SA ISLA NG MANHATTAN,
MAY DALAWANG DETECTIVE SQUAD NA NAKATUON SA MGA HOMICIDE:
ANG MANHATTAN NORTH AT ANG MANHATTAN SOUTH.
INIIMBESTIGAHAN NILA ANG MGA PINAKABRUTAL AT PINAKAMAHIRAP NA PAGPATAY.
HETO ANG KANILANG MGA KUWENTO.
May Wall Street banker na regular na tumatakbo sa Central Park
ang nasa ospital ngayon.
Sabi ng pulis, iniwang naghihingalo.
No'ng April ng '89, nagkaro'n kami ng sikat na Central Park jogger case.
Malaking kaso 'yon, kasi sa Central Park, e.
Dahil na din sa tindi ng krimen.
Sexually assaulted 'yong biktima ng krimen na si Trisha Meili.
Iniwan siyang naghihingalo.
Matindi ang pagkakabugbog sa kanya kaya siya na-coma.
Lumikha talaga 'yon ng matinding takot.
Naniniwala ang mga pulis na dito siya kinompronta ng gang,
tapos kinaladkad siya 200 talampakan papunta sa gubat.
Ano'ng problema ng mga 'yon?
Wag nang tatakbo dito sa gabi, kahit kailan.
Parang nawalan ng control ang NYPD.
No'ng 1989, hindi ko pa nakikita 'yong drugs at karahasan
sa buong karera ko.
Naaalala kong natutulog ako sa apartment nang takot na takot.
Mag-isa lang ako.
Natutulog akong may baril sa ilalim ng unan.
Walong beses na 'kong nanakawan. Ilang beses na 'kong inatake.
Gusto ng mga tao ng lunas
sa parang hindi malutas-lutas na krisis sa krimen
at naghihiganti sila.
Matindi 'yong pressure na lutasin na 'to kaagad.
Limang binatilyo ang inaresto.
Inaresto 'yong mga batang 'yon at kinasuhan ng rape.
Kinilala ang mga binata na "Central Park Five".
At 'yong pagkakaiba sa pagitan ng mayaman, bata, at blonde na puting babae
at ng mga binata na Black at Latino,
na nasa park at agarang inakusahan para sa krimen,
ang pumitik sa galit ng tao dahil sa lahi at panghuhusga.
Kalaunan, hinatulan ang limang batang ito
ng sexual assault kay Trisha Meili.
Pero may mga taong nagdududa kung nakamit ba talaga 'yong hustisya.
Walang pisikal na ebidensiya na nag-uugnay sa mga batang ito.
Pwedeng may rapist pa din diyan
na tumira o titira na naman ulit.
NAGBABALIK ANG TAKOT SA CENTRAL PARK
Pero hindi nagsimula kay Trisha Meili ang Central Park jogger case.
May iba pang biktima na hindi nakilala dati.
Dapat maibahagi din 'yong kuwento nila.
Okay, magsisimula na tayo.
Trabaho naming siguruhing makakauwi at makakatulog kayo sa gabi.
Importanteng malaman ng pamilya sino'ng pumatay sa kamag-anak nila.
Pinakamahalaga 'yong malasakit mo sa mga biktima.
Gusto kong malaman 'yong totoong nangyari.
Ano ba talagang nangyari?
Gusto mong alamin 'yong totoo.
Gano'n ang ginagawa ng mga detective.
Likas na sa 'yo 'yong tumulong sa tao.
Sa New York City, sa NYPD…
ito na 'yon.
Seven years old ako no'n.
Umorder si Mama ng Chinese food para sa 'min.
Nakarinig kami ng katok sa pinto.
Akala ko, 'yon na 'yong Chinese food.
Binuksan namin 'yong pinto, tapos may lalaki.
Hinahanap niya 'yong super ng building. Sabi namin, wala 'yong super do'n.
Tapos pumasok na siya.
Tinulak ako sa gilid. Sinara niya 'yong pinto.
Tapos nanghingi na siya ng pera.
Inalok ni Mama 'yong mga alahas, saka pera na meron siya.
Buhat niya no'n 'yong kapatid kong baby na si Amanda.
Naging agresibo siya. Alam kong takot na 'yong mama ko.
Tapos umiyak na kami, gano'n.
Nalilito kami kung ano'ng nangyayari.
Hinablot niya si Mama,
tapos tinanong niya,
"Mata mo o mga anak mo?"
Pinapili siya.
Nagdesisyon siya. Huling beses ko na siyang nakita no'n.
Retired captain ako ng NYPD. Thirty-one years ako do'n.
Gusto kong pumasok sa West Point.
Pero dahil naka-40 ako sa chemistry no'ng high school,
naging pulis na lang ako.
Second choice ko 'yon.
Summer ng '89, ako 'yong commanding officer
ng 5th Detective Division sa Manhattan North.
Maghahapunan na sana ako no'ng makatanggap ako ng tawag sa pager.
Sabi ng dispatch, "Captain, may homicide tayo sa East 97th Street."
Hapunan pala, ha.
Rumesponde agad ako sa lugar.
Ginahasa at sinaksak 'yong biktima.
Dinala siya sa St. Luke's Hospital.
Ginamot siya ng mga doktor, pero dineklara pa ding dead on arrival.
Kinilala namin siyang si Lourdes Gonzalez,
may tatlong anak, at 24 na taong gulang.
May dugo sa mga pader, sa sahig,
saka sa kama sa isa sa mga kuwarto.
