RADIOACTIVE EMERGENCY
DAY 3
Pasensiya na sa pagtatanong, pero sigurado ka ba dito?
Wala kayong dapat ipag-alala.
Pinag-aralan ko 'tong mga ilog ng 30 taon.
Dito dumadaloy ang batis na 'to.
Hindi siya sa Meia Ponte River, na pinaka-water supply ng lungsod.
Mabuti naman.
Sa lakas ng ulan at itong kontaminadong lupa,
para sa akin, ang pinakaproblema n'yo ay 'yong mga balon sa mga bahay.
Sinusuri ng geographers at physicists mula sa Rio de Janeiro
kung tinangay ng ulan ang cesium-137
sa mga balon at ilog ng Goiânia.
Mangangahulugan 'yon ng kontaminasyon ng buong water supply ng lungsod.
Pakinggan natin si Henrique Carvalho, physics professor sa USP
at eksperto sa nuclear at radiological accidents.
Professor, posible bang kontaminado ang tubig natin?
Hindi lang posible, sigurado 'yon.
Bigo ang gobernador ng Goiás na protektahan ang kalusugan ng publiko.
Uy, anak. Nakatulog ka ba diyan sa sofa?
Medyo.
Pakilakasan naman po.
…sa mga balon, groundwater, at ang Meia Ponte River.
Tubig na iniinom ng mamamayan ng Goiás araw-araw.
Wala nang ligtas na water source para sa populasyon.
Pasensiya na po, Mr. Zé.
-Wag kang gagalaw. Kukuha ako ng walis. -Tutulong ako.
Hindi, ako na. Kukuha ako ng walis.
Kontaminadong tubig ba ang iniinom natin?
Hinala lang 'yon, baby, di pa kumpirmado.
At kung makumpirma 'yon, ano'ng ibig sabihin?
Di malinaw kung saan dadalhin…
Ba't diyan ka natulog?
…ang mga waste.
Ginabi na ako ng uwi. Pagod ako kaya nakatulog na ako dito.
Pupunta ako sa stadium para alamin 'yong isyu sa tubig.
-Sa ngayon, mineral water lang, okay? -Stadium?
Uuwi tayo mamayang 7 p.m.
Ang gobyerno at ang National Nuclear…
Nakalimutan mo?
Hindi, siyempre hindi, Bi. Pero hindi ko…
Di ako aalis nang hindi nakakausap si Orenstein.
-Di ka nagpaalam kahapon? -Hindi lang gano'n.
Ayokong kagalitan ng mga taong tulad niya.
Baka makatrabaho ko sila sa hinaharap.
Anong hinaharap? Pinapahamak mo ang sarili mo.
Di ako mapapahamak. Di ako aalis sa stadium.
Uuwi ako bago mag-5 p.m. para umabot tayo sa airport, okay?
-Pangako, Bi. -Pangako?
-Nagkakasundo lang sila… -Ano ba, Bi.
…sa pagpapayo sa publiko.
Bigyang-pansin ang mga unang sintomas:
pagduduwal, pagsusuka, pagkahilo, pagtatae, at sakit ng ulo.
Sa unang senyales ng mga sintomas ng kontaminasyon,
mahalagang mag-report sa Goiânia Municipal Stadium.
Pero ang tanong na hindi mawawala ay sino ang dapat sisihin dito?
CNEN, NAGHAHABOL SA ORAS
CNEN, WALA DAW PANANAGUTAN PANIC SA GOIÂNIA
University professor ba talaga siya? Padalos-dalos?
Ba't sinabi niya 'yon sa TV?
Sang-ayon ako sa 'yo, Gov. Nakakagalit 'yon.
Mali ang sinabi nila ng media.
Di tumutuloy sa Meia Ponte ang batis na 'yon.
'Yan ang sasabihin mo ngayon.
May press conference mamaya.
-Magbigay ka ng pahayag. -Ako?
Sasabihin mo lang na hindi kontaminado ang tubig.
Hindi, teka lang.
Sasabihin ko na di tumutuloy sa Meia Ponte River 'yong batis.
Ngayon, kung umabot sa ilog ang kontaminasyon mula sa ibang sources,
di ko masisiguro 'yon.
E di, pwedeng kontaminado ang tubig.
Kahit umabot sa ilog ang cesium,
napakakonti no'n kumpara sa napakaraming tubig,
kaya imposibleng magkasakit ang mga tao dahil do'n.
Pag sinabi mo 'yan sa TV, inaamin mong kontaminado ang tubig
at di tayo kumikilos.
Di ako pwedeng magsabi sa publiko ng di pa kumpirmado.
E di, kumpirmahin mo.
I-test n'yo ang Meia Ponte, 'yong mga batis, kung saan kailangan.
Ang priority dapat natin
ay 'yong decontamination.
Ni wala kaming staff para do'n.
Ang priority natin ay pakalmahin ang publiko.
Sa gulo dito at panic ng mga tao, di natin matututukan ang decontamination.
