WEBVTT

00:06.089 --> 00:10.176
DALAWAMPU'T LIMANG TAON NA ANG NAKAKARAAN,
RUMESPONDE ANG NYPD SA PINAKAMALAWAK

00:10.260 --> 00:12.762
NA PAGPATAY SA KASAYSAYAN
NG UNITED STATES.

00:15.432 --> 00:19.894
Mga totoong karanasan 'to.
Buong detalye ng mga nangyari.

00:26.568 --> 00:29.946
Ito 'yong pinakamalawak na pagpatay
na nahuli namin.

00:31.406 --> 00:34.409
Libo-libo ang namatay sa attack na 'to.

00:35.118 --> 00:36.453
Hindi kami handa para do'n.

00:37.328 --> 00:41.750
Hindi kami handa bilang mga tao,
hindi pa kasali 'yong usapang trabaho.

00:42.333 --> 00:46.254
Parang wala akong control sa sitwasyon,
di tulad pag nag-iimbestiga ako.

00:47.464 --> 00:50.759
Parang sinusubukan ko lang mabuhay
no'ng araw na 'yon.

00:51.509 --> 00:53.887
Malalaman mo talaga kung ga'no ka katatag.

00:53.970 --> 00:57.348
Malalaman mo 'yong halaga
ng pagiging team player.

00:57.432 --> 00:59.726
Malalaman mo 'yong pagkatao ng partner mo.

00:59.809 --> 01:02.020
Malalaman mo 'yong halaga ng buhay mo.

01:03.146 --> 01:04.898
Tingin ko, kalahati ng city may kilala

01:04.981 --> 01:08.401
o may kamag-anak na namatay
sa Trade Center.

01:08.485 --> 01:09.652
Pero matagal na 'yon.

01:10.695 --> 01:13.740
May mga tao ngayon na hindi naranasan
'yong gano'ng bagay.

01:13.823 --> 01:17.494
Hindi nila alam 'yong pakiramdam
ng totoong trahedya.

01:18.328 --> 01:21.081
Saka 'yong pagkakaisa ng buong city.

01:22.123 --> 01:25.835
Hindi mahalaga ano'ng background mo,
ano'ng lahi mo.

01:25.919 --> 01:28.338
Lahat kami, tao no'ng araw na 'yon.

01:29.756 --> 01:32.008
Makalipas ng dalawampu't limang taon,

01:32.509 --> 01:35.428
'yon pa din ang araw na nagbago
ng buhay ko.

01:36.054 --> 01:39.057
'Yong mundo bago ang September 10,
wala na 'yon.

01:40.058 --> 01:42.644
Nagdala 'yon ng 20 taong digmaan.

01:44.896 --> 01:46.231
Nagbago 'yong buong buhay ko.

01:47.732 --> 01:49.859
Nagbago 'yong buong mundo.

01:56.282 --> 01:59.994
Trabaho naming siguruhing makakauwi
at makakatulog kayo sa gabi.

02:01.121 --> 02:04.332
Importanteng malaman ng pamilya
sino'ng pumatay sa kamag-anak nila.

02:05.750 --> 02:09.379
Pinakamahalaga 'yong malasakit mo
sa mga biktima.

02:09.963 --> 02:12.173
Gusto kong malaman 'yong totoong nangyari.

02:13.132 --> 02:14.384
Ano ba talagang nangyari?

02:15.802 --> 02:18.138
Gusto mong alamin 'yong totoo.

02:18.221 --> 02:20.265
Gano'n ang ginagawa ng mga detective.

02:20.348 --> 02:23.268
Likas na sa 'yo 'yong tumulong sa tao.

02:23.977 --> 02:27.564
Sa New York City, sa NYPD…

02:29.858 --> 02:30.775
ito na 'yon.

02:45.707 --> 02:49.544
Ang ganda-ganda talaga pag tinitingnan
'yong mga tower galing sa baba.

02:49.627 --> 02:53.006
Lalo na pag bata ka, gagawin mo 'to.

02:53.089 --> 02:56.509
Pataas lang 'yon nang pataas
na parang hagdan papuntang langit.

02:58.011 --> 03:01.097
Nagtrabaho 'yong Tita JoAnn ko
sa World Trade Center.

03:01.180 --> 03:03.933
Nagtrabaho siya sa 103rd floor
at 105th floor

03:04.017 --> 03:05.685
ng North Tower.

03:06.311 --> 03:09.772
Nagtrabaho siya para sa Cantor Fitzgerald,
isang brokerage firm.

03:09.856 --> 03:12.150
Eighteen lang siya no'ng magtrabaho do'n.

03:12.233 --> 03:15.737
Naging vice president, saka partner siya.

03:16.654 --> 03:20.158
Tita ko si JoAnn,
pero para ko na siyang kapatid.

03:20.241 --> 03:23.661
Lagi niya 'kong inaalagaan.
Sinisigurado niyang hindi ako mapapaaway.

03:23.745 --> 03:25.455
Mas matanda lang siya nang 13 years.

03:26.664 --> 03:28.666
No'ng nagtrabaho siya do'n,

03:28.750 --> 03:32.378
sinama niya 'ko sa Trade Center,
first time ko 'yon.

03:32.462 --> 03:34.505
Pag five years old ka,

03:34.589 --> 03:38.134
excited ka sa mga bagay
na hindi mo pa nakikita dati.

03:38.843 --> 03:43.014
Kaya no'ng sumakay ako sa elevator,
para akong nasa rocket ship.

03:44.974 --> 03:48.895
Ilang minuto kang nasa loob,
paakyat ng ilang daang palapag.

03:48.978 --> 03:51.231
Pumuputok 'yong tenga mo.
Tapos lalabas ka.

03:51.314 --> 03:56.110
Paglapit mo sa mga bintana, para kang…

03:56.194 --> 03:57.904
Matagal makababa do'n.

03:58.571 --> 04:01.324
One hundred ten floors 'yon kada tower.

04:01.908 --> 04:05.536
Mahigit 50,000 tao ang andun
kahit sa normal na araw.

04:05.620 --> 04:07.664
May sariling zip code 'yong mga building.

04:08.748 --> 04:09.791
Masyado 'yong…

04:09.874 --> 04:13.294
Isipin mo na lang,
kahit sa'n ka nakatira sa United States,

04:13.378 --> 04:14.963
kada area may zip code.

04:15.046 --> 04:17.215
May sariling zip code
'yong dalawang building.

04:17.298 --> 04:22.470
Dinisenyo 'yon na makakatagal
sa malalakas na hangin, bagyo,

04:22.553 --> 04:26.057
tama ng kidlat,
saka pagbangga ng eroplano.

04:26.140 --> 04:28.977
Akala ng lahat, hindi 'yon nasisira.

04:30.979 --> 04:34.107
Lima ang napatay
at 1,000 ang napinsala ng bomba

04:34.190 --> 04:36.484
sa pagsabog na yumanig
sa World Trade Center

04:36.567 --> 04:39.279
at naghatid sa Lower Manhattan
sa matinding kaguluhan.

04:39.862 --> 04:43.032
May terrorist attack no'ng February 1993.

04:44.033 --> 04:46.995
Naglagay ng mga pampasabog sa van
'yong mga terorista,

04:47.078 --> 04:49.831
tapos ipinark sa garahe sa ilalim.

04:50.540 --> 04:53.459
Sumabog 'yon, pero maliit lang 'yong sira.

04:54.460 --> 04:57.797
Sabi no'ng katabi ko,
"Grabe, ang galing ng mga tower na 'to."

04:57.880 --> 05:01.467
"Kinaya nila 'yong malakas na pagsabog.
Hindi ako makapaniwala."

05:03.136 --> 05:06.848
Hindi ko talaga inakala
na target 'yong Twin Towers

05:06.931 --> 05:09.976
ng mga terorista
hanggang no'ng araw na 'yon.

05:10.059 --> 05:13.062
Tapos naisip ko,
simbolo sila ng katatagan.

05:13.146 --> 05:14.897
Simbolo ng dangal.

05:14.981 --> 05:18.943
'Yong kahit lumipad ka sa Atlantic Ocean,

05:19.527 --> 05:21.279
makikita mo 'yong Twin Towers.

05:23.114 --> 05:27.285
No'ng susunod na taon,
naglagay sila ng mga sementong harang

05:27.368 --> 05:29.912
para walang makakalapit

05:29.996 --> 05:35.293
na truck o kotseng puno ng kahit anong
device na sumasabog.

05:35.877 --> 05:39.630
Tapos mararamdaman mo,
"Okay, hindi na mauulit 'to."

05:47.472 --> 05:48.890
Tuesday 'yon.

05:50.850 --> 05:52.060
Maganda 'yong panahon.

05:53.353 --> 05:55.480
Wala akong maalalang ulap sa langit.

05:57.357 --> 05:59.275
Kailangan kong pumunta sa korte.

05:59.776 --> 06:01.903
Nasa Anti-Crime Unit ako, e.

06:01.986 --> 06:04.530
Pupunta ako sa trial
para sa kaso ng mandurukot.

06:05.239 --> 06:07.200
Sumakay ako ng ferry.

06:09.077 --> 06:12.080
Bumaba ako ng bangka sa Manhattan side.

06:12.163 --> 06:14.707
Tapos naglakad ako papunta
sa train station.

06:15.666 --> 06:18.795
Habang naglalakad ako,
ilang hakbang pa lang mula sa ferry,

06:18.878 --> 06:20.630
nakarinig ako ng mga pagsabog.

06:22.882 --> 06:25.968
'Yong tunog parang…

06:26.052 --> 06:28.721
Sabi ko talaga, "Ano ba 'yon?"

06:28.805 --> 06:30.765
Pero naglakad pa din ako.

06:31.349 --> 06:34.060
Sumakay ako sa subway papunta sa korte.

06:34.143 --> 06:35.686
Dapat andun na 'ko nang nine.

06:38.856 --> 06:42.068
Gumising ako sa dorm ng mga detective
sa 13th Precinct.

06:42.652 --> 06:44.153
Pag pulis ka,

06:44.237 --> 06:46.656
minsan ilang araw kang hindi nakakauwi.

06:47.407 --> 06:52.203
Nag-sign in ako,
tapos naaalala ko, ABC News 'yong palabas.

06:52.286 --> 06:57.375
Nakita kong binanggan ng eroplano
'yong Twin Towers.

06:57.458 --> 07:00.628
Parang missile 'yong tunog,
hindi eroplano.

07:00.711 --> 07:02.630
Biglang may malakas na pagsabog.

07:04.590 --> 07:08.010
Tinawagan ako ng dispatcher.
May maliit na Cessna daw

07:08.094 --> 07:10.304
na bumangga sa World Trade Center.

07:11.264 --> 07:14.767
Nakita ko galing sa West Side Highway

07:14.851 --> 07:17.353
na hindi maliit na Cessna 'yon.

07:17.436 --> 07:19.772
Sobrang laking eroplano no'n.

07:20.606 --> 07:22.358
Walanghiya!

07:24.652 --> 07:26.112
Police mode agad ako.

07:27.405 --> 07:29.365
Alam kong sa nangyaring 'yon,

07:29.448 --> 07:32.368
siguradong maraming masasaktan.

07:33.411 --> 07:37.748
Kakahatid ko lang sa PS 116
ng dalawang anak kong lalaki

07:37.832 --> 07:39.959
no'ng narinig ko 'yong sa radyo.

07:40.042 --> 07:43.087
May malaking trahedyang nangyayari
sa New York City ngayong umaga.

07:44.755 --> 07:48.134
Bilang detective commander sa Manhattan,

07:48.217 --> 07:51.137
siguro nag-iisa lang sa NYPD
na nakatira sa Manhattan,

07:51.220 --> 07:52.972
alam kong aasahan akong rumesponde.

