1860KO APIRILA
ITALIAR PENINTSULA ERRESUMA TXIKIETAN BANATUTA DAGO.
BORBOI ETXEAK GOBERNATU DU SIZILIAN
EHUN URTE BAINO GEHIAGOZ.
IPARRALDEAN, ITALIAREN BATASUNA XEDE DUEN MUGIMENDUA INDARTZEN ARI DA.
GARIBALDI JENERALAK ARMADA BILDU DU HEGOALDERA JOATEKO.
PALERMO HIRIA PRESTATZEN ARI DA.
Etxeratze-agindua dago! Joan etxera!
Joan etxera berehala!
Prest!
Ausartak edo ergelak zarete?
Inor ezin da sartu hirira.
Bai, badakigu, kapitaina.
Printze.
Armak jaitsi!
Arriskutsua da zuretzat, printze.
Hiri osoa aztoratuta dago.
Garibaldiren jarraitzaileak gogortzen ari dira.
Lan ona egiten duzue.
Baina pasa behar dugu.
Berehala.
Utzi pasatzen! Utzi pasatzen Serbalari!
Mugitu kanoiak!
Tira, bizkor!
Ireki! Salinako printzea dator!
Berorren gorentasuna.
Printze!
Aita!
- Aita! - Printze, etxeratze-agindua dago!
Aita.
Bildu zure gauzak.
Tira.
Goazen, Bendicò.
Bendicò!
Hiriko istiluak direla eta,
Borboi erregimenari lotutako familiak arriskuan daude.
Arrisku hori saihesteko,
neska etxera eraman nahiko genuke.
Printze, gertatzen dena gertatzen dela,
neska salbu dago hemen.
Nork erasoko lioke Erredentore Santuaren komentuari?
Zure iritzia errespetatzen dut, Ama Nagusi, ados nago gainera.
Hala ere, nire emazteak, komentu honen ongilea,
alaba etxean egon arte ez digu bakerik emango
ez niri ez Erredentore Santuari.
Zer gertatzen da?
Azkar, mugitu gurdiak!
Zer gertatzen da?
Aita!
Sartu berriro, jauna.
Lagundu!
Aita.
Geratzen bagara, hilko gara.
Jauna, joan gaitezen.
Prest gaude, printze. Joan gaitezke.
Printze, sartu azkar! Orain!
Berorren gorentasuna?
Printze, lagundu!
Mesedez!
- Printze! - Azkar, kapitaina!
- Sartu, jauna. - Lagundu!
Itxaron!
Aita!
Kabroia!
Segi!
Hil daitezela Borboiak!
Beraientzat distira beza argiak betirako.
"Hil daitezela Borboiak" esatean, gutaz ari dira?
Gu hiltzea nahi dute.
Heretikoak dira, apostata bihozgabeak.
Garibaldik abadiak eraitsi nahi ditu
eta aita santua ukatu.
Aita, utziko diozu tontakeriak esateari, mesedez?
Garibaldi ez da hemen.
Genovan da.
Jendetza honek soldatu gaixoei soilik erasoko die.
Eta sotoetako ardoa lapurtu ondoren,
etxera itzuliko dira.
Eta orduan komentura itzuli beharko naiz, ezta?
Hala nahi du zure amak.
Ikusiko dugu.
Etorri hona.
Segi.
Zer ondo etxean egotea.
Iritsi dira!
- Concetta! - Caterina!
- Oso argala zaude! - Beti izan da argala.
Kendu hortik!
Borrokan al zeuden hirian?
Concetta!
- Garaiz atera zaitugu. - "Zaitugu"?
Ez zintudan Palermon ikusi.
Etorri nahi zuen, baina ez zituen aurkitu dueluentzako pistolak.
Ez zirikatu zure anaia.
Ama!
Zure ileak komentuko xaboiaren usaina du.
Eskerrik asko.
Tira, sartuko gara?
- Gosal dezagun. - Aitak dena kontatu dit.
Granita bikaina dugu.
Bedeinka gaitzazu, jauna,
baita janari hau,
zure eskuzabaltasunez jasoa.
Kristoren izenean.
Amen.
Azkar, aita Pirronek dena jan aurretik.