Naghanap kami ng kutsilyong may dugo, pero wala kaming nakita.
Hinalughog namin 'yong apartment, kuwarto, pasilyo, bakuran,
wala kaming nakita.
No'ng inatake siya, walang kasama si Lourdes sa apartment
kundi dalawang batang lalaki at isang sanggol.
'Yong karelasyon niya na superintendent ng building,
pumunta sa Bronx.
Sinabi namin sa kanya 'yong nangyari pagkauwi niya.
Gulat na gulat siya.
Kitang-kita mo na nanginginig siya.
Pero sa dami ng saksak, crime of passion 'yon.
Kaya hahanapin mo agad 'yong karelasyon.
Nag-away ba sila? Nagtalo ba sila?
Kinausap siya ng mga detective.
Nalaman nila na mapapatunayan niya kung asan siya
at ano'ng ginagawa niya sa oras na 'yon, kaya lusot na siya.
Sinabi ni Tony na hindi na siya babalik.
Hindi ko naintindihan.
"Anong hindi na siya babalik?"
Naaalala kong umiiyak si Carlos.
Hindi siya makahinga, tapos nasasaktan.
Mapagmahal na babae 'yong mama ko.
Bata pa siya no'ng nabuntis sa 'kin.
Eighteen lang siya no'n.
Naaalala ko 'yong ngiti niya.
Naaalala ko 'yong tawa niya.
Gustong-gusto ko siyang kasama.
Pinapasaya niya 'ko.
Parang isa siyang anghel na nilagay sa buhay ng papa ko no'n
para maging maayos 'yong buhay namin.
Nakasama ko siya mula six years old ako. Walang kaproble-problema no'n.
Roommate ko si Carlos. 'Yong kapatid ko.
No'ng magkakasama kami sa bahay, lahat ginagawa namin nang magkakasama.
Tinuring niyang anak si Tony.
Naaalala ko no'ng buntis siya kay Amanda.
Excited kami ni Carlos.
Pinakitaan namin siya ng sobrang pagmamahal.
Lagi namin siyang kasama.
Gano'n 'yong samahan ng pamilya namin.
Kaya lang, basta na lang 'yong nawala dahil sa nangyari.
Isa si Detective Irma Rivera sa nangunguna na Special Victims detective ko.
Para siyang nanay sa mga bata,
nakakatulong 'yon para makakuha siya ng impormasyon sa kanila.
Tinawagan ako sa opisina para rumesponde sa 23rd Precinct,
kasi may dalawang batang gusto nilang ipa-interview sa 'kin.
Pumasok ako sa kuwarto.
Nakita ko 'yong dalawang cute na bata, itim ang buhok, Spanish.
Mukha silang natatakot.
Pag mag-i-interview ka ng mga bata
na may ganitong karanasan,
ang pangunahing iniisip ko, ga'no karaming impormasyon ang makukuha ko,
pero gagawin ko 'yon nang mabagal, hindi minamadali.
Umalis ako sa presinto.
Dinala ko sila sa bodega sa 102nd Street sa may 3rd Avenue.
Binilhan ko sila ng candy at inumin, tapos binalik ko sila sa presinto.
Sinamahan ko lang sila. Magkahiwalay ko silang ininterview.
Sinabi ko ulit sa police station kung ano mismo 'yong nangyari.
Binigyan siya ng ultimatum.
Sabi niya, "Ang mga mata mo o mga anak mo?"
"Mata mo o mga anak mo,"
hindi ko pa naririnig na sinabi 'yon ng ibang salarin.
Sabi sa kanya ni Mama,
"Wag ang mga anak ko."
Kaya sabi ni Mama sa 'min ni Carlos,
dalhin namin si Amanda sa kuwarto.
Nasa cabinet si Amanda, may hawak na unan.
Tapos nasa sahig kami ni Tony, nakatingin kami sa pinto.
Pumunta sila sa kuwarto niya, Narinig namin lahat.
Magkayakap lang kami.
Hinihintay naming kunin kami ni Mama,
o kaya pumasok siya.
Naaalala ko 'yong tunog
ng lakad niya,
tapos umalis na siya.
No'ng isinigaw niya 'yong pangalan namin, naaalala kong binuksan ko 'yong pinto.
Nakita ko siya sa mahabang pasilyo ng apartment namin,
naliligo sa dugo, tapos pinahihingi kami ng tulong.
Pag binabalikan ko,
nag-volunteer siyang isakripisyo
'yong sarili niya.
Hindi siya nagdalawang-isip.
Nakita ng mga batang 'to 'yong pinakamasamang pwedeng makita.
Binasag no'n 'yong pagiging inosente nila.
Nagbigay din sila ng description
sa sketch artist ng New York City Police Department.
Nagkaro'n ng idea 'yong mga detective sa itsura ng salarin.
Naaalala ko talaga 'yong kulay ng kutis niya.
Maitim siya.
Tapos flat 'yong buhok niya.
Naglarawan sila ng lalaking Hispanic, nasa 5'10", maitim ang kutis niya.
Naka-blue na t-shirt siyang stripes, tapos flattop 'yong buhok.
'Yong ginawa niya sa mga batang 'to…
Mga bata lang sila, nanay nila 'yon. Sobrang sama.
Gago talaga 'yong taong 'to.
Galit na galit ang mga tao sa pagpatay. Pinaghahahanap ang killer ngayong gabi.
Mabuti siyang tao. Hindi ako makapaniwalang patay na siya.