07:53.598 --> 07:56.767
Kaya umuwi ako para magpalit,
isa sa mga iilang tao

07:56.851 --> 07:59.479
na nagsuot ng suit para rumesponde
sa World Trade Center.

07:59.562 --> 08:01.105
Napagalitan ako no'ng May,

08:01.189 --> 08:04.108
kasi rumesponde ako sa homicide
na hindi naka-suit.

08:07.361 --> 08:11.073
Nasa 19th Precinct ako
sa patrol borough ng Manhattan North.

08:11.949 --> 08:13.659
Sobrang tindi talaga no'n.

08:13.743 --> 08:17.163
Pakikilusin nila 'yong mga tao
sa New York City

08:17.246 --> 08:18.998
para rumesponde sa Trade Center.

08:21.542 --> 08:26.631
Pulis ako no'n sa 19th Precinct
kasama ni Pete Panuccio.

08:26.714 --> 08:31.636
Tinawag sa desk 'yong unang
one-in-eight para kumilos.

08:32.220 --> 08:34.472
Walong officer, isang sergeant.

08:34.555 --> 08:38.184
Papunta na kami sa One World Trade Center.

08:38.267 --> 08:41.938
Kasama si Joanne Dowd sa unang grupo
ng mga pulis ng 19th Precinct

08:42.021 --> 08:43.147
na umalis nang naka-van.

08:44.315 --> 08:47.318
Dapat magkikita kaming lahat
sa Church and Vesey.

08:47.818 --> 08:51.822
Kasama ko do'n 'yong lieutenant.
Sabi ko, "Sumakay na tayo sa kotse."

08:51.906 --> 08:53.199
"Pumunta na tayo do'n."

08:57.119 --> 08:58.621
Nasa tren ako.

08:59.747 --> 09:03.834
Bababa ako sa municipal building
na lagi n'yong nakikita sa Law & Order.

09:04.418 --> 09:08.172
Habang naglalakad ako
sa mga kilalang pillar na 'yon,

09:08.256 --> 09:10.591
lahat ng tao, nakatingala.

09:12.843 --> 09:15.263
Sumunod 'yong mata ko sa tinitingnan nila.

09:17.098 --> 09:20.101
Nakita ko 'yong malaking butas
sa North Tower.

09:21.185 --> 09:22.728
Ang laki ng mga tower na 'yon.

09:23.229 --> 09:25.940
Libo-libong tao ang nasa bawat building
kada araw.

09:26.023 --> 09:27.483
Marami akong kilalang andun.

09:29.193 --> 09:32.989
Tumawag agad ako sa 212-938-5029.

09:33.072 --> 09:35.032
Office number 'yon ni JoAnn.

09:35.992 --> 09:40.579
Narinig ko 'yong beep, beep, beep.
Hindi 'yon 'yong karaniwang busy sound.

09:41.330 --> 09:44.500
Para siyang "out-of-service" na beep tone.

09:45.209 --> 09:47.295
Nine o'clock na. Nasa trabaho na siya.

09:47.378 --> 09:48.838
Sabi ko, "Naku po."

09:50.506 --> 09:52.008
Kailangang pumunta do'n.

09:52.717 --> 09:53.926
Tapos bigla na lang…

09:55.303 --> 09:58.973
'yong unang tunog na akala ko nag-e-echo,

10:00.057 --> 10:03.102
narinig ko nang walang echo.

10:03.185 --> 10:04.478
Malakas na pagsabog.

10:07.773 --> 10:09.775
Talagang bumagsak ako sa semento.

10:11.861 --> 10:13.362
May pangalawang eroplano.

10:18.951 --> 10:21.454
Nasa 78th floor kami ng South Tower.

10:21.537 --> 10:24.665
Kaya lang ako nakaupo dito ngayon,
kasi nakatayo kami

10:24.749 --> 10:27.335
sa kabilang side
kung sa'n pumasok 'yong eroplano.

10:33.007 --> 10:37.303
Napasubsob ako sa sahig.
Hindi ko alam kung bakit.

10:37.803 --> 10:39.055
Nagdilim na lahat.

10:41.807 --> 10:43.768
May mga umiiyak, saka sumisigaw.

10:45.144 --> 10:48.564
'Yong katabi kong babae, kilala ko siya,
tinulak ko siya nang konti.

10:48.648 --> 10:50.524
Sabi ko, "Okay ka lang?"

10:51.150 --> 10:53.444
Hindi siya sumagot,
kaya alam kong wala na siya.

10:54.779 --> 10:57.448
Ang daming patay
na nakahandusay kung saan-saan.

10:57.948 --> 11:01.494
Sobrang pangit, ang gulo-gulo,
saka walang nakakaalam sa nangyayari.

11:03.788 --> 11:06.332
'Yong homicide squad, kasama ng iba pa,

11:06.415 --> 11:10.169
may emergency mobilization
sa lugar na 'yon.

11:11.545 --> 11:14.215
Nasa sasakyan kami ng dalawang partner ko,

11:14.298 --> 11:17.301
nakabukas 'yong mga ilaw at sirena,
galing kami sa 13th Precinct.

11:18.010 --> 11:22.598
Bigla na lang naming nakita
'yong usok na lumalabas sa South Tower.

11:22.682 --> 11:26.060
Tapos saka mo lang maiisip
na may bumangga sa isa pang tower.

11:28.688 --> 11:30.231
-Oh my goodness.
-Diyos ko.

11:30.314 --> 11:31.774
May isa pa.

11:31.857 --> 11:32.858
Diyos ko po.

11:32.942 --> 11:34.443
My goodness.

11:35.611 --> 11:39.323
Nagtinginan kaming lahat sa kotse,
sabi ko,

11:39.407 --> 11:41.701
"Hindi aksidente 'to."

11:44.912 --> 11:47.373
Una talagang pumasok sa isip ko,
'yong asawa ko.

11:48.416 --> 11:51.836
Nagtatrabaho siya sa kompanyang
tinatawag na Salomon Smith Barney.

11:51.919 --> 11:53.379
Alam kong nasa city siya.

11:53.462 --> 11:56.006
Alam ko ding may kliyente siya

11:56.090 --> 11:59.718
sa isa sa mga building ng Trade Center.

11:59.802 --> 12:02.388
At alam kong palagi siyang andun.

12:03.681 --> 12:06.267
Doon talaga umikot 'yong isip ko.

12:07.351 --> 12:10.104
May cell phone ako,
lumang flip phone 'yon,

12:10.187 --> 12:13.274
na parang StarTAC
o kung anumang tawag do'n.

12:13.357 --> 12:16.610
Naaalala kong sinubukan ko siyang
tawagan sa trabaho,

12:16.694 --> 12:21.073
tinawagan ko 'yong cell phone niya,
pero ayaw pumasok ng tawag ko.

12:21.157 --> 12:22.491
Dead air lang.

12:22.575 --> 12:26.162
Walang signal o kahit ano.

12:28.706 --> 12:31.167
Nagkakagulo talaga 'yong buong city.

12:32.793 --> 12:37.757
Iniiwan ng mga tao 'yong sasakyan nila
sa gitna ng mga intersection.

12:37.840 --> 12:39.759
Hayaan na 'yang kotse! Tara na!

12:41.051 --> 12:44.597
Sinusubukan na naming makarating
sa pupuntahan namin,

12:44.680 --> 12:46.682
sa Church and Vesey.

12:46.766 --> 12:50.978
Naipit kami sa gitna ng Maiden Lane,

12:51.061 --> 12:52.438
hindi kami gumagalaw.

12:53.189 --> 12:56.025
Bumaba na kami,
tapos iniwan na namin 'yong van.

12:56.108 --> 12:59.779
Tumakbo na kami papunta
sa World Trade Center.

13:02.531 --> 13:08.162
Habang palapit na kami sa mga tower,
tumingala kami.

13:08.245 --> 13:12.541
Tapos nakasabit na 'yong mga tao
sa mga bakal.

13:14.293 --> 13:17.087
Bumubuga 'yong maitim na usok.

13:17.588 --> 13:20.174
Nagpapadala ng sulat 'yong mga tao.

13:20.257 --> 13:23.844
"Tulungan n'yo ako.
Andito ako sa floor na 'to."

13:24.470 --> 13:25.346
Sobrang…

13:25.429 --> 13:26.597
Para kang…

13:29.350 --> 13:32.561
Ang hirap paniwalaan.

13:33.145 --> 13:37.149
Tapos sabi ng sergeant mo,
"Tara na. Kumilos na tayo."

13:37.233 --> 13:39.944
"Kailangan na nating makarating
sa pupuntahan natin."

13:40.027 --> 13:42.738
"Sasabihin nila kung ano'ng dapat gawin."

13:45.449 --> 13:49.787
Pambihira 'yong sunog na nangyayari
sa 78th floor.

13:51.539 --> 13:54.917
May maririnig kang pumuputok,
tapos hindi mo alam 'yong nangyayari,

13:55.000 --> 13:56.836
pero lumalala lang 'yong sunog.

13:57.503 --> 14:00.589
May galing sa kisame
na bumagsak malapit sa ulo ko.

14:01.465 --> 14:02.466
Maiisip mo,

14:02.550 --> 14:04.843
"Kalokohan 'to.
Kailangan ko nang makaalis dito."

14:04.927 --> 14:08.722
Iniisip ko, "Nasa 78th floor ako
ng nasusunog na building.

14:08.806 --> 14:10.307
Hindi ko alam pa'no makalabas."

14:12.893 --> 14:16.897
Una mong maiisip na tulungan
'yong mga taong nakakasalubong mo.

14:18.274 --> 14:20.317
Kaya dumeretso ako,

14:20.401 --> 14:24.029
tapos hinablot ako ng sergeant ko sa batok

14:24.113 --> 14:25.281
at hinila ako.

14:26.991 --> 14:28.826
Tapos may tumalon…

14:29.952 --> 14:31.495
bumagsak siya sa harap ko.

14:34.790 --> 14:37.084
May napatay siyang nasa harap ko.

14:38.586 --> 14:40.296
Grabe talaga.

14:40.921 --> 14:42.423
Ang hirap panoorin.

14:43.591 --> 14:45.759
Wala kaming magawa.

14:48.429 --> 14:52.933
Iba na 'yong nakita mo,
pero mas matindi 'yong tunog.

14:56.228 --> 14:57.396
Sorry, a.

15:05.654 --> 15:07.531
Pag may nahulog na katawan

15:09.033 --> 15:10.743
nang gano'n kataas,

15:11.869 --> 15:14.413
parang nababasag na bubog.

15:17.625 --> 15:19.835
Wasak talaga siya.

15:27.843 --> 15:31.388
Homicide detective ako sa New York City
kaya nakakita na ako ng patay,

15:32.222 --> 15:34.058
nakakakilabot na murder scene,

15:34.141 --> 15:36.435
karahasan, mga gano'ng bagay.

15:37.394 --> 15:42.149
Isa sa mga pinakanakakabahala
na hinding-hindi ko makakalimutan,

15:43.359 --> 15:47.821
'yong mas pipiliin pa ng mga taong 'to
na tumalon at mamatay

15:47.905 --> 15:49.365
kesa masunog nang buhay.

15:50.282 --> 15:51.492
Wala kang pagpipilian, e.

15:58.040 --> 16:01.377
No'ng nasa 78th floor ako, naisip ko,

16:01.460 --> 16:05.714
"Kailangan ako ng dalawang anak ko,
pero di ko alam pa'no lalabas dito."

16:05.798 --> 16:09.510
Sobrang daming harang,
tapos ramdam mo 'yong init.

16:09.593 --> 16:12.930
May nakasalubong akong dalawang babae,
may dumating na dalawang lalaki,

16:13.013 --> 16:15.140
tapos may nakita kaming bakanteng hagdan.

16:15.224 --> 16:17.351
Nakababa kami hanggang 75th floor.

