WEBVTT

00:15.348 --> 00:19.227
PUBLIC PROSECUTOR'S OFFICE
OF THE FEDERAL DISTRICT

00:19.978 --> 00:26.067
No'ng 2020,
3,748 na babae ang pinatay sa Mexico.

00:27.944 --> 00:31.531
Sa mga 'yon,
2,801 ang intensiyonal na homicides,

00:32.115 --> 00:34.951
tapos 947 ang femicides.

00:40.707 --> 00:41.916
Bilang babae,

00:42.000 --> 00:45.920
sa lugar kung saan naghahanap tayo
ng hustisya laban sa karahasan,

00:46.004 --> 00:47.839
dapat magkaisa tayong lahat.

00:49.382 --> 00:53.511
Ibig sabihin, dapat alam natin
na kailangan natin ang isa't isa.

00:54.512 --> 00:56.139
Itinalaga si Sayuri Herrera

00:56.222 --> 00:59.809
bilang head ng Prosecutor's Office
for the Investigation of Femicides

00:59.893 --> 01:02.771
sa Office of the Prosecutor General
sa Lungsod ng Mexico.

01:02.854 --> 01:06.775
Inanunsiyo ng piskal
ang kanyang pagkakatalaga sa social media.

01:06.858 --> 01:10.403
Isang abogadong may background
sa pakikibaka sa lipunan, sa aktibismo,

01:10.487 --> 01:11.863
hindi tipikal na profile.

01:12.363 --> 01:17.285
Siyempre, nakakatakot maglakas-loob
at maging prosecutor.

01:17.368 --> 01:21.664
Pero naisip ko din,
"Kailangang may gumawa nito."

01:21.748 --> 01:24.667
Ang pagtalaga kay Sayuri Herrera Román,
Master of Laws,

01:24.751 --> 01:27.128
ay naglalayong bumuo ng bagong modelo

01:27.212 --> 01:30.048
sa pagtugon sa mga krimen
laban sa mga kababaihan

01:30.131 --> 01:32.300
at para wakasan
ang kawalan ng pananagutan.

01:32.801 --> 01:35.470
Di naman kailangang ako.
Kahit sino, pwede.

01:36.346 --> 01:38.890
Pero pakiramdam ko, kailangan kong gawin.

01:40.809 --> 01:42.852
Kaya tanungin natin ang mga sarili natin,

01:43.353 --> 01:47.607
kung may crime categorization,
mga protocol,

01:47.690 --> 01:49.317
at mga prosecutor office tayo,

01:49.400 --> 01:53.238
bakit normal ang kawalan ng pananagutan?

01:53.321 --> 01:55.615
DEPARTMENT OF JUSTICE
LUNGSOD NG MEXICO

02:30.525 --> 02:35.613
THE PROSECUTOR

02:40.118 --> 02:41.202
LUNGSOD NG MEXICO

02:41.286 --> 02:45.665
Dito 'yong mga naunang dumating.
Lakad na, dito.

02:45.748 --> 02:47.458
Pasok po.

03:00.263 --> 03:03.975
PROSECUTOR'S OFFICE
FOR THE INVESTIGATION OF FEMICIDES

03:05.143 --> 03:08.605
Mga lalaki ang gumagawa ng femicides.

03:08.688 --> 03:11.941
Kadalasan, kakilala sila ng biktima,

03:12.025 --> 03:14.569
may koneksiyon sa kanila.

03:15.361 --> 03:20.783
Kaya maaagapan ang ganitong krimen,

03:20.867 --> 03:23.661
mako-control, at mapupuksa,

03:23.745 --> 03:26.664
kasi alam natin kung saan nanggagaling.

03:26.748 --> 03:29.834
PROSECUTOR NG FEMICIDE
SA LUNGSOD NG MEXICO

03:32.754 --> 03:37.091
Bawat unit,
may sariling police investigation unit

03:37.175 --> 03:42.680
na humahawak sa lahat
ng marahas na pagkamatay sa siyudad.

03:50.688 --> 03:52.941
Magandang umaga,
Femicide Prosecutor's Office.

03:53.441 --> 03:55.944
Ano'ng ibig sabihin
ng "marahas na pagkamatay"?

03:56.027 --> 03:59.489
Pag merong injury,

03:59.572 --> 04:04.077
dapat naming i-rule out
ang apat na klase ng sanhi,

04:04.160 --> 04:06.663
mga natural na sanhi,

04:07.789 --> 04:09.499
mga aksidente,

04:10.416 --> 04:11.834
pagpapakamatay,

04:12.335 --> 04:16.923
o 'yong klase
na may kinalaman sa 'min, mga krimen.

04:19.008 --> 04:22.720
Kaya 24 oras kaming on call

04:22.804 --> 04:25.765
para sa anumang may kinalaman
sa ganitong mga isyu.

04:29.310 --> 04:33.815
Hindi paulit-ulit o nakakabagot
ang ginagawa sa duty.

04:33.898 --> 04:35.608
Ibig kong sabihin, sa trabahong 'to…

04:36.192 --> 04:40.738
Hindi mo alam ang aasahan
kapag on call ka.

04:42.365 --> 04:44.534
Avenida Principal

04:45.576 --> 04:47.578
saka Gloria Marín.

04:48.079 --> 04:50.748
Komunidad ng Ampliacion Emiliano Zapata,

04:50.832 --> 04:53.501
Iztapalapa, Mexico City.

05:00.008 --> 05:03.386
Lahat, meron kami,
tangkang pagpatay, karahasan, mga injury.

05:03.469 --> 05:05.138
-Putok ng baril, suicide.
-Suicide.

05:05.221 --> 05:06.639
Nabubulok na mga katawan.

05:06.723 --> 05:11.602
Delikado talaga pag nasa duty. Totoo 'yon.

05:12.270 --> 05:14.230
Natagpuan siyang nakabalot sa kumot.

05:15.565 --> 05:16.941
Puti at asul na kumot

05:17.025 --> 05:23.239
na may itim na patayo
saka pahalang na stripes.

05:31.539 --> 05:34.500
Pag inaabisuhan kami na may krimen,

05:34.584 --> 05:36.502
bini-verify ng mga pulis ang nangyari

05:36.586 --> 05:39.630
para makapagpadala kami
ng mga ekspertong imbestigador

05:39.714 --> 05:41.632
na kukuha ng ebidensiya sa pinangyarihan.

05:51.893 --> 05:53.394
Oo, maraming ginagawa.

05:53.478 --> 05:55.980
Oo, masyado mong nae-expose ang sarili mo

05:56.481 --> 06:00.276
kasi lumalabas ka pag may tumatawag
kahit alas-tres ng umaga pa 'yan.

06:00.359 --> 06:02.278
Saka kadalasan, mahirap hanapin ang lugar.

06:02.361 --> 06:05.865
Delikadong mga lugar 'yon.
Minsan, walang signal ang cellphone.

06:05.948 --> 06:08.785
Maruruming lugar, alam mo 'yon?

06:08.868 --> 06:14.624
Tambak ang mga basura, mga ipis,
mga surot, lahat ng klase ng bagay.

06:18.961 --> 06:22.423
Kahapon, no'ng binuksan ko ang tindahan,
nakita ko 'yong…

06:24.675 --> 06:29.722
Laging puno ng basura d'yan,
kaya di ko naisip na may tao.

06:42.402 --> 06:48.032
Sa mga prosecutor office na pinili ko,
'yong Homicide, Femicide, o Kidnapping.

06:48.116 --> 06:51.786
Silang tatlong 'yong goal ko,
tapos na-assign ako sa Femicide.