Sabi ng report ng medical examiner,
si Lourdes Gonzalez ay sinaksak nang siyam na beses, ginahasa,
at anim na linggong buntis.
Mas bumigat 'yong pakiramdam ko no'ng malamang buntis siya,
kasi may nadamay na isa pang bata.
Magbibigay si Mayor Koch ng $10,000 pabuya
sa makakahuli sa lalaking pumatay ng buntis.
May sakit 'tong mamamatay-tao na 'to.
Kaya ilalabas namin lahat ng puwersa ng kapulisan
para hanapin siya, dagdag pa ang pabuyang 'to.
Sa nangyari kahapon, hinanap niya 'yong super.
May suot siyang blue at white na stripes na t-shirt.
Nagpa-press conference kami
para ipaalam sa publiko 'yong itsura niya at na mag-iingat ang lahat.
At sana, may lumitaw na witness.
May narinig na pahayag 'yong bata na parang,
"Ang mga mata mo o mga anak mo?"
No'ng nakita ko 'yong balita tungkol kay Lourdes,
saka kung ano 'yong sinabi sa kanya, pati 'yong kalagayan,
parang pamilyar sa 'kin.
May narinig akong version ng "mata mo o buhay mo,"
naisip ko agad.
Sabi ko, "Diyos ko! Putang ina! Siya din 'yon!"
Sa Sex Crimes Unit, may nakuha kaming kaso no'ng June 11
na katugma ng parehong MO kay Lourdes Gonzalez.
Kinausap namin 'yong biktima.
Biglang may bagong pulis na kumausap sa 'kin,
pinakuwento ulit nila sa 'kin 'yong nangyari,
bawat isang detalye.
Tubong Brooklyn ako.
Nakatira ako sa city, tapos nagtrabaho pagkatapos mag-college.
Magandang araw ng June 'yon. Masaya ako.
Naglakad ako sa Central Park.
Nakita ko sa news 'yong pag-atake sa tumatakbo sa Central Park.
Nabasa ko sa diyaryo. Nagkalat sa lahat.
Natakot 'yong mga tao.
No'ng araw na 'yon, naaalala ko,
balisa ako, hindi ako mapakali, gusto ko lang maging ligtas.
Hindi ko alam na may nagmamanman sa 'kin,
sinundan ako pauwi,
nag-doorbell,
tapos sabi niya, anak siya ng super na may kailangang ayusin.
Wala akong kamuwang-muwang, binuksan ko 'yong pinto.
Pumasok siya.
Ni-lock niya 'yong pinto, tapos sabi ko, "Naku."
Nanlaban ako.
Sinuntok niya 'ko sa mukha. Nabali 'yong ilong ko.
Tumigil na lang ako sa panlalaban.
Naging maingat talaga ako,
kasi pansin kong wala siya sa katinuan.
Para 'kong humiwalay at umangat sa katawan ko.
Hihiwalay, tapos titingin ka pababa.
Pagkatapos ng sexual assault,
sabi niya, "Mata mo o buhay mo?"
Sabi ko, "Kailangan ko 'yong mga mata ko."
Sinaksak niya 'ko sa mukha.
Buti na lang, hindi malaki 'yong kutsilyo,
nagkaro'n lang ako ng mga sugat sa mukha na kailangang tahiin.
Tingin ko, importante sa kanya 'yong karahasan.
Masaya 'yon para sa kanya.
Nasa sahig ako ng banyo, nakabaluktot na parang sanggol.
Tapos kinuha niya lahat ng pera at alahas ko,
tapos sinara niya 'yong pinto.
Tapos sinabi ko sa sarili ko, "Wala kang nararamdaman ngayon."
"Bukas, mawawasak ka."
"Sisirain ka nito."
Gano'n na nga.
Nakakasa na ang paghahanap.
Sabi ng pulis, may paglalarawan sila
ng lalaking pinaniniwalaang pumatay kay Lourdes Gonzalez.
Sinasabi nilang maaaring ito din ang lalaki
na sumaksak sa isang babae noong Linggo sa bahay nito sa East 116th Street.
Nakaligtas siya.
May pagkakapareho ang dalawang kaso
at 'yon ang pagkahumaling ng suspect sa mata ng mga biktima niya.
Alam kong iisa 'yong rapist na 'yon na may parehong modus operandi.
Parehong weapon. Pareho 'yong sinasabi. Parehong paraan ng pagkuha ng biktima.
Mga babaeng nasa bente lang ang edad.
Pero 'yong pangalawang biktima, ginahasa, tapos pinatay.
Nagtipon kanina para magluksa ang mga kaibigan at kaanak
ng 24 na taong si Lourdes Gonzalez.
Naaalala ko 'yong burol niya.
Tandang-tanda ko 'yong simbahan, punong-puno ng tao.
Hindi ko na naaalala na nakausap ko si Carlos pagkatapos no'n.
Pinaghiwalay na kami pagkatapos, e.
Tingin ko, madaling solusyon
'yong mapunta si Carlos sa pamilya ni Mama,
tapos naiwan ako sa papa ko.
Hindi nila alam sino'ng mag-aalaga sa 'kin.
Walang may gusto ng responsibilidad na alagaan ako.
Naramdaman ko 'yon.
Nagpalipat-lipat ako ng bahay. Ang hirap para sa 'kin no'n.
Hindi ko naintindihan 'yong desisyon
na pinadala nila 'yong kapatid kong babae sa lola ko sa Puerto Rico.