Non da Tancredi?
Gure lehengusua gogoak ematen dionean dator.
Gizon heldua da orain.
Bere bizitza du, bere aferak.
Guk ordaintzen ditugunak.
Aita Pirrone, ondo al zaude?
Zurbil samar zaude.
Aita Pirronek gau txarra pasa du.
Horregatik al zaude zuria? Aurpegia zuria duzu, aita.
Ez du graziarik.
Ados nago aita Pirronerekin.
Ez du batere graziarik.
Beldurra izateko arrazoia zuen.
- Paolo, ez zen… - Hau ez da txantxarik.
Ez hitza kendu amari.
Barkatu.
Garibaldik ez ditu jesuitak soilik suntsitu nahi,
baita Borboi erresuma ere.
Gure bizitzak eraitsi nahi ditu eta gu itsasora bota.
- Arrazoi du. - Ahaztu soinekoak eta dantzaldiak.
- Ez esan tontakeriarik. - Festak atsegin ditugu denok.
Armada bat dago bidean, ulertzen al duzue?
Nekazariek eta bidelapurrek Palermori su ematean
bidea ireki dute.
Nahikoa.
Isilik egon.
Barkatu, aita.
Sentitzen dut.
Ez dut ulertzen zergatik ez zauden kezkatuta.
Paolo, Sizilian gaude.
Apirila da.
Bi hilabetetan, hainbeste bero egingo du
non inori ez zaio bururatuko
iraultza bat hastea.
Beren zuloetan sartuko dira itzalpearen premia larrian,
han urrira arte geratzeko.
Bitartean, gure bizitzak jarraituko du.
Ados?
Hemen salbu zaudete denak.
Ez dago besterik esateko.
Bai, aita.
- Bai, aita. - Bai, aita.
Orain goza dezagun gosariaz eta Concettaren itzuliaz.
Tira, on egin.
"Ez du graziarik".
"Ez du… Ez du batere graziarik!".
Ea, aita. Txantxetan ari gara.
Korri, begira! Oso ondo!
GARIBALDIREN HITZALDI-BILDUMA
Don Tancredi!
Concetta!
Lasai, Gaetano.
Nire lehengusina da hau, bisitan dator.
Mila esker etortzeagatik, Concetta.
Beti pozten naiz zu ikusteaz.
Orain joan behar dut. Lanpetuta nago.
- Norentzat dira armak? - Lagun batentzat.
Lagunei lagundu behar diegu, ezta?
Palermon ikusi nituen gizonak, kapitain bat hil zutenak,
ez ziruditen lagunak.
Gaetanoren itxura zuten, ezta? Ba Gaetano nire laguna da.
Haien alde borrokatuko duzu?
Aita haserretuko da!
- Zure aita da, ez nirea. - Berak ez du hala ikusten.
Ez iezaiozu esan, orduan.
Ez dutela ezer lortuko uste du.
Noski, Concetta. Hori da berak nahiago duen emaitza.
Berak duen guztia Borboiek eman zioten.
Eta zuk duzun guztia nire aitak eman zizun.
Gure etxeak, gure lorategiak.
Dena sakrifikatuko duzu haiei laguntzeko?
Dena babestu nahi dut.
- Benetan? - Bai.
Baina nola lor dezaket galtzaileen alde egonda?
Nork dio galduko dugula?
Nik.
Pentsa ezazu, Concetta.
Zure soldatu urdinek zergatik egiten dute borroka?
Inoiz ikusi ez duten errege batengatik?
Edo zenbait apaiz gizen are gehiago gizen daitezen?
Ez da motibazio sendoa hori.
Iparraldean ideia berriak dituzte. Industria eta aurrerapena daude.
Zer dugu hemen?
Zentsura eta ustelkeria.
Eta gainera…
galtzen baduzue,
ez zenuke komentura itzuli beharko.
Hori bai argudio konbentzigarria.
Concetta.
Ba al zenekien trenbide berriak eraikitzen ari direla?
Ontzia har genezake Messinatik Napolira,
gero trena Erromara,
Florentziara edo Veneziara.
Dena herrialde bakar gisa?