06:52.537 --> 06:56.165
Naaalala ko no'n,
tumataas na ang femicides,

06:56.249 --> 06:58.584
pero di pa gano'n karami.

06:58.668 --> 07:01.504
No'ng nagsisimula pa lang ako,
may isa o dalawa kada shift.

07:02.046 --> 07:03.631
Hindi pa gano'n karami.

07:12.390 --> 07:16.978
Ang prosecutor ang responsable
sa pag-iimbestiga

07:17.061 --> 07:21.732
at paglilinaw ng mga insidente
ng karahasan laban sa mga indibidwal

07:21.816 --> 07:24.861
para magkaroon sila
ng pagkakataong mabigyan ng hustisya.

07:26.362 --> 07:28.656
Merong 591? Sa aling files?

07:30.158 --> 07:32.910
-Sa parteng 'yon ng files…
-Saka ano'ng…

07:32.994 --> 07:35.288
Ang prosecutor ang namamahala

07:35.371 --> 07:40.501
sa isang team ng mga espesyalista,

07:40.585 --> 07:45.006
na binubuo ng mga public prosecutor,
mga ekspertong lalaki at babae,

07:45.089 --> 07:49.844
at mga imbestigador
para gawin ang trabahong 'to.

07:56.309 --> 07:59.437
Wala akong karanasan dito.
Di pa ako nagiging public prosecutor.

08:00.521 --> 08:03.065
Dati akong aktibista,

08:03.149 --> 08:09.363
kaya mahirap kasi may stigma
na hindi ka mapagkakatiwalaan.

08:09.447 --> 08:12.533
Ang sinasabi nila sa 'kin,
"Non-institutional 'yang si Sayuri."

08:13.743 --> 08:18.956
Sa unang araw ko bilang prosecutor,
nagbitiw ang lahat ng public prosecutor.

08:19.040 --> 08:19.957
Lahat sila.

08:20.041 --> 08:21.459
Ayaw na nila dito.

08:22.126 --> 08:24.378
At ayaw nila akong makatrabaho.

08:26.005 --> 08:28.382
Nahusgahan na nila ang pagkatao ko.

08:28.466 --> 08:30.676
Kaya tayo nagwewelga ngayon.

08:30.760 --> 08:34.055
Dahil dito, 83 araw na tayong nagwewelga.

08:34.138 --> 08:36.265
Dahil dito, patuloy nating ipinaglalaban

08:36.349 --> 08:40.436
at iginigiit ang isang demokratiko,
libre, at tanyag na UNAM.

08:40.520 --> 08:44.941
Kaya ipinaglaban natin ang puwestong 'to.
Pakiusap sa mga awtoridad, magkasundo…

08:45.024 --> 08:48.319
May mga nakilala ako
sa Prosecutor's Office na sinabi sa 'king,

08:48.986 --> 08:51.364
"Galing ka sa klase ng '99!"

08:51.864 --> 08:56.160
Na para bang ang sinasabi,
"Isa ka sa mga pasaway na nagwelga."

08:56.244 --> 08:58.871
WELGA NG MGA ESTUDYANTE SA UNAM

09:01.707 --> 09:05.086
Naranasan ko
'yong matinding panggigipit noon

09:06.462 --> 09:11.801
dahil pinagmukha kaming mga kriminal
kasi mga estudyante kami ng UNAM

09:12.301 --> 09:14.845
na nagpoprotesta at humihingi

09:14.929 --> 09:19.559
ng access sa libre
at pampublikong edukasyon.

09:20.518 --> 09:23.354
Kinalaban nila ang lahat ng estudyanteng

09:23.854 --> 09:27.024
sumuporta sa welga no'ng 1999.

09:27.108 --> 09:31.237
Ilang faculty ang nagwelga ngayong araw?

09:31.320 --> 09:32.905
Welga!

09:32.989 --> 09:34.615
Maraming beses!

09:34.699 --> 09:38.911
Welga!

09:38.995 --> 09:42.331
Welga!

09:49.630 --> 09:52.008
Galing ako sa kilusang 'yon.

10:06.188 --> 10:09.275
Di ako nagpaalam sa pamilya ko
na sasali ako sa welga.

10:12.403 --> 10:14.405
Ang iniisip ko no'n,
'yon ang tamang gawin.

10:14.989 --> 10:20.828
Ipagtanggol ang public university namin
laban sa pagpapataw ng mga bayarin

10:20.911 --> 10:25.708
kasi magsasaka ang tatay ko,
pati na ang nanay ko.

10:25.791 --> 10:30.296
At wala kaming pambayad sa university.

10:30.379 --> 10:33.924
-Magbayad!
-Wag taasan ang bayarin.

10:37.011 --> 10:40.681
Ginawa ko ang lahat ng kailangang gawin
para makapag-enroll sa law school.

10:40.765 --> 10:44.518
Nagdesisyon akong maging abogada
bago pa magsimula 'yong welga.

10:44.602 --> 10:49.231
Naisip ko, "Gusto kong magtrabaho
sa law firm para ipaglaban ang mga tao."

10:51.776 --> 10:54.945
'Yong nangyari sa welga
saka kung paano 'yon natapos…

10:57.281 --> 10:59.367
lalo na kung paano natapos.

10:59.450 --> 11:03.913
'Yong pagpasok ng mga pulis sa campus…

11:05.665 --> 11:08.626
Sobrang nadismaya ako, sa lahat,

11:08.709 --> 11:11.504
sa mga institusyon, sa gobyerno.

11:19.136 --> 11:21.430
May warrant para arestuhin ako.

11:22.348 --> 11:24.058
Pinahirapan ako.

11:24.141 --> 11:27.687
Mga walang-kuwentang aso! Mamatay na kayo!

11:27.770 --> 11:30.439
-Gago ka! Tanga!
-Tama na!

11:31.023 --> 11:32.274
'Tang ina n'yo!

11:33.651 --> 11:36.612
Matapos ang siyam na buwan
at labimpitong araw ng pagwewelga,

11:36.695 --> 11:39.740
mapayapang nabawi ang mga pasilidad.

11:40.449 --> 11:44.453
Bumagsak ang mga kilalang lider
ng General Strike Council.

11:44.537 --> 11:47.998
Ito si Alejandro Echavarría,
alyas "El Mosh."

11:48.916 --> 11:50.835
At Mario Flavio Benítez Chavez,

11:50.918 --> 11:55.506
na may malapit na koneksiyon
sa Zapatista Army of National Liberation.

11:57.216 --> 12:00.719
No'ng napag-usapan namin
ang pagbabago ng university,

12:00.803 --> 12:05.349
ang iniisip namin, 'yong mga nabasa namin

12:05.433 --> 12:08.686
sa mga Zapatistang lalaki at babae.

12:09.228 --> 12:11.605
Binago ng kilusang Zapatista ang lahat.

12:11.689 --> 12:13.941
Binago din ako no'n.

12:19.822 --> 12:26.162
Nasa main campus ako
no'ng bumisita si Subcomandante Marcos.

12:41.427 --> 12:45.014
Magandang hapon,
National Autonomous University of Mexico.

12:45.097 --> 12:51.979
EZLN!

12:52.605 --> 12:56.358
Napuno kami ng pag-asa
dahil sa pangyayaring ‘yon.

12:56.442 --> 12:59.904
Sobrang nakaka-excite silang marinig.

13:01.822 --> 13:05.493
Sa lahat ng estudyante ng university,
lalaki at babae,

13:06.076 --> 13:09.830
hinihiling namin sa inyo
na wag kayong titigil sa pagyuko,

13:09.914 --> 13:12.625
wag kayong titigil
sa paghahanap ng kinabukasang,

13:12.708 --> 13:16.587
gaya nito,
magiging kolektibo o wala talaga.