Sinisiguro ko sa 'yo!
Pasensiya na.
Gaano katagal ang mga test?
Kung gusto nating maayos
at magawa ang full lab analysis para maging 100% sure tayo,
at least 48 oras.
-May iba pang paraan? -Wala.
-At 'yong scintillometer? -O, ang scintillometer…
Scintillometer…
Di made-detect ng scintillometer ang cesium sa tubig dahil sa dilution.
Napakalaki ng volume.
Ngayon, pwede siguro nating…
i-check ang mga tabing-ilog at ang paligid no'n
gamit ang scintillometer mula sa helicopter. Oo.
Pero kailangang malaki ang contamination para mag-register 'yon.
Gusto ko 'yan. Oo. Magpapadala ako ng police helicopter.
Makikita nilang kumikilos tayo.
Kahit gano'n, hindi pa rin tayo 100% sure.
Gawin natin pareho.
Scintillometer mula sa helicopter
at lab analysis ng mga sample.
Anumang makuha mamaya, sabihin mo sa press.
Governor, nakikiusap ako sa 'yo.
Gawin natin 'to nang maingat at hintayin natin ang resulta ng lab.
Ipagpabukas natin ang press conference.
Hihingi ng tumpak na data ang press.
Filtered water.
Iinumin mo ba?
Kita mo?
Ayaw ng tao ng tumpak na data. Gusto nilang maging ligtas.
Mamayang gabi ang press con.
HEALTH SURVEILLANCE AGENCY
Excuse me. Pwedeng pumasok? Salamat.
Makikiraan.
Sorry.
Makikiraan. Dito ako nagtatrabaho. Sorry.
Pasensiya na.
-Sa likod ang pila. -Salamat.
Uminom ako. Baka kontaminado ako.
-Lahat tayo! -Ang gulo dito. Nando'n ang pila!
-Sa likod ang pila. -Kukunin ko, ma'am.
-Mabuti dumating ka. -Magandang umaga.
I-instruct mo ang Military Police.
Turuan mo 'yong mga officer paano gamitin ang scintillometer
para i-check ang contamination levels sa mga tabing-ilog ng Meia Ponte
at lahat ng ilog na dumadaloy do'n.
-Gagawin nila 'yon mula sa helicopter, ha? -Sa totoo lang…
Itutuloy ko ang pag-sample sa mga balon at groundwater sa contaminated areas,
at malamang pati 'yong storm drains.
Maganda 'yan.
Márcio, kita tayo mamaya para dalhin ang result sa lab.
-Tumatakbo ang oras. Una na ako. -Sige.
Márcio.
Kailangan mo akong tulungan dito.
Ayos ba?
Binuksan ni Carlos at Lúcio ang source.
Malaki ang exposure nila sa cesium. Malubha ang resulta ng test nila.
Dadalhin sila sa Rio.
Matagal na malapit sa source si Evenildo.
Halos pantay ang contamination level niya kay Celeste.
Kasama siya.
Si Nina, dahil may risk ng injury malapit sa carotid artery.
Kasama din siya.
E si João ba?
-Malalang sugat— -Pero okay ang leuko.
Nasa lower limit ang lymphocytes niya, pero normal pa rin.
Stable si Antônia.
Nilalagnat at lumala ang enterorrhagia. Kasama siya.
Hindi, teka.
Isa, dalawa, tatlo, apat, lima
at ang pang-anim na alam natin ay si Celeste.
Magdadala ba tayo ng bata sa Rio na wala ang tatay niya?
Natukoy na nating stable si João.
Wala tayong magagawa. Anim lang ang bed.
Malayo na siya sa nanay niya.
Ang kinakatakot ko, pag walang emotional support,
baka malungkot siya at sumuko,
mawalan ng pagkakataon.
Sino sa tingin mo ang aalisin?
Gagaling si Antônia pag gagamutin nang maayos ang infection niya.
Baka mamatay siya dito. Kasama siya.
Kung di sasamahan ni João si Celeste, di niya ba 'yon ikakamatay?
Dalawang sample sa bawat kilometro ng ilog.
Isa sa riverbed, isa mula sa ibabaw.
Kailangan ng tatlong soil samples sa tabing-ilog.
-Mabilisan. Sige na. -Sige.
BABALA BAWAL PUMASOK
Nina.
Ituloy mo pa nang kaunti.
Mainam ang pagpapawis para maalis ang cesium.
Sige. Ganyan nga.
Anak, uminom ka pa.
-Ayaw. -Mabuti 'to sa 'yo.
-Sige na, princess. -Ayoko.
-Konti lang, anak. -Ayaw.
Sige na.
Ayoko.
Makakabuti 'yong tubig sa 'yo.
Uminom kang konti.
Magaling, anak.
Ganyan nga, princess.
Ininom mo lahat.
Dadagdagan ko ang pain medication. Aayos ang pakiramdam mo, ha?
Magandang umaga.
May problema ba?
Magandang balita.