Imajinatu zein ederra.
Sizilia ez zen uharte soila izango,
nazio baten parte baizik.
Ez esan aitari ikusi nauzula.
Ezin diot esan?
Nahi dudana egingo dut.
Concetta…
Ongi da.
Baldintza batekin.
Maiz idaz iezadazu ondo zaudela esateko.
Zu nitaz kezkatzeak hunkitzen nau.
Concetta, lehen ikusi nauzunean…
dena ikusi al duzu?
Agur, Concetta!
Russo!
- Printze. - Beti garaiz.
Bai bota politak!
Berriak al dira?
Goazen Argivocalera.
Nire limoiekin zer gertatzen den jakin nahi dut.
Ibba Agnolo jauna.
Maizterra.
Nire kalkuluen arabera,
Argivocaleko 50 saski limoi hartu dizkidazu.
Ez, ez da egia! Nik ez dut zerikusirik!
- Sines nazazu! - Kendu itzalkina.
- Mesedez! - Printze, ez edan ur hori.
Epidemia dago.
Printze, arren.
Limoiak lapurtu zituzten.
Bidelapurrak izan ziren.
Fusilak zituzten eta nire familiari eraso zioten.
Zer egin nezakeen?
Limoiak eman behar nizkien, printze.
Sinesten duzu, Russo?
Bidelapurrek hartu bazituzten limoiak,
zergatik ez zuen lapurreta salatu?
Printze, nekazariak dira.
Gezurretan adituak denak.
Jakina. Siziliarrak dira.
Sizilian, gezur asko esaten ditugu, ezta?
Baita zu, oraintxe bertan,
gezurretan ari zara.
Ez, printze.
- Ez? - Ez.
Ondotxo dakit
aipatu dituen bidelapur horiek zure gizonak direla.
Eta ez dira 50 saski limoi falta soilik.
Beste 300 saski daude
zure sotoan ezkutatuta.
Ez nuen nahi, zin dagizut.
Esaidazu,
zein da zure asmoa?
Orain apurrak lapurtzen dizkidazu,
eta gero, agian, iraultzak ezabatu nauenean,
gainontzekoa hartuko duzu?
Orain…
txikitu beharko zintuzket.
Zure etxea sutan jarri beharko nuke.
Zure semeak menditik behera bota.
Ez, arren!
Arren!
Baina ez dut egingo.
Oraingoan ez.
Altxa.
Printze, ez dakit nola eskertu.
Hasteko, izan leiala.
Eta gogoratu arau txiki bat.
Jende hau
bere tokian dago.
Zu…
egon zeure tokian.
Eta ni ere…
neure tokian egongo naiz.
Ulertzen?
Putzu bat egin dezatela hemen ur garbia egoteko.
Eta ziurtatu jende honek beti eguneko ogia izatea.
- Tira, goazen. - Bai.
- Charbonnier. - Ikatza.
Egun on, berorren gorentasuna.
- Donna Concetta. - Mila esker, Mario.
- Chocolat. - Txokolatea.
Zatoz, Bendicò. Goazen.
ISTILUEK JARRAITZEN DUTE
Donna Concetta Corbera preziatuari.
Ondo nago.
Zure zerbitzura, Tancredi Falconeri.
Aupa!
Bai!
Donna Concetta Corberari. Dena ondo dabil.
Lagundu!
- Kontuz. - Bai, jauna.
Donna Concetta Corberari. Dena antolatu bezala.
Aurrera!
Ondo nago.
Armak hartu!
GORA ITALIA BATUA
Italia batuaren alde!
Betearazi lurrean zeure nahia, zeruan betetzen den bezala.
Hil daitezela Borboiak!
Eta bedeinkatua da
zure sabeleko frutu Jesus.
Santa Maria Jaungoikoaren Ama, erregutu ezazu gu pekatarioengatik.
Gutunik niretzat?
Ez, donna Concetta. Barkatu.
Zer da? Zergatik dabil zaunka?
Bere ama hemen bizi omen da, Monrealen.
Etxera itzultzen ari zen seguruenik.
Ene Jainkoa.
Zer, Paolo? Esatekorik al duzu?
Gutako bat zen, aita.