13:16.670 --> 13:19.590
Naka-frame 'yon sa pader ko

13:20.257 --> 13:25.137
para di ko makalimutan
kung saan ako nabibilang, saan ako galing.

13:27.890 --> 13:31.227
Mula sa pagiging magsasaka,
naging trabahador ang tatay ko.

13:31.310 --> 13:35.064
Naisip niya,
"Mabibigyan ko ng tahanan ang pamilya ko."

13:36.106 --> 13:39.652
Pero, sa kasamaang-palad,
na-scam ang tatay ko.

13:39.735 --> 13:44.198
Kaya nauwi siya sa kulungan, nakulong.

13:44.281 --> 13:48.536
At galit na galit siya
pag ikinukuwento niya 'to sa 'yo.

13:50.454 --> 13:54.208
Nakalaya siya dahil sa abogada niya.

13:54.708 --> 13:56.252
At no'ng nakalabas siya,

13:56.335 --> 14:01.257
ang sinabi niya sa 'kin,
proud na proud siya sa abogada niya.

14:03.175 --> 14:06.971
Tapos naisip ko,
"Gusto ko ding maging abogado."

14:16.689 --> 14:20.442
Nakahawak na ako ng mga kaso
ng mga pinakulong nang labag sa batas.

14:20.526 --> 14:22.653
Pangulong Enrique Peña Nieto,

14:23.153 --> 14:24.738
ang tanong namin sa 'yo,

14:24.822 --> 14:28.993
kailan maibabalik ang katawan
ni Julio Cesar sa pamilya niya?

14:29.076 --> 14:30.911
Pinatay n'yo siya. Ibalik n'yo siya.

14:30.995 --> 14:35.040
Apatnapu't dalawa,
apatnapu't tatlo, hustisya!

14:36.792 --> 14:39.920
Nakahawak na ako ng mga kaso
ng extralegal na pagpatay.

14:40.004 --> 14:42.172
Nakahawak na ako ng mga kaso ng torture.

14:42.256 --> 14:44.633
Ang ginagawa nila,
binubuksan nila ang imbestigasyon

14:44.717 --> 14:47.177
ng mga krimen maliban sa torture.

14:47.261 --> 14:48.929
Nakahawak na ako

14:49.013 --> 14:53.267
ng mga taong sinampahan ng kaso
at maling inakusahan ng kidnapping.

14:53.851 --> 14:56.979
Naga-apply kami
para sa muling pagsasama ng pamilya.

14:57.062 --> 14:59.773
Naging abogado
ng mga babaeng biktima ng sexual violence.

14:59.857 --> 15:03.694
Nagtatrabaho ako sa Fray Francisco
de Vitoria Human Rights Center.

15:03.777 --> 15:06.780
Tapos, nangyari 'yong femicide ni Lesvy
sa main campus ng UNAM.

15:09.366 --> 15:12.953
Ang babaeng natagpuan kahapon
na nakabitay gamit ang kordon ng payphone

15:13.037 --> 15:15.789
sa main campus ng UNAM ay si Lesvy,
22 taong gulang.

15:15.873 --> 15:21.545
Hindi pa matukoy
kung siya ay pinaslang o nagpakamatay

15:21.629 --> 15:23.339
sapagkat wala itong bakas ng trauma.

15:23.422 --> 15:24.590
Ang nakapagtataka,

15:24.673 --> 15:28.844
natagpuan siyang may kordon ng payphone…

15:28.928 --> 15:34.433
'Yon ang unang kaso ng femicide
na hinawakan ko.

15:34.516 --> 15:38.228
Ang dalagang kinakatawan namin
ay si Lesvy Berlín Rivera Osorio,

15:38.312 --> 15:40.689
22 taong gulang.

15:41.190 --> 15:45.569
Idineklara 'yong suicide
ng prosecutor's office,

15:46.070 --> 15:48.697
tapos naging biktima na naman si Lesvy

15:48.781 --> 15:52.117
dahil sa mga inilabas nilang tweet.

15:54.870 --> 16:00.626
At kinailangan ko na namang harapin
ang mga awtoridad ng university.

16:03.462 --> 16:05.547
Tapos may kilos-protesta din no'n,

16:05.631 --> 16:08.592
pero iba 'yon sa nakita natin dati

16:08.676 --> 16:13.430
kasi 'yong karapatan naming mabuhay
ang hinihingi nila do'n.

16:22.648 --> 16:26.235
Sobrang galing ng imbestigasyon namin.

16:30.739 --> 16:36.036
Ipinakita namin
'yong forensic architecture report.

16:36.120 --> 16:41.291
Ipinakita namin 'yong report
ng muling pagsasaayos ng mga pangyayari.

16:42.251 --> 16:46.964
Tapos ang naging ruling nila,
kaso ng femicide nga 'yon.

16:47.047 --> 16:50.175
Tayong mga babae lang,

16:50.259 --> 16:55.222
mula sa umpisa,
ang nagsabi sa mga awtoridad

16:55.305 --> 17:01.478
at mga lingkod-bayan na femicide 'to,
hindi suicide.

17:01.562 --> 17:04.356
At napatunayan 'yon ngayong araw.

17:04.440 --> 17:08.152
Ngayong araw, lumabas na ang katotohanan.
Ngayong araw…

17:08.235 --> 17:10.237
No'ng umalis kami sa hearing,

17:10.320 --> 17:13.741
nando'n 'yong mga nanay ng ibang biktima.

17:15.492 --> 17:18.328
Sobrang na-excite ang mga nanay
at ang sinasabi nila,

17:18.912 --> 17:23.459
"Kailan makakakuha ng hustisya
ang anak ko?"

17:23.542 --> 17:26.128
"Kailan namin makukuha ang hustisya?"

17:26.211 --> 17:30.340
Pero umaasa din sila
na pwedeng mabigyan ng hustisya,

17:30.424 --> 17:33.844
ang itinatanong nila,
"Kailan ko makukuha ang hustisya?"

17:40.476 --> 17:41.852
Siyempre, natuwa ako.

17:41.935 --> 17:45.647
Pero no'ng nakita ko ang mga nanay na 'yon
na may gano'ng pag-asa,

17:45.731 --> 17:47.441
humihingi ng hustisya…

17:48.567 --> 17:52.988
Naisip ko, "Hindi pa kami tapos."

17:58.869 --> 18:03.874
Pag nakakuha ka ng hustisya para sa isa,
parang nakuha mo na din para sa lahat.

18:03.957 --> 18:07.961
At gano'n din ang pakiramdam
pag may injustice na nangyari sa isa.

18:09.505 --> 18:14.051
Saka ang mga babae, mga nanay,
at mga estudyanteng babae

18:14.134 --> 18:18.889
ang namuwersa sa estado
na aminin ang krisis

18:18.972 --> 18:21.517
at magtatag
ng Femicide Prosecutor's Office.

18:23.477 --> 18:26.647
Ngayon, pakinggan na natin

18:26.730 --> 18:28.899
si Ernestina Godoy Ramos,

18:28.982 --> 18:31.819
ang General Prosecutor
sa Lungsod ng Mexico.

18:32.319 --> 18:34.696
Bilang mga awtoridad,
matagal bago namin naintindihan

18:34.780 --> 18:37.616
na ang karahasang naranasan
ng mga katawan ng kababaihan

18:37.699 --> 18:40.452
ay makakaapekto sa ating lahat.

18:41.703 --> 18:44.581
Ngayon, gusto naming magtatag

18:44.665 --> 18:49.545
ng isang espesyal na opisina ng piskal
na eksklusibong nakatuon

18:49.628 --> 18:52.673
sa pag-iimbestiga ng mga kasong femicide.

