1860KO EKAINA
BI HILABETE ONDOREN, GARIBALDIK ETA MILA GIZONEK SIZILIA HARTU DUTE
UHARTEA LASTER BIHURTUKO DA
ITALIAKO ERRESUMA BERRIAREN PARTE
Barkatu, andrea.
Duela aste gutxi
tiro ematen zieten kolore horiek zeramatenei.
Bai. Badakizu zer dioten, printze.
"Zuhaitz sendoa haizeak tolesten du".
Agintari berri hauek hartu behar ditugu orain.
Aizu, zer da baimenen kontu hori?
Bidaiatzeko baimenak.
Uda iritsi da,
baina hiriko irteerak blokeatuta daude.
Familia Donnafugatara eraman nahi dut,
baina baimen hori behar dut.
Jakina, Donnafugatako jauregi xarmagarria!
Erreka gardenak, mendiko airea.
Hiri okupatu honen bero latzetik urrun.
Ez da ohiz kanpoko gauza.
Mendez egin duguna baizik.
Baina orain nire baimena behar duzue.
Ez!
Sinadura soilik.
Zoritxarrez,
jada ez da nire ardura baimenik eman edo kentzea.
Noren ardura da orduan?
Gizon hura ikusten? Bizar gorria, zaldi gainean.
Berea da.
Aupa! Aupa!
Hor da Tancredi!
Tancredi!
- Tancredi! - Goian!
Tancredi!
Italiaren alde!
Tassoni, Cavriaghi! Zatozte!
Hona nire osaba, Salinako printzea, Serbala.
Eta izeba Stella, printzesa.
- Printze. - Printzesa.
Uste zuten hemen ez dugula italieraz hitz egiten.
Zer hitz egingo dugu Sizilian ba?
- Arabiera! - Benetan mila zarete soilik?
Hasieran, orain gehiago.
Tancredi, zer duzu begian?
Tancredi "kapitaina", izeba.
Ezer ez. Eta ez dit desfilatzea galaraziko.
Mugi!
- Non dago? - Concetta!
Kendu!
- Concetta, ondo zaude? - Bai.
Zer gertatu zaizu begian, Tancredi?
Ez kezkatu nitaz. Hitzemaidazu ez zarela kezkatuko.
Nortzuk dira gizon horiek?
Presoak dira.
Presoak espetxean egon ohi dira.
Garibaldi jeneralaren armadak askatu ditu.
- Atera dezagun familia hemendik. - Bai.
Goazen!
- Joan behar dugu. - Sartu!
- Chiara, Caterina! Francesco! - Egin bisita!
- Caterina? Chiara? - Sartu!
Concetta?
Utziko?
Bai.
Gero arte.
Zer? Ez al zatoz gurekin?
Zerbait egin behar dut Tancredirekin.
Zer, Fabrizio?
Pirrone, zatoz nirekin.
Berme gisa.
Agur, Tancredi.
- Egin bisita laster. - Egingo dut.
Goazen.
Ospa dezagun!
Kendu bidetik!
Printzea bezalako soldatuei egin izan bagenie aurre,
- hilda egongo ginateke. - Bai.
Igo hona, apaiztxo, bekatuak aitortu behar ditut!
Bombello da indar armatuen komandantea.
Baimena nahi baduzu, berak sinatu behar du.
Nongoa da koronel hau?
Milangoa.
Uler diezadan saiatuko naiz.
Arabieraz ere, beharbada.
Ez da nahikoa izango, ziur.
- Kendu hemendik! - A zer zakarra!
Konbentzituko dut. Denek dute prezioren bat.
Bai, baina hemen ez zioten inori ordaindu borrokatzeko.
- Zertan ari zara? Tira, geldi! - Itzuli hona!
Hemen daude honetan fedea dutelako.
Kapa baino ez da, aita. Asko dituzu.
Ireki atea!
Utzi sartzen!
Bombello koronela.
Hona nire osaba, Serbala, Salinako printzea.
Kondea omen zara.
Zure titulua erabiltzea nahi al duzu?
Cavriaghi tenientea ere bada, halako jokamoldea izan arren.
Baita Tassoni tenientea ere.
Nahiago nuke aginte-katea ez nahastea.
Gerra dago oraindik.
Nik nahiago "okupazioa" esatea.
Harira joango naiz.
Nire familia eta ni etxez aldatuko gara…
- Printze… - …Donnafugatara.
Ez zarete inora joango.
Landan matxinada betean daude oraindik.
Palermon ez da desberdina.
Harira berriz.
Gure segurtasunak kezkatzen bazaitu,
ardura horretaz askatuko zaitut, idatziz ere.
Tamalez, ez duzu hori egiteko ahalmena.
Hau nire uhartea da.
Eta hau nire hiria da.
Bai, har nazazu! Ederra zara, printze!
"Jesusen bihotza, kontsolamendu-iturria.
Jesusen bihotza, gure bekatuen biktima".
Berririk ez, beraz?
Emakumeek leihoetan albaka jartzen dute oraindik.
Beti bezala.
Eta inbaditzaileekin negozio pila egiten dute ere, ziur.
Serbala inbaditua sentitzen al da?
Atzaparrak aterako al ditu?
Bombellok es badit Donnafugatara joateko baimena ematen,
aterako ditut, bai.
Hain desatsegina al da nirekin egotea?
Nahikoa, tira.
Aita, esnatu!
Ez dizute lapurtu ez gogaitu, ezta?
Utzi niri horrela begiratzeari.
Argi dago gizon ahula naizela.
Baina kementsua eta sutsua ere banaiz.
Nola aseko nau nire emazteak?