Eta bere amak negartu egingo dio.
Tancredi bezalako zakur koldar batzuengatik.
Ba al dakizu zer dioten denek?
Zure Tancredi maitea
erreboltarien alde dagoela aho betez.
Aita, badakit ur gainean dabilela uste duzula.
- Paolo! - Baina tiro egin beharko liokete!
Zatoz hona.
Zatoz hona!
Fabrizio!
Nor da?
- Aita. - Bai?
Paolok esan duena Tancrediri buruz…
Kasurik ez.
Zer gertatzen da, laztana?
Nahigabetuta sumatzen zaitut.
Zin egin nion ez nuela ezer esango.
Promesa apurtzea erabaki duzu?
Zuk beti diozu dena dakizula,
beraz, agian ez du zentzurik ezer esatea.
Ez naiz Jainkoa. Ezin dut dena jakin.
Nahi dudanean gogorarazi al diezazuket hori?
Utzi jolasteari.
Esaidazu.
Zer gertatzen da?
Tancredik idatzi egin dit.
Egunero, Palermotik.
Zer esanez?
Ondo dagoela.
Salbu dagoela.
Eta zergatik ez da salbu egongo?
Matxinoei laguntzeko joan zen Palermora.
Bai, hori ere badakit.
Etorri harira.
Idazteari utzi dio.
- Nora zoaz? - Concettak azalduko dizu.
Concettak?
Ezin al duzu bihar arte itxaron?
Ireki! Utzi pasatzen Salinako printzeari!
Printze.
- Nor da? - Printzea, ez al duzu ikusten?
Osaba!
Nola aurkitu nauzu?
Emandako dirua nola gastatzen duzun ez dakidala uste al zenuen?
Matxino-liburuxka horiek finantzatu zenituen gainera.
Nire diruarekin.
Bazenekien eta ez ninduzun gelditu?
Lehenago esku hartuko nukeen fusilatuta amaituko zenuela jakin banu.
Tira, ziur gaude
ez gaituztela benetan fusilatuko.
Tamalez, jendetza dago kanpoan,
poz-pozik eta lehenengo filan lekua hartzeko asmoz
zuen hilketaren ikuskizunerako bihar.
Goizean hau konpontzen saiatuko naiz.
Ezin dizut ezer bermatu.
Nire ahizpa oso maite nuen.
Inozo hutsa bazen ere.
Bere dirutza guztia xahutu zuen ergel batekin ezkondu zen.
Hil zenean…
Hil zenean,
ez zegoen ezer Tancredirentzat.
Ezta txanpon bat ere.
Nik mantendu behar izan nuen.
Bikaina izan da beti.
Baita txikia zenean ere.
Denbora gehiago pasa nuen harekin nire seme-alabekin baino.
Aska dezaten arduratuko zara bihar?
Oraindik ez dakit zer esango diodan gobernari alu horri.
Noiztik gaztigatzen ditugu idealista gazteak
fusilamenduekin?
Berez, idealista gazteak betidanik exekutatu egin dira.
Eta gazte hau arriskutsua da.
Bai, ziurrenik.
Bere buruarentzat, apustu egitean.
Printze, nire armada gerrara joateko prestatzen ari da.
Eta gerran etsenplu eman behar da.
Tancredi Falconeri, zure semea ez dena,
eman dezakegun etsenplurik onena da.
Eta nire iloba erabiliko duzu eredu gisa
losintxari horientzako?
Salinako printzearen iloba?
Benetan sentitzen dut.
Baina gizon horiek
fusilatuko dituzte.
Nahi baduzu,
exekuzioa terrazatik ikus dezakezu.
Hona nire Londreseko kontuaren txeketegia.
Esan zure prezioa.
Mila esker.
Baina inoiz ez dut dirua nahi izan.
Hura xahutzea errazegia da.
Zer nahi duzu?
Lursaila.
Zure lursail hori,
beti ugari izan duzun bera,
inoiz ez kezkatu izana bermatu duena.
Zein nahi duzu?
Argivocale nahi dut.
Argivocale?
Ba 20 hektarea izango dituzu. Bai?
Ez dut zati bakarra nahi.