Tingin ko, walang kakayahan 'yong papa ko
na alagaan ako na isang sanggol.
Best friend ko si Carlos, e. Magkasama kami sa lahat.
Kung nakakapag-usap lang kami kahit na mga bata pa kami,
magkakaro'n sana kami ng support system.
Dahil sa lahat ng nangyari,
pakiramdam ko, hindi na 'ko ligtas.
Si Mama lang 'yong nag-iisang tao na nagparamdam na ligtas ako.
1 BUWAN MATAPOS ANG HOMICIDE KAY LOURDES GONZALEZ
No'ng hapon ng July 19 sa sex crimes squad,
tinawagan kami ng 19th Precinct na meron na namang ni-rape.
Nangyari 'yong panggagahasa sa 95th and Madison, malapit sa Central Park.
Rumesponde kami sa ospital para kausapin 'yong biktima.
Malala 'yong pag-atake sa kanya.
May mga hiwa siya sa mukha at binti.
Kaya hindi mo pwedeng pilitin.
Pumunta ako sa sex crimes squads, kasi isa 'yon sa mga lugar
na makakagawa talaga ng pagbabago sa buhay ng isang tao.
Gusto ko do'n, tumutulong sa mga biktima.
Halos sa New York City na 'ko lumaki.
Lagi kong nababalitaan 'yong mga karahasan.
Parang regular na pangyayari na 'yon sa New York, e…
pag hindi ikaw.
Kaka-20 ko pa lang. Kumukuha ako ng art classes,
tapos pauwi na 'ko no'n.
Sumakay ako ng elevator pataas.
Tapos…
Nakatayo ako sa harap ng pinto ng apartment ko,
may hawak akong susi.
Tapos may narinig akong parating…
na may kakaibang klase ng paghinga.
Malakas, tapos mabilis.
Nilampasan niya 'ko,
umakyat siya sa hagdan, tapos bumaba ulit.
Sabi ko, "Sa'n ka ba pupunta?"
Sa puntong 'yon, sinunggaban niya 'ko na may kutsilyo,
tapos sabi niya, "Gusto lang kitang makausap."
Tinutukan niya 'ko ng kutsilyo sa batok.
Kaya pinapasok ko siya.
Tapos sabi niya, "Maghubad ka."
May naramdaman akong reaksiyon.
Alam ko, dapat maging kalmado ako
at maging malumanay
para makaligtas.
Pagkatapos,
hinugot niya 'yong telepono sa saksakan.
Tinali niya ako.
Saka niya sinabing "Mga mata mo o buhay mo?"
Kinuha niya 'yong blade.
Tapos hiniwaan niya ako sa taas at baba
ng mga mata ko…
Naabot ko na 'yong limit ko.
Buti na lang, tumayo na siya.
Tapos umalis na sa kuwarto.
Gusto kong makalimutan na hindi ako lumaban.
'Yong natural na reaksiyon,
pinigilan ko 'yon,
sinakripisyo ko 'yon para…
Hindi ko na naayos 'yon.
Nangyayari pa din 'yon hanggang ngayon.
Hindi mo masisiguro na pareho 'yon,
pero habang nadadagdagan 'yong impormasyon na nakukuha ko sa nagreklamo,
mas lalo kong nakikita na pwedeng meron nang pattern.
Andiyan na 'yong MO, paulit-ulit lang.
Nagpumilit pumasok sa bahay, nanggahasa, nang-sodomize, nagnakaw 'yong salarin.
Tapos sinabing "Mga mata mo o buhay mo?"
Nanatili lang siya sa isang lugar.
Naghahanap 'yong mga kriminal ng gagana para sa kanila.
Pag gumana nang isang beses, gagana 'yon ulit.
Alam ko nang may pattern rapist ako.
Sinusubukan kong wag iuwi 'yong trabaho,
pero may malayang serial rapist.
Mag-aalala ka sa pamilya mo, sa mga anak mo.
Paulit-ulit mo silang pinag-iingat.
Sinasabi mo lagi sa asawa mo,
"Wag kang magbubukas ng pinto sa hindi mo kakilala."
Sobra-sobrang pag-iingat, alam mo 'yon?
Pinakamalaking inaalala namin no'n
na baka tumira na naman 'yong salarin.
Meron na namang papatayin o gagahasain.
Inilabas sa balita.
Pinaskil 'yong sketch sa buong lugar.
Kumakatok kami sa mga bahay at sinasabi sa mga tao 'yong nangyari
para malaman kung may mga nakakita o may nakakakilala sa sketch.
Nagbukas ng hotline 'yong pulis para sa kahit anong impormasyon sa kaso.
Gumawa kami ng hotline para sa mga tip. Tatawag sila.
"May lalaking nakatira dalawang bahay mula sa 'kin na kamukha ng description."
"Wala akong tiwala sa kanya. Kahina-hinala siya."
O kaya, "Nakita ko siyang may kutsilyo, naghihiwa ng orange no'ng isang araw."
Kailangan mong tukuyin lahat ng lead na 'yon.
Sa kasamaang palad, walang gumana sa mga 'yon sa kasong 'to.
Ginagahasa ang mga babae sa New York at sa buong bansa.
Alam kong nangyari 'to.
Pero hindi ko masyadong inisip.
Kailangan lang maging maingat sa buhay.
Tingin mo, mangyayari 'yon sa gabi
o sa lugar na hindi masyadong ligtas,
pero isang magandang hapon 'yon, e.