16:18.394 --> 16:23.649
May dalawang bombero ng New York City
na paakyat sa hagdan.

16:23.732 --> 16:27.903
Meron silang malalaking tangke sa likod.
May dala-dala silang equipment.

16:27.987 --> 16:31.031
Sabi namin, "Pumunta kayo sa 78,
kasi sobrang lala do'n."

16:31.115 --> 16:32.825
Naaalala ko, sabi nila sa 'min,

16:32.908 --> 16:36.078
"Wag n'yo na kaming alalahanin.
Isipin n'yo ang sarili n'yo."

16:36.161 --> 16:38.956
"Lumabas na kayo.
Kami na'ng bahala sa 78."

16:39.039 --> 16:42.418
Magigising ka talaga
sa takbo ng isip ng mga tao.

16:42.501 --> 16:46.296
Kung pa'no rumeresponde
ang first responders sa gano'ng sitwasyon.

16:46.880 --> 16:47.965
Tara na!

16:49.925 --> 16:55.597
Naglalabas na ng mga tao sa building
'yong Lower Manhattan precincts.

16:56.390 --> 16:59.518
Kasama namin
'yong Upper Manhattan precincts.

17:00.060 --> 17:01.937
Lumipat kami sa Park Place,

17:02.021 --> 17:05.149
nasa kabilang kalsada 'yon
mula sa World Trade Center.

17:05.232 --> 17:10.904
Nag-assign sila ng apat na pulis
kada floor para tumulong sa evacuation.

17:12.990 --> 17:17.119
Habang bumababa,
may nadaanan kaming mga harang

17:17.202 --> 17:21.832
na nilaktawan namin
para makarating sa 40th floor.

17:22.499 --> 17:26.003
May pulis sa elevator na nagsasabing

17:26.086 --> 17:27.963
"Sakay na. Ilalabas ko kayo."

17:29.757 --> 17:31.383
Bumaba kami sa first floor.

17:31.467 --> 17:34.887
Puro alikabok at kung ano-anong kalat
'yong buong first floor.

17:34.970 --> 17:38.307
Nakakakilabot. Wala ka nang makita
sa nasa harapan mo.

17:39.349 --> 17:41.185
Lumabas kami sa pinto.

17:42.352 --> 17:45.022
Hindi ko talaga naiintindihan
kung ano'ng nangyayari.

17:45.105 --> 17:47.066
Pinakatamang paglalarawan do'n, "delubyo".

17:50.110 --> 17:53.572
Sa paningin ng triage,
siguro mukha akong singlala ng iba

17:53.655 --> 17:56.617
kaya nilapitan at inakay ako ng pulis.

17:56.700 --> 17:59.078
Hindi ko siya kilala.
Wala akong alam sa kanya.

17:59.161 --> 18:01.455
Basta ang alam ko lang,
may tumutulong sa 'kin.

18:01.538 --> 18:03.415
Tapos may kumuha ng picture ko.

18:05.417 --> 18:08.212
Inalalayan ako no'ng pulis
para iupo ako sa bangketa.

18:08.295 --> 18:10.798
Saka ako dinala sa ambulansya.

18:11.507 --> 18:14.009
Tapos bumalik na siya sa building.

18:22.017 --> 18:24.394
Nag-drive ako papunta
sa World Trade Center.

18:26.021 --> 18:27.898
Pagdating ko sa lugar,

18:27.981 --> 18:30.442
may makina ng eroplano
sa gitna ng kalsada.

18:30.526 --> 18:34.113
Naisip kong kunin 'yong serial number no'n

18:34.196 --> 18:36.031
para makilala 'yong eroplano.

18:36.615 --> 18:38.117
Sa totoo lang, dahil sa stress,

18:38.200 --> 18:42.412
naging detective ako
kahit na dapat naging boss ako.

18:43.622 --> 18:47.000
Kinailangan kong magising
mula sa sitwasyon.

18:47.084 --> 18:50.629
Lumakad ako papunta
sa pansamantalang headquarters

18:50.712 --> 18:53.757
na nasa kabilang kalsada
mula sa South Tower

18:53.841 --> 18:57.136
para tumawag sa mas mataas
na headquarters ko.

19:00.222 --> 19:02.432
Malapit na 'ko sa World Trade Center.

19:03.058 --> 19:06.270
Nakatayo ako do'n.
Iniisip ko, "Ano'ng gagawin ko?"

19:08.063 --> 19:10.315
Hindi kami nag-train sa academy
para sa ganito.

19:10.399 --> 19:11.650
Hindi nila tinuro 'to.

19:12.860 --> 19:14.945
Twenty-seven years old ako.

19:15.028 --> 19:16.989
Baka 28, alinman sa dalawa.

19:17.489 --> 19:20.325
Bata pa ako no'n kung tutuusin.

19:21.159 --> 19:23.662
Ano'ng gagawin ko? Naisip ko, "Pa'no ko…"

19:23.745 --> 19:26.123
"Pa'no ako aakyat para kunin siya do'n?"

19:28.876 --> 19:31.712
Mula pagkabata ko, andun na si JoAnn.

19:32.504 --> 19:34.298
Proud siya sa career ko.

19:34.381 --> 19:36.633
Andun siya no'ng grumaduate ako
sa police academy.

19:38.093 --> 19:40.721
No'ng bumili ako ng bahay,
pinautang niya 'ko ng $3,000.

19:42.264 --> 19:43.932
Lagi ko siyang maaasahan.

19:44.558 --> 19:47.352
Pa'no ko siya tutulungan ngayon?

19:50.272 --> 19:52.524
Naghahanap ako ng gabay.

19:55.027 --> 19:58.030
Tapos nakasalubong ko
'yong lieutenant ko no'n.

19:59.406 --> 20:03.243
Naglalakad kami pa-south,
nasa harap kami ng Verizon Building.

20:03.785 --> 20:05.037
May narinig akong umuugong.

20:11.501 --> 20:13.462
Hindi gumagana 'yong cell phones.

20:13.545 --> 20:15.839
May kausap ako sa landline.

20:15.923 --> 20:20.385
Tapos nanginig 'yong telepono,
saka gumapang sa mesa.

20:20.886 --> 20:22.804
Naisip ko baka subway 'yon.

20:24.056 --> 20:26.808
Naramdaman kong gumalaw 'yong sahig.

20:26.892 --> 20:29.227
Lumakas 'yong ugong.

20:29.311 --> 20:32.147
Akala namin, may sumabog. Gano'n kalakas.

20:32.898 --> 20:36.652
Pero parang gumugulong.
May gumugulong nang malakas.

20:38.236 --> 20:39.529
Parang…

20:43.283 --> 20:46.245
Tapos nakita ko na lang,
mula 30th floor pababa…

20:49.081 --> 20:51.250
Oh my God!

20:55.712 --> 20:57.881
-Dapa!
-Doon kayo!

20:57.965 --> 21:00.300
Ilang kanto mula sa Trade Center,

21:00.384 --> 21:05.430
puro puting usok 'yong binubuga
kung asan 'yong South Tower dati.

21:06.014 --> 21:08.308
Oh my God!

21:09.017 --> 21:12.229
At papunta 'yon nang mabilis
kung asan kami

21:12.896 --> 21:14.690
ng partner ko.

21:16.608 --> 21:20.237
Nagtinginan na lang kaming dalawa,
tapos nagsimula nang,

21:20.320 --> 21:22.614
gaya ng tawag natin, "kumaripas ng takbo."

21:22.698 --> 21:27.119
Tumakbo kami nang mabilis para magtago
sa Syms department store.

21:27.703 --> 21:31.373
Sabi ng lieutenant ko
no'ng sandaling 'yon,

21:31.456 --> 21:32.749
"Tang ina, takbo!"

21:32.833 --> 21:34.209
Umalis na kayo dito!

21:34.710 --> 21:36.378
-Bilis!
-Dali!

21:39.464 --> 21:42.968
Tapos lahat ng pulis na kasama ko

21:43.051 --> 21:46.304
na nakalinyang tumutulong sa evacuation,

21:46.388 --> 21:49.850
tumatakbo papunta sa 'kin
na parang mga toro.

21:50.726 --> 21:54.479
Tapos sumubsob ako sa bangketa,

21:54.563 --> 21:57.774
nasagasaan pa nila ako.

21:59.484 --> 22:02.988
Hindi mo naman sila masisisi, e.

22:03.655 --> 22:05.490
Pero nagalit talaga ako.

22:06.199 --> 22:09.745
Narinig kong tumunog 'yong tuhod,
saka likod ko.

22:10.370 --> 22:13.665
Naramdaman ko agad 'yong sakit.

22:14.207 --> 22:18.795
Para 'kong napako sa gilid ng kalsada.

22:20.922 --> 22:22.215
Hindi ako makagalaw.

22:23.759 --> 22:27.304
Tapos may dalawang lalaki
galing sa 23rd Precinct

22:27.387 --> 22:29.598
na hindi ko nakuha 'yong pangalan,

22:29.681 --> 22:31.516
gano'n din 'yong nangyari sa kanila.

22:32.184 --> 22:35.896
Sabi nila, "Kaya mong lumakad?"
Sabi ko, "Kaya kong tumakbo. Tara."

22:35.979 --> 22:37.189
Bilis!

22:37.981 --> 22:41.360
Sinubukan naming makalampas sa harang,
pero hindi kaya.

22:41.985 --> 22:45.238
Kaya pumasok na lang kami sa Broadway,

22:45.322 --> 22:49.451
tapos lumuhod
at nagtago kami hangga't kaya namin.

22:54.790 --> 22:57.292
Sinusubukan naming makapasok
sa 7 World Trade,

22:57.376 --> 23:01.463
na nasa bandang north
ng mismong Twin Towers.

23:02.005 --> 23:04.549
Parang 'yon 'yong pinakaligtas na taguang
nahanap namin.

23:06.718 --> 23:08.261
Naka-lock 'yong mga pinto.

23:08.929 --> 23:12.349
Bubunutin ko na sana 'yong baril ko
para barilin 'yong bubog.

23:12.933 --> 23:15.060
Ayokong abutin sa kalsada.

23:16.228 --> 23:20.065
May nagbukas ng pinto mula sa loob,
sumisigaw.

23:20.148 --> 23:21.483
"Pasok kayo!"

23:22.234 --> 23:23.193
Tumakbo kami papasok.

23:23.902 --> 23:27.614
Para kang nasa babasaging kahon
na dalawa o tatlong palapag ang taas.

23:29.032 --> 23:32.744
Nababasag 'yong bubog sa loob,
pati sa front lobby,

23:32.828 --> 23:36.289
tapos mabilis napupuno 'yong lugar
ng dumi at alikabok.

23:39.751 --> 23:45.215
'Yon talaga 'yong pinakanakakatakot
na sandali ng buhay ko.

23:45.298 --> 23:50.137
Nalagay na 'ko sa mga nakakatakot
na sitwasyon sa trabaho ko, a.

23:51.721 --> 23:54.641
Pero bigla kong naisip na…

23:55.308 --> 23:56.893
"Dito na 'ko mamamatay."

24:04.234 --> 24:07.946
Parang may mga bagay na bumabagal
habang 'yong iba, bumibilis.

24:08.029 --> 24:10.532
Nakakabilib 'yong kayang iproseso ng utak.

24:11.741 --> 24:14.035
Hindi ako relihiyosong tao.

24:14.536 --> 24:19.124
Pero pag sa tingin mo mamamatay ka na,
dapat ayusin mo na agad 'yong buhay mo.

24:19.207 --> 24:20.917
Kaya 'yon 'yong parang…

24:21.001 --> 24:22.127
Sabi ko, "Diyos ko…"

24:23.462 --> 24:25.839
Fourteen years na 'kong
hindi umiinom no'n.

24:27.466 --> 24:29.467
Ang unang pumasok sa isip ko,

24:29.551 --> 24:32.721
"Alam mo, Diyos ko?
Salamat sa nakaraang 14 years."