Malilipat ka na namin sa Rio de Janeiro, okay?
Mas magagamot ka nila do'n.
Ba't sa Rio de Janeiro? Di pwede.
Temporary lang 'yon. Kalma.
Kapag gumaling ka na, babalik ka.
Di ko iiwan si Mama. Dalawa na lang kami.
Tawagan mo siya at kausapin.
Wala kaming telepono.
Pwede mo siyang sulatan.
Di ako marunong magsulat.
Ganito na lang.
Sabihin mo ang gusto mong sabihin sa kanya, isusulat ko,
at ipapadala namin ang sulat sa nanay mo. Ano sa tingin mo?
-Sige. -Ayos.
Usapan 'yan.
-Kausapin na natin si Evenildo. -Sige.
Morning, Evenildo. Kumusta?
Ililipat ka na namin sa Rio para magamot, okay?
Bakit sa Rio?
Sinabi ko bang gusto ko?
Hindi. Nandito ang bahay ko. Ang pamilya ko…
Di ako pupunta, pare.
Dok?
Sandali lang, Darlei.
Mas may gamit ang ospital do'n para gamutin—
Dok.
-Ano 'yon, Darlei? -Nilaktawan mo ako.
Bakit may aalis at bakit may maiiwan dito? Bakit?
May mga pasyente na may mga kondisyon na mas magagamot
sa Naval Hospital.
Hindi, mali 'yan.
Anong kondisyon?
Di ba kontaminado kaming lahat?
-Maiiwan dito 'yong iba para mamatay? -Hindi. Kalma.
"Kalma." Gusto nila tayong mawala.
Walang may gusto na may mawala.
Ang gusto namin ay mabigyan ng tamang gamutan ang lahat.
Sino ang pupunta, doktor?
Ililipat namin sina Celeste, Evenildo, Nina, Lúcio, Carlos,
at Antônia.
Ano'ng ibig mong sabihin? Pupunta mag-isa ang anak ko?
Hindi pwede.
Bakit pupunta ang bata sa Rio na walang tatay?
-Wala kayong paki sa amin! -Dapat kasama 'yong ama.
Mali 'to.
Di kami pwedeng paghiwalayin.
-Logistics kasi. -Bakit n'yo kami gustong paghiwalayin?
Ama niya ako. Sasama ako.
-Ayaw naming paghiwalayin kayo. -Ayokong pumunta sa Rio.
Hindi tama 'yan.
-Mag-isang pupunta sa Rio 'yong bata… -Mali.
-Pakiusap. -Ano'ng iniisip n'yo?
-Kumalma kayo. -Ba't kami paghihiwalayin?
Huminahon kayo, please.
Gusto ko lang maintindihan, Mr. Clóvis.
Bakit naging vulnerable ang dating Radiotherapy Institute?
Walang gate, security, o kahit anong proteksyon.
Pero proteksyon mula saan?
Hindi sa amin 'yon.
Nasa titulo na ang kinatitirikan ng clinic
ay pag-aari ng kompanya n'yo.
Oo, mismo. 'Yong lupa.
Pero ang building at ang laman no'n ay sa Goias Radiotherapy Institute.
Kung saan n'yo binili, tama?
Hindi. Binili namin 'yon sa Santa Casa.
At sa'n napasok ang Institute dito?
Kailangan mong alamin 'yon sa kanila o sa Santa Casa.
Ang totoo, binili namin ang lupa.
Pagdating namin, nando'n 'yong clinic.
Ibinenta nila ang lupa nang hindi inaalis ang clinic.
At tumanggi silang umalis.
Pero umalis din sila kalaunan dahil abandonado na 'yon.
Matapos ng maraming away, umalis sila.
Noong nag-demolish na kami, nag-file sila ng injunction at pinatigil.
Ngayon, ako ang may-ari ng lupa. Binayaran ko, tapos di ko magagamit?
Kalokohan, di ba?
Walang may-ari no'n.
Hindi rin. Sabi sa kasulatan, may may-ari 'yon.
At ang cesium equipment?
Di n'yo nakita? Ide-demolish n'yo ba ang building na nando'n 'yon?
Hindi ako doktor. Hindi ako X-ray technician.
Radiotherapy.
Basta. Business manager ako.
Akala ko scrap metal lang 'yon.
Paano ko maiisip na mag-iiwan ng delikadong bagay ang may-ari ng clinic?
Kailangan nilang managot dito.
Di lang sila, pati ang Santa Casa, na nagsimula ng gulong 'to.
-Patimbang ka na? -Sige.
Dito po.
May balita na ba?
Bale…
hindi ka na at risk.
Pagkalipas ng 15 araw, pumunta ka sa Tropical Diseases Hospital.
Magsasagawa sila ng follow-up do'n.
Sa ngayon, makakauwi ka na.
Saan?
Sa bahay.
Paano?
Dok, kinuha n'yo ang mga damit, dokumento, at pera ko.
Wala ako kahit ano. Aalis akong naka-gown?