Hindi mo aakalaing mangyayari 'yon no'n.
Pumunta ako sa New York para mag-aral sa maliit na fashion school.
Sabado ng hapon 'yon. May kumatok sa pinto.
Pagbukas ko, nilagay niya 'yong kamay niya sa mukha ko.
Parang tinulak niya 'ko.
Mararamdaman mo 'yong galit, e.
Alam mong puno lang siya ng galit.
Ni-rape niya 'ko, parang dalawang beses…
May parte ng alaala ko na medyo malabo na,
nawala, o nabaon na lang sa limot.
Gusto niyang kunin 'yong card ko para kumuha ng pera.
Sabi niya, "Wala akong tiwala sa 'yo."
"Kailangan kitang itali o patayin."
Sabi ko, "Kukuha ako ng scarf."
Kaya lumakad ako sa pinto para kumuha ng scarf.
Maliit na studio apartment 'yon, pero hinayaan niya 'kong dumistansya.
Kakaiba 'yon, kasi nakatutok siya sa 'kin.
Parang may nagsabi sa 'kin, "Umalis ka na."
"Pagkakataon mo na 'to. Sige na."
Tumakbo akong sumisigaw.
Hinabol niya ako.
Pumunta ako sa super. Hindi ko alam ang sinabi ko.
"Na-rape ako. Hinahabol niya ako." Parang gano'n.
Nahuli siya ng super, tapos may isa pang nakahuli.
Hindi siya pinakawalan para sa mga pulis.
May tumawag na pulis na nagsasabing may nahuli silang salarin.
Matias Reyes daw 'yong pangalan niya.
Walang pagtatanong o pamimilit, sinabi niyang "Ako ang gumawa."
Isa siyang 18 taong gulang na lalaki, tahimik, 5'10", maitim ang kutis.
No'ng ini-interview siya ng mga detective, nalaman nila
na pwedeng ito din 'yong gumawa ng mga naunang rape at homicide.
Kaya nagpatawag kami ng DA.
Nakikita na nila na nabubuo na 'yong pattern.
Pwedeng sangkot nga siya sa homicide.
Lahat sila, puro mga kabataang babae.
Lahat sila, nilinlang o kaya nilooban.
Lahat nangyari sa loob ng 20 blocks.
Lahat sila ginamitan ng kutsilyo, ninakawan, saka ginahasa.
Pinapupunta nila 'ko sa station para tukuyin…
Para lang tumingin sa lineup. 'Yon lang 'yong sabi nila.
Isang tingin pa lang, alam ko na kung sino.
Nanginginig ako sa takot.
Kusa na 'yong reaksiyon na 'yon.
Walang duda na ito 'yong lalaking 'yon.
Walang duda.
Naaalala ko no'ng nabalitaan kong nahuli siya,
tapos kailangan kong makipagkita sa detective.
Nagulat ako no'ng makita ko siya.
Pareho pa din 'yong suot niyang t-shirt.
Malinaw na malinaw 'yong naaalala ko.
Alam kong siya 'yon.
Sinabi niya sa mga detective na nakipagtalik siya do'n sa mga babae.
May sira ang taong 'yon.
Sinabi niyang marami na siyang ginahasa,
pero itinanggi ni Reyes na kagagawan niya 'yong homicide ni Lourdes Gonzalez.
Sa puntong 'yon, pinakitaan ng sketch si Reyes
na nanggaling sa mga anak ni Lourdes Gonzalez.
Tiningnan ni Matias, tapos sabi ng detective,
"Pamilyar ba?"
Sabi ni Matias, "Oo, kamukha ko."
Tumingin siya sa mga detective, tapos sinabi, "Lagot na 'ko."
Umamin na si Matias Reyes
sa pagpatay kay Lourdes Gonzalez.
Kinuhanan ng video.
Minsan, nagrereklamo at nagwawala siya. Talagang galit.
Minsan naman, nagsisisi siya.
Hihiyaw siya ng "Mommy".
Tapos nagpumiglas siya, sumisigaw.
Sabi niya, inagaw ni Lourdes Gonzalez 'yong kutsilyo,
pero nanginginig siya sa takot.
Sabi niya, kinuha niya 'yong kutsilyo.
Tapos saka niya pinatay.
No'ng nangyari 'to, nine years old at one year old 'yong mga anak ko.
Kaya nakaka-relate ako sa pangangailangan na protektahan 'yong mga anak mo.
Kailangang maintindihan mo siya.
'Yong idea na binalahura 'yong tao,
sinaksak nang siyam na beses, ang sama sa loob.
May pabigla-biglang galit si Matias Reyes.
Para siyang bombang sasabog.
Pormal siyang kinasuhan ng four counts of rape, first degree,
sodomy, burglary,
assault with a deadly weapon,
saka one count ng homicide.
Kinasuhan ang 18 anyos na si Matias Reyes ng serye ng brutal na panggagahasa
sa East Side ng Manhattan. Pinatay pa ang isa sa mga ito.
Nalaman ko pinatay niya si Lourdes.
Ang masakit do'n, buhay ako, tapos siya, namatay.
Tanda ko no'ng natanggap ko 'yong balita.
Nakaramdam ako ng ginhawa.
Naaalala kong nakita ko sa diyaryo na nahuli siya.
Pagkakita ko sa picture…
Naalala ko siya.
Kaya alam ko na agad na siya 'yon.
