HANGO SA TUNAY NA MGA PANGYAYARI
RADIOACTIVE EMERGENCY
Uy, Carlinhos. Magta-try out ka ba para sa Atlético?
Next Sunday pa. Noon pa dapat, kaso wala akong sapatos.
Meron ka na ngayon?
Wala pa, pero pag nahanap natin 'yon, bibili ako.
E di, paldo pala tayo sa kukunin natin, 'no?
Sabi ko sa 'yo. Ayos 'yon.
Alam mo, ang totoong soccer player, naglalaro kahit nakapayapak.
Di sa gano'n.
Kailangan mo ng sapatos para maglaro sa field.
Sabi mo e…
Nakapaang maglalaro? Ano ba.
Kaya ko 'yon.
-Pamonhas! -Hoy!
May curau kami…
SEPTEMBER 13, 1987
-Tulungan mo ako. -Eto.
GOIÁS RADIOTHERAPY INSTITUTE
Lúcio, ibaba mo 'yan. Walang kuwenta 'yan.
Walang kuwenta… Ang laki nito, Carlinhos.
Iwan mo 'yan. Halika.
Nagbibiro ka yata, pare.
Hindi.
Andito ang totoong pera.
Sinasabi ko sa 'yo.
Uy, Carlinhos.
Ospital ba dati 'tong lugar na 'to?
-Ang dami sigurong multo dito. -Wag ka ngang manakot. Halika.
Tingnan mo 'to.
Ito 'yon.
'Yang bagay na 'yan?
Tingnan mo.
Sabi ko sa 'yo, e.
Tingga 'to. Mahal 'to.
Di ko maintindihan, Carlinhos.
Sino'ng mag-iiwan ng mahalagang bagay sa abandonadong lugar na 'to?
Aanhin mo naman ang tingga kung may ginto ka na?
Tama na. Akin na 'yong gamit. Magsimula na tayo.
-Iba ka talaga. -Bilis.
Sigurado akong bubuksan natin 'yan para sa wala.
Para sa wala…
Dito. Tara na.
-Kunin mo 'to. -Mabilis natin 'yan mabubuksan dito.
Tingnan natin.
Alam mo ang gagawin, di ba?
Alam ko ang trabaho ko, pare.
Oo, alam kong alam mo pero palpak ka pa rin. Tingnan mo.
-Heto. -Ingatan mo, pare.
Sige. Bitaw.
May halong aluminum. Mas mura kaysa tingga.
One thousand three hundred.
Ang bigat niyan. Dalawang libo.
Hindi. Malulugi ako d'yan. May mga pinapasuweldo ako.
1,500.
May tingga diyan, Evenildo.
Bibili ako ng sapatos, e.
Masuwerte ka ngayon.
Sagad na sa 1,750.
At magdadagdag pa ako. Dadagdagan ko ng 50
para may pasalubong ka sa nanay mo.
Ha? Cash.
Heto, 1,750.
Para 'to sa nanay mo, ha?
Sa 'yo, Lúcio…
-Ayos, Evenildo. -Bili ka ng beer mo.
Ngiti ka na. May pera ka na!
Babalikan namin 'yong kariton bukas.
Ano akala mo, ihahatid ko 'yon sa inyo?
-Una na kami. -Sige.
-Bili ka ng bagong sombrero. -Pinagdidiskitahan n'ya lagi 'to.
Grabe naman.
-Ikot mo konti. -Sige.
Iangat natin. Sige.
Sige na.
Hindi, honey. Tapos na ako ngayon.
Magsasara na ako.
Labyu.
Uy.
Ano 'to?
Susmaryosep.
MAKALIPAS ANG 10 ARAW
Tininha?
Napapa'no ka?
Ayos ka lang ba?
Buksan mo 'to.
Ang sama ng pakiramdam ko.
Naku.
Baka dahil sa empanada. Di ba sabi ko sa 'yo?
-May sakit na ako bago pa 'yon. -Talaga?
-Inom ka ng boldo tea. -Gagawa ako.
Uy, nakita mo ba 'yong baunan ko?
-Anong baunan? -'Yong umiilaw. Nakita mo ba?
-Iniwan ko sa sala. -Hanapin mo. Di ko nakita.
Paano nangyari 'yon?
-Nakikialam ka na sa gamit ko ngayon? -Ay, naku.
Sabi ko sa 'yo. Wala dito.
Uy, makinig ka.
Honey, hindi mo 'yon itinapon, ha? Diyos ko naman.
Lagi mong dala 'yon kahit saan ka magpunta, Evenildo.
Baka nasa junk shop 'yon.
Di mo dapat inuwi 'yong may sa-demonyong 'yon.
-May sa-demonyo? -Oo. Sinasabi ko sa 'yo.
Nagkakasakit ang lahat dahil do'n. Di ka naniniwala.
Tawa ka pa d'yan.
Hindi. Ang ganda mo pag nagagalit ka.
Di kaya.
Aalisin ko 'yon sa bahay ngayon.
Nakahanap na ako ng buyer, okay?
Oo, ang galing ng asawa mo, e. Malaki ang kikitain ko.
-Sige. -At alam mo ba?