Tawagan mo'ng pamilya mo sa front desk.
Sinong pamilya?
Dinala sa ospital kahapon 'yong buong pamilya ko.
Pwedeng magpahatid?
Wala akong magagawa.
Humanap ka ng makakatulong sa 'yo.
Di ka pwedeng manatili dito.
Dito po kayo, sir.
Ganyan nga.
Catarina!
May malinis akong damit sa bag.
Dadalhin ko sa 'yo.
May konting pera din ako.
Pwede kang mag-bus pauwi.
Salamat.
Para sa patas na oras ng trabaho!
Hindi ipinagbibili ang healthcare!
General strike sa buong ospital!
-Bye. Salamat. -Paalam, ma'am.
General strike sa buong ospital!
WELGA KAMI
Ano 'yon?
Bibisitahin ko ang pamilya ko, sir.
Mga authorized personnel lang ang pwede, ma'am.
-In-admit sila kahapon. -Authorized personnel lang.
Please.
Kumusta diyan, Colonel?
Affirmative. Walang na-detect na kontaminasyon mula dito.
Ang bagal niya. Ayaw niyang tumabi.
Namamasyal ka ba?
Bilis, buwisit.
Ano'ng ginagawa mo?
Di ako makapaghintay.
Nagawa ko na 'yan. Walang na-detect.
Ano 'yon?
'Yong truck? 'Yon ang…
'Yon nga.
'Yong truck. Oo.
Hoy! Para!
Hoy!
Ipara mo!
Tigil!
Para!
-Saan nagkarga 'tong truck? -Sa bodega sa bayan.
-May karton pa ba do'n? -Puno 'yan.
Grabe 'to.
Kailangan kong dalhin ang samples sa lab, o wala na tayong oras.
Sige. Ako na dito.
Pakihatid ako sa bodega ngayon. Tara na.
-Ituro mo'ng daan. -Good luck.
Walang may sagot.
Matatagalan kaya 'to?
-Masakit ang likod ko. -Ang init.
Di gumagalaw 'yong pila.
Ano na? Hindi gumagalaw 'tong pila.
Sige. Wala kang sakit, sir.
Miss, ikaw naman, please.
Bago tayo magsimula, sabihin mo kung may sintomas ka ba:
pagduduwal, pagkahilo, pagsusuka?
Oo, sumuka ako kanina.
Nagkaroon ka ng contact sa cesium, o sa taong may contact?
Sa tingin ko, oo.
Buntis ka ba?
Bakit n'yo naitanong?
Kasi delikado ang radiation sa fetus.
Pwede kang makunan.
Pwede akong pa-screen?
Sige. Iunat mo ang mga braso mo.
Pakitaas ang paa.
'Yong kabila.
Ikot ka, please.
Tapos na.
Ayos ka lang. Hindi ka kontaminado.
Pag nagpatuloy 'yong sintomas,
bumalik ka at magpa-screen ulit, okay?
'Yong naiisip mong may contact sa cesium, nagpa-screen ba sila dito?
-Ikaw po si Dr. Orenstein, tama? -Tama.
'Yong asawa ko, si Márcio.
Kasama ka niya sa trabaho.
-Nice to meet you. -Ikinagagalak ko.
-Ano'ng pangalan mo? -Bianca.
O, Bianca. Proud ka siguro, ano?
Ang galing ni Márcio sa trabaho. Totoo.
Pwede ko ba siyang makausap?
Wala siya dito.
Kumuha siya ng readings sa isang potential hotspot.
Pwedeng pakisabi na pumunta ako dito?
-Sige. -Wag mo pong kalimutan, Dr. Orenstein.
Wag kang mag-alala, sasabihin ko.
-Salamat. -Sige.
Dapat kasama ni Celeste ang tatay niya.
Wala na ang nanay niya.
Bakit di n'yo isama si João?
Magiging maayos si João dito.
Hinga nang malalim.
Hold.
Exhale.
Ganyan nga.
Ano'ng meron sila do'n na wala kayo dito?
Hinga nang malalim.
Hold lang.
Exhale.
Anim lang ang kuwarto nila do'n, tama?
Pwede mong sabihin sa 'kin.
Oo.
Pero ayokong isipin ng mga maiiwan dito na hindi namin sila aalagaan.
-Hindi 'yan totoo. -Alam ko.
So, ibibigay ko ang spot ko.
Aalagaan n'yo ako, dok. Alam ko.
Isama mo 'yong ama ng bata.
Dok, naabot mo na 'yong exposure time mo.
-Ano'ng pangalan ng nanay mo? -Aling Nancy.
Pwede na?
Ma, ipapadala nila ako sa Rio de Janeiro para mas mabilis akong gumaling.
Wag kang mag-alala. Maayos akong babalik.
Wala nang mas lulungkot pa sa ina na mawalan ng anak.
Di 'yon gagawin ng Diyos sa 'yo.
Napakabuti mong tao.
Tulungan nawa ako ng Diyos.