Tinawagan ako ng sarhento ko. Sabi niya,
"Irma, may kilala ka bang Matias Reyes?"
Sabi ko, "Oo."
No'ng April 17, 1989, nakuha ko 'yong pangalan niya na posibleng suspect
sa kasong hawak ko na may nangyaring rape
sa 106th Street sa East Side ng Central Park.
Nauna nang dalawang araw 'yong kaso ko sa kaso ng Central Park jogger.
Ininterview namin 'yong biktima, napansin niya daw
na bagong tahi 'yong baba ng lalaki.
No'ng 1989,
maraming ospital ang may log sa emergency room
kung sino'ng dumating at ano'ng dahilan nila.
Kaya pumunta kami sa lahat ng ospital.
Tiningnan namin 'yong log.
May isang lalaki na may bagong tahi sa baba niya,
tapos "Matias Reyes" 'yong pangalan sa partikular na entry na 'yon.
Nag-background check ako. Wala siyang criminal records.
Walang naka-file na picture niya. Walang kahit ano.
Tapos hinugot ako ng boss ko sa kaso. Inilagay ako sa child abuse team.
Wala akong choice, kaya medyo nainis ako.
Kaya namatay na lang 'yong kaso.
Sayang lang, kasi tinanggal ng pamunuan ng Special Victims Unit
si Irma sa kasong 'to, tapos inilipat sa ibang kaso.
Pero tandaan n'yo, 1989 'to.
Nakakaranas kami ng matinding buhos ng mga krimen
na sumasagad sa mga kakayanan namin.
Tumatak sa utak ko 'yong pangalang Matias.
No'ng tinawagan ako ni Sergeant McLaughlin at sinabi niya
na 'yon 'yong pumatay…
No'ng sinabi niya na 'yon
'yong pumatay ng nanay sa harap ng mga anak niya,
sobrang sama ng pakiramdam ko.
Ilang taong masama 'yong loob ko.
Lagi ko silang naiisip.
Kung nahuli ko siya sa kaso ko,
alam kong ibang-iba 'yong mangyayari.
Hindi sana mabibiktima 'yong ibang biktima.
Hindi mawawalan ng ina 'yong mga batang 'yon.
At 'yon ang pinakanakaapekto sa 'kin.
Alam mo 'yon…
Mahirap para sa mga detective 'yong mga kaso
na may sangkot na bata.
Para sa 'kin, isa si Irma
sa mga pinakamagagaling na detective na nakatrabaho ko.
May malasakit talaga siya sa ginagawa niya.
Nakikita n'yo ang isang lalaking pinaniniwalaang rapist at mamamatay-tao,
ang 18 anyos na si Matias Reyes.
Kaya pagpasok ko no'ng araw na 'yon, pagdating ko sa opisina,
pinakitaan ako ng picture niya.
Pagkakita ko sa picture, "Si Matias Reyes 'to? Kilala ko 'to!"
Bata pa lang siya, kilala ko na siya.
Nagtatrabaho siya malapit sa 23 Precinct.
Sa bodegang 'to, nagtinda si Reyes ng kape sa mga pulis ng kalapit na presinto.
Para sa 'kin, mabuting tao siya. Isa sa mga pinakamabait.
Nasa 23 ako mula 1982 hanggang 1987.
Lagi ko siyang nakikita.
Di ko alam 'yong pangalan niya,
kilala ko lang siya na nagtatrabaho sa tindahan.
Tapos naisip ko, "Teka."
"Dinala ko mismo sina Carlos at Tony sa tindahang 'yon para bumili ng candy."
Alam kong wala siya do'n, pero kahit na…
Nabahala ako do'n.
Nalaman namin sa pakikipag-usap kay Irma Rivera
na natukoy nila 'yong taong nagngangalang Matias Reyes
bilang posibleng may sala sa isa pang kaso.
Kaya lang, umalis na 'yong biktima sa State of New York.
Hindi kami sinuwerte na mahanap 'yong biktima na 'yon.
Simula ng paggamit ng DNA 'yong taong 1989.
Nagpasa kami ng mga DNA sample sa tatlong rape,
saka 'yong pang-apat na rape at homicide ni Lourdes Gonzalez sa FBI.
Lahat ng kaso nag-match sa DNA ni Matias Reyes.
Kaya nagdesisyong umaming guilty si Matias Reyes.
Hindi lumipas 'yong hearing na 'yon nang walang nangyayari.
Nalipat 'yong galit ni Reyes sa defense lawyer niya,
tapos inatake niya sa harap ng korte.
Sino'ng gagawa no'n?
Pa'no mo nagawang sirain 'yong sarili mo nang gano'n?
Hindi niya ma-control 'yong dahas niya.
Nahatulan siya ng 33 at 1/3 years.
Kalaunan, pwede siyang mabigyan ng parole.
Pwede siyang makalaya.
Pwede siyang lumaya.
Pa'no ako mabubuhay na alam kong pwede siyang makalaya?
Bakit?
Sa puntong 'yon, akala namin, 'yon na ang katapusan
ng paghahasik ng krimen ni Matias Reyes.
Pero malalaman pa namin
na may ibang krimen pa siyang ginawa
na hindi namin alam na ginawa niya.
No'ng 2002, tumawag si Matias Reyes sa opisina ng district attorney.
Naghahanap siya ng makakausap
tungkol sa impormasyong gusto niyang ibigay.
May lumantad na isang lalaking nagngangalan na Matias Reyes.