18:53.257 --> 18:57.511
Ang magiging misyon
ng opisina na ito ng piskal…

18:57.594 --> 19:03.725
Pakiramdam ko no'n,
dapat hindi 'to bureaucratic appointment.

19:03.809 --> 19:07.020
Hindi 'to tungkol sa kung sino
ang kilala namin,

19:07.104 --> 19:08.939
sino'ng pwede, at iba pa,

19:09.022 --> 19:10.774
dapat bukas 'to.

19:10.858 --> 19:13.986
Kaya nagdesisyon kaming isapubliko
ang application process.

19:16.071 --> 19:18.115
Magandang umaga po, Counselor.

19:18.198 --> 19:22.828
Ito ang pangalawang parte
sa recruitment process

19:22.911 --> 19:26.290
para sa head
ng Femicide Prosecutor's Office.

19:27.082 --> 19:29.793
Para sa 'kin po,
dapat nakasentro ang pag-alalay

19:29.877 --> 19:32.796
sa katotohanang
ang pinaka-importanteng tao

19:32.880 --> 19:36.175
ay ang biktima ng paglabag sa karapatan…

19:37.301 --> 19:41.388
Para sa 'kin,
ang pinakamagandang interview,

19:41.471 --> 19:42.556
sa simula pa lang,

19:42.639 --> 19:46.143
at no'ng nire-review ang documentation,
'yong kay Sayuri.

19:47.352 --> 19:50.647
Hindi ko siya kilala nang personal.

19:50.731 --> 19:55.527
Alam kong may mga social work siya
bilang sibilyan.

19:55.611 --> 19:57.571
Kaya kinausap namin siya.

19:59.865 --> 20:01.992
Di ko naisip na magiging prosecutor ako.

20:04.077 --> 20:08.123
No'ng in-appoint ako ng Attorney General
bilang femicide prosecutor,

20:08.206 --> 20:11.001
tinawagan niya ako,
nasa main campus ako ng UNAM no'n.

20:11.084 --> 20:14.421
At naaalala ko,
huminga ako nang malalim no'n

20:14.504 --> 20:19.426
kasi bigla kong naramdaman
na magbabago na 'yong takbo ng buhay ko.

20:19.927 --> 20:22.221
Kung ibabaling natin
ang tingin natin sa itaas,

20:23.263 --> 20:24.514
sa kapangyarihan,

20:25.015 --> 20:28.852
dalawa lang ang pagpipilian natin d'yan,
lumaban nang mag-isa

20:28.936 --> 20:30.854
o mahulog sa patibong

20:31.355 --> 20:34.983
na nagsasabing mababago lang
mula sa loob ang mga bagay.

20:35.651 --> 20:40.155
Ilan na ba sa mga makakaliwa
ang nahulog sa patibong na 'to?

20:40.239 --> 20:43.116
Iniisip nilang,
pag naging lingkod-bayan sila,

20:43.200 --> 20:46.328
may magagawa sila
para mabago ang mga bagay.

20:46.411 --> 20:48.413
Kabaligtaran ang nangyayari.

20:48.497 --> 20:50.666
Binabago sila ng kapangyarihan,

20:50.749 --> 20:54.628
binabago ang mga dating aktibista

20:54.711 --> 20:58.632
at nagiging pawang mga burukrata
ng kapangyarihan.

21:01.301 --> 21:06.890
Siguradong-sigurado ako
na itong gagawin ko,

21:06.974 --> 21:09.851
hindi 'to masusolusyonan
ng isang tao lang.

21:09.935 --> 21:12.980
Pero kailangan nito
ng taong may kumpiyansa

21:13.063 --> 21:15.649
at taglay ang lahat
ng kinakailangang kakayahan.

21:15.732 --> 21:19.027
At hindi lang 'yon,
dapat umaasa at naninindigan

21:19.111 --> 21:23.532
na kaya nating mabago
ang sitwasyon natin ngayon.

21:51.601 --> 21:53.937
Nagtatrabaho ako sa Prosecutor's Office

21:54.021 --> 21:58.608
kasi naniniwala akong
pwedeng magbago ang mga bagay.

21:58.692 --> 22:05.323
Pero mangyari man o hindi
ang pagbabagong 'yon,

22:05.407 --> 22:11.121
naniniwala ako
na may mga kaso at mga biktima

22:11.204 --> 22:15.584
kaming matutulungan dito at ngayon.

22:16.626 --> 22:19.087
At hindi dapat natin kalimutan

22:19.588 --> 22:24.968
kung bakit tayo andito
at kung ano 'yong hinahanap natin.

22:26.136 --> 22:29.556
Andito ako para mag-imbestiga
ng femicides.

22:31.683 --> 22:34.853
Wala ako dito para sa posisyon
o para maging prosecutor.

22:36.813 --> 22:39.191
Magandang umaga,
Femicide Prosecutor's Office.

22:47.783 --> 22:51.036
Sa kaso ni Joana Esmeralda,

22:51.119 --> 22:53.705
'yong asawa niya…

22:55.832 --> 23:00.837
sumuko, pumunta sa istasyon ng pulis
sa distrito ng GAM,

23:00.921 --> 23:04.216
at sinabing, "Pinatay ko ang asawa ko."

23:11.807 --> 23:15.894
Ikinuwento niya kung pa'no niya ginawa.

23:15.977 --> 23:18.230
Kaya inutusan kaming…

23:18.313 --> 23:19.398
IMBESTIGADOR

23:19.481 --> 23:21.733
…hanapin 'yong mga labi.

23:21.817 --> 23:25.529
Dito, ito 'yong bangin. Ito 'yong lugar.

23:26.696 --> 23:29.658
Dito, sabi niya,
sinubukan niyang ihagis ang katawan.

23:31.159 --> 23:35.831
PUMUNTA SA PINANGYARIHAN NG KRIMEN

23:36.415 --> 23:40.293
Ang sabi ng suspek,
chinop-chop niya ang biktima,

23:40.377 --> 23:43.213
pumunta siya sa kanal,

23:43.296 --> 23:45.966
tapos do'n itinapon
ang mga kamay at paa ng asawa niya.

23:46.049 --> 23:48.135
HABANG SINISIGAW
NA ITINAPON NIYA ANG MGA LABI

23:48.218 --> 23:52.514
Betsy, kailan matatapos
ang detention period ng detainee?

23:53.098 --> 23:54.683
3:45…

23:56.184 --> 23:57.185
hanggang 6:45?

23:57.269 --> 23:59.604
-Ililipat ba natin siya ng 11:00?
-Salamat, boss.

24:00.605 --> 24:04.151
Pinayagan nila
ang Femicide Prosecutor's Office

24:05.819 --> 24:11.158
na mag-intervene sa pinangyarihan,
malapit sa Río de los Remedios Avenue.

24:22.961 --> 24:26.173
KOMUNIDAD NG TICOMÁN

24:43.940 --> 24:46.735
Dito kami ipinanganak.

24:48.653 --> 24:52.240
Dito lumaki ang ate ko, dito nag-aral,
dito na siya mula pagkabata.

24:52.324 --> 24:55.744
Dito sa lugar na 'to nangyari ang lahat.

25:01.374 --> 25:05.295
Sobrang delikado sa lugar na 'to.
Tingin ko, red-light district 'to.

25:05.378 --> 25:08.048
Talamak ang krimen.

25:08.131 --> 25:10.008
Delikado na talaga ngayon.

25:19.100 --> 25:22.395
Siya 'yong dahilan
kung bakit buo ang pamilya namin.