May plano siya para sa akin.
Labas po kayo.
-Sana makabalik ako para mayakap kita. -Atras.
Ipagdasal mo lang ako, a?
Nagmamahal,
ang iyong anak, si Carlos.
João!
-João! -Bawal kang pumasok.
-Celeste! -João, ingat, ha?
-Anak ko! -Sir.
Hayaan n'yo sila! Nanay niya 'yan.
-Sige na. -Excuse.
Anak ko. Mahal ko.
Hi, anak.
-Saan nila kayo dadalhin? -Dadalhin kami sa Rio.
-Rio? -Oo.
-De Janeiro? -Oo.
Kasama ni Claudinei si Tininha.
-Alis na tayo. -Mahal kita. Tara.
Mahal ka ni Mama, ha?
Mahal kita, Catarina.
-Celeste! -Mama!
Mahal kita!
Kailangan ko 'yong resulta ng 7:00 p.m.
Tara na!
Dok, nandito na 'yong resulta sa dala mo kaninang sample sa balon.
Kontaminado lahat.
Kailangang itapon lahat ng karton na 'to at isara muna ang bodega.
Imposible 'yan. May anim na anak akong binubuhay, staff na babayaran—
Radioactive 'to. Sinumang humawak nito ay mako-contaminate.
Di mo naiintindihan. Dito umaasa ang pamilya ng mga tao.
Nasa panganib ang mga anak mo.
Saan galing 'to?
Sa mga basurero.
May truck bang umalis na may dala nito?
Excuse me.
STOP
Pwede mo ba akong padaanin, sir? Dito ako nakatira. Bahay ko 'yon.
Hindi ka makakadaan.
May mga kukunin lang ako.
Walang makakadaan. Kontaminado na lahat mula dito.
Sir, do'n ako nakatira.
May iba pa ba akong pwedeng makausap?
Wala, walang tao dito.
Sônia!
-Catarina? -Kumusta?
-Ayos lang. -'Yong mga bata? Kumusta sila?
Ayos lang sila. Magaling ka na?
Wala na daw ako sa peligro.
Nasa ospital sila João, pero malapit na silang lumabas.
Uy, ganito.
Hinarangan nila ang kalye ko para kumuha ng readings do'n.
Pwede bang makitulog dito ngayong gabi?
May mga dumayo akong pinsan na nandito.
-Medyo masikip. -Di ako kontaminado, Sônia.
Ay, Catarina. Nasa TV kayo.
Pinapatay pa nila ang mga hayop sa kalye n'yo. May mga anak din ako.
Catarina.
-Kumusta si Celeste? -Hindi ko alam, Sônia.
Di nila sinasabi.
Ipagdadasal ko siya, ha? Good luck.
Anong klaseng kasunduan meron ang Santa Casa sa Radiotherapy Institute?
Laging ang social welfare ang concern namin, Mrs. Marlene.
Land-loan agreement ang usapan namin ng Institute
na pinapayagan silang magtayo ng cancer treatment clinic.
Loan? Kapalit ng ano, Mrs. Odila?
Alam mo na, private clinic 'yon.
Pero ayaw namin ng pera, ng kita, o anumang gano'n.
Ang kondisyon lang namin
ay magbibigay sila ng libreng pangangalaga sa mga cancer patient namin
na nangangailangan ng radiotherapy treatment.
Noong una, tumutulong talaga sila.
Paglipas ng panahon,
alam mo kung paano sinisira ng pera ang utak ng mga tao.
Tinigil nila ang free care sa mga pasyente namin.
Nilabag nila 'yong kontrata.
Kaya ibinenta mo ang lupa.
Mismo.
Bago mo pa man sila paalisin.
NAVAL HOSPITAL
CONTAMINATED AREA
CAUTION
Evenildo, dito ka tutuloy.
Dito naman si Carlos.
Dito po.
Punta na tayo sa kama mo?
Papa.
-Ano 'yon, anak? -Gutom ako.
Kakain ka maya-maya, ha?
Magde-decontamination bath muna tayo,
tapos makakakain ka na.
Ipapakita ko sa 'yo ang kuwarto mo, João.
Hindi, ama niya ako. Sasamahan ko siya.
Pasensiya na, pero paghihiwalayin kayo.
Kung patuloy n'yong i-irradiate ang isa't isa, di namin kayo magagamot.
IRD - INSTITUTE FOR RADIOPROTECTION AND DOSIMETRY
Antônia Quadrado?
Antônia Quadrado.
Naka-set na.
Ang weird.
-Diluted ba ang ihi? -Opo, Dr. Esther.
Di ko maintindihan. Sigurado akong gumagana lahat.
Subukan ko 'yong Geiger. Baka spectrometer may problema.
Sige.
Esther!
Esther! Gumana.
Hindi ko maintindihan.
Napakataas na doses na nito.
Sa tingin mo—
Sa sobrang taas ng radiation, di masukat nang malapitan.
-Dr. Eduardo, si Esther to ng IRD. -Hi, Esther.