24:34.556 --> 24:36.308
"Alagaan n'yo po 'yong pamilya ko."

24:37.350 --> 24:40.645
Tapos naisip ko,
"Eto na 'to. Tiisin mo na lang."

24:43.148 --> 24:47.569
Napuno na ng usok 'yong building
na pinagtataguan ko.

24:48.236 --> 24:49.779
Tapos naalala ko,

24:49.863 --> 24:53.575
natutunan ko sa elementary school
na pag may makapal na usok,

24:53.658 --> 24:55.994
dapat dumapa ka, tapos gumapang.

24:56.077 --> 24:58.955
Ang kaso, 'yong usok na 'to,

24:59.539 --> 25:03.502
mas makapal sa baba,
tapos manipis sa taas.

25:04.002 --> 25:09.508
Kaya nalito ako at pinagdudahan ko
lahat ng natutunan ko

25:09.591 --> 25:13.178
kay Sister Elizabeth
sa Our Lady of Snows no'ng 1968.

25:15.555 --> 25:17.682
Wala na! 'Yong buong tower!

25:17.766 --> 25:19.059
Wala na!

25:19.142 --> 25:20.727
Anak ng pucha!

25:23.939 --> 25:25.982
Sa 7 World Trade,

25:26.066 --> 25:28.610
walang tumama sa 'min,
walang malalaking gumuho.

25:29.778 --> 25:31.154
Hindi ka patay.

25:32.030 --> 25:34.574
Magtrabaho ka. Tumulong ka.

25:36.910 --> 25:39.538
Halos wala kang makita
sa loob ng building.

25:39.621 --> 25:42.249
Meron akong dalang pangit na flashlight,

25:42.332 --> 25:45.043
tapos may narinig akong mga tao
na sumisigaw sa escalator

25:45.126 --> 25:46.586
kaya umakyat ako.

25:47.087 --> 25:49.172
Ako lang 'yong pulis do'n.

25:50.006 --> 25:51.341
May lalaki, building…

25:51.424 --> 25:54.302
Di ko alam kung fire marshal
o security guard siya.

25:54.803 --> 25:56.805
Sabi niya, "Salamat sa Diyos, may pulis."

25:57.973 --> 25:58.974
Sabi ko…

26:00.433 --> 26:04.479
"Oo, andito ang sandatahang lakas.
Ako lang 'to, wala nang iba."

26:07.107 --> 26:08.733
Bumagsak 'yong South Tower.

26:09.359 --> 26:11.069
Kailangan naming magkita-kita.

26:11.570 --> 26:14.489
Naglakad kami papuntang North Tower.

26:15.991 --> 26:16.866
May mga bombero.

26:20.829 --> 26:23.290
Binubuhusan nila ng tubig
'yong mga mata nila.

26:23.957 --> 26:25.667
Umiiyak sila.

26:28.628 --> 26:33.049
May mga civilian na nakalabas sa building.

26:33.675 --> 26:36.511
May naaalala akong lalaki, hinila ko.
Niyakap ko siya.

26:36.595 --> 26:40.098
Matanda na. Mas matanda kesa sa 'kin.
Siguro nasa forties…

26:40.599 --> 26:42.559
Umiiyak siya, tapos…

26:43.727 --> 26:44.936
Gulat na gulat.

26:45.437 --> 26:46.813
Ako din, e.

26:46.896 --> 26:48.481
Sabi ko, "Magiging ayos ang lahat."

26:51.401 --> 26:53.528
Humupa 'yong alikabok.

26:54.195 --> 26:57.532
Pumunta kami sa tinatawag ngayon
na "Ground Zero"

26:57.616 --> 27:01.911
para mapabilis 'yong evacuation.

27:04.414 --> 27:08.043
Pagdating namin do'n, wala na 'yon do'n.

27:09.210 --> 27:15.550
May piraso ng building
sa gitna ng Church and Vesey.

27:17.844 --> 27:21.306
'Yong South Tower
kahit na pangalawang binangga,

27:21.389 --> 27:24.851
'yon 'yong unang bumagsak,
kasi sa mas mababa tinamaan.

27:24.934 --> 27:27.562
Kaya mas napahina 'yong building.

27:29.773 --> 27:33.610
Pagkatapos ng '93 bombing
sa World Trade Center,

27:33.693 --> 27:37.113
dumaan kami sa training na hindi kayang
pabagsakin ng eroplano 'yong tower

27:37.197 --> 27:39.157
nang dahil lang sa matinding puwersa.

27:39.240 --> 27:41.701
Pero handa na 'kong baguhin
'yong pag-iisip ko.

27:42.660 --> 27:45.080
Umalis na kayo.
Pabagsak na 'yong isa pang tower.

27:45.163 --> 27:47.457
-Sinabi ba nilang—
-Oo, babagsak na.

27:47.540 --> 27:50.001
Naghanay kami ng mga pulis

27:50.085 --> 27:52.504
para palayuin 'yong mga tao sa building,

27:52.587 --> 27:55.423
kasi halata namang babagsak na
'yong pangalawang building.

27:55.507 --> 27:57.592
-Umalis na kayo!
-Aalis na kami!

27:57.676 --> 28:01.888
May nakita akong ilang EMS.
Sabi ko, "Tol, ano'ng ginagawa n'yo?"

28:01.971 --> 28:04.182
Sabi niya, "Babalik kami sa building."

28:04.265 --> 28:05.433
Sabi ko, "Baliw ka."

28:06.142 --> 28:09.479
Sabi niya, "Hindi, may mga tao pa do'n
na kailangang ilabas."

28:09.562 --> 28:11.398
Tapos para akong duwag,

28:13.233 --> 28:14.859
kasi paalis na ako, e.

28:16.528 --> 28:17.987
Sabi ko, "Sige, bahala na."

28:18.071 --> 28:20.907
"Hindi ako mapapahiya sa bombero,
kaya dito lang ako."

28:20.990 --> 28:22.409
Alis! Bilisan n'yo!

28:23.243 --> 28:27.956
May antenna 'yong North Tower sa tuktok.
Tapos tumabingi na siya.

28:28.790 --> 28:30.500
Nakarinig kami ng mga ingay.

28:30.583 --> 28:31.584
Ako, narinig ko.

28:32.877 --> 28:34.337
Parang lumalangitngit.

28:36.339 --> 28:38.341
Dalawang kalsada 'yong layo namin.

28:40.927 --> 28:42.345
Dinig mo 'yong ugong.

28:43.972 --> 28:47.058
Saka ko nakita 'yong tower na bumagsak.

28:55.275 --> 28:57.026
Bumabagsak na 'yong tower!

28:57.569 --> 28:59.946
Lumayo kayo! Lumayo kayo!

29:02.615 --> 29:06.995
No'ng bumabagsak 'yong building,
parang nakikita ko 'yong mga anak ko…

29:13.084 --> 29:14.586
na tinatawag ako

29:15.420 --> 29:17.172
para tumakbo nang mabilis.

29:20.091 --> 29:21.551
Tapos dumapa.

29:22.343 --> 29:23.553
Halikayo dito.

29:24.220 --> 29:27.599
Nagtago ako sa gilid ng kalsada.

29:27.682 --> 29:30.894
'Yong mahigit 100 kilong taba ko,

29:30.977 --> 29:36.441
pinagkasya ko sa six inches
na bangketa para makaligtas.

29:37.233 --> 29:41.070
Naalala ko 'yong training ko sa military,
'yong paa ko ang nakaturo sa pagsabog.

29:43.072 --> 29:45.492
Parang may hangin ng malakas na bagyo.

29:46.326 --> 29:49.537
Tumingin ako sa kanan ko,
may tumumbang truck.

29:51.414 --> 29:53.708
Tapos biglang naging madilim.

29:56.419 --> 29:57.795
Wala akong makita.

29:57.879 --> 30:00.507
Tapos sobrang tahimik ng lahat.

30:02.842 --> 30:04.552
Inisip ko kung patay na 'ko.

30:05.637 --> 30:07.347
Wala akong nararamdamang sakit.

30:10.558 --> 30:14.312
Tapos biglang hindi talaga ako makahinga.

30:15.230 --> 30:19.651
Kinailangan kong ilapit 'yong kamay ko
para kunin sa bunganga ko

30:19.734 --> 30:23.154
'yong mga tipak ng semento.

30:24.072 --> 30:26.574
Tapos umubo ako, napaluhod ako.

30:27.075 --> 30:28.785
May babaeng humila sa 'kin.

30:29.369 --> 30:32.413
Dinala ako sa fire hydrant
para hugasan 'yong mga mata ko.

30:32.497 --> 30:34.666
Binigyan niya 'ko ng tubig.

30:35.166 --> 30:36.834
Nakikita ko pa din 'yong mukha niya.

30:37.377 --> 30:40.213
Sa totoo lang, 'yon ang magandang sandali
ng araw na 'yon.

30:40.296 --> 30:43.675
May taong tumulong sa 'kin
no'ng kailangan ko ng tulong.

30:46.678 --> 30:48.388
Umaasa akong nakalabas si JoAnn.

30:49.430 --> 30:52.475
Umaasa akong nakalabas
'yong mga katrabaho niya.

30:52.976 --> 30:55.520
Umaasa ako na halos lahat ng tao,
nakalabas.

30:56.521 --> 30:58.106
Sa gano'ng klase ng pagkabigla,

30:59.065 --> 31:03.611
hindi mo na maiisip 'yong tindi
ng mga nakikita mo, e.

31:06.948 --> 31:08.950
Nasa Syms department store kami.

31:09.033 --> 31:12.954
Balot ng takot 'yong mukha
ng mga nagsa-shopping do'n.

31:13.037 --> 31:15.164
"Kailangan silang ilabas.
Kailangang kumilos."

31:16.291 --> 31:19.544
Kung anuman 'yong nasa usok na 'yon,
parang nasunog 'yong mga mata ko.

31:20.461 --> 31:24.424
Kaya kumuha kami ng mga naka-display
na pocket square,

31:24.507 --> 31:25.842
binasa, at pinamigay namin.

31:27.260 --> 31:29.721
Lahat ng mga empleyado, saka mga tao do'n,

31:29.804 --> 31:32.724
sinabihan naming takpan 'yong mukha nila
ng pocket square,

31:32.807 --> 31:36.895
tapos subukang wag singhutin
kung anuman 'yong usok na 'yon.

31:39.689 --> 31:44.944
Pinapila namin lahat
para lumakad pa-south papunta sa tubig.

31:45.028 --> 31:46.446
Lumakad na kayo. Sige na.

31:46.529 --> 31:49.949
May mga nakahandang ferry,
saka mga taong may private boat.

31:50.033 --> 31:53.036
Sinusundo nila 'yong mga tao
para makaalis sa Manhattan.

31:54.370 --> 31:57.332
Wala kaming balak umalis
ng mga partner ko.

31:57.415 --> 31:59.667
Sabi namin, "Ano na'ng gagawin natin?"

32:00.835 --> 32:03.212
Di ko matiis isipin ulit 'yong asawa ko,

32:03.296 --> 32:04.631
saka kung ligtas siya.

32:04.714 --> 32:07.550
Sinubukan ko ulit siyang tawagan
sa cell phone ko,

32:07.634 --> 32:09.969
pero wala pa din.

32:10.053 --> 32:12.680
Wala akong matawagan. Walang signal, e.

32:12.764 --> 32:14.432
Hindi ako makatawag.

32:17.226 --> 32:19.103
Walang communication.

32:19.771 --> 32:23.316
Nasa isang tower 'yong antenna
na sumasaklaw sa karamihan ng broadcast,

32:23.399 --> 32:26.903
mga cell phone, TV, saka radyo.

32:26.986 --> 32:29.989
Kaya wala kaming communication
sa ibang agency.