25:22.896 --> 25:26.983
Dahil panganay siya,
parang pangalawang nanay na namin siya.

25:27.067 --> 25:29.277
KAPATID NI JOANA ESMERALDA

25:29.361 --> 25:31.655
Pag birthday namin, kunwari,

25:31.738 --> 25:36.785
magbibihis siya bilang clown
tapos sasabihan kami ng mga joke.

25:36.868 --> 25:40.080
Para kaming mga unang anak niya.

25:40.163 --> 25:42.040
Pagkatapos, nagkapamilya na din siya.

25:43.500 --> 25:46.962
Ako ang kumuha n'yan.
Mga huling picture niya kasama si Lola.

25:49.923 --> 25:51.591
Sobrang mapagmahal ang mama ko.

25:51.675 --> 25:55.178
Para sa 'kin, si Mama ang buong mundo ko,
best friend ko siya,

25:55.762 --> 25:57.764
sa kanya ko sinasabi ang lahat.

25:59.099 --> 26:01.560
Masasabi kong,
siya ang best na nanay para sa 'kin.

26:01.643 --> 26:02.727
ANAK NI JOANA ESMERALDA

26:02.811 --> 26:04.604
Lagi siyang and'yan para sa 'min.

26:06.106 --> 26:08.191
Para sa Ate,
ang mga anak niya ang buhay niya.

26:10.527 --> 26:14.364
No'ng umagang 'yon, napansin kong
di niya hinatid sa school ang anak niya.

26:14.864 --> 26:19.494
At nagtaka ako do'n
kasi sobrang responsable niya.

26:20.704 --> 26:24.124
Pumunta ako kila Mama at ang sabi niya,
di pa daw nagpapakita si Ate.

26:27.502 --> 26:30.547
Napansin na namin
na mukhang sinasaktan siya.

26:31.840 --> 26:35.552
Di niya maiwan ang lalaki
kasi takot siyang kunin nito ang mga bata.

27:19.846 --> 27:22.057
Pumunta kami para i-report 'yon

27:22.140 --> 27:25.268
kasi naghihinala kami
na sinaktan siya no'ng lalaki.

27:25.352 --> 27:29.272
Isang beses, nakita siya ng isa
sa mga kapatid namin na nakakulong.

27:29.356 --> 27:33.818
Hindi niya kami sinasagot,
tapos walang senyales na okay lang siya.

27:33.902 --> 27:35.362
May mali talaga.

27:35.862 --> 27:38.615
Kaya nagdesisyon kaming mag-file
ng report.

27:49.501 --> 27:53.338
Hanggang sa tumawag 'yong isa
sa mga kapatid ko na naiwan sa bahay,

27:53.421 --> 27:56.132
at ang sabi sa 'kin,
may mga pulis na dumating.

27:56.716 --> 28:01.304
Na sumuko 'yong lalaki,
umamin na pinatay niya ang asawa niya.

28:03.765 --> 28:06.685
Mula sa kinauupuan mo,
magbibigay ka ng pahayag.

28:06.768 --> 28:09.270
Ano'ng masasabi mo
sa mga katotohanang 'to, Juan?

28:09.854 --> 28:12.691
Sa bahay 'yon ng kamag-anak ko.

28:12.774 --> 28:14.567
Nagdesisyon akong patayin siya.

28:14.651 --> 28:16.152
Paano mo siya pinatay?

28:16.236 --> 28:18.405
Gamit ang matalim na bagay, sir.

28:19.364 --> 28:21.366
Ano'ng ginawa mo pagkatapos?

28:21.866 --> 28:27.163
Nilinis ko 'yong lugar.
Itinapon ko ang lahat ng ebidensiya.

28:27.247 --> 28:30.333
Nilinis 'yong dugo,
niligpit ang anumang pruweba.

28:30.834 --> 28:31.709
Okay.

28:32.794 --> 28:35.630
Pumunta ang taong 'to sa hearing

28:35.714 --> 28:39.259
para ikuwento
kung pa'no niya pinatay si Joana

28:39.342 --> 28:43.555
at sabihing ginawa niya 'yon dahil,

28:43.638 --> 28:48.393
ayon sa pahayag niya,
pinagtaksilan siya nito.

28:48.476 --> 28:55.400
Umaasa siya na tatanggapin 'yon ng judge
bilang katwiran,

28:55.483 --> 28:59.404
na batayan 'yon para mapawalang-sala
o bigyang-katwiran ang krimen niya.

28:59.487 --> 29:04.159
Nagdesisyon akong patayin ang taong 'to
kasi pinagtaksilan niya ako.

29:04.242 --> 29:06.870
Ayaw niyang makinig.
Gusto ko sanang ayusin ang lahat.

29:06.953 --> 29:10.248
Pero tumanggi siya.
Kaya ko ginawa, Your Honor.

29:10.331 --> 29:11.332
'Yon lang po.

29:13.418 --> 29:17.755
Sinabihan siya ni Mama na ayaw na niya.
Sigurado na siya no'n.

29:18.923 --> 29:21.843
Ang sabi niya, di sila pwedeng maghiwalay.

29:21.926 --> 29:22.969
Ang sabi niya sa 'kin,

29:23.052 --> 29:25.972
"Di ako pwedeng iwan ng mama mo
kasi pinagbuklod kami ng Diyos,

29:26.055 --> 29:30.185
"at kasal kami, kaya akin siya.
Asawa ko siya." 'Yon ang sabi niya.

29:30.852 --> 29:33.146
Pakiramdam ko,
'yon ang nag-trigger ng lahat.

29:38.109 --> 29:43.198
Kaya sa bahay ni Joana namin gagawin
ang intervention.

29:47.076 --> 29:48.703
CIRCUMSTANTIAL RECORD
SEARCH WARRANT

29:49.245 --> 29:51.206
SEARCH WARRANT

29:52.373 --> 29:55.877
Una, kakatok sa pinto
ang mga imbestigador.

29:55.960 --> 29:58.421
Sasabihin ng public prosecutor,

29:58.505 --> 30:02.050
"Andito kami para mag-imbestiga
sa ngalan ng Prosecutor's Office.

30:02.133 --> 30:06.095
"Bigyan n'yo kami ng pahintulot
na pumasok sa nasabing lugar."

30:06.179 --> 30:07.722
Bubuksan nila ang pinto.

30:13.269 --> 30:16.397
May mga dokumento,

30:17.273 --> 30:21.277
mga papeles,
mga poster na nakadikit sa mga pader.

30:21.361 --> 30:27.450
Naaalala ko, may poster na ang nakalagay,

30:27.534 --> 30:31.204
"Mamahalin kita. Lagi kitang aalagaan,"
at kung ano-ano pa.

30:31.788 --> 30:33.414
Sa totoo lang, nakakagulat 'yon,

30:33.498 --> 30:37.710
pag alam mo kung bakit ka nando'n
tapos makikita mo ang lahat ng 'yon.

30:39.671 --> 30:43.341
Nakahanap kami ng mga isinulat ni Joana.

30:43.424 --> 30:47.846
May sulat kung saan sinabi ng biktima
sa lalaki na dapat na silang maghiwalay,

30:47.929 --> 30:51.766
na ayaw na niyang makisama pa dito,
at pwede nitong ibenta ang mga gamit

30:51.850 --> 30:54.561
at, kung gugustuhin niya,
ibigay ang pera sa mga anak nila.

31:00.775 --> 31:04.070
Kinailangan naming halughugin
ang bawat kuwarto

31:04.946 --> 31:11.411
para malaman kung saan mismo pinatay
ng lalaking 'to si Joana.

31:11.494 --> 31:14.372
Maghanap ng mantsa ng dugo
gamit ang luminol.