May resulta na ako pero hindi magandang balita.
Kailangang dalhin sa Naval Hospital:
sina Josias, Valêncio, Artur, at Antônia.
Wala pa akong nakitang ganitong level ng internal contamination.
Nasa constant na irradiation na ang organs at tissues.
Walang magagawa kahit labanan n'yo ang infections at anemia.
Salamat, Esther.
Orenstein.
Hi, Márcio.
Ano'ng balita?
Walang na-detect na contamination ang readings ng helicopters sa tabing-ilog
pero may nadiskubre ako.
Sandali.
Ipagpalagay nating kontaminado ang ilog.
Baka maliit na kontaminasyon 'yon.
Buweno…
ang mga sample mula sa balon sa bahay ni João na dinala ko sa lab,
514 becquerels 'yon kada litro.
Five hundred and…
-Ang taas no'n. -E 'yong ibang mga balon?
-At 'yong groundwater? -Wala pa 'yong spectrometer results.
Pero babalik ako sa lab at hihintayin ang resulta.
Paano ko masisiguro sa publiko na ligtas inumin ang tubig na 'to
kung di tiyak 'yong river scintillometer test
at kontaminado ang balon? Ha?
Ano'ng problema?
May masama pang balita.
Nangongolekta dati sina Carlos at Lúcio ng mga kalakal at mga karton.
Malamang ay nagtrabaho sila habang kontaminado sila.
May nakita akong bodega na may maraming radioactive cardboard.
Ilan do'n ay dinala sa truck
papuntang São Paulo.
Dok!
-Bakit? -Si Antônia!
Nangingisay siya!
May tao ba dito?
Teka! Padaanin n'yo ako!
Kalma, Antônia.
-Aling Antônia! -Pahawak ng binti!
Kumuha ka ng diazepam!
Kalma, Aling Antônia. Hinga.
-Kalma. -Hawakan mo nang ganito.
Hinga, Antônia. Hinga.
-Diyan. -Kalma!
-Kalma. -'Yan.
Bumitaw ka na.
Kalma. Hinga.
-Pagalaw nang dahan-dahan ng binti niya. -Tulungan mo siya. Hawakan mo.
Nandito lang kami.
Ganyan nga.
-'Yan. -Kailangan mo nang umalis.
'Yan.
Doktor.
Samahan mo siya.
Hindi pwede 'yong ganito.
Ayos lang.
-Sa evening news ka ba? -Oo.
Gusto mo ng update sa cesium-137 patients?
Oo naman.
-Ayos lang dito? -Oo.
Ang anim na pasyente na inilipat sa Rio ay nagagamot nang maayos.
Pero may apat pang pasyente na kailangang ilipat agad.
Pero bakit hindi pa sila nililipat, dok?
Anim na kama lang ang binigay ng admiral para dito.
Ang totoo, mas may kagamitan ang Naval Hospital
at may team na trained para sa kritikal na cases.
Mahalagang gawin nila ang lahat
para ma-admit agad ang mga pasyente.
-Salamat. -Hanggang bumaba ang hospital director.
Isa pa.
Gusto kong umapela sa mga medical at nursing staff.
Doktor ako.
Naiintindihan ko ang hinaing n'yo.
Tama kayo.
Pero dapat pa ring manggamot. Ako lang at isang physicist
ang nag-aalaga sa sampung acute radiation syndrome patients 24/7,
walang mga nurse.
Apela ito sa lahat ng healthcare professional sa Brazil.
Kailangan namin ng hematologists, dermatologists,
anesthesiologists, plastic surgeons, mga nurse.
Kailangan namin kayo.
Ako mismo ang humihingi ng tulong.
Oras na para tanungin ang budhi at puso n'yo
at tanungin ang sarili n'yo ba't kayo naging doktor.
Kung tutulong kayo, nasa third floor lang kami.
Dok, sandali.
Alam kong nakakatakot ang radiation.
Pero may protocols at methods para magtrabaho nang ligtas.
Hematologist ako.
Naggagamot ako ng AIDS patients. Hindi ako nahawa.
Marami akong katrabaho na tinalikuran sila
dahil sa maling impormasyon at palagay at kulang na kaalaman.
Misyon nating magligtas ng buhay.
Kung matapang tayo para magwelga at lumaban sa gobyerno,
ang tapang na 'yon ang kailangan ng mga pasyente
at di ang kaduwagan natin.
Kasama mo ako.
Makakaasa ka.
-Nakarinig tayo ng taos-pusong testimonya… -Hayop ka!
Ang ganda no'n!
Lahat ng healthcare professional…
Oo, umalis ang truck sa Goiânia sa oras na 'yon.
Parating na 'yon sa São Paulo.
Kailangan n'yong i-evacuate
at isara 'yong facility pagpasok ng truck.
Walang ibang makakapasok o makakalabas pagkatapos, ha?
At pakiusap,
subukan mong ilihim 'to hangga't maaari, okay?
