong pakikipag-usap mo sa kanila.
Nasentensiyahan si Yniguez noong October 2019.
Nasa 37 at kalahating taon,
40 hanggang sa araw na nahatulan siya.
At nagdurusa ako araw-araw.
Kung nahatulan 'yong defendant sa paglilitis,
may pinakamababang mandatory sentence na habambuhay na walang parole.
Dahil sa plea at paghingi ng 15 taon hanggang habambuhay,
pwede siyang mabigyan ng parole.
Pero dahil di mo alam 'yong mangyayari sa jury,
delikado 'yon.
Sa edad niya, 15 taon hanggang habambuhay…
di na siya makakalabas.
Makakatulog na ako ngayon sa gabi
kasi alam kong di na siya makakapanakit ng iba.
Napanatag ako nang matapos ang lahat.
Nakaka-overwhelm para sa 'kin.
Pwede na akong magsimulang mag-heal.
Kinausap ko 'yong isang flower shop na malapit sa Malaga Cove
na gawan siya ng magandang wreath sa krus.
Kinuha ko. Lahat kami, sama-sama kaming pumunta do'n.
Kasama namin 'yong pamilya. May wreath sila,
at nakalagay sa banner, "Tapos na."
Kakaiba 'yong pakiramdam ko.
Ilang beses na akong nagpunta don, pero ngayon, nahatulan na si Yniguez.
May sagot na kami.
Ralph Hernandez, mabuti siya sa 'kin. Binigyan niya ako ng hustisya.
Binigay niya lahat ng kailangan ko para maka-move on ako.
Malaki ang pasalamat ko sa hirap na ginawa niya.
Mabuti siyang Chicano. Sabi ko, "Ikaw 'yon, Ralph."
"Dapat maging proud ka."
Sobrang proud ako.
Masarap sa pakiramdam na makakuha ng sagot para sa pamilya.
Nakakatuwa, kasi mari-realize mong 'yong bunga ng pagsisikap mo,
'yong mga oras, 'yong mga taon…
Nakagawa ka ng pagbabago.
Dumadaan sa Homicide lahat ng kaso ng missing person.
Kung nawawala ka, ang malaking tanong…
"Bakit?"
Ama ng tatlong anak, nawala ang 6'6" na si Smith.
Fox executive si Gavin Smith. Di pwedeng di mo siya mapansin.
Di pangkaraniwan na basta na lang mawawala
ang isang tulad niya.
-May kakaibang nangyayari dito. -Naguguluhan siya.
May karelasyon si Gavin.
Misteryo 'to, pero may taong may alam tungkol dito.
Nagsalin ng Subtitle: Ivy Grace Quinto ungkol dito.