-Hindi, Evenildo. -Hindi?
O, bubuksan ko ang Lutong-bahay ni Tininha sa Kanto.
Sisikat ka. Gamit ang mahiwagang kamay mo…
Yayaman tayo at isasara ko 'yong junk shop at ima-manage ko ang restaurant mo.
-Sige. -Okay?
-Ang bango mo. -Tumigil ka nga. Wala ako sa mood.
-Tara sa kuwarto. -Hindi, naghuhugas ako.
Sige.
-Sigurado kang di mo nakita 'yong baunan? -Hindi nga.
Uy, Raimundo.
-O? -Nakita mo 'yong baunan?
-Hindi, Evenildo. -Hindi?
-Hindi. -Buwisit.
-Paano ko malalaman kung sa'n mo naiwan? -Baka nasa junk shop.
Ayan.
Raimundo.
Opo, Aling Antônia?
Pakitulungan mo ako dito, 'nak.
-Kunin mo 'yang baunan na 'yan. -Aling Antônia…
Ang bigat.
-Dito ba ako dadaan? -Oo, sige na.
Ang bigat naman nito.
GOIÂNIA CITY HALL
Tara, Aling Antônia.
Makikiraan.
-Magandang hapon. -Excuse.
Excuse me po.
Padaan.
Upo ka dito, 'nak.
Maupo ka rito.
Mag-antanda ka.
HEALTH SURVEILLANCE AGENCY
Dalawang oras na, di pa rin siya umaalis. Kinakabahan na ako.
Halos 5 p.m na. Pupunta pa ako sa salon.
-Alam mo tungkol saan 'yon? -Hindi.
-Kakausapin ko sila. -Sige.
Magandang hapon. Kumusta?
Pasensiya na, pero magsasara na kami.
Oo, pero hindi pa po kayo sarado.
-Karapatan kong makipag-usap sa inyo. -Sige.
-Pasensiya na, Aling… -Antônia.
Antônia. Ano'ng maitutulong ko, Aling Antônia?
Ako si Jânio.
Sir, nakakalason 'to sa mga tao.
Naospital na ang mga trabahador ng asawa ko.
Si Carlos at Lúcio. May sakit na din kami ng asawa ko.
Nahihilo kami, nasusuka.
Naiintindihan ko, misis. Ano 'yan?
Binili 'yan ng asawa ko sa junk shop.
-'Yong metal? -Oo.
-Baka may problema ang septic tank n'yo? -Hindi, sir.
-Baka food poisoning? -Imposible 'yan.
Iba-ibang bahay, iba-ibang pagkain. Panis lahat?
-Ayaw nilang makinig! -Teka.
Teka. Sinusubukan kong intindihin.
-Parang hindi naman. -Raimundo!
Mula nang mapunta ito sa junk shop, naospital na ang lahat.
-Malamang ito 'yon. -Paanong—
-Tara na po. -Sandali.
-Nahihilo ako. Sandali. -Kalma. Maupo ka, Aling Antônia.
Cristina, pakibigyan siya ng tubig.
-Heto. -Uminom ka ng tubig.
-Inom ka. -'Yan.
-Ayos na? -Kalma lang.
-Ilabas mo ako. -Magpahangin tayo.
Kalma lang, hinga.
-Cris, pahingi ng upuan. -Oo. Heto.
-Dito. Upo ka. -Hinga lang. Maupo ka dito—
-Dahan-dahan! -Uy!
Naku…
Naku po. Upo ka dito, Aling Antônia.
-Ayokong umupo. Di ako uupo. -Kumuha ka pa ng tubig.
Ayoko ng tubig. Nagpunta ako dito dahil diyan.
Ako ang bahala diyan. Pero umupo ka muna.
Di ako uupo.
Makinig ka, Misis. May malapit na health center dito.
Isama mo siya. Iwan mo 'yan dito.
Aalis lang ako kung mangangako kang titingnan mo 'to.
Misis, pangako, ako ang bahala d'yan.
'Yon ay kung mangangako kang pupunta ka ngayon sa clinic.
-Naniniwala ka sa akin? -Oo. Pangako, aayusin ko 'to.
-Iwan mo dito, 'nak. -Iwan mo.
-Papatingnan mo ba 'yan? -Pangako.
-Halika na, Aling Antônia. -Diyan lang.
Aling Antônia. Kumusta ang pakiramdam mo?
Cerrado Sun FM. Magandang umaga, Goiânia!
Nagbabalik kami para sa eksklusibong panayam kay Governor Roberto Correia.
Sir, sa matinding krisis sa ekonomiya na pinagdadaanan natin,
ano'ng aasahan natin para sa kinabukasan ng Goiânia?
Oo, may inflation sa bansa. May strike sa general hospital.
Pero mayro'n ding magandang balita.
Sa pagsisikap ng agribusiness owners at government investments,
nagkasundo kaming magkaro'n ng malaking harvest sa Goiás next year.
Mamamayan ng Goias, noong walang naniwala sa atin, naniwala ako.
Habang nakalugmok sa putikan ang bansa, umaabante tayo.
Humanda ka, São Paulo.
Mag-aalmusal ka na?
Inaantay ka ng papa mo.