Tama.
'Yan. Sige.
Sige. Salamat.
Isasara ng IPEM ang paper mill.
Naiisip ko na ang reaksyon ng gobernador
pag nalaman niyang umabot na sa São Paulo 'to.
Inaayos natin 'yong isyu sa mga karton.
Ayos lang. Okay na.
Pagkatapos ng press conf…
Pagkatapos ng press conference, sasabihin ko…
Sasabihin ko sa gobernador nang mahinahon.
Ayos ka po ba?
Hindi pa kasi ako kumakain.
Kukuha ako ng pagkain.
Wag na, Márcio.
Yom Kippur ngayon.
Napakahalaga ng araw na ito, isang banal na araw para sa Jews.
At makakakain lang ako pag lumitaw na ang unang bituin sa langit.
-Tubig? -Hindi.
Pasensiya na, pero…
grabe lang 'yong nagpa-fasting ka sa gitna ng lahat ng ito.
Oo.
Alam mo, lahat ng ginagawa natin ay may kapalit.
At minsan, ang hindi natin nagagawa
ay may mas malaking kabayaran.
Pwedeng nasa bahay lang ako kasama ang pamilya ko…
-Bianca. Fuck! -Si Bianca, asawa mo? Pumunta siya.
Dito?
NAVAL HOSPITAL
Pagbalik nila, kailangan nating…
…nagagamot nang maayos.
Pero may apat pang pasyente na kailangang ilipat agad.
Pero bakit hindi pa sila nililipat, dok?
Anim na kama lang ang binigay ng admiral para dito.
Ang totoo, mas may kagamitan ang Naval Hospital
at may team na trained para sa kritikal na cases.
Mahalagang gawin nila ang lahat para ma-admit agad ang mga pasyente.
Excuse me, Admiral.
May mga doktor at nurse na gusto kang makausap.
Papapasukin ko po?
Ano'ng nangyayari?
Sir, magbo-volunteer kami para tulungan ang ospital
sa pag-admit ng mas maraming pasyente na apektado ng cesium-137.
Magandang gabi, sir.
Magkano ang ticket papuntang Rio de Janeiro?
Tama na. Hindi ko na kaya 'to.
Pinagpapawisan ka na. Ayos lang.
Inumin mo na ang gamot mo?
Ayoko. Hindi ko alam kung ano 'yan.
Una, buksan mo ang aircon dito
kasi para na kaming tumatagas na shower.
Raimundo, bawal mag-aircon.
Konektado 'yon sa main system. Mako-contaminate ang ibang area.
Sige na, Raimundo. Makinig ka.
Prussian Blue ang gamot na 'to.
Makakatanggal 'to ng cesium sa pamamagitan ng pagdumi.
Wag kang mag-alala. Hindi ito maa-absorb sa sistema mo.
"Huwag mag-alala…"
Gaya lang 'to no'ng sabi ninyo na masama sa amin.
Tama ka. Pero isipin mo ito:
ang magandang blue sticks sa masamang blue sa katawan mo,
at lalabas silang dalawa.
-Ganito. -Ayoko.
Ang bagay na 'to…
ay magliligtas ng buhay mo. Okay?
Kaya pag sinabi naming inumin mo, inumin mo.
Ni di nga kita kilala, e.
Iinumin ko.
Pag tinanggal mo ang mask mo.
Mababa ang immunity mo.
Pag inalis ko, mae-expose kita sa bacteria at magpapalala 'yon.
Ang mask ay para sa kapakanan mo.
Pati ang gamot.
Maraming salamat.
Iwan n'yo na ako.
Prussian Blue ang tawag sa gamot na 'to.
-Please. -Ito 'yong binigay kay Raimundo?
Ayos.
Pasaway si Raimundo, 'no?
Mahirap ang naging kabataan niya.
Binubugbog siya ng ama niya, kaya naglayas siya.
Naging agresibo siya, tapos malupit ang mga tao sa kanya.
Ang tanging taong pinapakinggan niya ay si Antônia.
Siya ang nag-alaga sa kanya mula pagkabata.
Sinasabi ko lang ito kasi…
matigas ang ulo niya, pero kalaunan…
kakalma siya at susunod, okay?
-Salamat sa pagsabi, Darlei. -Sige.
Excuse me.
Raimundo, pwedeng pumasok?
Raimundo?
Tumakas si Raimundo!
-Tumakas si Raimundo! -Ano?
-Darlei! -Tumakas si Raimundo!
Alam mo kung saan siya pumunta?
Mahal?
Bianca?
Papa?
Márcio?
Nasa'n si Bianca?
Si Bianca, anak?
Sabi ni Bianca kung nandito siya nang wala ka,
uuwi na lang siya.
Pinilit ko siya, anak, pero desidido na siya.
Pupunta siya mag-isa sa airport, kaya hinatid ko siya.
I-shoot mo nga 'yan.
Uy, Ribamar. Penge ako ng isang shot.