32:31.115 --> 32:36.079
Pero may point-to-point communication kami
sa police department.

32:36.162 --> 32:40.458
Kaya maririnig mo 'yong transmission
ng isa't isa.

32:40.541 --> 32:43.044
Nasa north ng Vesey Street
ang command post.

32:43.127 --> 32:44.420
10-4.

32:44.504 --> 32:45.964
Pero wala nang iba.

32:46.798 --> 32:50.093
Saka sobrang tahimik.

32:52.345 --> 32:56.391
Ang maririnig mo lang,
'yong alarm ng mga bombero

32:56.474 --> 33:00.728
para sa mga oxygen na dala nila
sa likod nila.

33:01.896 --> 33:03.648
Sobrang tahimik,

33:04.565 --> 33:06.442
pero nakakabingi

33:06.526 --> 33:10.571
sa canyon na 'yon na bahagi ng Manhattan.

33:13.992 --> 33:16.619
Isa sa mga naranasan ko
no'ng araw na 'yon…

33:16.703 --> 33:19.914
pag binabalikan at iniisip ko,
'yong lungkot.

33:21.082 --> 33:23.626
Nahiwalay ako sa mga katrabaho ko.

33:24.377 --> 33:25.420
Mahirap 'yon sa pulis.

33:26.754 --> 33:29.924
Sa gitna ng kalamidad,

33:31.134 --> 33:32.510
talagang naging

33:32.593 --> 33:36.723
parang sobrang bigat ng pakiramdam,
kasi napahiwalay ka, e.

33:38.224 --> 33:42.186
Sabi ko, "Titingnan ko kung mahahanap ko
'yong mga dapat kasama ko."

33:43.521 --> 33:45.732
Napadaan ako sa bar.

33:45.815 --> 33:46.941
Sobrang weird.

33:47.942 --> 33:49.736
Bigla akong may naisip.

33:50.945 --> 33:54.198
Walang magagalit sa 'yo
kung pupunta ka sa likod ng bar…

33:55.491 --> 33:59.495
kukunin mo 'yong bote ng Johnnie Walker,
tapos magsasalin ka ng shot.

33:59.579 --> 34:02.248
Sa lumalaban sa pagkalulong sa alak,

34:03.291 --> 34:05.418
andun lang siya, nagsasabing

34:05.501 --> 34:08.421
"Hindi naman makakasama
'yong isang lagok."

34:08.504 --> 34:11.966
'Yon 'yong mga usapang
tumatakbo sa bungo ko.

34:12.049 --> 34:13.176
Tapos sabi ko…

34:14.677 --> 34:17.096
"Wag ngayon. May trabaho pa 'ko."

34:17.180 --> 34:18.222
Kaya…

34:18.931 --> 34:22.143
Hanggang ngayon, hindi ako umiinom.
Malapit nang mag-38 years.

34:24.979 --> 34:29.609
One-star chief ako na namumuno
sa mga detective sa Bronx.

34:30.568 --> 34:32.779
Nagmadali kami papunta sa city.

34:33.654 --> 34:35.490
Pumunta kami sa Trinity and Liberty

34:36.115 --> 34:38.451
no'ng bumagsak 'yong North Tower.

34:38.951 --> 34:43.122
Naalala kong may Burger King
sa kanto ng Trinity and Liberty.

34:43.706 --> 34:45.917
Kaya kinuha ko 'yong pagkakataon

34:46.000 --> 34:49.378
na gawing pansamantalang headquarters
'yong Burger King.

34:50.797 --> 34:53.549
Nagbigay ako ng mga assignment,

34:53.633 --> 34:56.010
tapos pakalat-kalat kami buong araw.

34:57.011 --> 35:02.725
Dumadating sa city 'yong mga pulis
galing sa Brooklyn, sa Upper Manhattan.

35:04.227 --> 35:09.232
Nag-iisang panahon 'yon sa career ko
na ayokong pumasok sa trabaho.

35:09.315 --> 35:12.193
Gusto kong makasama sa bahay
'yong pamilya ko.

35:13.027 --> 35:16.697
'Yon ang priority ko,
pero kailangan kong isantabi 'yon

35:16.781 --> 35:20.576
at sumugod mula Queens
papuntang Manhattan.

35:24.038 --> 35:25.790
Galing ako sa Bronx.

35:25.873 --> 35:27.917
Sira 'yong sasakyan ko no'ng araw na 'yon.

35:28.000 --> 35:30.962
Tapos nakakaloka, kasi sarado lahat.

35:31.045 --> 35:32.463
Tinigil 'yong mga tren.

35:32.547 --> 35:35.133
Lahat naglalakad galing Manhattan.

35:35.216 --> 35:38.553
Sinubukan kong makisakay papunta sa city,
pero wala akong masakyan.

35:39.220 --> 35:42.265
Kaya sumakay ako sa punong-puno
na bus sa Lexington Avenue.

35:42.348 --> 35:46.602
Naaalala kong bumaba ako sa 21st Street
at naglakad papunta sa presinto.

35:47.645 --> 35:50.022
Marami akong kakilalang nawawala.

35:52.024 --> 35:53.985
Walang nakakaalam kung asan 'yong iba.

35:55.736 --> 35:59.490
Nagsimula na sa paghahanap
ng mga nawawala 'yong NYPD.

35:59.574 --> 36:01.492
Mga civilian, first responder…

36:02.577 --> 36:06.080
Inisa-isa ng marami sa 'min
'yong listahan ng mga nawawala.

36:06.622 --> 36:09.584
Units, wag muna kayong makisabay sa radyo.
May sugatang babae.

36:09.667 --> 36:11.043
Sugatang pulis. Stand by.

36:11.919 --> 36:16.132
Nakikinig kami para sa mga tao
na nakulong sa building.

36:16.215 --> 36:19.719
Female officer, asan ka?
Ano'ng huling location mo?

36:20.219 --> 36:26.517
Gumapang ako sa malalaking butas sa baba
para maabot kung sinumang andun,

36:26.601 --> 36:32.982
hanggang sa napudpod na 'yong sapatos ko,
saka nalapnos na 'yong mga braso ko.

36:35.610 --> 36:37.111
Inaalala ng lahat,

36:37.194 --> 36:40.573
"Pa'no natin kakayaning hanapin
'yong dami ng nawawala?"

36:40.656 --> 36:43.159
"Pa'no natin malalaman
kung nawawala sila?"

36:43.242 --> 36:45.328
"Pa'no malalaman
kung nasa building pa sila?"

36:48.497 --> 36:50.458
Umalis ako sa 13th Precinct,

36:50.541 --> 36:53.794
tapos pumunta ako sa bandang south
ng World Trade Center.

36:54.754 --> 36:57.673
Tiningnan ko kung andun
'yong kapitbahay kong si Bill McGinn

36:57.757 --> 36:59.008
at kung ayos ba siya.

37:00.259 --> 37:02.386
Bago ako umalis sa apartment
no'ng araw na 'yon,

37:02.470 --> 37:04.639
kumatok sa pinto ko 'yong misis ni Bill.

37:05.223 --> 37:07.183
Nasa trabaho daw si Bill.

37:07.266 --> 37:09.769
Tinatawagan niya. Hindi sumasagot.

37:09.852 --> 37:12.355
Sabi ko, "Pagpunta ko sa downtown,
hahanapin ko siya."

37:14.232 --> 37:15.441
Naghanap kami.

37:15.524 --> 37:18.486
Nagtanong-tanong ako,
"Nakita n'yo ba si Bill McGinn?"

37:18.569 --> 37:21.614
"Nagtatrabaho siya sa firehouse
sa 10th Street and Greenwich."

37:22.198 --> 37:24.241
"Nakita n'yo ba 'yong grupo nila?"

37:25.243 --> 37:28.287
May puntong nagtanong ako
sa isang bombero, sabi niya…

37:28.371 --> 37:30.998
"Wala na 'yong grupong 'yon."

37:33.125 --> 37:34.752
Sobrang nalungkot ako.

37:35.252 --> 37:37.964
'Yong anak niyang si Cordelia
na six years old,

37:38.047 --> 37:40.508
pumunta sa bahay ko no'ng umagang 'yon.

37:40.591 --> 37:44.053
Nakikipaglaro siya sa anak ko,
tapos bigla niyang sinabi,

37:44.136 --> 37:46.931
"Oh my God, nabungi ako!"
Unang bungi niya 'yon.

37:47.014 --> 37:50.017
Sabi niya, "Ipapakita ko 'to kay Papa
pag-uwi niya!"

37:50.893 --> 37:52.853
Dahil alam kong gusto niyang ipakita 'yon,

37:52.937 --> 37:55.856
at malamang hindi na uuwi 'yong papa niya,

37:55.940 --> 37:58.234
sobrang nalungkot talaga ako do'n.

38:04.031 --> 38:08.411
Umabot kami sa FDR Drive
malapit sa Manhattan Bridge.

38:08.911 --> 38:13.708
Naaalala kong may sumigaw, "Umatras kayo!"

38:13.791 --> 38:17.086
"May van sa tulay!
Pasasabugin nila 'yong Manhattan Bridge!"

38:19.046 --> 38:20.881
Nataranta na 'yong lahat.

38:20.965 --> 38:23.301
Ako, dalawang partner ko, lahat ng tao.

38:24.427 --> 38:27.346
Naisip ko, "Bakit ba tayo tumatakbo?"

38:29.724 --> 38:32.059
Dumating 'yong bomb squad,
wala namang bomba,

38:32.143 --> 38:33.561
walang problema sa van.

38:33.644 --> 38:34.895
Inabandona lang.

38:35.646 --> 38:37.898
Pero sa una, may saysay naman,

38:37.982 --> 38:40.526
kasi iniisip ko, "Ano'ng kasunod?"

38:40.609 --> 38:41.861
Natataranta na kami.

38:43.863 --> 38:45.906
Kabi-kabila 'yong mga sabi-sabi.

38:47.033 --> 38:50.036
May nagsabing walong eroplano
'yong nawawala,

38:50.619 --> 38:52.204
hindi pa nahahanap.

38:52.288 --> 38:54.707
Mga sabi-sabi, pero totoo
'yong ilan sa mga 'yon.

38:56.083 --> 38:58.461
Nalaman naming pinasabog 'yong Pentagon.

38:59.170 --> 39:03.549
Nalaman namin 'yong pagbagsak
ng eroplano sa Shanksville, Pennsylvania.

39:04.633 --> 39:08.012
Sa lahat ng pag-atakeng nangyayari
sa iba't ibang lugar,

39:08.095 --> 39:10.598
hindi namin alam
ano'ng plano ng mga terorista.

39:11.432 --> 39:14.352
Di namin alam kung isusunod nila
'yong Empire State Building.

39:14.435 --> 39:17.063
Di namin alam kung pasasabugin nila
'yong mga subway.

39:17.146 --> 39:21.776
Alam lang namin na ngayong araw 'yon,
at nangyayari 'yon sa iba't ibang lugar.

39:25.071 --> 39:29.200
Habang tuloy-tuloy kaming tumutulong
at nag-aasikaso sa mga tao,

39:29.700 --> 39:31.535
di ko pa din nakakausap 'yong asawa ko.

39:33.037 --> 39:35.456
Sinubukan ko ulit siyang tawagan.

39:35.998 --> 39:40.211
Kalaunan, nakausap ko 'yong kinuha namin
para mag-alaga ng bata.

39:40.795 --> 39:43.714
Tinanong ko siya kung nakausap niya
'yong asawa ko…

39:44.757 --> 39:47.635
Sabi niya, "Opo, pauwi na siya.
Nasa New Jersey po siya."

39:48.761 --> 39:50.388
Okay lang siya, kaya…

39:51.430 --> 39:54.558
mas nakapag-focus ako nang konti,
nakatulong ako nang maayos,

39:54.642 --> 39:58.479
at umasang makakapagligtas ng mga tao
na nakulong sa loob ng mga tower.