Ay naku naman.
Ang drama niya.
Parang…
tatay niya.
Paano nangyari 'yon?
Pustahan tayo, magrereklamo siya dahil matagal tayong di nakabisita?
Na di natin siya dinalhan ng regalo?
Oo, kilala ko siya.
Well…
Ang totoo n'yan…
nagdala ka ng regalo.
Anong regalo?
Hindi mo alam?
-Hindi. -Wala kang clue?
Dun-dun-dun-dun…
Paano nangyari 'to, Bianca?
Di mo alam kung paano nabubuntis ang tao?
Masaya ka ba?
Sa tingin ko…
Sa tingin ko, oo.
Mahal ko…
magiging nanay ka na.
Magiging tatay ka na.
I love you.
Mahal na mahal kita.
Sabihin na ba natin sa papa mo?
Maghintay muna tayo.
Siguro sabihin natin pag nasa sa Rio de Janeiro na tayo.
-Hindi nga. -Seryoso ako.
-Morning, Cris. -Morning.
'Yong nandito kahapon, si Aling Antônia, naalala mo?
-Oo. -May balita ka?
Salamat sa Diyos, wala.
-Walang humawak no'ng nasa labas, di ba? -Wala.
Mrs. Antônia Quadrado?
Opo.
Nagsusuka ka rin?
-Nahihilo? -'Yan din.
-Naglalagas ang buhok? -Sobra.
-Sobra? -Oo.
Sige.
-E, ang mga sugat na 'to? -Mahapdi, dok.
Talaga? Patingin nitong isa.
-Napaso ka ba? -Hindi.
-Hindi? -Hindi.
Naglitawan na lang sila. Dito rin.
-Gaano katagal na 'yang ganyan? -Ilang araw na.
Ilang araw.
Pupuntahan ka na ng doktor.
Mag-ready na tayo.
Excuse me.
Congratulations, Pa!
-Cheers. -Cheers sa biyenan ko.
Salamat, manugang ko!
Karangalan 'to, alam mo 'yon?
Pumunta kayo sa Goiânia mula Rio de Janeiro para sa birthday ko.
-Para sa akin. -Special ka po, e.
Pero ilang taon din kayong hindi dumadalaw, di ba?
Opo…
-Pumunta kami no'ng nakaraang taon, di ba? -No'ng Pasko.
-Dalawang araw lang uli kayo?
-May trabaho po, e. -Opo, Pa.
Ayos lang. Hindi ako nagrereklamo.
Ngayon, alam ko na ano'ng gusto kong regalo mula sa inyo.
May bakanteng teaching posisyon sa University of Goiânia, malapit lang.
Malaki ang sahod.
Di maikukumpara ang cost of living dito. Sobrang baba.
Pwede kayong tumira sa malapit?
Sa natapos mo, anak,
madali kang makakakuha ng trabaho sa university.
Ngayon, 'yong isang trabaho mo—
Pa, gagawin ko lahat ng exams na kailangan para sa career na gusto ko, okay?
Gusto ko ang fieldwork. Nuclear physicist ako.
At walang para sa 'kin sa Goiânia.
Pamilya mo lang, di ba?
Mahal, hayaan mo na. Hinay-hinay lang. Malayo ang binyahe natin, alam mo 'yon?
Sabihin na natin.
-Hindi. -Gaganda ang mood.
-Sige na. -Hindi.
Hindi.
Hello?
Uy, Márcio. Kumusta? Si Ricardo 'to.
Dok Utak! Isang karangalan ang matawagan mo.
-Sino 'yon? -Si Dok Utak. Kapitbahay namin.
-Pwede kang makausap? -Oo, sige.
Ganito, pare.
Marami akong pasyente dito na pare-pareho ang sintomas.
Pagkahilo, sakit ng ulo, pagkalagas ng buhok, pagsusuka.
Naalala kong nag-specialize ka sa nuclear physics, di ba?
Napipiga na ang utak ko sa kakaisip kung mga sintomas 'to ng poisoning.
Radioactive poisoning.
Hindi. Imposible. Para magkaro'n ng mga gano'ng sintomas,
dapat acute syndrome 'yon.
Dapat na-expose sila sa napakalaking doses. Imposible 'yon.
Tinawagan ako ng direktor ng Health Surveillance Agency
at nagtatanong tungkol sa isa sa mga pasyenteng nilipat dito.
Sinisisi niya 'yong bagay na dinala niya sa Health Surveillance Agency.
Pwede mo bang tingnan, tutal nandito ka na rin lang?
Kaya lang ako nandito kasi birthday ng papa ko.
Susunduin ka ng direktor.
Makakauwi ka sa isang oras.
Sige. Padaanin mo siya sa Nuclebrás at pakuhanin mo ng scintillometer.
Isang oras, dapat andito na ako.
-Talaga? Aalis ka? -Sige.
-Ie-explain ko. -Ha?
Hindi, wala 'yon.
-Sige. -Sige, usap tayo.
Sige. Bye.
Honey…
Ang pinakamalala ay sumuka siya sa sapatos ko.
Nakita mo ba ano'ng nasa bag?
Ay, pare. Ayokong buksan 'yon.