Dena nahi dut.
Bai, badakit zure familiak ehun urte baino gehiagoz agindu duela han.
Baina hori da nire prezioa.
Etortzen bazara,
terrazan ikusiko gara.
50 hektarea.
Itxaron!
Kartzela hain gustuko baduzu, zergatik ez duzu banku bat osten?
Hala, zu ateratzeko eman dudan lursaila
berriro eros zenezake.
Nire kamaradak barruan daude oraindik.
Baina haiek kartzelan uztea desohoragarria ez dela diozu!
Aurpegia daukazu niri ohorez hitz egiteko.
Mugi.
- Sar ninteke? - Mesedez.
- Berorren gorentasuna. - Balsamo, jantzi ezazu.
Zergatik egiten duzu hau, osaba?
Jan eta kito.
Jauna.
Zergatik goaz klubera?
Bi brandy.
Jaunak, topa egin nahiko nuke.
Nire ilobaren omenez, Tancredi Falconeri.
Batzen ez den oro nire etsaitzat hartuko dut.
Zuk esan bezala, printze. Topa!
- Akvavita, mesedez. - Segidan.
Gora Tancredi Falconeri!
Topa.
Joan gaitezen.
Ez da polita izango.
Barkatu.
Andre Maria, Ama Birjina.
Arren, ez utzi hiltzen.
Ez dut hil nahi!
Ene Jainkoa.
Jaunaren Ama.
Ene!
- Nire semea! - Ama, beldur naiz!
Ez!
Andre Maria, erruki zaitez gutaz!
Erruki zaitez nitaz, arren! Ez dut hil nahi!
Destatu!
Tiro!
Gora Italia!
Destatu!
Gora Garibaldi!
Tiro!
Ez!
Pentsa zer gertatuko zen zuri tiro egin izan balizute.
- Francesco! - Ea.
Fabrizio, baztertu zakurra mahaitik.
Aitari gustatzen zaio baina.
- Albertxiko hauek… - Helduak dira?
Bai.
Ez eman tarta. Gaixotuko da.
Neska-mutilak!
Ez zen tarta, brioche-opil puska baizik.
- Ezin du azukrea jan! - Azokara joango gara?
- Lehengusu! - Tancredi da!
Tancredi!
Caterina!
Aupa.
- Zure falta sentitu dugu. - Kaixo.
- Lehengusu.
Ez da dignatariorik bisitan. Utzi esertzen eta jaten eman.
Zatoz esertzera, lehengusu.
Izeba Stella.
Mila esker ni hain ondo zaintzeagatik.
Zure etxea da hau, Tancredi.
Zure alde otoitz egin dugu, Tancredi.
Aita.
Ez al duzu honen falta sentitu?
- Bai! - Benetan!
Eta esan nahiko nuke sekula ez dela egon
eta ez dela egongo hau baino mahai hoberik!
Dastatu granita. Aparta da!
Baita brioche-opilak ere!
- Tori. - Honen irrikaz nengoen.
Concetta, pixka bat emango?
Concetta?
Ez, Chiara. Nahikoa jan duzu!
- Concetta! - Ama!
Bai ona!
Tancredi, nola ausartzen zara?
Ene, hau berriro.
Gu garena, guk eman dioguna, dena ukatzen du.
Janaria atsegin omen du, Paolo.
Paolo, ulertzen zaitut.
Benetan.
Nire lehengusua zara eta beti maiteko zaitut.
Garibaldi eta haren armada oso laster iritsiko dira.
Bera hemen egotea
zure kontrako iraina da eta ez duzu ikusten.
Edo agian bai?
Zeren, traidorea bada, eta hori ukaezina da,
zer zara zu, aita?
Tira, osaba,
galdera bikaina da hori.
Ez dut uste gauza oso polemikorik esan duen.
Zure semea beheratzen duzu.
Umiliatzen duzu.
Galdera guztiz zentzuduna egin dizu.
Noski Tancredi maite dugula.
Guretzat semea da.
Baina gure aurka ari da.
Ustez dugun jarreraren aurka, behintzat.
Jada jarrera hori zein den ez badakit ere.
Hau da gure jarrera:
gure lurrean sendo eustea.