Inaako niya na mag-isa niyang inatake at ginahasa
'yong babae sa Central Park noong 1989.
Lumapit ako sa likod niya.
Hinampas ko siya ng kahoy, pinalo ko sa ulo.
Tapos kinaladkad ko sa damuhan.
Ni-rape ko siya do'n.
Sinasabi ni Matias Reyes na sangkot siya sa kaso ng 1989 Central Park jogger.
Hindi na nakakagulat at kakaiba na biglang may makikisali
sa kasong sikat sa media, totoo man o hindi.
Ang kakaibang bahagi nito, sinasabi niyang mag-isa lang siya.
No'ng umamin si Matias Reyes
at sinabing mag-isa niyang ginawa ang panggagahasa kay Trisha Meili,
na kinilala bilang Central Park jogger, may limang binatilyo nang kinasuhan
at nakulong nang mahabang panahon para sa krimeng ito.
Lagi nilang sinasabi na inosente sila.
Paulit-ulit nilang sinasabi 'yon pag may pagkakataon.
Sa katunayan, nakita ng isa sa kanila, ni Korey Wise, si Reyes sa kulungan
at nagkaro'n ng pag-aaway.
Nakadagdag siguro 'yon sa dahilan ni Reyes para umamin.
Nagdesisyon ang NYPD na bumuo ng task force sa pag-iimbestiga.
Pinamunuan ko 'yon para tingnan ang papel ni Matias Reyes
sa kaso ng Central Park jogger.
Alam nating may DNA ni John Doe sa kasong 'yon
na hindi natukoy kung kanino.
Kaya kumuha sila ng DNA sample kay Matias Reyes para pagtugmain.
Si Matias Reyes nga ang nang-rape sa Central Park jogger, si Patricia Meili,
dahil DNA niya 'yong nakuha
no'ng umagang dinala si Patricia sa ospital.
Sana meron na tayong DNA data bank no'ng '89, '90, saka '91.
Mapapadali sanang mapag-ugnay 'yong mga kasong 'to.
Hindi lang 'to tungkol sa pagkakaso sa mga nasasakdal.
Tungkol din 'to sa pag-aabsuwelto sa mga inosente.
Kaya sa bagong impormasyong si Matias Reyes 'yong hindi kilalang DNA,
tapos sinabi niyang mag-isa lang siya,
pinawalang-bisa ang kaso ng limang nasasakdal, dapat lang naman.
MALI ANG MGA NAHULI
Tagumpay ng mga tao 'yon. 'Yon ang makukuha natin do'n.
GATE NG MGA PINAWALANG-SALA
Kaya lang, mag-iiwan 'to ng masamang marka
sa relasyon ng NYPD sa Black community
sa matagal na panahon.
Masaya ako para sa limang binata na maling pinaratangan,
pero walang naitulong 'yon
kundi ibalik 'yong mga emosyon, pakiramdam, saka alaala ko.
-Inatake mo ba 'yong Central Park jogger? -Oo.
Nasa 20/20 siya, sabi ko, "Ano?"
Parang "Anong kalokohan 'to?"
Pag bumabalik 'yong nakaraan, parang sinasabi ng buhay, "Alam mo?"
"Palagi na 'tong nandito,
hindi totoo 'yong makakabalik ka sa simula."
Bumalik lang ulit 'yong galit ko.
Kailangang itama 'yong kawalang-hustisya na ginawa sa Central Park Five,
pero may nangyari ding kawalang-hustisya sa lahat ng biktima ni Matias Reyes.
Kaya no'ng 2019, may sinulat ako para sa The Cut
na pinamagatang "Bago at Pagkatapos ng Jogger."
Hindi lang 'yong mga anak ni Lourdes 'yong nakausap ko,
nakausap ko din 'yong tatlong babae
na biktima ng mga sexual assault na ikinaso kay Reyes.
Ito 'yong mga taong nawala sa kuwento
ng kilala natin ngayon na "kaso ng Central Park jogger."
Deserve niyang maikuwento 'yong kuwento niya.
Mas magandang ikuwento 'yon kasama 'yong mga anak niya.
Basta…
Basta nagpapasalamat ako sa lahat ng ginawa niya para sa 'kin.
Nalulungkot lang ako na hindi niya nakita
kung ga'no kabuting tao 'yong mama niya.
Sa kuwento pa lang ng mga kuya ko…
Mabuting tao talaga siya.
Kahit wala siya dito nang personal,
pakiramdam ko, ginabayan niya ako.
Nangyari 'to no'ng 1989.
Kaya sa lahat ng nilaro kong sports, 'yon ang jersey number ko.
Pagpupugay lang 'yon sa mama ko.
Pakiramdam ko,
nilagay siya sa buhay ko
para mapunta ako sa mas mabuting landas.
Tinuro niyang pahalagahan ang edukasyon. Dapat maging mabuti akong halimbawa.
Ginawa ko 'yon.
Sinusubukan kong itanim 'yon sa mga anak ko ngayon.
Nakokonsensiya ako.
Dumaan ako sa mga yugto
na puro lang ako galit…
Sinisisi ko 'yong sarili ko. Sinisisi ko 'yong ibang tao.
Malaking pinsala ang dinulot no'n sa 'kin…
sinira no'n ang pag-iisip ko.
Pinag-uusapan ng lahat 'yong kasong nagmumulto sa 'yo.
Matagal akong minulto ng kaso ni Lourdes Gonzalez.
Hi, Carlos.
Masaya akong makita ka.