Mas mabuti nang mag-ingat.
Ano 'yan?
-Ganito ang tunog ng scintillometer. -A, sige.
Teka, kakaiba 'to.
Tanginang 'yan. Ano'ng nangyayari?
Di kaya sira 'to?
Di gumagana 'to. Kailangan nating kumuha ng isa pa.
Chicão, balik tayo sa Nuclebrás, pwede?
Malapit na sana tayo. Balik tayo.
HEALTH SURVEILLANCE AGENCY
Fire Department, good morning.
Sigurado ka bang alam mo paano gamitin 'to?
Scintillometer 'to, di Geiger.
Mas sensitibo 'to. Tumutunog kahit sa pinakamaliit na radiation.
May PhD siya sa nuclear physics sa abroad.
Marunong siyang gumamit n'yan.
At depektibo 'yan, pare.
Maayos naman na gumagana.
Wala ka bang isa pa, para lang makasiguro?
Sige.
-Pero ano'ng nasa loob? -Di ko alam.
Ayoko ng wirdong bagay na 'yan dito.
Kunin mo na lang.
Ewan ko, itapon mo sa ilog.
-Bakit traffic? -Hindi ko alam. Kakatwa, ano?
Oo.
Diyos ko naman.
Ngayon pa talaga nangyari 'to!
Ano'ng nangyayari?
-'Yong bag na 'yon, Márcio! -Tigil!
-Tigil!
Cris! Di ba sabi ko walang hahawak niyan?
Tumawag ako sa bumbero.
-Itatapon ko 'to sa ilog. -Wag! Radioactive 'yan!
Radioactive?
Delikado 'yan. Ibalik n'yo kung saan kinuha!
-Di 'yan pwedeng ibalik. -At i-contaminate ang ibang lugar?
Itapon sa ilog at ma-contaminate ang mga bahay?
-Jânio, alam mo ba 'yong Chernobyl? -Chernobyl?
Jânio, kailangang i-evacuate ang gusaling ito.
-Wala akong— -Na-overload nito ang scintillator.
Exposed ka na, ako, at lahat ng nandito.
-Pero— -Makinig ka.
Kailangang i-evacuate ang gusaling 'to, o baka may mamatay.
Jânio!
Sige. Boss, ibalik mo 'yang bag sa loob!
-Kayong dalawa, sa tapat! -Kilos! Lahat kayo!
I-clear ang gusali!
Labas! Lumabas kayo!
Attention! Iki-clear natin ang gusali!
-Lumabas kayo! -Lahat!
-Bilis! Labas! -Mag-e-evacuate tayo!
Kalmang lumabas!
Bilis! I-clear ang gusali! Labas!
Lumabas kayong lahat! Sige na!
Jânio, alamin mo kung saan galing 'yon, saan dinala, at sino'ng humawak.
Baka kontaminado 'yong ibang lugar. Bilisan mo.
Si Aling Antônia ang nagdala n'yan dito.
Iniwan 'yan sa junk shop ng asawa niya.
Nag-iwan siya ng address dito.
Heto.
Márcio, physicist ka. Ikaw ang eksperto.
Wala akong alam dito. Wala talaga.
Sumama ka sa 'kin.
Pwede ka ba?
HEALTH SURVEILLANCE AGENCY
Dito yata 'yon.
HEALTH SURVEILLANCE AGENCY
Ano na?
Highly contaminated ang lugar na 'to.
Hindi tayo dapat pumasok, di ba?
Exposed na tayo, di ba?
Exposed pa tayo ngayon.
Gaano ba talaga kadelikado 'to sa atin?
Isipin mong ang radioactive source
ay isang bonfire.
Okay.
Ang tindi ng paso ay nakadepende
sa layo, laki, at tagal ng pananatili mo nang malapit dito.
-Kapag apoy, ramdam mo ang paso, tama? -Siyempre.
Sa radiation, Jânio, wala kang mararamdaman.
Pero napakadelikado no'n.
Mararamdaman mo lang ang epekto kalaunan.
Pero parang sa bonfire,
pag di ka masyadong lalapit, mas di mo ie-expose ang sarili mo, mas mabuti.
Di ko matukoy ang exposure natin.
Depende 'yon sa tindi ng pinagmulan at uri ng element.
Pero wala pa tayong alam.
Ang alam ko lang, kung may mga tao sa loob,
kailangan nating i-evacuate agad ang lugar.
Tapusin na natin 'to.
Magandang umaga!
Hello! Kumusta?
-Sandali lang. Pupuntahan ko kayo. -Sige.
Morning.
Hinahanap namin si Mang Evanildo. Dito ba siya nagtatrabaho?
-Evenildo 'yon. Laging may namamali. -Okay.
Taga-Health Surveillance Agency kami.
Pumunta sa amin si Aling Antônia na may dalang bagay.
Alam mo ba 'yon?
Napakadelikado ng bagay na 'yon.
May radiation 'yon na nag-contaminate dito.
Sa lugar na 'to?
Sino sila, Evenildo?
Teka, baril ba 'yan? Pulis ba kayo?
Baril? Hindi!
Hindi 'to baril. Hindi kami pulis.