Beti egin dugun bezala?
Beti egin dugun bezala.
Zure iloba nahiago duzu semea baino.
Eta Concetta bere ahizpak baino.
Eta Palermon dituzun aferak ni baino.
Ondo ezagutzen zaitut.
Baita Jainkoak ere.
Ezingo nuke jasan zu infernura joatea.
Zure arimaren alde otoitz egiten dut egunero.
Jainkoarekin duzun bitartekotza horrek
apalduko nau, dudarik gabe.
Ez dago munduan apalduko zaituenik.
Triste itxura duzu.
Oso triste.
Eskerrik asko sumatzeagatik, Concetta.
Zure lagunengatik al da?
Zeintzuk?
Exekutatu zituztenak?
Eta hil ez direnak,
eta zuk ere egon nahi duzun iraultzan parte hartzen dutenak.
Concetta, leku hau paradisua da.
Eta alde batetik, betirako hemen geratu nahi dut.
Baina hori jada dudanarekin konformatzea da.
Eta ez dut ezer, Concetta.
Ez da egia.
Gu gaituzu.
Eta hau dena.
Erortzear dagoen etxea eta zure aitaren karitatea ditut.
Mundu osoa dago hor kanpoan.
Hara joan behar dut.
Agian neure etorkizuna eraiki dezakedalako han.
Ulertzen?
Berorren gorentasuna.
Zure limoiak.
Berriak ditut.
Argivocaleko lursail guztiak transferitu dizkiot
Leonforte gobernariari.
Haietaz ardura daitekeen pertsona bakarra zu zarela esan dut.
Beraz, gaurtik aurrera, niri lapurtzeari utziko diozu
eta hari lapurtzen hasiko zara, mozkin askoz handiagoa lortuz.
Ez al zaitut ondo zaintzen?
Pozik zaude?
Oso eskuzabala zara, printze.
Ondo, orain zerbait eskatu behar dizut eta.
Nahi duzuna.
Garibaldi eta haren lausengariak…
Egun batetik bestera iritsiko dira.
Zuk eta zure gizonek
benetan babes gaitzakezue edozein arazoren aurrean?
Printze,
zure etxea
komentu bat baino seguruagoa izango da.
Ondo.
Zer? Esatekorik al duzu?
Bai.
Zure ilobaren inguruan.
Osaba! Zer gertatzen da? Zerbait ahaztu al dut?
Badakizu zer gogaitzen nauen?
Ezezagun batek esango didala
nola hil zaren, alferrikako gudu-zelai batean odolustua.
Tiro egin beharko nizuke.
Klubeko kreditua berreskuratuko zenuke.
Egia.
Benetan uste al duzu
zuk eta zure jeneral horrek Sizilia konkistatuko duzuela?
- Zure jatorria ahaztu duzu. - Ez dut inoiz ahazten.
Greziarrak, erromatarrak, arabiarrak, normandiarrak…
Etxera itzuli ziren denak azkenean.
Eta guk sorbalda jaso
eta hautsa kendu genuen,
zera pentsatuz: "Zer demontrek pentsarazi zien hona etorri
eta aginduko zigutela?".
Gero, lasai itxaron genion
hurrengo agintarigaiari.
Osaba, hurrengo agintaria bidean da.
Prest egotea espero dut.
Beharbada honek hobetuko gaitu.
Nola hobetu?
Beharginago bihurtu? Kulturadunago?
Diruarekin arduratsuago?
Amets hutsa da hori.
Ez dugu hobeak izan nahi,
gauden bezala ezinhobe gaudela uste baitugu.
Ez ahaztu gure harrokeria edozein armada baino indartsuagoa dela.
Osaba, dena berdin geratzea nahi badugu,
dena aldatu behar dugu.
Itxaron.
Sizilian gaude, azken finean.
Bihar edo etzi norbait erosi beharko duzu.
Agur, osaba.
Joan ezkerrerantz!
Gora Garibaldi!
Hartu armak!
Eta hiltzen bada?
Ez da hilko.
IL GATTOPARDO ELEBERRIAN OINARRITUTA
Azpitituluak: Clara J. Mendazona