LAMPART
Kwiecień 1860 r.
Półwysep Apeniński jest podzielony na małe królestwa.
Przez ostatnie sto lat Sycylią rządzi dynastia Burbonów.
Na północy rośnie w siłę ruch dążący do zjednoczenia Włoch.
Generał Garibaldi zbiera armię, żeby popłynąć na południe.
Palermo się przygotowuje.
Jest godzina policyjna! Wracajcie do domów!
Wracaj do domu!
Do broni!
Jesteście zuchwali czy po prostu głupi?
Jest zakaz wjazdu do miasta.
Wiemy, panie kapitanie.
Mości książę.
Opuścić broń.
Jaśnie panie, jest niebezpiecznie.
W mieście panuje chaos.
Zwolennicy Garibaldiego są coraz bardziej agresywni.
Świetnie się pan spisuje.
Musimy jednak jechać dalej.
Oczywiście.
Przepuścić ich! Zrobić przejazd dla Lamparta!
Przesunąć działa!
Dalej, żwawo!
Otwierać! To książę Saliny!
Wielmożny panie.
Jaśnie panie.
Papo!
- Papo. - Jaśnie panie, jest godzina policyjna.
Ojcze.
Spakuj się.
Idź.
Chodź, Bendicò.
Bendicò.
W mieście są rozruchy.
Rody powiązane z Burbonami są w niepewnej sytuacji.
Aby uniknąć niebezpieczeństwa,
wolelibyśmy zabrać panienkę do domu.
Cokolwiek działoby się na zewnątrz,
panienka jest tu bezpieczna.
Kto odważyłby się zaatakować klasztor Chrystusa Zbawiciela?
Szanuję opinię Matki Przełożonej. Zresztą nawet się z nią zgadzam.
Ale moja żona, dobrodziejka tego klasztoru,
nie da mi ani Zbawicielowi spokoju,
dopóki jej córka nie wróci do domu.
Co się dzieje?
Szybko, przesunąć wozy!
Co się dzieje?
Papo.
Proszę wracać.
Pomocy!
Papo.
Zginiemy tutaj.
Ruszajmy.
Jaśnie panie, jesteśmy gotowi.
Wielmożny panie, proszę wsiadać!
Mości książę.
Jaśnie panie, pomocy!
Proszę.
- Jaśnie panie! - Szybko, kapitanie!
- Proszę wsiadać. - Pomocy!
Czekajcie.
Papo!
Giń, łotrze!
Jedziemy.
Śmierć Burbonom!
Światłość wiekuista niechaj mu świeci.
Gdy krzyczą: „Śmierć Burbonom”, myślą o nas?
Chcą naszej śmierci.
To heretycy, apostaci i rzezimieszki.
Garibaldi chce zburzyć klasztory
i powiesić papieża.
Ojcze, proszę nie opowiadać takich bredni.
Garibaldiego tu nie ma. Jest w Genui.
Ci ludzie wyładują się na kilku biednych żołnierzach,
wykradną wino z piwnic
i wrócą do domów.
A wtedy ja będę musiała wrócić do klasztoru, prawda?
Taka jest wola twojej matki.
Zobaczymy.
Chodź do mnie.
Chodź.
Dobrze wrócić do domu.
Już są!
Przyjechali!
- Concetta! - Caterina!
- Aleś wychudła! - Zawsze była chuda.
Odsuń się.
W mieście toczyły się walki?
Concetto.
- Odebraliśmy cię w samą porę. - „My”?
Nie widziałam cię w Palermo.
Chciał przyjechać, ale nie znalazł pistoletów.
Nie dokuczaj bratu.
Mamo.
Twoje włosy pachną klasztornym mydłem.
Dziękuję.
Chodźmy.
- Zjemy śniadanie. - Papa już mi opowiadał.
Mamy przepyszną granitę.
Pobłogosław nas, Panie,
i pobłogosław te dary,
które z Twojej łaski spożywać mamy.
Przez Chrystusa, Pana naszego.
Amen.
Szybko, zanim ojciec Pirrone wszystko zje.
Gdzie Tancredi?
Nasz kuzyn pojawia się i znika.