Kailangan lang naming malaman saan galing 'yon.
Kita mo? Parang pulis magtanong. Mukha ba akong tanga?
Taga-Health Surveillance Agency kami. Di kami pulis.
Kung di kayo bibili o magbebenta, do'n ang labasan. Alis na.
Nasa ospital ang asawa mo, di ba?
May iba pang mga kontaminado do'n.
Kontaminado ang junk shop na 'to, pare. At napakataas ng level no'n.
Mang Evenildo, nandito kami para tumulong, okay?
Kailangan n'yong umalis dito.
Hoy, tumigil ka diyan. Walang aalis dito.
-Trespassing 'to. -Hindi—
Di kayo pwedeng pumasok nang walang warrant. Meron ba kayo?
-Nasa'n ang warrant? -Wala nang oras—
Okay. Di kami papasok.
Kalma lang. Walang papasok. Hindi n'yo kailangang umalis ngayon.
Kailangan lang naming malaman saan galing ang bagay na 'yon.
-Di 'yon inilibot. Okay? -Seryoso 'to. Nakakamatay 'to.
Kayo ba ang kumuha no'n, sir?
Ano, magnanakaw ako?
Hindi kita inaakusahan. Kailangan lang naming malaman 'yon.
Pwede bang tapusin na natin 'to?
Dinala sa akin. Negosyante ako. Binili ko.
-Ano'ng problema? -Walang problema. Sino 'yong nagdala?
'Yong mga nandito minsan. Sina Carlos at Lúcio.
-Di mo pwedeng sabihin 'yan. -Bakit? Wala silang ninakaw.
Mga boss, pakiusap.
Alam n'yo ba kung saan galing 'yon?
Alam ko.
Ayos ka din.
Dati 'tong radiotherapy clinic. Gano'n ba?
Oo. Ipinasara 'to may tatlong taon na.
Putang ina.
Nawawala 'yong ulo.
Pero walang radiation dito?
Wala.
Ibig sabihin, hindi nila binuksan ang capsule dito.
Bakit sila nag-iwan ng equipment na ganito dito?
Hinahabol ako ng press dahil in-evacuate mo ang agency.
-Tapos 'yong buong lugar naman? -Highly contaminated ang junk shop.
Dapat i-clear ang lugar para kunin ang readings at mag-decontaminate.
Wala na sa poder ko 'yan.
E di, kausapin mo ang gobernador.
Paano kung wala?
Pipirma ka ba na pananagutan mo 'yon?
Napakaimposibleng wala. Mr. Secretary, kinuha ko ang readings.
Sa labas pa lang ng junk shop, napakataas na.
Nuclear bomb? Hindi. Wala tayong ganyan sa Brazil.
Paano kung lusubin tayo ng mga Amerikano?
Oo nga, o ng Soviet?
Hindi, makinig kayo.
Ang nuclear energy ay hindi ginawa para sa giyera.
-Pero sumabog ang Chernobyl, di ba? -Pero aksidente 'yon, hindi bomba.
So tingin mo pwedeng sumabog ang Angra plant?
Hindi.
Sineseryoso namin ang trabaho namin do'n.
Akala ko mas exciting ang nuclear physics.
Oo naman.
Exciting 'yon.
Nakakamangha talaga 'yon, alam mo 'yon?
-National Nuclear Energy Commission. -Patingin.
Ano? Aksidente sa Goiânia?
Teka.
Dahan-dahan lang.
Ikokonekta ko siya. Line two.
-Rita, pwede bang… -Sige po.
-Dito. -Salamat, Rita.
Ayos.
Ano ulit 'yong pangalan ng clinic? Pakiulit naman.
Goiás Radiotherapy Institute.
Oo.
Isinara 'yon tatlong taon nang nakakaraan.
May cobalt machine nga do'n, pero tinanggal na 'yon.
Sigurado ka po?
Kasi may nakita akong abandonadong basyo do'n.
Maliban na kung…
Maliban kung ano?
May isa pa ngang machine do'n.
Baka nando'n pa. Wala sa mga record.
Di namin alam kung inalis 'yon o hindi.
Cobalt din ba 'yon?
Hindi, cesium-137 'yon.
Isa sa mga isotopes sa Chernobyl.
Tama ka diyan.
Solid o powdered?
Isa 'yon sa mga hindi na ginagamit. Powdered.
Ngayon… Hindi, di nila ni-report 'yon.
Paano nangyari 'yon?
Kailangan kong makausap si César. Hanapin mo siya agad.
Nasa Vienna Congress si César.
Susubukan ko siyang tawagan.
Márcio?
Ganito, ang cesium ay nasa loob ng lead head.
Sobrang bigat no'n.
Imposibleng dalhin 'yon nang walang tamang kagamitan.
Hindi 'yon imposible, sir.
INSTITUTE FOR RADIOPROTECTION AND DOSIMETRY - RIO DE JANEIRO
Gusto kong ipakilala sa inyo ang intern natin.
Joke lang.
Matagal nagtrabaho dito si Esther.
Sa mga hindi nakakaalam, binago niya ang institute natin.
Siya ang nangunguna
sa radioprotection at dosimetry sa bansa natin.