40:05.778 --> 40:09.198
Sa puntong 'yon, tulala na talaga ako.

40:10.157 --> 40:16.247
Dehydrated, tapos paikot-ikot mag-isa.

40:17.540 --> 40:20.668
Naglakad ako papunta
sa Woolworth Building,

40:21.252 --> 40:25.131
tapos nakita ko si Pete Panuccio,

40:25.214 --> 40:29.093
'yong sergeant ko sa 19th,
na nakakatrabaho ko nang madaling araw.

40:29.176 --> 40:32.346
Sabi ko, "Kilala ko 'to!"

40:32.847 --> 40:36.976
Tapos sabi niya, "Oh my God, Joanne,
sa'n ka nanggaling?"

40:38.227 --> 40:42.606
Gumaan 'yong loob ko no'ng nakakita ako
ng pulis galing sa 19th Precinct.

40:42.690 --> 40:43.607
Buhay siya.

40:43.691 --> 40:48.571
Baka nga isa o dalawang kanto lang
'yong layo namin sa isa't isa no'n.

40:48.654 --> 40:51.740
Gano'n kagulo 'yong kaganapan.

40:52.450 --> 40:54.577
Sabi niya, "Ang sama ng itsura mo."

40:55.077 --> 40:57.496
Tapos sabi ko,
"Hindi din ayos ang itsura mo."

40:57.580 --> 41:00.291
Pipilay-pilay si Joanne.

41:00.875 --> 41:03.127
No'ng nakita ko 'yong tuhod niya, sabi ko…

41:03.210 --> 41:07.548
Kung ako 'yon, nakasalampak na lang ako
at umiiyak,

41:07.631 --> 41:08.799
pero siya talagang

41:09.550 --> 41:14.513
"Ayos lang. Gawin natin 'yong kailangan.
Sabay-sabay na lang tayong magpaospital."

41:16.807 --> 41:18.809
May dumating na boss, tapos sabi niya,

41:18.893 --> 41:23.189
"Kailangan natin ng tao sa kalsada
papunta sa 7 World Trade."

41:23.689 --> 41:25.065
Nasusunog 'yon.

41:28.694 --> 41:30.905
Parang ungol ng kamatayan 'yon
para sa 'kin.

41:35.034 --> 41:36.076
Tumakbo kami.

41:43.792 --> 41:47.171
May higanteng ulap ng alikabok

41:47.254 --> 41:50.424
na bumuga sa buong Broadway.

41:52.927 --> 41:55.429
Maiisip mo,
"Kailan ba matatapos 'tong araw na 'to?"

42:08.776 --> 42:11.028
No'ng nakauwi na ako,

42:11.111 --> 42:15.616
hindi ako makapaniwalang
nasa bahay na 'ko.

42:15.699 --> 42:18.661
Niyakap ako ng anak ko
nang sobrang higpit…

42:19.828 --> 42:23.040
tapos sinabi niya talaga,
"Alam kong okay ka."

42:23.540 --> 42:25.376
"Sabi na, okay ka."

42:26.377 --> 42:30.422
Umupo lang ako sa bathtub,

42:30.506 --> 42:34.218
tapos pinaliguan ako ng ten-year-old ko.

42:35.094 --> 42:37.221
Sabi niya, "Andito ka."

42:38.430 --> 42:41.392
"Sobrang suwerte ko na nakauwi ka."

42:44.395 --> 42:49.108
Sobrang emotional namin ng asawa ko.
Hinahalikan namin 'yong anak ko.

42:49.608 --> 42:51.443
Katabi namin siyang natulog no'n.

42:52.903 --> 42:59.201
May pakiramdam ng matinding takot

42:59.285 --> 43:00.786
na bigla na lang…

43:00.869 --> 43:03.664
Pinakawalan ko 'yon, kasi nasa bahay ako,

43:03.747 --> 43:06.041
nakahiga sa kama,
kasama ko 'yong pamilya ko.

43:06.125 --> 43:08.919
Sobrang luwag sa pakiramdam.

43:11.213 --> 43:13.549
Isang oras lang siguro akong nakatulog.

43:13.632 --> 43:17.928
Naligo ako, nagsuot ng malinis na damit,
umalis, tapos bumalik sa trabaho.

43:18.887 --> 43:20.598
Pinabalik nila kami nang 4:00 a.m.

43:24.351 --> 43:28.731
Habang nag-aayos 'yong department,
lahat nakakuha ng specific na utos.

43:29.440 --> 43:33.736
Pinakilos lahat ng detective kahit pa'no,
sa kahit anong paraan

43:33.819 --> 43:36.113
na konektado sa World Trade Center.

43:39.491 --> 43:41.368
Nagtatrabaho ako sa Pile.

43:44.622 --> 43:48.751
Makalipas ang ilang araw,
sabi ng commanding officer namin,

43:48.834 --> 43:52.254
"Lahat ng nasa crime,
bumalik kayo sa opisina, magbihis kayo,

43:52.338 --> 43:54.381
magsuot kayo ng pang-civilian."

43:54.465 --> 43:57.009
"Maghahanap kayo ng mga nagnanakaw."

43:58.093 --> 43:59.887
Umiling ako sa kanya.

44:00.596 --> 44:01.847
Sabi ko, "Hindi."

44:02.348 --> 44:05.684
Umiiyak ako. Nagwawala ako.

44:05.768 --> 44:08.187
Sabi ko, "Kailangan kong bumalik do'n."

44:08.270 --> 44:11.815
"Hindi ako maghahanap ng magnanakaw.
Wala akong pakialam."

44:12.608 --> 44:15.819
"Babalik ako do'n. Hahanapin ko si JoAnn.
Babalik ako do'n."

44:17.321 --> 44:20.741
Nakita ko 'yong commanding officer ko,
sabi niya,

44:20.824 --> 44:22.826
"Bumalik ka na lang sa Pile."

44:22.910 --> 44:26.163
"Do'n ka kahit ga'no katagal,
kahit ilang araw."

44:26.747 --> 44:29.541
Sabi niya, "Basta tatawag ka.
Ipaalam mong okay ka."

44:33.045 --> 44:36.757
No'ng binilang at pinaiksi nila
'yong listahan ng "mga nawawala,"

44:36.840 --> 44:41.553
nalaman naming 2,976 na civilian,

44:41.637 --> 44:44.556
37 na pulis sa Port Authority,

44:45.557 --> 44:49.019
343 na bombero ng New York City,

44:49.103 --> 44:53.148
saka 23 na pulis sa NYPD

44:53.649 --> 44:57.361
ang namatay sa loob
at paligid ng mga tower.

45:00.739 --> 45:04.535
Sa kasamaang palad,
kilala ko 'yong ilan sa kanila,

45:05.035 --> 45:06.829
isa na do'n si Moira Smith.

45:10.207 --> 45:14.586
Nakita ko pa siya sa harap
ng 13th Precinct desk no'ng umagang 'yon.

45:16.296 --> 45:19.174
Tinamaan talaga ako,
kasi kababayan ko siya, e.

45:19.883 --> 45:24.596
Nag-iisang babaeng pulis si Moira
na namatay sa loob.

45:26.723 --> 45:29.727
Siya 'yong pulis na galing sa precinct ko.

45:30.227 --> 45:33.272
Sabi ko, "Ano?" Kilala ko si Moira, e.
May anak siyang babae.

45:34.565 --> 45:37.443
Minsan, nakikita ko 'yong anak niya
sa locker room,

45:37.526 --> 45:39.486
sa police dorm, sa female dorm.

45:39.570 --> 45:41.572
Sobrang cute niya. Mapula 'yong pisngi.

45:43.407 --> 45:44.950
Ang hirap no'n.

45:47.119 --> 45:52.291
May nakita kaming picture sa diyaryo
na may nililigtas na survivor si Moira,

45:53.041 --> 45:55.002
nilalabas siya sa building.

45:57.838 --> 46:00.924
Hindi ko nalaman 'yong oras
kung kailan ako dinala sa ospital,

46:01.008 --> 46:02.551
saka kailan ako nakababa,

46:02.634 --> 46:05.679
pero siguro 'yon 'yong panahon
na bumagsak 'yong tower,

46:05.763 --> 46:09.391
kaya malamang maiksi lang 'yong oras
na nakatakas ako sa kamatayan.

46:10.309 --> 46:13.020
Hindi ko alam kung ilan
'yong natulungan ni Officer Smith

46:13.103 --> 46:16.899
na makalabas sa Trade Center
bago niya 'ko tinulungan.

46:18.108 --> 46:22.321
Isa siyang pulis na tapat sa trabaho.

46:22.404 --> 46:26.033
Bumalik siya sa panganib
para magligtas pa ng madaming tao.

46:29.578 --> 46:32.456
Habang tumatagal,
naisip namin ng pamilya ko,

46:32.539 --> 46:35.459
na hindi na uuwi si JoAnn.

46:36.168 --> 46:37.836
Nawalan na kami ng pag-asa.

46:38.712 --> 46:40.631
Sinampal na kami ng katotohanan.

46:41.381 --> 46:44.468
Kaya nakipag-usap na sila sa punerarya.

46:47.387 --> 46:51.517
No'ng araw na inaayos nila 'yon,
umuwi ako galing trabaho.

46:52.643 --> 46:54.228
Nag-ring 'yong telepono.

46:54.728 --> 46:57.022
"Brian, nasa telepono si Tito Mike mo."

46:57.105 --> 47:01.026
Naririnig ko sa boses niya.
Malaking bulas siya, a.

47:01.860 --> 47:02.861
Naiiyak siya.

47:02.945 --> 47:04.112
Sabi niya, "Ayun."

47:04.613 --> 47:06.365
Sabi niya, "May tumawag na ba sa 'yo?"

47:07.199 --> 47:08.200
'Ka ko, "Wala. Bakit?"

47:09.368 --> 47:11.787
Sabi niya, "Nakita na si JoAnn."

47:13.497 --> 47:15.332
"Tang ina."

47:18.293 --> 47:19.628
Natagpuan na siya.

47:20.629 --> 47:21.630
At…

47:32.766 --> 47:34.601
Masakit pa din hanggang ngayon.

47:37.938 --> 47:39.481
Kahit pa'no,

47:40.440 --> 47:41.441
alam ko na.

47:42.317 --> 47:43.318
Sigurado na kami.

47:44.862 --> 47:47.948
Nakakalungkot,
pero maraming hindi na nakita.

47:49.199 --> 47:51.451
At malamang hindi na makikita.

47:52.119 --> 47:55.372
Suwerte pa kami,
kung matatawag mo mang gano'n 'yon,

47:55.455 --> 47:58.292
na nalaman namin 'yon
sa unang ilang linggo.

47:58.375 --> 48:01.587
Kailangan ng pasa-timba dito.
Pakipasa na lang.

48:01.670 --> 48:06.508
Twenty-seven hours pagtapos ng pagguho
'yong huling na-rescue.

48:07.634 --> 48:09.928
Pagkatapos no'n, wala na.

48:10.429 --> 48:15.392
Mabilis na naging recovery mission
'yong rescue mission na 'yon.

48:16.852 --> 48:21.356
Sa opisina ng medical examiner,
tuloy-tuloy kami sa pagkilala,

48:21.440 --> 48:23.525
pagpapangalan, lahat ng magagawa namin

48:23.609 --> 48:26.570
para maibalik ang mga taong 'to
sa mga pamilya nila.

48:29.573 --> 48:31.158
Ang lungkot sa bereavement center.

48:32.075 --> 48:35.871
Naaalala ko 'yong isang pamilya
na maraming tinatanong sa 'kin

48:35.954 --> 48:39.625
habang nag-aayos ako ng mga papeles,
kumukuha ng mga toothbrush o brush,

48:39.708 --> 48:42.586
tapos pinoproseso ang mga 'yon
para makakuha ng DNA.