31:14.455 --> 31:15.790
Maglagay ng luminol.

31:16.916 --> 31:20.003
At mula do'n, may crime scene ka

31:20.086 --> 31:24.048
na kailangang alamin kung sa'n nangyari
o kung may dugo ba niya o wala.

31:24.132 --> 31:27.093
Hindi sapat na sumuko siya
at sinabing, "Pinatay ko siya."

31:27.176 --> 31:28.803
Ibig kong sabihin,

31:28.887 --> 31:31.973
kailangan ng supporting data,
scientific data, technical data.

31:32.056 --> 31:34.267
EXPERT SA GENETICS
SA FIELD NG FORENSIC CHEMISTRY

31:34.350 --> 31:37.604
Konti lang ang luminol ng forensics no'n
kaya ang sabi nila sa 'min,

31:37.687 --> 31:41.983
"Kailangan n'yong sabihin sa 'min
kung saan ilalagay ang luminol,"

31:42.066 --> 31:45.069
na para bang sinasabing kasalanan namin
pag pumalpak ang ebidensiya

31:45.153 --> 31:46.905
kasi kami ang nagsabi kung saan.

31:49.616 --> 31:52.869
Sabi niya, "Heto ang kama at ilang damit.
Gamitin natin dito.

31:52.952 --> 31:54.370
"Bahala na kung ano'ng makuha."

31:59.584 --> 32:01.586
Espesyal ang test na 'to

32:01.669 --> 32:05.048
kasi hindi kita ng mata ng tao 'yong dugo.

32:05.131 --> 32:08.301
Sinadyang linisin
'yong pinangyarihan ng krimen.

32:08.384 --> 32:10.428
Kaya parang walang kahit ano do'n.

32:10.511 --> 32:13.640
Pero pag naglagay tayo ng luminol,

32:13.723 --> 32:17.602
makikita natin
kung nagkaroon ba ng dugo do'n.

32:25.026 --> 32:28.237
Nagre-react ang luminol sa iron ng dugo

32:28.321 --> 32:30.907
at bumubuo 'yon ng chemiluminescence.

32:30.990 --> 32:33.785
'Yong asul na ilaw na lumalabas do'n,

32:33.868 --> 32:38.998
positive reading 'yon na merong dugo.

32:45.004 --> 32:46.798
At grabe 'yong nakita namin.

32:46.881 --> 32:53.054
Na parang sinasabi ng luminescence,
"Ganito ang nangyari dito."

32:53.137 --> 32:55.598
May mga marka ng pagkaladkad.

32:55.682 --> 32:57.350
'Yong buong kuwarto…

32:57.850 --> 33:00.520
-Umilaw.
-Literal na umilaw.

33:01.020 --> 33:05.191
Base sa ebidensiyang 'yon,
nahanap namin ang pinangyarihan ng krimen.

33:05.274 --> 33:08.486
Pero ang pinaka-importante para sa 'min
sa hearing na 'yon

33:08.569 --> 33:11.114
saka pakikipag-usap sa suspek,

33:11.197 --> 33:14.409
'yong masabi niya sa 'min
kung saan makikita

33:14.909 --> 33:17.120
ang mga labi ni Joana.

33:17.203 --> 33:19.622
Saan mo itinapon ang mga labi?

33:19.706 --> 33:21.541
Sa Ilog ng Los Remedios po, sir.

33:23.751 --> 33:26.379
Ano'ng ginawa mo sa lagari at kutsilyo?

33:26.462 --> 33:29.340
Gano'n din. Itinapon ko po sa ilog, sir.

33:29.841 --> 33:33.886
Sa gabing 'yon din.
Nangyari ang lahat ng 'yon sa gabi.

33:35.555 --> 33:38.391
-Sino'ng tumulong sa 'yo, sir?
-Ako lang, walang tumulong.

33:38.474 --> 33:43.813
Tatlong beses akong bumalik do'n
para itapon ang lahat ng ebidensiya.

33:48.067 --> 33:51.612
Ang sabi din niya, itinapon niya
ang mga labi malapit sa bahay,

33:51.696 --> 33:56.492
ibig sabihin, naglakad siya sa kalye
at sa isang punto, lumiko sa kanto,

33:56.576 --> 34:00.163
umakyat, tapos tinapon do'n.

34:06.335 --> 34:11.466
Hinanap din ng investigation team
ang mga labi sa tabing-ilog,

34:11.966 --> 34:14.218
pero hindi nila nahanap.

34:14.302 --> 34:17.388
NATAPOS ANG PAGHAHANAP
NEGATIBO ANG RESULTA

34:17.472 --> 34:19.432
Sabi ko sa hepe,
"Kailangan nating bumalik."

34:19.515 --> 34:23.144
Sabi niya sa 'kin,
"E, tumataas na ang ilog.

34:23.227 --> 34:25.188
"Wala na yata tayong mahahanap ngayon."

34:30.026 --> 34:32.320
Sabi ko,
"Kailangan nating gawin ang lahat."

34:33.488 --> 34:36.991
Bumuo kami ng team na maghahanap.

34:37.658 --> 34:42.330
Sobrang daming basura sa ilog. Para kang…

34:42.413 --> 34:45.458
-Naghahanap ng karayom sa dayami.
-Mismo.

34:45.541 --> 34:49.337
May iba't ibang klase ng paghahanap,
depende sa lugar.

34:49.420 --> 34:55.843
Sa kasong 'to, dahil open field siya,
quadrant method ang ginamit namin.

34:55.927 --> 35:02.100
Kaya naghanap kami sa isang quadrant,
tinapos ang paghahanap do'n,

35:02.183 --> 35:06.562
tapos lumipat sa ibang quadrant
para masakop ang buong lugar.

35:09.065 --> 35:13.736
May matarik na parte do'n
na kailangan mong mag-ingat pababa.

35:13.820 --> 35:17.031
Do'n nahanap ni Brenda
'yong isa sa mga braso ni Esmeralda.

35:22.286 --> 35:25.540
May nakita akong parang puting tela.

35:25.623 --> 35:27.041
Marami siyang…

35:27.125 --> 35:28.459
PUBLIC PROSECUTOR

35:28.543 --> 35:29.836
…maliliit na langaw.

35:29.919 --> 35:35.716
At senyales 'yon na may nangyayari do'n.

35:36.509 --> 35:37.760
'Yon ang kamay niya.

35:37.844 --> 35:43.141
ITAAS NA KALIWANG BRASO
(BRASO, KAMAY)

35:43.224 --> 35:45.434
Natagpuan 'yon sa tabing-ilog.

35:45.518 --> 35:48.437
'Yon ang unang…

35:50.189 --> 35:56.279
sign o reference point
para ituloy ang paghahanap.

35:56.779 --> 35:58.156
Ang saya namin.

35:58.239 --> 36:00.783
May WhatsApp group kami,

36:00.867 --> 36:04.829
do'n kami nagre-report ng,
"Tingnan n'yo, nakahanap kami ng braso."

36:04.912 --> 36:11.210
May nagsabi no'n na,
"Sapat na 'yang nahanap natin. Okay na."

36:11.294 --> 36:15.590
Tingin ko, sobrang tigas ng ulo namin
na ituloy ang paghahanap.

36:16.090 --> 36:19.510
Humingi kami ng tulong
sa Fire Department at Zorros.

36:19.594 --> 36:23.222
Naisip naming
kailangang mag-request ng bangka

36:23.306 --> 36:26.183
para pumunta sa ilog.

36:27.393 --> 36:29.645
And'yan ako, sa likod.

36:29.729 --> 36:36.402
Gumamit sila ng mga sinturon
saka lubid para bumaba.