Inagaw siya sa atin ng IPEM sa São Paulo ng ilang taon, pero ibinalik ko siya.
-Esther, welcome. -Salamat.
Please, malaya kang mag-speech kung gusto mo.
Grabe naman.
Sa di pa nakakakilala sa akin, sa kabila ng nasa leadership position,
gusto kong ituring n'yo akong lahat bilang kaibigan, partner.
Collective activity ang science. Naniniwala talaga ako do'n.
At sana marami tayong matutunan ngayong magkakasama tayo.
'Yon lang.
Welcome.
Magtrabaho na tayo, ha?
-Wow. -Nagawa mo.
Guys.
Tumawag si Dr. Orenstein at humingi ng listahan ng mga equipment.
Sige. Para sa'n?
Mukhang may radiological accident sa Goiânia.
Governor, overloaded ng radiation ang scintillometer,
na sensitibong device.
Kaya malamang malaki ang doses.
Baka malaki ang dose.
Di namin masabi.
Paanong hindi n'yo masabi?
Isipin mo 'yong timbangan sa tindahan ng karne.
Hanggang sampung kilo 'yon.
Kapag tinapakan po 'yon, mag-o…
overload 'yon.
Di natin masasabi kung sampung kilo o 100kg.
Parang overloaded na timbangan ang scintillometer.
Ang alam ko ay na-expose sa constant radiation ang mga taong ito.
Di ko masabi gaano karami.
Kailangan nating i-evacuate ang lugar, isara ito, at gamutin ang kontaminado.
Kontaminado?
Peram ng pen.
Heto.
Heto. Ang pen ang source.
Ang tinta ang radioactive material.
Kapag lumapit ka sa source, magiging…
irradiated ka.
Kung lumayo ka sa source, matitigil ang…
pagiging irradiated mo, at di ka makakahawa.
Pwede kang lumapit sa secretary, at walang mangyayari.
Pag nasira ang source—
Nakukuha ko. Kung ang tinta ay—
Pag nahawakan ko ang radioactive material, makakahawa ako.
Opo, eksakto.
Pero hindi 'yon tinta. Powder 'yon.
At itong cesium powder, na mas pino pa sa butil ng asukal,
ay highly radioactive.
Kung nasa balat 'yon, sa damit,
kung nalunok o nalanghap nila 'yon, kontaminado sila.
At nagiging walking source sila.
Dalhin agad sa ospital ang mga nasa junk shop.
Exposed rin ang Health Surveillance Agency team.
Oo, lahat.
Hindi! Sandali.
Di natin sila pwedeng basta dalhin sa ospital.
Makakahawa pa sila ng mas maraming tao. Una, kailangan nating…
dalhin sila sa ligtas at isolated na lugar. 'Yon.
May lugar ba kayo para sa ganitong emergency?
'Yong municipal stadium?
Jânio, gawin mo ang mga hakbang para maihanda ang stadium.
-Opo. -At ikaw, Souza.
Ayusin mo ang masasakyan ng mga tao.
Opo. Pero…
Pero siya ang eksperto.
Márcio, tulungan mo akong i-coordinate lahat 'to.
Pero si Dr. Orenstein ng CNEN, darating siya galing sa Rio—
Sandali. Hindi ka taga-CNEN?
Ako po?
Hindi. Nandito ako para sa birthday ng papa ko.
Márcio, di na tayo bumibisita. Tapos nawala ka pa sa birthday ng papa mo
para tumulong sa kapitbahay na ilang taon mong di nakausap? Talaga?
Honey, humingi ng tulong sa akin ang gobernador. Di ako makatanggi.
-Gobernador? -Oo, 'yong gobernador.
-Si Márcio ba 'yan? -Oho.
-Ayos lang ba ang lahat? -Oho naman.
-Medyo male-late lang siya. -Sige.
-Nandito na ang kotse. Tara? -Sandali.
Nandito ang papa mo. Kakarating lang niya dala ang tinapay.
Nasa mesa ang cake.
Baby, alis na ako. Pasensiya na. Bye.
Tingnan mo 'tong sugat, Evenildo.
Sa pinaglagyan ko ng powder na hinagis mo sa mesa.
Lahat ng humawak, nagkasakit.
Si Antônia, ang mga bata. Naospital lahat.
Tapos sasabihin mong iba ang sanhi ng sakit?
Grabe rin 'yong pagsusuka ni João kahapon.
Nagkasakit si Celeste mula nang iuwi mo 'yon.
Naka-potato juice diet sila. Sina João, Claudinei, at Celeste.
Naiintindihan ko. May allergy din ako. Di n'yo nakikita?
Pero wala na ang bagay na 'yon.
Ayan. Tapos na. Wala nang ibang masasaktan.
Papasok si Tininha diyan. Kasama niya ang mga bata.
At tuloy ang buhay.
Ang inaalala ko ngayon ay 'yong sinabi ng dalawang hambog na 'yon
na pagpapaalis sa atin sa junk shop.
Tangina naman!
Kung radioactive 'yon, gaya ng sabi nila, parang Chernobyl 'yon.
Raimundo, may nakikita ka bang nuclear power plant dito?