Jest już dorosły.
Ma swoje życie, swoje sprawy.
Za które płacimy.
Ojcze Pirrone, wszystko w porządku?
Taki ojciec blady.
Ojciec Pirrone miał ciężką noc.
I dlatego jest taki biały na twarzy?
To nie jest śmieszne.
Zgadzam się z ojcem Pirrone.
To nie jest śmieszne.
Miał prawo się bać.
- Paolo, oni tylko… - To nie są żarty.
Nie przerywaj matce.
Przepraszam.
Garibaldi chce zniszczyć nie tylko jezuitów,
ale i królestwo Burbonów.
Chce zniszczyć nasze życie i utopić nas w morzu.
- Racja. - Zapomnijcie więc o sukniach i balach.
- Paolo, to nonsens. - Wszyscy uwielbiają bale.
Armia jest w drodze, rozumiecie?
Ci rozbójnicy, którzy pustoszą Palermo,
torują jej drogę.
Dość już.
Zamilcz.
Przepraszam, ojcze.
Wybacz.
Nie rozumiem, skąd w was tyle beztroski.
Paolo, jesteśmy na Sycylii.
Jest kwiecień.
Za dwa miesiące będzie tu tak gorąco,
że nikt nie będzie sobie zawracać głowy wszczynaniem rewolucji.
Wszyscy będą tylko marzyć o cieniu,
w którym doczekają października.
A my będziemy żyć jak zawsze.
Tutaj jesteśmy bezpieczni.
To wszystko.
Tak, papo.
- Tak, papo. - Tak, papo.
Cieszmy się śniadaniem i powrotem Concetty.
Smacznego.
„Nieśmieszne.
To wcale nie jest śmieszne”.
Ojcze, to tylko żarty.
Biegnij! Dobry piesek.
ZBIÓR PRZEMÓWIEŃ GARIBALDIEGO
Don Tancredi!
Concetta!
W porządku, Gaetano.
To tylko moja kuzynka.
Dziękuję za odwiedziny.
Zawsze się cieszę, gdy cię widzę.
Muszę już iść. Mam sprawy.
- Dla kogo ta broń? - Dla kolegi.
Przyjaciołom należy pomagać.
Ci, którzy byli gotowi zabić kapitana,
nie wyglądali na przyjaciół.
Wyglądali jak Gaetano? On jest moim przyjacielem.
Zamierzasz dla nich walczyć?
Ojciec będzie zły.
- To twój ojciec, nie mój. - On uważa inaczej.
A zatem mu nie mów.
Twierdzi, że to wszystko spełznie na niczym.
Oczywiście, Concetto. To by było dla niego korzystne.
Wszystko, co ma, pochodzi od Burbonów.
A wszystko, co masz ty, pochodzi od niego.
Nasze domy, nasze ogrody.
Poświęcisz to wszystko dla kolegów?
Chcę to wszystko ochronić.
- Doprawdy? - Tak.
Nie mogę jednak być po stronie przegranych.
Kto mówi, że przegramy?
Ja.
Zastanów się, Concetto.
Dla kogo walczą twoi żołnierze w niebieskich mundurach?
Dla króla, którego nigdy nie widzieli?
Czy dla tłustych księży, żeby mogli paść się jeszcze bardziej?
Mnie to nie motywuje.
Na Północy mają nowe pomysły. Jest przemysł i postęp.
A co mamy tutaj?
Cenzurę i korupcję.
A co więcej,
jeśli przegracie,
nie wrócisz do klasztoru.
To pierwszy przekonujący argument.
Concetto.
Wiesz, że budują nowe linie kolejowe?
Moglibyśmy popłynąć z Mesyny do Neapolu,
a potem pojechać pociągiem do Rzymu, Florencji czy Wenecji.
I to byłby jeden kraj?
Wyobraź to sobie.
Sycylia nie będzie tylko wyspą,
ale częścią większego państwa.
Nie mów ojcu, że się widzieliśmy.
Mam mu nie mówić?
Zrobię, co uznam za stosowne.
Concetto.
W porządku.
Ale pod warunkiem,
że będziesz do mnie pisał, że nic ci nie jest.