36:42.950 --> 36:46.579
Halos umabot na sa dibdib nila ang tubig.

36:47.788 --> 36:50.541
Saka sobrang lakas ng amoy.

36:53.502 --> 36:56.380
Tingin ko, kahit 'yong mga ka-team namin
na talagang nagdududa,

36:56.964 --> 36:58.841
nagsimulang magkaroon ng momentum

36:58.925 --> 37:01.552
at mas nag-commit, saka na-excite

37:01.636 --> 37:04.513
na baka nga mahahanap lahat ng mga labi.

37:10.811 --> 37:15.232
Alam ng mga tao kapag ginagawa mo
ang mga bagay kasi interesado ka talaga.

37:15.316 --> 37:18.861
Nahahawa sila sa excitement
at sa paniniwalang 'yon.

37:18.945 --> 37:23.115
Na hindi mo lang 'to ginagawa
para mag-fill out ng form.

37:25.076 --> 37:29.330
Nagsagawa kami
ng tatlo pang search sa ilog.

37:29.413 --> 37:30.331
ILOG NG LOS REMEDIOS

37:36.879 --> 37:42.134
Bumaba sa ilog 'yong ka-team namin
tapos sinabing, "Ayun 'yong binti."

37:42.843 --> 37:45.554
Pinatawag ang lahat ng miyembro ng team.

37:45.638 --> 37:47.682
Bumaba ang mga eksperto saka mga bumbero

37:47.765 --> 37:52.895
at kinumpirma nilang 'yon nga
ang buong hita at binti.

37:55.690 --> 37:59.860
KANANG PARTE NG TAO
(HITA, BINTI, AT PAA)

37:59.944 --> 38:01.237
Tapos, ayun na siya.

38:02.113 --> 38:05.616
Nahanap na namin ang lahat ng parte niya.

38:06.242 --> 38:09.495
NAWAWALANG MGA PARTE NG KATAWAN

38:09.578 --> 38:13.916
At sobrang saya namin

38:14.583 --> 38:17.628
kasi natapos namin 'yon.

38:22.925 --> 38:26.679
Tapos, nagpalakpakan kami
at nag-group picture.

38:33.269 --> 38:35.062
Tapos, pinuntahan namin

38:36.522 --> 38:37.857
'yong pamilya

38:37.940 --> 38:43.446
at sinabihan silang nahanap na namin
ang buong katawan niya.

38:44.864 --> 38:48.034
Do'n ko nasabing,
"Hindi nanalo ang lalaking 'to."

38:48.534 --> 38:49.910
Hindi talaga siya nanalo.

38:49.994 --> 38:51.996
Di ba? Kasi ang gusto niya,

38:52.079 --> 38:54.874
matalo si Esmeralda kahit sa kamatayan.

38:54.957 --> 38:58.586
Para wala siyang dignidad
kahit sa kamatayan niya,

38:58.669 --> 39:01.172
o para sa pamilya niya, o mga anak niya.

39:01.255 --> 39:03.215
Hindi siya nanalo do'n.

39:03.299 --> 39:07.345
Siya si Joana Esmeralda.
At ngayon, nakuha namin ang katawan niya.

39:07.845 --> 39:10.014
At sobrang ganda no'n.

39:13.309 --> 39:14.643
41 TAONG GULANG

39:30.117 --> 39:31.786
Gulat na gulat ako.

39:31.869 --> 39:34.997
Hindi ako nakapagluksa nang maayos.

39:35.498 --> 39:38.292
Manhid na ako no'n

39:38.375 --> 39:40.294
kasi ang mas inaalala ko,

39:40.377 --> 39:43.339
'yong hustisya,
kung makukuha ba namin o hindi.

39:43.422 --> 39:46.342
Mas inaalala ko 'yon.

39:57.520 --> 39:59.230
Liz, magandang umaga.

39:59.730 --> 40:01.482
Una sa lahat…

40:03.526 --> 40:08.322
ikinalulungkot namin
ang nangyari kay Joana.

40:08.406 --> 40:11.659
At gaya ng sinabi namin sa inyo kanina,

40:11.742 --> 40:16.580
tinutukan namin 'yong paghahanap.

40:16.664 --> 40:23.546
At sa kabutihang-palad, nahanap namin
ang lahat ng labi niya. Kaya…

40:23.629 --> 40:27.341
-Sorry, huhubarin ko saglit 'tong mask.
-Oo, sige lang.

40:28.676 --> 40:29.802
Bale…

40:30.636 --> 40:34.890
Gusto naming hanapin
at ibalik ang dignidad ng mga labi

40:34.974 --> 40:36.976
ni Joana Esmeralda

40:37.059 --> 40:39.061
saka ibalik 'yon sa pamilya niya,

40:39.145 --> 40:43.023
para makapagpahinga na siya
kasama ang buong katawan niya.

40:52.700 --> 40:58.372
Naniniwala ako na lahat ng pwedeng maging
kahulugan ng femicide sa bansang 'to,

40:58.455 --> 41:00.583
makikita sa kasong ito.

41:04.253 --> 41:07.590
Nando'n ang lahat,
history ng pang-aabuso sa pamilya,

41:07.673 --> 41:09.842
mga naulilang bata,

41:09.925 --> 41:12.761
isang lalaki na basura ang trato
sa katawan ng isang babae

41:12.845 --> 41:15.181
at naniniwalang makatwiran
ang inasal niya.

41:15.264 --> 41:18.809
Naniniwala siyang pag-aari niya
si Esmeralda,

41:18.893 --> 41:20.603
ari-arian ang turing niya dito.

41:20.686 --> 41:24.648
Ang ginawa namin, sinunod namin
ang prinsipyo ng pagiging mabusisi

41:24.732 --> 41:27.234
at tungkulin naming hanapin siya.

41:27.318 --> 41:28.986
'Yon ang ginawa namin.

41:29.069 --> 41:30.488
Kesa balewalain at sabihing,

41:30.571 --> 41:33.491
"Wala siya do'n, di natin siya mahahanap,
huli na ang lahat."

41:51.926 --> 41:54.678
Ilalagay namin ang mga labi sa kabaong,
isasara 'yon,

41:54.762 --> 41:56.847
at bibigyan kayo ng oras para magpaalam.

41:56.931 --> 42:00.726
Tapos sabihan n'yo kami kung pwede
nang bumalik para takpan ang libingan.

42:00.809 --> 42:02.019
Okay? Sige.

42:02.102 --> 42:04.146
Padaan ako, please.

42:04.230 --> 42:06.524
Mukhang okay naman, pare.

42:06.607 --> 42:11.362
Bigyan natin ng privacy
ang pamilya, please.

42:11.445 --> 42:13.239
Sasabihan nila tayo kung pwede na.

42:28.587 --> 42:31.757
Nawalan ako ng ganang mabuhay
no'ng mamatay ang mama ko.

42:31.840 --> 42:35.844
Wala na talaga akong makitang rason
para mabuhay nang wala si Mama.

42:35.928 --> 42:38.055
Ayoko na dito

42:39.056 --> 42:40.891
sa mundong 'to.

42:43.894 --> 42:46.021
Gusto ko na lang mamatay.

42:46.564 --> 42:49.608
Pero pinagalitan ako no'n
ng nakababata kong kapatid, sabi niya,

42:49.692 --> 42:51.443
"Kung aalis ka, ano'ng gagawin ko?

42:51.527 --> 42:54.113
"Wala akong tatay o nanay.

42:54.613 --> 42:56.198
"Pa'no na 'ko pag wala ka?"