'Yon ang sabi nila, João.
Hoy.
-Tumahimik kayo. -Di mo sasagutin?
Sige na, 'tol.
Darlei, sabi ko tumahimik ka.
Tingin mo tutulungan nila tayo?
Magandang gabi. Ako si Emerson Souza, State Secretary of Health.
Kailan pa trabaho ng Military Police ang tungkol sa kalusugan?
Dapat i-evacuate ang bahay na ito. Kontaminado kayong lahat ng cesium-137.
Sabi mo hindi ka pulis, di ba?
Hindi. Hindi talaga. Ako si Márcio. Nuclear physicist ako.
At siya ang Health Secretary.
Evenildo, highly contaminated ang bahay mo.
Una, ang junk shop.
Ngayon, ang bahay ko.
Ano 'yon? Lahat na lang?
Makinig ka.
Bawat minutong nasa bahay ka, mas tumataas ang panganib sa kalusugan mo.
May powder 'yong capsule na kinuha mo, di ba?
Radioactive ang powder. Dumidikit 'yon sa damit, balat, buhok.
Mapapatay ka no'n pag di ka nagamot agad.
Scintillometer ang bagay na 'to.
Sumusukat 'to ng radiation levels.
Naririnig mo 'to? Ibig sabihin, contaminated ang bahay n'yo.
Magtiwala ka sa 'kin.
Saan n'yo kami balak dalhin?
Sa ligtas na lugar, malayo sa contamination.
-Sa ospital, kasama ni Antônia? -Hindi.
Sa screening center muna, tapos sa ospital kung kailangan.
Sa screening center? Na may pulis sa tapat ko?
Tingin n'yo mga kriminal kami? Hindi ako aalis dito.
Ikinalulungkot ko, pero wala kayong magagawa.
Sumama na kayo, o makokontamina ang iba.
Hindi ako aalis ng bahay ko!
Ma, masakit po ang ulo ko.
Halika kay Mama, anak.
Halika, Claudinei.
Halika dito, anak.
Sige na.
MILITARY POLICE
Magandang gabi sa inyo.
Makakababa na kayo. Sundan n'yo ako, ha?
Bakit kami nandito?
Sa ikabubuti n'yo 'to.
May mga bata dito.
May shelter para sa lahat.
Halika, João.
Aalagaan kayo dito nang maayos, okay?
Tara, Celeste, João.
Tara dito.
Deretso lang kayo.
Ihahatid kayo ng dalawang bumbero sa mga shelter, ha?
Kanta na ba tayo ng happy birthday?
Pa'no si Márcio?
Medyo matatagalan pa si Márcio.
Pero pagod ka na po.
Titirhan natin siya ng cake.
Hindi, hintayin natin siya.
Breaking news. Lakasan mo, Antônio.
Prisma breaking news.
May radioactive accident sa Goiânia.
-Radioactive? -Isang cone dito at doon.
Isang pamilya ang inilikas mula sa bahay nila…
-Si Márcio! -…ng Military Police.
…buong lugar. Mula roon hanggang dito.
Magbabalik kami para sa karagdagang impormasyon.
Salamat.
-Magandang gabi. -Magandang gabi.
Pwede mo bang ipaliwanag paano nangyari 'to?
Kailangan nating alamin 'yon.
Ngayon, kailangan nating bilisan para maiwasan ang trahedya.
-Ikaw si Márcio? -Hindi.
Ako si Emerson Souza, Health Secretary. Nice to meet you po, sir.
Ito si Márcio.
Ako po 'yon. Nagkausap tayo sa telepono.
Nabasa ko po ang articles mo. Ikinararangal ko.
Hindi ko inakalang napakabata mo pa.
Anong batayan ang ginamit mo para i-isolate ang mga bahay?
Wala akong protocol. Ginamit ko ang maximum authorized radiation.
0.1mrem sa loob ng mga bahay, 0.5 sa labas. Naka-scintillometer lang ako.
Di ko masukat nang tama ang level ng radiation.
Sabi niya, alam niya ang ginagawa niya.
Oo, alam niya.
Gano'n din mismo ang gagawin ko.
May dalawang mahalagang gagawin tayo ngayon.
Pigilan ang pagkalat pa ng cesium at i-isolate ang mga biktima.
Umalis sila sa radioactive area, 'yon ang priority.
Pero kailangan natin ng screening
para malaman sino'ng kontaminado, kailangan ng medical care,
at madala sila sa hospital isolation ward agad.
Marami na sa Tropical Diseases Hospital.
Nakahiwalay ba sila? Completely isolated?
Secretary, kailangang completely isolated sila.
Márcio, kailangan kong makita ang source para masuri ko ang lawak.
Sige—
Hindi ba nasukat niya na ang lahat?
Di ba, sabi mo tama siya?
Mas maganda ang Geiger dito, Governor.
Mas tumpak nitong nasusukat ang mataas na doses.
Parang timbangan ng botika, hindi ng matadero.
Naiintindihan ko. Tara na?
Oo. Tara na.
Hoy!
-Halika. -Susunod na lang ako.
Maximum dose ang lumitaw sa Geiger counter.
Malala 'to.