To wzruszające, że się o mnie troszczysz.
Gdy weszłaś do mojej sali,
zobaczyłaś wszystko?
Do widzenia, Concetto.
Russo.
- Wielmożny panie. - Zawsze na czas.
Ładne oficerki.
Nowe?
Jedźmy do Argivocale.
Jestem ciekaw, jak mają się moje cytryny.
Pan Ibba Agnolo.
Dzierżawca rolny.
Według moich wyliczeń
ukradł mi pan 50 koszy cytryn z Argivocale.
To nieprawda. Nie mam z tym nic wspólnego.
- Proszę mi uwierzyć. - Zabierz parasol.
- Błagam. - Proszę nie pić tej wody.
Jest epidemia.
Wielmożny panie, błagam.
Cytryny zostały skradzione.
Przyszli bandyci.
Mieli karabiny i zaatakowali moją rodzinę.
Co mogłem zrobić?
Musiałem dać im cytryny, wielmożny panie.
Wierzysz mu, Russo?
Skoro bandyci ukradli mu cytryny…
dlaczego nie zgłosił kradzieży?
Jaśnie panie, to chłopi.
Wszyscy kłamią jak z nut.
Oczywiście. To Sycylijczycy.
Na Sycylii wszyscy kłamią, nieprawdaż?
Nawet ty w tym momencie…
łżesz w żywe oczy.
Nie, jaśnie panie.
- Czyżby? - Nie.
Doskonale wiem,
że bandyci, o których mówi, to twoi ludzie.
I brakuje nie tylko 50 koszy cytryn z Argivocale.
Trzysta koszy
ukrywasz w swojej piwnicy.
Nie chciałem, przysięgam.
Powiedz mi,
jaki masz plan?
Teraz kradniesz mi okruchy,
a później, gdy rewolucja już mnie zmiecie,
sięgniesz po całą resztę?
Teraz…
powinienem cię zniszczyć.
Powinienem spalić twój dom.
Powinienem wygnać twoich synów w góry.
Błagam, nie!
Błagam, wielmożny panie.
Nie zrobię tego.
Ten jeden raz.
Podnieś się.
Jaśnie panie, nie wiem, jak panu dziękować.
Okaż mi trochę lojalności.
I pamiętaj o jednej zasadzie.
Ci ludzie znają swoje miejsce.
Ty
znasz swoje miejsce.
I ja także
znam swoje miejsce.
Zrozumiano?
Nakaż wykopać studnię z czystą wodą.
I dopilnuj, żeby ci ludzie zawsze mieli świeży chleb.
- Idziemy. - Tak jest.
- Charbonnier. - Węglarz.
Dzień dobry, jaśnie panie.
- Panno Concetto. - Dziękuję, Mario.
- Chocolat. - Czekolada.
Bendicò, chodź.
ROZRUCHY TRWAJĄ
Jaśnie wielmożna panno Concetto Corbera!
Nic mi nie jest.
Wielce uniżony sługa, Tancredi Falconeri.
Dalej!
Tak jest.
Panno Concetto Corbera! Wszystko w porządku.
Pomocy!
- Uważaj. - Tak jest.
Panno Concetto Corbera! Wszystko zgodnie z planem.
Do ataku!
Nic mi nie jest.
Do broni!
WIWAT ZJEDNOCZONE WŁOCHY
Za zjednoczone Włochy!
Bądź wola twoja jako w niebie tak i na Ziemi.
Śmierć Burbonom!
Błogosławiony owoc
żywota Twojego, Jezus.
Święta Mario, Matko Boża, módl się za nami grzesznymi.
Jest coś do mnie?
Nie, panno Concetto. Przykro mi.
Dlaczego on szczeka?
Podobno tu, w Monreale, mieszka jego matka.
Pewnie usiłował wrócić do domu.
Mój Boże.
Paolo, chciałbyś coś powiedzieć?
Papo, on był jednym z naszych.
Jego matkę czeka żałoba.
Przez bandę takich tchórzy jak Tancredi.
Wiecie, co mówią?
Że wasz ukochany Tancredi
otwarcie popiera rebeliantów.