Pasensiya ka na.
Importante para sa 'kin na makita si Carlos.
Naapektuhan ako ng kasong 'to.
Hawak ko 'yong pangalan niya sa ibang kaso.
Humihingi ako ng tawad sa 'yo,
kasi pakiramdam ko kung nahuli ko siya, hindi sana nangyari 'to.
Hindi ako nagalit sa kanya.
Hindi ko ginustong mabuhay siya nang gano'n.
Kay Reyes lang ako galit.
-Tama. -Dapat kay Reyes…
dapat sa kanya, magdusa.
Wag mo siyang bigyan ng kapangyarihan.
Naging magulo 'yong buhay ko.
Labas-pasok ako sa kulungan.
Ilan 'yong mga naging kaso mo?
Meron akong tatlong gun possession.
Okay.
Isang homicide.
Hinubog ako ng lansangan.
Laging merong away.
Tapos laging may gantihan.
Lumaki ako
na gusto kong sirain lahat ng sumisira sa 'kin o sa pamilya ko.
Hindi natatapos 'yon.
Di pa tapos ang buhay mo. Marami ka pang magagawa sa sarili mo.
Gusto kang bigyan ng nanay mo ng magandang pagkabata.
Oras na para suklian mo 'yong nanay mo. Magkaro'n ka ng magandang pagkalalaki.
Oo nga.
Sinisikap ko pa ding maging mabuti.
Inaayos ko pa 'yong sarili ko.
Nasa landas pa 'ko ng pag-aayos ng sarili.
Deserve 'yon ng mama ko.
Alam ko na may dalawa pang babaeng biktimang nakaligtas.
Pero hindi na kami nagkita at nagkausap.
Kaya sumulat ako. Sabi ko,
"Magkakapareho tayo ng pinagdaanan. Sobrang sama no'n,
pero maganda sana kung magdadamayan tayo
dahil tayo lang ang nakakaalam at nakakaintindi ng pinagdaanan natin.
-Uy! -Hi!
Nagdesisyon kaming magkita.
Ilang beses na kaming nagkita nitong mga nakaraang taon.
Taon-taon, dumadating 'yong araw.
Sabi ko, "Kalimutan mo na 'to. Kalimutan mo ang nangyari.
Ituloy mo ang buhay. Kalimutan mo na."
Tapos naisip ko last year, "Bakit?"
Nag-dinner kami ng friends ko,
nagkaro'n ako ng "Tang Ina Mo, Buhay Pa Ako" party.
-Totoo! -Ang galing.
Meron kaming kakaibang pagkakaibigan nina Melissa at Meg.
Pinag-ugnay kami ng nakakakilabot na kuwentong 'to,
pero pinag-uugnay din kami ng pagmamahal.
Naisip ko, "Grabe, pinagdaanan din ng mga babaeng 'to 'yong pinagdaanan ko."
-Tama. -"Dapat maging magkakaibigan kami."
-Ang laking pagbabago na makilala kayo. -Totoo.
Sobrang suwerte ko na andiyan sila.
Hindi ko alam ang gagawin ko kung wala sila.
Kasama namin si Lourdes.
Palaban siya.
Lagi ko siyang naiisip.
Naawa talaga ako sa kanya. Naawa ako sa pamilya niya.
Wala dito si Lourdes para magsalita.
Kaya gusto namin siyang parangalan,
pati 'yong pamilya niya,
at sabihing di namin siya nakakalimutan.
Gusto kong makilala siya ng mga tao.
Hindi lang siya bastang footnote.
Importante si Lourdes.
ITINAKDA NA ANG SUSUNOD NA PAROLE HEARING NI MATIAS REYES
SA AUGUST 2026.
SA PANAHONG 'YON, KWALIPIKADO NA SIYA PARA SA PAROLE.
ILANG BUWAN MATAPOS ANG SHOOTING NG EPISODE NA ITO,
NAHATULAN SI CARLOS NG SECOND-DEGREE ASSAULT AT MENACING
PARA SA ISANG AWAY SA BAR SA DENVER NOONG 2021
AT SINENTENSIYAHAN NG LIMANG TAONG PAGKAKAKULONG.
KUNG IKAW O MAY KILALA KANG NAKAKARANAS NG SEXUAL ABUSE,
MAY IMPORMASYON AT TULONG SA WWW.WANNATALKABOUTIT.COM.
Tingin ko, hindi inakala ng NYPD o ng New York City na mangyayari 'to.
Bilis, bilis, bilis!
Papunta kami sa One World Trade Center.
Nagtrabaho 'yong Tita Joanne ko sa North Tower.
Sabi ko, "Pa'no ako aakyat do'n para ilabas siya?"
Nasusunog na 'yong second bulding!
Nasusunog 'yong 78th floor ng building. Hindi ko alam pa'no makakalabas dito.
Babagsak na 'yong tower!
Sabi ng lieutenant ko, "Tumakbo ka na!"
Umalis na kayo dito!
Nakakita ako ng maraming EMS. May nagsabing "Babalik kami sa building.
May mga tao pang kailangang ilabas."
Sabi ko, "Okay. Hindi ako pwedeng ipahiya ng bomberong 'to. Dito lang ako."
Dahil sa 9/11, nasanay ako sa amoy ng patay.
Malalaman mo kung ga'no ka katibay.
Malalaman mo kung pa'no maging team player.
Buhay ka.
Magtrabaho ka.
Nagsalin ng Subtitle: Erika Ivene Columna .