Dapat alisin na 'yon.
Imposible 'yon.
Napakadelikado ng paghawak sa source. Di tayo pwedeng lumapit.
Walang paglalagyan. Saan mo dadalhin?
Dapat maalis 'yon. Di pwedeng magka-radioactive bomb sa Goiânia.
Baka may paraan.
Karaniwan itong nasa loob ng lead head na nag-a-isolate sa radiation.
Di tayo makakapagtunaw ng lead dito.
Kailangan ko ng concrete tube.
Malaki, gaya ng sa imburnal.
May malaking butas na kasya ang upuan. At concrete mixer truck.
Kayang pigilan ng concrete ang radiation.
Kung may concrete tube sa paligid ng upuan at takpan pa 'yon ng concrete,
mapipigilan nitong kumalat ang radiation at powder.
At napakabigat nito na di ito magagalaw.
Di kakayanin ng concrete lang ang lahat ng radiation.
Kailangang manatiling sarado 'tong agency building.
Pero sa paligid nito, kung nasa'n tayo, ay magiging ligtas.
'Yon lang ang paraan para malutas ang problema ngayong gabi.
Pansamantala lang 'to. Aalisin mo 'yan dito.
Governor, pangako hindi ako aalis
hanggang sa maibalik ko 'tong lungsod sa 'yo.
Márcio, halika.
Sorry, pero masyado kang na-expose.
-Kailangang i-check ang levels mo. -Opo.
May sasabihin lang muna ako. Na…
Nakausap ko ang isa sa biktima.
Di lang 'yong nasa stadium ang nakahawak ng cesium.
Ikinalat at ipinasa 'yon sa mas maraming tao.
Mas malala ang pinsala nito kaysa sa inakala natin.
Kailangan natin ng maraming tao para dito.
At kailangan din nating gumawa ng malaking contact tracing, okay?
Iharap mo ang braso mo.
Hindi, hindi ka kontaminado.
Hubarin mo ang sapatos mo. Bilis.
Ilagay mo dito.
Ingat.
'Yan nga. Ingat.
Ngayon, ihagis mo sa Health Surveillance Agency.
Isasara rin naman ang gusaling 'yan. Ihagis mo diyan.
Ngayon, Márcio, umuwi ka na.
Maligo ka, kumain, magpahinga. Pero bumalik ka bukas.
Kakailanganin kita.
Maraming salamat, ha?
Kita tayo bukas.
Hindi pa siya bumabalik. Ako na maghuhugas.
-Matulog ka na po. Pagod ka na. -Matulog?
Sige na at—
Si Márcio 'yon.
Ano'ng nangyari, anak?
-Delikado tayo. -Napanood namin sa TV.
Ayos lang ako. Sorry, na-late ako.
-Ano'ng nangyari? -Ano'ng problema?
-Ayos lang ako. Makinig kayo. -Sabihin mo ang totoo. Ano'ng nangyayari?
Bakit wala kang damit? Bakit wala ka buong araw?
Ano'ng nangyari, Márcio? Alam mong hindi na lang tayong dalawa.
-Magiging tatay ka na— -Tatay?
-Sasabihin sana namin sa 'yo, Pa… -Opo.
-Gaano katagal n'yo nang alam 'to? -Sorry po…
-Tatay ka na, anak! -Diyos ko.
-Ayos ka lang ba? -Ayos lang ako.
Makinig kayo at magtiwala kayo sa 'kin.
Ayos lang ako. Maliligo lang ako.
Diyos ko po.
May apo na ako.
Sorry po. Di ko sinasadyang sabihin nang ganito.
Naku po.
Kung ang kalyeng 'yon Kung akin ang kalyeng 'yon
Akin itong papatagin
Gamit ang maliliit na bato Maliliit na makintab na bato
Para lakaran ng aking mahal
Sa kalyeng 'yon Sa kalyeng 'yon ay may gubat
Ang tawag do'n Ang tawag do'n ay Kalungkutan
Sa loob, sa loob nito ay may anghel
Na bumihag Na bumihag ng aking puso
Hello?
Hi, Beny. Si César ito.
Kumusta? Naka-isolate na ba ang source?
Hindi, pero inaasikaso na namin.
César, mangangailangan kami ng isang buong team.
Mga technician, mga doktor, physicist, at mga equipment.
Sige.
Kailangan din nating ipaalam sa lahat.
Sa Argentina, Oak Ridge, IAEA, lahat.
Ganito, magagamit mo ang lahat ng resources ng CNU.
Pero, Beny, dapat nating maresolba 'to.
Naka-map na ang hotspots?
Na-isolate namin 'yong na-map namin.
Mahigit dalawang linggo nang nabuksan ang source.
Makinig ka, César, ang totoo, alam nating kumalat na ito.
Pero pag kumalat pa ang cesium
sa buong lungsod, sa mga kalye,
sa mga ilog, sa tubig…
Sige. Papaagahan ko ang flight ko pauwi ng Brazil.
César, kung di tayo kikilos nang mabilis,
magkakaroon ng isang sakunang di pa nangyari sa Brazil.
Nagsalin ng Subtitle: Sol Santos pa nangyari sa Brazil.