Wiem, że papa świata poza nim nie widzi…
- Paolo. - Ale ktoś musi go zastrzelić.
Chodź tu.
Chodź tu!
Fabrizio.
Kto tam?
- Papo? - Tak?
To, co Paolo powiedział o Tancredim…
Nie przejmuj się tym.
Co się dzieje, moje dziecko?
Wyglądasz na zmartwioną.
Obiecałam mu, że nic nie powiem.
I postanowiłaś złamać tę obietnicę?
Mawiasz, że zawsze wszystko wiesz,
więc może nie ma potrzeby ci mówić.
Nie jestem bogiem. Nie wiem wszystkiego.
Będę mogła przypomnieć ci te słowa?
Dość już mam tych gierek.
Mów.
Co się dzieje?
Tancredi do mnie pisze.
Codziennie. Z Palermo.
I co pisze?
Że nic mu nie jest.
Że jest bezpieczny.
A dlaczego miałoby być inaczej?
Bierze udział w rozruchach w Palermo.
Tak, wiem o tym.
Przejdź do rzeczy.
Przestał pisać.
- Dokąd idziesz? - Concetta wyjaśni.
Concetta?
To nie może poczekać do rana?
Otwierać! Nadchodzi książę Saliny!
Jaśnie panie.
- Kto to? - Nie widzisz? To książę.
Wujaszku!
Jak mnie znalazłeś?
Myślałeś, że nie wiem, na co wydajesz pieniądze, które ci daję?
Sfinansowałeś nawet te powstańcze broszury.
Z moich pieniędzy.
Wiedziałeś o tym i mnie nie powstrzymałeś?
Zareagowałbym prędzej, gdybym wiedział, że dacie się rozstrzelać.
Jesteśmy przekonani,
że nie zrobią tego naprawdę.
Gorzej, że na zewnątrz zbiera się gawiedź,
która już się raduje na myśl o oglądaniu z pierwszego rzędu
waszej jutrzejszej egzekucji.
Rano spróbuję z kimś porozmawiać i to rozwiązać,
ale niczego nie gwarantuję.
Moja siostra była mi bardzo bliska.
Mimo tego, że nie była najmądrzejsza.
Wyszła za idiotę, który roztrwonił cały jej majątek.
Gdy umarła…
Gdy umarła,
nic nie zostało dla Tancrediego.
Nawet cienia majątku.
To ja musiałem go utrzymać.
Zawsze był wyjątkowy.
Nawet gdy był jeszcze mały.
Spędziłem z nim więcej czasu niż z moimi własnymi dziećmi.
A więc jutro sprawisz, że go wypuszczą?
Nadal nie wiem, co powiedzieć temu przeklętemu gubernatorowi.
Od kiedy młodzi idealiści mają trafiać za karę
przed pluton egzekucyjny?
Młodych idealistów skazywano na śmierć od zarania dziejów.
A ten konkretny młody człowiek jest niebezpieczny.
Nie da się ukryć.
Zwłaszcza dla samego siebie, gdy gra w karty.
Jaśnie panie, moi żołnierze szykują się do wojny.
Na wojnie potrzeba przykładu.
Tancredi, który nie jest nawet pańskim synem,
to najlepszy przykład, jaki można dać.
Aby dać przykład tym żołdakom,
wykorzysta pan mojego siostrzeńca?
Siostrzeńca księcia Saliny?
Bardzo mi przykro,
ale ci mężczyźni
zostaną rozstrzelani.
Jeśli pan zechce,
może pan obejrzeć egzekucję z tarasu.
Oto książeczka czekowa do mojego konta w Londynie.
Proszę wskazać kwotę.
Dziękuję…
ale pieniądze nigdy nie były czymś, czego bym pragnął.
Zbyt łatwo je roztrwonić.
Czego pan chce?
Ziemi.
Tej samej,
której pan zawsze miał pod dostatkiem,
więc niczym się pan nie martwił.
O jaką ziemię chodzi?
Myślałem o Argivocale.
Argivocale?
Dostanie pan 20 hektarów.
Nie zadowolę się skrawkiem.
Chcę wszystko.