48:43.921 --> 48:45.464
Sobrang nakakadurog ng puso

48:45.547 --> 48:49.259
na makita 'yong takot
at lungkot sa mga mukha nila.

48:51.136 --> 48:55.098
2,976 na civilian ang pinatay
no'ng umagang 'yon.

48:55.724 --> 49:00.187
Pagkalipas ng 25 taon,
60% lang ang nakilala.

49:01.104 --> 49:05.025
Walang nailibing ang 40%
sa mga pamilyang 'yon.

49:05.108 --> 49:07.319
Pag walang sagot, mababaliw ka, e.

49:08.820 --> 49:13.158
Dahil sa 9/11,
nasanay ako sa amoy ng patay.

49:13.825 --> 49:16.078
Sa morgue, ang dami kong nakitang patay.

49:17.120 --> 49:20.248
No'ng umpisa, hindi ko masikmura.
Nasusuka ako.

49:20.749 --> 49:23.752
Habang tumatagal,
wala nang epekto sa 'kin 'yong amoy.

49:25.629 --> 49:31.843
Meron kaming 11 o 12 na refrigerated truck
na nakapila sa bakanteng lote.

49:32.844 --> 49:36.682
May mga women's group na dumating,
nag-aalay ng mga bulaklak,

49:36.765 --> 49:41.103
mga wreath na nilagay sa harap ng truck
para alalahanin 'yong mga nasa loob.

49:42.521 --> 49:46.316
Nilagyan namin 'yong buong lugar
ng malaking puting tent.

49:46.400 --> 49:49.277
Naging Memorial Park 'yon.

49:49.861 --> 49:52.114
May mga nagsusulat sa pader.

49:53.115 --> 49:55.075
Nagkakabit ng mga picture.

49:57.119 --> 49:59.037
Tapos sa isang picture…

49:59.121 --> 50:01.206
Halatang bata 'yong nagsulat do'n.

50:01.289 --> 50:04.251
Nakalagay sa taas, "Mommy".

50:05.961 --> 50:09.881
Paalala 'yon kung sino
'yong mga hinahanap namin.

50:09.965 --> 50:12.134
NAWAWALA

50:12.217 --> 50:13.635
NAKITA N'YO BA SI DADDY?

50:13.719 --> 50:17.055
Paglipas ng ilang buwan, nakita nila
'yong kapitbahay kong si Bill McGinn.

50:17.848 --> 50:20.976
Sabi ng asawa niya,
"Na-recover siya kagabi."

50:21.810 --> 50:25.647
Nasa morgue ako no'ng araw na 'yon.
May dinalang dalawang bombero.

50:25.731 --> 50:27.858
Hindi ko alam na isa siya
sa mga na-recover.

50:27.941 --> 50:29.276
Saka ko na lang nalaman.

50:30.944 --> 50:33.739
Lagi kong napapansin pag umuulan,

50:33.822 --> 50:36.491
iniiwan niya 'yong sapatos niya
sa labas ng apartment.

50:36.575 --> 50:40.537
Sapatos ni Bill, ni Cordelia,
saka ni Liam.

50:40.620 --> 50:41.997
Laging nasa labas.

50:43.623 --> 50:47.919
Tapos isang araw pagkatapos ng 9/11,
umuwi ako, umuulan.

50:48.003 --> 50:52.174
Andun 'yong sapatos nina Liam at Cordelia,
pero wala 'yong kay Bill.

50:52.257 --> 50:53.717
Tapos natauhan ako.

50:53.800 --> 50:56.219
Sabi ko,
"Hindi ako makapaniwalang wala na siya."

50:58.555 --> 51:05.187
Sa tuwing may makikitang first responder,
tumitigil ang lahat.

51:05.270 --> 51:07.689
Papatungan siya ng American flag,

51:07.773 --> 51:10.609
tapos tatayo kami at sasaludo

51:10.692 --> 51:14.905
habang nilalabas sa Ground Zero
'yong taong 'yon.

51:15.614 --> 51:17.491
Sobrang…

51:18.784 --> 51:20.702
Mapapaluha ka talaga.

51:29.836 --> 51:34.466
Inabot nang siyam na buwan
'yong buong recovery pagkatapos ng 9/11.

51:34.549 --> 51:37.928
Tumagal 'yon hanggang May ng 2002.

51:39.387 --> 51:41.181
Nahirapan ako.

51:41.681 --> 51:45.268
May panahon sa trabahong
hindi ako makakilos.

51:45.352 --> 51:48.772
Puro lang ako iyak, na…

51:49.856 --> 51:52.192
nakabaluktot na parang sanggol.

51:52.901 --> 51:57.322
Kasi inaalala ko 'yong ginawa ko,
saka 'yong iba't ibang bagay…

51:57.823 --> 52:01.076
Do'n ako talagang natakot.

52:02.035 --> 52:05.080
No'n ko lang siguro naisip
kung ano 'yong nangyari.

52:05.163 --> 52:05.997
Ewan ko.

52:08.083 --> 52:10.085
Tuloy-tuloy 'yong pagpatay, di ba?

52:10.168 --> 52:13.630
Ang dami pa ding namamatay
sa labas ng World Trade Center.

52:13.713 --> 52:18.009
Kaya kailangang may buong staff kami
na nag-iimbestiga sa kalsada.

52:19.136 --> 52:23.849
Binalik no'n nang konti 'yong pagiging
normal ng routine mo, pero…

52:23.932 --> 52:26.393
hindi pa rin kami ligtas
sa recovery efforts.

52:27.477 --> 52:29.813
Sa iba't ibang tour,
may isa sa squad namin

52:29.896 --> 52:33.942
na ina-assign sa opisina
ng medical examiner.

52:34.025 --> 52:37.070
Minsan, dalawa sa 'min
'yong nasa recovery efforts

52:37.154 --> 52:39.656
sa landfill sa Staten Island.

52:41.658 --> 52:46.496
Dating tapunan ng basura sa New York City
'yong Fresh Kills ng Staten Island.

52:46.580 --> 52:49.291
Nililipat nila do'n
'yong mga gumuhong parte.

52:49.791 --> 52:52.711
Responsibilidad ng bureau ng mga detective

52:52.794 --> 52:56.464
na halungkatin 'yong mga pirasong 'yon
at maghanap ng parte ng katawan

52:57.215 --> 53:00.552
o mga gamit na pag-aari
ng mga indibiduwal.

53:01.136 --> 53:04.347
Una, bibigyan ka ng kalaykay.
Sasabihing "Maghanap ka."

53:04.431 --> 53:07.267
"Pag may nakita kang kahit anong ID
o sa tingin mo, buto,

53:07.350 --> 53:09.561
ilagay mo sa mga timbang 'to."

53:10.854 --> 53:13.106
Nag-volunteer akong magtrabaho do'n.

53:13.190 --> 53:15.233
Sobrang sarap sa pakiramdam no'n,

53:15.817 --> 53:19.112
kasi umaasa kang makapagbigay
ng kahit anong impormasyon

53:19.196 --> 53:21.698
sa mga kapamilya sa bandang huli.

53:23.241 --> 53:25.493
Habang tumatagal, natuto na sila.

53:25.577 --> 53:28.205
Namigay na sila ng Tyvek suits,

53:28.288 --> 53:32.209
boots, gloves, saka masks
habang naghahanap ka sa guho.

53:32.834 --> 53:35.921
Sa kasamaang palad,
malamang do'n ko nakuha 'yong cancer ko.

53:38.006 --> 53:40.216
Na-diagnose ako ng prostate cancer.

53:40.300 --> 53:43.511
Masuwerte pa 'ko.
Nakita nila habang maaga.

53:43.595 --> 53:46.431
Karamihan sa mga nagtrabaho do'n,

53:46.514 --> 53:50.602
nakakuha ng mga sakit
na may kinalaman sa 9/11.

53:52.270 --> 53:58.735
No'ng 2021, nakatanggap ako ng message
sa telepono ko na may cancer ako.

53:59.569 --> 54:01.571
Urological cancer 'yon, sobrang bihira.

54:01.655 --> 54:03.657
Isa sa apat na milyong lalaki lang
ang meron.

54:03.740 --> 54:06.868
Naawa ako sa sarili ko
sa loob ng sampung minuto.

54:06.952 --> 54:10.288
Tapos mula sa pakiramdam
ng pagiging biktima,

54:10.372 --> 54:13.583
naramdaman ko na "Handa na 'ko. Tara na."

54:13.667 --> 54:16.086
"Gawin na natin 'to.
Tanggalin n'yo 'to sa 'kin."

54:16.169 --> 54:17.712
Tapos ayun na.

54:21.841 --> 54:24.094
Nagkaro'n ako ng skin cancer sa mukha.

54:25.261 --> 54:28.640
No'ng nalaman ko, natakot ako.

54:29.391 --> 54:35.772
Sa ngayon, mas marami nang namatay
dahil sa mga sakit galing sa 9/11

54:35.855 --> 54:39.317
kesa sa mga namatay sa araw ng attack.

54:39.401 --> 54:42.779
Sobrang… masyadong nakakabahala 'yon.

54:44.072 --> 54:49.077
Tingin ko, gusto lang alisin
ng mga terorista 'yong mga tower na 'yon

54:49.160 --> 54:51.454
dahil sa sinisimbolo nila.

54:51.538 --> 54:54.374
At sa tingin ko,
higit pa do'n 'yong nahita nila,

54:54.457 --> 54:57.085
kasi tuloy-tuloy pa din 'yong trahedya.

55:01.423 --> 55:03.717
Nasa ika-25 taon na tayo.

55:04.759 --> 55:09.472
Halos 50 kaibigan na 'yong nailibing ko.

55:10.473 --> 55:12.225
Kaibigan, ha! Hindi pa…

55:13.351 --> 55:14.602
Wala pa 'yong di ko kilala.

55:15.228 --> 55:16.896
Higit pa do'n.

55:22.152 --> 55:25.155
-Oh my God. Andito lahat.
-Ano'ng meron dito?

55:25.238 --> 55:27.157
-Good to see you, tol.
-Ayos kang tingnan.

55:27.240 --> 55:28.325
Salamat! Ikaw din, tol!

55:28.408 --> 55:30.118
-Kumusta?
-Roger.

55:30.744 --> 55:32.787
Bawat isa sa 'min…

55:34.122 --> 55:35.749
dapat mag-usap.

55:35.832 --> 55:38.960
Nag-uusap kami ni Pete.
Pinag-uusapan namin 'yon taon-taon.

55:39.044 --> 55:40.837
Hello, darling.

55:42.213 --> 55:43.339
Makabawas sa sakit.

55:43.423 --> 55:45.717
-Kumusta ka?
-Okay naman.

55:45.800 --> 55:48.303
So good to see you. Mukha kang maayos.

55:48.386 --> 55:49.596
Nakatulong 'yon.

55:49.679 --> 55:51.264
Hanggang sa hindi na.

55:52.015 --> 55:54.476
Kinailangan kong mag-counseling.

55:55.226 --> 55:56.603
-Ang Manhattan, o.
-Sobrang…

55:56.686 --> 55:57.771
Oo.

55:57.854 --> 55:59.814
-Ano'ng pakiramdam dito?
-Ayos naman.

55:59.898 --> 56:01.149
-Oo.
-Alam ko.

56:01.232 --> 56:03.026
-Medyo weird.
-Oo nga.

56:03.109 --> 56:05.195
Maganda 'yong bagong building.

56:05.278 --> 56:07.906
Unang beses kong pumasok
sa bagong building.

56:07.989 --> 56:09.032
Talaga?

56:09.741 --> 56:11.743
MacLeod, 'tong probinsyanong 'to.

56:12.702 --> 56:14.704
-Tigilan mo 'yong utol ko.
-Bakit?