42:57.074 --> 42:59.076
Do'n ako nag-react at sinabing,

42:59.159 --> 43:02.621
"Oo nga. 'Yong kalungkutan ko lang
ang iniisip ko, hindi 'yong kanya."

43:02.705 --> 43:07.001
Saka, sobrang bata niya pa no'n.
Ten lang siya no'ng namatay si Mama.

43:07.543 --> 43:10.546
No'ng sinabi niya 'yon, naisip ko,
"Kailangan kong maging matatag.

43:10.629 --> 43:12.339
"Kahit ga'no pa kasakit,

43:13.007 --> 43:15.593
"kailangan kong isantabi 'yon
para maintindihan siya,

43:16.176 --> 43:18.429
"para makausad kami nang magkasama."

43:28.731 --> 43:30.441
Ako ang guardian ng kapatid ko.

43:30.524 --> 43:32.484
Kaya 'yong trabahong nahanap ko

43:32.568 --> 43:35.904
na okay ang schedule,
maging katulong sa gabi,

43:35.988 --> 43:38.574
para makasama ko pa din
ang kapatid ko sa hapon.

43:45.831 --> 43:48.709
Pakiramdam ko,
ang ibig sabihin ng hustisya…

43:49.710 --> 43:53.505
Masasabi kong, kahit papa'no,
may kinalaman siya sa pagiging patas,

43:53.589 --> 43:55.799
'yong maibigay sa lahat
ang nararapat sa kanila.

43:58.344 --> 44:01.722
Kahit medyo natagalan,
nabigyan ng hustisya 'yong mama ko.

44:01.805 --> 44:04.850
Inabot ng dalawang taon
bago siya mahatulan,

44:04.933 --> 44:07.478
pero patas 'yong nakuha niya.

44:09.355 --> 44:12.483
At wala siyang pag-asang makakakuha
ng parole agad.

44:12.566 --> 44:15.486
Saka inalis din nila
'yong karapatan niya sa 'min,

44:15.569 --> 44:17.446
sa 'ming dalawa ng kapatid ko.

44:21.992 --> 44:24.286
Sa susunod na kaso na tayo, Prosecutor.

44:24.370 --> 44:28.582
Opo, Your Honor.
Gusto po naming kasuhan ang nasasakdal.

44:29.083 --> 44:32.211
Pormal na sinampahan ng kaso
si Juan Gómez Pérez

44:32.294 --> 44:35.923
matapos mapatunayang nagkasala sa krimeng

44:36.006 --> 44:39.676
kinikilala ng batas bilang femicide

44:39.760 --> 44:42.846
laban sa biktima…

44:47.768 --> 44:52.564
NAHATULAN NG 70 TAON

44:52.648 --> 44:54.650
Naging leksiyon 'yon para sa lahat.

44:54.733 --> 44:58.904
Nakahinga tayo nang maluwag
sa hustisya, dignidad, saka alaala.

44:58.987 --> 45:01.740
At sobrang nakaka-proud 'yong nangyari,

45:01.824 --> 45:07.162
na dapat ding maramdaman
ng mga gumagawa ng gano’ng bagay.

45:09.623 --> 45:13.168
Dahil 'yon sa team. Teamwork 'to.

45:20.050 --> 45:23.095
Pag tinatanong ko ang sarili ko
kung ano'ng ibig sabihin

45:23.178 --> 45:24.972
ng pagiging babae sa Mexico,

45:25.055 --> 45:27.808
naiisip ko silang lahat,

45:27.891 --> 45:33.939
lahat ng babaeng 'yon
na alam kong hindi susuko,

45:34.022 --> 45:39.027
na alam kong patuloy
na hihingi ng hustisya.

45:40.112 --> 45:42.239
Sila 'yong mga babaeng bumubuo,

45:42.322 --> 45:46.243
binubuo natin, sa iba't ibang espasyo,

45:46.326 --> 45:50.497
ng mundong gusto nating tirahan.

45:53.959 --> 45:55.335
Lumipas ang panahon,

45:55.419 --> 45:58.130
pero ayokong mabalewala
ang ginawa ni Mama sa buhay,

45:58.213 --> 46:00.549
kasi pangarap niyang makakuha ako
ng degree.

46:01.258 --> 46:03.135
Kaya ipinagpatuloy ko ang pag-aaral.

46:03.218 --> 46:05.637
Grabe pa din 'yong sakit,
at di na 'yon mawawala,

46:05.721 --> 46:07.389
pero nag-aaral pa din ako.

46:07.890 --> 46:11.351
Nag-aaral ako ng law.
Nagtatrabaho ako saka nag-aaral.

46:13.812 --> 46:18.233
Sa suweldo ko,
kaya kong magbayad ng upa saka internet.

46:18.317 --> 46:21.487
Sinisiguro kong lahat ng kailangan
ng kapatid ko sa school, meron.

46:26.783 --> 46:31.705
Parang hustisya na din ng lahat ng babae
ang hustisya para sa isa.

46:31.788 --> 46:35.709
At gano'n din ang pakiramdam
pag may injustice na nangyari sa isa.

46:37.294 --> 46:39.004
Kaya…

46:39.755 --> 46:41.048
kailangan nating magtrabaho.

46:47.137 --> 46:49.640
Gusto kong maging prosecutor
dahil sa pinagdaanan ko.

46:49.723 --> 46:52.059
Ibang major ang gusto kong kunin dati,

46:52.142 --> 46:55.312
pero ngayon, gusto kong magtrabaho
sa Prosecutor's Office

46:55.395 --> 47:00.859
bilang prosecutor na humahawak
ng mga kaso ng femicide.

47:02.611 --> 47:05.113
Dito, makakatulong
'yong nararamdaman kong sakit

47:05.197 --> 47:07.366
para maintindihan ang mga pamilya.

47:07.449 --> 47:11.912
Dahil nangyari sa 'kin 'yon,
maiintindihan ko ang pinagdadaanan nila.

47:21.421 --> 47:24.132
Naaalala ko,
pumupunta kami dati sa Chapultepec Zoo.

47:24.216 --> 47:26.343
Mahilig sa hayop ang kapatid ko.

47:26.927 --> 47:28.929
Sobrang bata pa ng mga pamangkin ko no'n.

47:29.012 --> 47:32.850
Kaya madalas namin silang isakay
sa mga bangka.

47:41.984 --> 47:45.487
Binilhan ako ni Mama ng ganito
no'ng bata pa ako.

47:45.571 --> 47:47.739
Naaalala mo,
para silang mga alagang hayop dati?

47:47.823 --> 47:49.658
Hila-hila mo sila nang gano'n.

47:56.290 --> 47:58.333
Hustisya ang pinakamagandang therapy.

48:00.127 --> 48:02.337
Kung may hustisya, okay ang mga tao.

48:03.255 --> 48:07.759
Hindi na sila mababaliw sa krimen,
mag-iisip ng kung ano-ano tungkol do'n.

48:07.843 --> 48:11.930
Di kailangang tumigil ang buhay nila
para lang pumunta sa prosecutor's office.

49:10.906 --> 49:11.907
Ay.

49:12.950 --> 49:14.701
May nire-report na krimen.

49:17.037 --> 49:18.955
Para sa command at log information,

49:19.039 --> 49:22.000
patrol unit 6822
sa labas ng distrito ng Benito Juárez.

49:22.084 --> 49:24.461
Nagtatawag ng Code 33
sa Komunidad ng Del Valle,

49:24.544 --> 49:26.338
sa loob ng Suntory Restaurant.

49:27.881 --> 49:29.591
Sabihan ang base na may five.

53:04.181 --> 53:09.185
Nagsalin ng Subtitle: Jennica Rio Galolo
Valle,