Wiem, że pańska rodzina sprawuje tam władzę od ponad stu lat.
Ale to moja cena.
Jeśli zechce pan przyjść,
spotkamy się na tarasie.
Pięćdziesiąt hektarów.
Proszę zaczekać.
Skoro tak ci się podoba w areszcie, może napadniesz na bank?
Mógłbyś wtedy odkupić część majątku,
który sprzedałem, by cię uwolnić.
Moi towarzysze wciąż tam są,
a ty mówisz, że nie jest ujmą na honorze ich tam zostawić.
Masz czelność mówić mi o honorze?
Idziemy.
- Mogę? - Proszę.
- Wielmożny panie. - Balsamo, ubierz go.
Wujku, po co to wszystko?
Po prostu jedz.
Paniczu.
Po co jedziemy do klubu?
Dwa razy okowita.
Panowie, chciałbym wznieść toast.
Za mojego siostrzeńca, Tancrediego Falconeriego.
Kto się nie przyłączy, może uważać się za mojego wroga.
Broń Boże, jaśnie panie. Zdrowie!
- Okowita raz. - Robi się.
Niech żyje Tancredi Falconeri!
Na zdrowie.
Możemy iść.
To nie będzie ładny widok.
Przepraszam.
Najświętsza Panienko.
Proszę, nie daj mi zginąć.
Nie chcę umierać.
Najświętsza Maryjo!
Matko Boska.
Mój Boże!
- Mój synek! - Mamo, boję się.
Nie!
Matko Boska, zmiłuj się nad nami.
Zlitujcie się, błagam. Nie chcę umierać.
Cel!
Ognia!
Niech żyją Włochy!
Cel!
Niech żyje Garibaldi!
Ognia!
Nie!
Wyobraź sobie, co by było, gdyby cię rozstrzelali.
- Francesco! - Dobrze.
Fabrizio, niech pies zejdzie ze stołu.
Papa lubi, jak pies je z nami.
- Te morele… - Są dojrzałe?
Tak.
- Nie dawaj mu ciasta, bo się zatruje. - Dzieci.
To nie ciasto, tylko brioszka.
Psy nie mogą jeść cukru.
- Kuzyn! - Tancredi wrócił!
Tancredi!
Caterino.
Dzień dobry.
- Tęskniliśmy. - Chiaro.
- Cześć. - Kuzynie.
To nie dygnitarz z wizytą. Dajcie mu usiąść i zjeść.
Siadaj, kuzynie.
Ciociu Stello.
Dziękuję, że tak o mnie dbacie.
To twój dom, Tancredi.
Modliliśmy się za ciebie.
Ojcze.
Tęskniłeś za tym, kuzynie?
Oczywiście.
Pragnę powiedzieć, że nigdy nie było
i nigdy nie będzie lepszego stołu niż ten.
Spróbuj granity. Przepyszna.
Brioszki też są smaczne.
- Proszę. - Czekałem na to.
Concetto, podasz mi brioszki?
Concetto.
Nie, Chiaro, dość już zjadłaś.
- Concetto. - Mamo.
Proszę.
Wyborna.
Tancredi, jak śmiesz?
Na Boga, on znowu zaczyna.
Wzgardził tym, kim jesteśmy i wszystkim, co mu ofiarowaliśmy.
Jedzenie chyba mu smakuje.
Rozumiem, co czujesz.
Naprawdę.
Jesteśmy kuzynami. Zawsze będę ci dobrze życzył.
Garibaldi i jego armia dotrą tu za kilka dni.
Sama obecność kuzyna tutaj
to obraza dla ciebie, ale tego nie widzisz.
A może widzisz?
Skoro jest zdrajcą, a jest nim bez wątpienia,
kogo czyni to z ciebie, papo?
Wujaszku,
to doskonałe pytanie.
Nie powiedział nic kontrowersyjnego.
Upokarzasz własnego syna.
Ośmieszasz go.
Zadał ci rozsądne pytanie.
Kochamy Tancrediego.
Jest dla nas jak syn.
Ale on jest przeciw nam.
Przeciw pozycji, jaką powinniśmy zajmować.
Choć sama już nie wiem, co to za pozycja.