56:14.788 --> 56:16.039
Kalma, state champion.

56:16.122 --> 56:17.415
Tama, pare.

56:20.585 --> 56:23.338
Nagigising ako
dahil sa masasamang bangungot.

56:28.551 --> 56:30.386
'Yon ang pinakamalala.

56:30.887 --> 56:33.765
Matutulog ka, tapos mararamdaman mong
nililibing ka nang buhay.

56:35.433 --> 56:39.062
Sigurado akong walang pulis diyan
na hindi nakakaramdam nito.

56:40.397 --> 56:42.273
Muntik na 'kong mag-breakdown.

56:42.857 --> 56:47.654
Tapos nabuo 'yong 9/11 Foundation.
Sabi nila, "Kami ang bahala sa 'yo."

56:48.780 --> 56:50.657
"Tutulungan ka namin."

56:50.740 --> 56:53.493
Pansin ko, medyo tuliro ka.

56:53.576 --> 56:55.995
-Nangangatog? Oo.
-Nangangatog nga. Ayos lang 'yan.

56:56.830 --> 56:58.581
Natakot akong pumunta dito.

56:59.374 --> 57:04.379
Advocate na 'ko ngayon
ng pagpapatingin ng mental health.

57:04.879 --> 57:08.258
Gawin n'yo na. Covered naman tayo.
Gawin n'yo.

57:08.925 --> 57:10.802
Hindi masamang makipag-usap.

57:13.805 --> 57:16.182
Hindi ako natutuwa…

57:17.767 --> 57:20.145
na andito ako sa site.

57:20.645 --> 57:24.441
Ayokong andito ako.
Gusto kong makasama kayo.

57:24.524 --> 57:27.861
Parang ligtas ako,
kasi naiintindihan n'yo.

57:27.944 --> 57:32.157
May alam tayo na hindi malalaman
ng ibang tao dito sa mundo.

57:32.240 --> 57:34.159
Hindi na nila dapat malaman.

57:34.242 --> 57:36.953
Hindi ko kailanman hinarap 'to.

57:37.036 --> 57:38.746
Wala pang two 'yong anak ko.

57:38.830 --> 57:42.375
Tinatanong niya lang sa'n pumupunta
'yong papa niya pag nagtatrabaho ako

57:42.459 --> 57:45.128
para makawala sa mga alaalang 'to.

57:45.211 --> 57:50.091
Para hindi ko maalala 'tong pesteng 'to
sa bawat araw ng buhay ko.

57:53.303 --> 57:55.555
Nagbago na 'yong buhay ko,

57:55.638 --> 57:57.640
gaya ng maraming iba pa.

57:59.392 --> 58:01.102
Wala akong paraan

58:01.936 --> 58:06.024
para malaman kung ano 'yong hinaharap ko,
kasi hindi ko nakita, e.

58:06.691 --> 58:08.109
Hindi ko naintindihan.

58:09.611 --> 58:13.448
Nakakakilabot na atake sa bansa natin.
Crime scene 'to.

58:14.115 --> 58:16.367
Pagkatapos ng maraming buwan,
libingan 'to, e.

58:17.243 --> 58:18.953
Hindi mapakali 'yong isip ko.

58:19.037 --> 58:22.707
Nakikita ko 'yong itsura
nina Pete at Joanne no'ng araw na 'yon.

58:23.374 --> 58:26.336
Naaalala ko si Roger
sa parking lot ng Pathmark

58:26.419 --> 58:28.046
na binubuhusan ka ng tubig sa ulo.

58:28.129 --> 58:29.380
Bumabalik lahat.

58:29.464 --> 58:32.550
Sobrang hirap isipin lahat 'yon.

58:32.634 --> 58:36.304
Sa shower ko ibinuhos lahat.

58:37.013 --> 58:38.806
Pumasok ako sa shower,

58:39.557 --> 58:41.142
tapos umiyak ako.

58:42.268 --> 58:46.940
Umiyak ako nang umiyak, tapos…

58:47.732 --> 58:50.318
Hindi ko sinabi kahit kanino 'yon.

58:50.818 --> 58:54.364
Gano'n ko siya inilabas.

58:54.948 --> 58:55.823
Tama.

58:58.034 --> 59:01.246
No'ng nag-retire ako,
saka lang ako tinamaan nang matindi.

59:01.329 --> 59:03.665
Napatanong ako, sino ba 'ko?
Wala akong halaga.

59:03.748 --> 59:04.999
-Babaguhin ka talaga.
-Oo.

59:05.083 --> 59:07.418
Kaya tumigil akong mag-inom.
Pag nag-retire ka…

59:07.502 --> 59:09.837
Pa'no natin hinaharap?
Pupunta tayo sa bar.

59:09.921 --> 59:12.882
Gano'n natin hinarap 'yon.
Pinag-uusapan natin.

59:12.966 --> 59:16.553
Pero ngayon, may mga taong nahihirapan

59:16.636 --> 59:18.888
dahil sa 9/11 at sa PTSD

59:18.972 --> 59:21.599
na hindi nila dinanas sa mga trabaho nila.

59:21.683 --> 59:24.227
Kayo sa homicide,
laging nakakakita ng mga bangkay,

59:24.310 --> 59:28.273
mga patay na bata, mga gano'n.
Lahat kayo, meron no'n.

59:28.356 --> 59:30.775
Kailangan n'yong harapin 'yon,

59:30.858 --> 59:34.070
kasi maiipon 'yon,
babaguhin kayo no'n bilang tao.

59:34.153 --> 59:36.531
Ang totoo, salamat sa Diyos
para sa meeting na 'to.

59:37.907 --> 59:41.286
Sa matagal na panahon,
akala ko, ako lang 'yong nababaliw.

59:43.746 --> 59:46.165
Hindi pala. Alam ko na.

59:47.917 --> 59:50.420
'Yong pagpunta dito… Sorry, medyo…

59:50.503 --> 59:51.879
Hindi ako umiiyak! Kayo lang!

59:55.341 --> 59:57.802
Mamaya kita aasarin pag wala nang camera.

59:57.885 --> 59:58.970
-Sige.
-Love you.

59:59.721 --> 01:00:01.931
Kailangan mong linisin 'yong isip mo
tulad namin.

01:00:02.015 --> 01:00:03.641
Wag mong kimkimin.

01:00:04.225 --> 01:00:06.352
Masaya na 'ko makita lang
'yong mukha ni Brian.

01:00:06.436 --> 01:00:09.147
Ngayong sinimulan niya,
parang ibang tao na siya.

01:00:09.230 --> 01:00:11.441
-Therapy group 'to ngayon.
-Totoo 'yan.

01:00:11.524 --> 01:00:13.943
-Tingnan n'yo, o.
-Comfort zone kasi 'to.

01:00:14.027 --> 01:00:14.986
Comfort zone!

01:00:15.069 --> 01:00:17.363
Komportable tayong kausapin ang isa't isa.

01:00:17.447 --> 01:00:19.532
Magkakapareho tayo ng karanasan.

01:00:19.616 --> 01:00:20.491
Oo nga.

01:00:20.575 --> 01:00:24.120
Kasinghalaga ng kalusugan ng katawan
'yong kalusugan ng isip.

01:00:24.203 --> 01:00:26.956
Naiintindihan ko na 'yon ngayon.

01:00:27.540 --> 01:00:31.919
Pero inabot ako nang 19 years
bago makipag-usap sa mga therapist.

01:00:32.003 --> 01:00:33.129
Kailangan na, e.

01:00:34.297 --> 01:00:37.050
Kasi hindi ako superhero.

01:00:37.133 --> 01:00:40.845
Parte nito 'yong konsensiya na nabuhay ka.
Chief, nasa Burger King ka.

01:00:40.928 --> 01:00:41.971
Tommy, andun ka.

01:00:42.055 --> 01:00:43.598
Andun siya. Andun lahat.

01:00:43.681 --> 01:00:47.018
Sabi mo,
"Ba't hindi sa 'kin nangyari 'to?"

01:00:47.101 --> 01:00:48.394
Isipin mo.

01:00:48.478 --> 01:00:51.314
Meron tayong 23 NYPD officer,

01:00:51.397 --> 01:00:54.776
may 37 na pulis ng Port Authority,

01:00:54.859 --> 01:00:58.321
saka may 343 na bomberong namatay.

01:01:00.782 --> 01:01:03.242
May dahilan kaya tayo binigyan
ng Diyos ng mga alaala.

01:01:03.743 --> 01:01:05.536
Para maalala natin sila.

01:01:05.620 --> 01:01:07.246
Maalala natin 'yong nangyari.

01:01:07.330 --> 01:01:08.623
Wag tayong makalimot.

01:01:10.500 --> 01:01:13.252
Sa lugar kung asan 'yong twin towers dati,

01:01:13.336 --> 01:01:16.631
meron nang Freedom Tower ngayon.

01:01:16.714 --> 01:01:20.593
Ngayon ko lang nakita 'to
mula sa level na 'to.

01:01:20.676 --> 01:01:21.678
Sobrang ganda pala.

01:01:21.761 --> 01:01:26.307
Masaya ako na pinakitaan natin sila.

01:01:26.391 --> 01:01:27.934
-Masaya ako para do'n.
-Oo.

01:01:28.017 --> 01:01:29.435
Buhay tayong lahat.

01:01:29.519 --> 01:01:32.480
Lahat tayo,
nakakaraos sa kahit anong paraan.

01:01:32.563 --> 01:01:36.609
Nagpapasalamat ako na ginawa nila
'yong memorial para sa alaala

01:01:36.692 --> 01:01:38.903
ng mga first responder, mga civilian,

01:01:38.986 --> 01:01:42.657
saka lahat ng mamamayan ng ibang bansa
na namatay no'ng araw na 'yon.

01:01:44.909 --> 01:01:48.496
Simbolo 'yon ng lakas at katatagan

01:01:48.579 --> 01:01:51.124
na kahit natumba tayo,
bumangon pa din tayo.

01:01:51.207 --> 01:01:53.042
Bilang bansa, hindi lang city.

01:01:55.086 --> 01:01:57.588
Sobrang ganda talaga ng memorial.

01:01:58.131 --> 01:02:03.177
'Yong imprint ng mga building
na may mga pangalan at waterfall.

01:02:04.137 --> 01:02:06.264
-Ang ganda ng araw, 'no?
-Oo.

01:02:06.347 --> 01:02:07.640
Hindi tulad ng araw na 'yon!

01:02:15.273 --> 01:02:17.358
-Talaga?
-Eto si Jimmy Riches, o.

01:02:18.443 --> 01:02:21.404
Pulis din siya, bago siya naging bombero.
Si John Chipura.

01:02:21.487 --> 01:02:23.781
Marami kang kilala sa kanila
sa Staten Island?

01:02:23.865 --> 01:02:26.784
Diyos ko. Si Timmy McSweeney.
Tapos eto si Moira.

01:02:30.204 --> 01:02:32.039
Hindi lang isang atake ang terorismo.

01:02:32.123 --> 01:02:37.420
Tuloy-tuloy na paninira 'yon
ng buhay ng mga tao dahil sa takot,

01:02:37.503 --> 01:02:40.965
sa sakit, saka sa pagbigay ng utak.

01:02:48.222 --> 01:02:52.185
Kontra sa kasamaan, may pagmamahal,

01:02:52.268 --> 01:02:56.355
saka mga taong may totoong malasakit.

01:02:58.274 --> 01:03:01.360
Dahil sa trahedyang 'yon,
nagkaisa 'yong buong bansa,

01:03:01.444 --> 01:03:04.405
lalo na dito sa New York.

01:03:07.575 --> 01:03:10.912
Nakita ko 'yong kaya nating gawin.

01:03:59.001 --> 01:04:02.004
Nagsalin ng Subtitle: Erika Ivene Columna
uong bansa,