-Si Raimundo ba 'yon? -Oo. 'Yong taga-tambakan.
Ano? Pinalabas ka na nila?
Oo. Bigyan mo ako no'ng dati.
Hoy, gago. Ano 'yang suot mo?
-Tumakas ka sa ospital? -Ano 'yon, Zé?
Pumunta ka dito para hawaan kami? Umalis ka.
Tumigil ka, Batista.
Bigyan mo na ako.
Hindi. Umalis ka na, baka makahawa ka.
Ilista mo lang sa akin. Sige na, penge ako.
Umalis ka dito!
Maglaro na lang kayo.
-Sige na! Pa-shot naman. -Wala akong ibibigay. Labas.
-Labas! -Dito. Akin na 'yong alak.
Saan tayo pupunta?
Sabi ni Darlei, dito tumatambay si Raimundo.
Malapit tayo.
Doon ka, tapos dito kami.
Good luck.
Tara na. Mahalagang araw ngayon.
-Magandang gabi, Marta. -Hello.
Lumabas na ba ang resulta?
Hindi pa.
Nasa iyo ang scintillometer readings ng helicopters, di ba?
Walang na-detect na radiation, pero hindi ibig sabihin na—
Magsalita ka nang malinaw at may kumpiyansa.
Mapapanatag mo ba ang publiko o hindi?
Ayos.
Orenstein.
Uy, Márcio. Kumusta?
May resulta na ba?
Wala pa.
Ayos ka lang?
Wag mo akong alalahanin.
Good luck.
Umalis ka na, Raimundo. Alis!
-Pupunta ako kung saan ko gusto. -Alis.
Ano'ng gagawin mo diyan? Wag mo 'yang itutok sa akin.
-At ikaw, Zé? Hindi ba ako pwedeng— -Atras!
Do'n.
Alis! Wag mo akong hawakan!
Umalis ka dito!
-Wag! -Papatayin kita!
-Diyos ko po! -Wala kang mahahawa!
Ibaba mo 'yan!
Kalma! Sandali!
Huy! Sandali!
Kalma. Usap tayo.
-Walang mag-uusap. -Kalma.
-Dapat mawala na 'yang gagong 'yan. -Tingnan mo ako. Hoy!
Doktor kami. Ibabalik namin siya sa ospital.
-Ibaba mo 'yan, pare! -Makinig ka.
-Teka. Ayos lang! -Ibaba mo!
Ganyan nga. Kamay sa ulo.
Tumalikod ka.
-Uy, Raimundo. -Tumalikod ka.
Uy.
-Ako 'to. -Kamay sa likod.
Nakikilala mo ba ako?
Balik na tayo sa ospital.
Sumama ka na.
'Yan.
Ganyan.
Nandito na. Bye. Salamat!
Magandang gabi, ladies and gentlemen. Magandang gabi, mamamayan ng Goiânia.
Nandito kami ngayon para bigyan kayo ng kapanatagan.
At wala nang mas makakagawa no'n,
para ipakitang ligtas ang siyudad natin,
kaysa sa director ng National Nuclear Energy Commission,
si Dr. Beny Orenstein.
Please, doctor.
Magandang gabi.
In-scan namin ang mga tabing-ilog na nagsu-supply sa lungsod
at walang na-detect na kontaminasyon higit sa established levels.
Kaya kahit na umabot sa mga ilog ang traces ng cesium powder,
hindi 'yon delikado.
E di, nakahanap kayo ng radiation sa tubig?
Hindi. Di 'yon ang sinabi ko.
Umabot na kaya ang cesium sa mga kabahayan?
Dr. Orenstein, para malinaw sa mga tao ng Goiânia,
kontaminado ba ang tubig o hindi?
Ligtas bang inumin ang tubig sa gripo?
Kontaminadong tubig ba ang iniinom ng publiko?
Excuse me.
Clear.
Ang mensahe ko sa mamamayan ng Goiânia
ay 100% na ligtas ang tubig ng siyudad.
Deactivated na ang nag-iisang balon na di pwedeng inumin.
Nasa kamay na ni Dr. Paula Matos ang resulta para makita ng lahat.
Ang prayoridad natin ngayon
ay ma-decontaminate ang cesium hotspots sa buong siyudad.
Dr. Orenstein, nakatanggap ako ng impormasyon
na may truck na may kontaminadong karton
ang umalis sa Goiânia at dumating sa recycled paper mill sa São Paulo.
Alam ba ito ng CNEN?
Isinara na ang mill at kontrolado na ang sitwasyon.
E di, itinago n'yo 'yon sa publiko, ganoon ba?
Dr. Orenstein, may posibilidad ba na may ipinadala ang Goiânia
na kontaminadong materyal sa buong Brazil?
STATE BORDER GOIÁS - MINAS GERAIS
ITO AY KATHANG-ISIP LAMANG AT DI AYON SA TUNAY NA NANGYARI.
Nagsalin ng Subtitle: Sol Santos AYON SA TUNAY NA NANGYARI.