Naszym zadaniem
jest mocno stać na naszej ziemi.
Jak zawsze?
Jak zawsze.
Wolisz siostrzeńca od własnego syna.
I Concettę od jej sióstr.
I twoje schadzki w Palermo ode mnie.
Wiem, kim jesteś.
Bóg też wie.
Nie mogę znieść myśli, że skończysz w piekle.
Codziennie modlę się za twoją duszę.
Twoje wstawiennictwo u Boga
z pewnością nauczy mnie pokory.
Nic na tym świecie nie nauczy cię pokory.
Pozwól mi płakać
W mej ciężkiej doli
I o wolności
Słać myśli w dal
I o wolności
Słać myśli w dal
Wydajesz się smutny.
Bardzo smutny.
Dziękuję, że to zauważyłaś.
To przez twoich kolegów?
Których?
Tych, którzy zostali straceni?
I tych, którzy wciąż żyją
i biorą udział w rewolucji, do której ciebie też ciągnie.
Concetto, to jest raj.
Duża część mnie pragnęłaby zostać tu na zawsze.
Musiałbym zadowolić się tym, co mam.
A nie mam nic.
To nieprawda.
Masz nas.
I to wszystko.
Mam dom w ruinie i dobrą wolę twojego ojca.
A tam jest cały świat.
Czeka na mnie.
Być może mógłbym tam zbudować moją przyszłość.
Rozumiesz?
Wielmożny panie.
Pańskie cytryny.
Mam wiadomość.
Przekazałem moje ziemie w Argivocale
gubernatorowi Lanzy.
Zapewniłem go, że nie znajdzie lepszego rządcy od ciebie.
Od dziś nie będziesz już okradać mnie,
a zaczniesz okradać jego ze znacznie większym zyskiem.
Zadbałem o ciebie.
Cieszysz się?
Jaśnie pan jest bardzo hojny.
Świetnie, bo teraz poproszę cię o coś w zamian.
Zrobię wszystko.
Garibaldi i jego sługusy w czerwonych koszulach…
Dotrą tu lada dzień.
Ty i twoi ludzie
naprawdę jesteście w stanie ochronić nas przed intruzami?
Wielmożny panie,
w pańskim domu
będzie bezpieczniej niż w klasztorze.
Świetnie.
Chcesz mi powiedzieć coś jeszcze?
Tak.
Chodzi o pańskiego siostrzeńca.
Wujku! Co się dzieje? Zapomniałem czegoś?
Wiesz, co mi się nie podoba?
Że dowiedziałbym się potem od byle kogo, że wykrwawiłeś się na jakimś polu bitwy.
Powinienem cię zastrzelić.
Odzyskałbyś wtedy poważanie w klubie.
Otóż to.
Naprawdę uważasz,
że ty i ten twój generał możecie podbić Sycylię?
- Zapominasz, skąd pochodzisz. - Nigdy.
Grecy, Rzymianie, Arabowie, Normanowie.
Wszyscy w końcu wrócili do domu.
A my tylko wzruszaliśmy ramionami.
Jak mogli pomyśleć, że mogą tu przybyć
i nami rządzić?
A potem cierpliwie czekaliśmy
na następnych aspirujących władców.
Następny władca jest już blisko.
Mam nadzieję, że jesteś gotów.
Wkrótce wszyscy staniemy się lepsi.
W jaki sposób?
Bardziej pracowici?
Bardziej kulturalni?
Zdyscyplinowani wobec fiskusa?
To mrzonki.
Nikt tu nie chce być lepszy,
bo wszyscy myślą, że są idealni.
Pamiętaj, że nasza próżność jest silniejsza niż każda armia.
Jeśli wszystko ma zostać tak, jak jest,
wszystko musi się zmienić.
Zaczekaj.
Czekaj.
W końcu jesteśmy na Sycylii.
Prędzej czy później będziesz musiał kogoś przekupić.
Do widzenia, wujku.
Tam, na lewo!
Niech żyje Garibaldi!
Do broni!
A jeśli zginie?
Nie zginie.
NA PODSTAWIE LAMPARTA LAMPEDUSY
Napisy: Zofia Sław