Abemaria egiten du besarkatzen garen bakoitzean!
Bost haur izan ditugu!
Eta ez dit inoiz bere zilborra ikusten utzi.
Aitortza egingo duzu behintzat?
Ados.
Egin nahi duzuna.
Zeure arima da.
Baina ez nazazu ni sartu zure aferetan.
Hemen naiz, etxerako bidean kaparik gabe.
Pena merezi ote izan duen pentsatu behar dugu.
Ez al ditugu konkistatu?
Eta hemen gaude, zaldi gainean labe batean zehar,
Borboi printze bati agurra egiteko.
- Printze bat printze bat da, Tassoni. - Ziur.
Tira, orain denak italiarrak gara.
Tira, polenta-jale alferrontziak!
A zer polita, Tancredi.
Esan nizun, Cavriaghi.
Don Tancredi.
Zure koronelak zotz horrekin astinduko al digu?
Egun on, Russo jauna!
Bero handia dugu gaur.
Eta handiagoa izango da.
Mutilak, hartu zaldiak!
Berorren gorentasuna, ohorea da zure gonbidatuak izatea.
Handitasuna ez da beharrezkoa.
- Nire emaztea. - Printzesa.
Hartu, Mario.
Badator. Concetta, nire alabarik puntualena.
Tancredi!
Kontrola zaitez.
Ongi etorri.
Mila esker, donna Concetta.
Mesedez.
- Tancredi. - Concetta.
Koronelak dantzaldira gonbidatu zaituzte,
baina uko egin diozue. Minduta dago.
Dantzaldi bat dago?
Aitak ez dizu esan? Zer egiten du egun osoan?
Estu dago. Uztaila da ia eta hemen dago oraindik.
Baita zu ere, Concetta.
Ez zoaz komentura aurten?
Ez anarkistak hirian dauden artean.
Izan ere, zure betebeharra gaizki egin hemen gera daitezen.
Gogor saiatuko naiz.
Buffet txiki bat prestatu dugu. Ezer asko.
Hartu nahi duzuena.
- Edatekorik nahi? - Pastela?
Jakina.
Ez kezkatu. Osaba konbentzituko dut.
Banekien hemen gauza harrigarriak zeudela, baina…
Atsegin duzu, e?
Bai, oso.
Gertutik ikusi nahi al duzu?
Tira. Lagunduko dizugu.
Garbitu mahai hau eta han jarri.
Mario, jarri aulkia hor, maila gisa,
koronela igo dadin.
Aurrera.
Jano da.
Jainkoetatik lehena.
Igarobideen jainkoa.
Gerratik bakera.
Bizitza batetik bestera.
Egia da gauza hauetaz inguratuta bizi zarenean
ez diezula kasu handirik egiten.
Jauregi hau freskoz beteta dago.
Gure etxe guztiak, egia esan.
Donnafugatako freskoak bereziki entzutetsuak dira.
Nola joan ninteke Donnafugatara?
Baimena beharko zenuke.
Brandya?
Printze, onartu behar dut
bero izugarria egon arren, uharteak mirari asko dituela.
Baina zure ukoaz hitz egin nahi dut.
Benetan penatu gaitu.
Jenerala penatu du.
Garibaldi handiak arreta jartzen die
nire familiak aukeratzen dituen festei?
Zurea bezalako familiak ez joatea aukeratzen duenean, jakina.
Dantzaldiak gustuko ditugu, ezta, Tancredi?
Hala ere, "Askapenaren Dantzaldia" izenak
gonbidapena onartzea zailtzen digu.
Beste hainbat familia handi etorriko dira.
Guk siziliarrok
asko maite ditugu ongi etorri faltsuak.
Lasai, motel! Txantxa da!
Ez gehiegi larritu gurekin. Gogora ezazu.
Beno, berria naiz hemen.
Hau egingo dugu.
Nire familia eta ni Askapenaren Dantzaldira joango gara.
Baina trukean,
Donnafugatara joateko baimena sinatuko duzu.
Printze, ez al da egiazkoa zure adiskidetasuna?
Erabat egiazkoa da.
Baina uharte honetan,
adiskideak izateak mesedeak trukatzea dakar.
Ez, hau bidea urratzea da.
Zure eskaera iraina da.
Ene Jainkoa!
Adiskidetasuna eskaintzen dizut eta iraintzat jotzen duzu.
Tancredi kapitaina, esan gizonei koru-praktika amaitu dela.
- Bai, koronel. - Barkatu.
- Izeba. - Tancredi.
- Laster arte, osaba. - Laster arte.
Agur, Tancredi.
Concetta.
Donna Concetta.
Plazer handia izan da zuen etxean denbora labur hau igarotzea.
Ongi etorriak zarete hemen.
Printzesa.
Zurruntasun teutonikoa duzun arren,
pertsona ona zara.
Itzuli nahi duzunean.
Printze.
Orduan?
Etor daitezela Balsamo eta haren jostunak.
Nire soineko bera nahi du beti.
Eztabaida alferrik da.
- Jantzirik politena izango dut. - Ederra zaude.
Ederki ematen dizu, Concetta.
Zer uste duzu, Concetta?
Kolorea ez dago gaizki.
Ez duzu uste… neskatoentzako dirudiela?
Balsamo,
jantzi ezazu emakume gazte gisa, ez neskato gisa!
Jakina, printze.
Tira, tira.
- Caterina, zatoz. - Bai.
- Ez, nire txanda da! - Chiara!
Chiara, kontuz.
Beti berdin!
Jada zaharkitu bagina bezala tratatzen gaituzte
eta lausengatu behar ditugu.
Paolo, ehunaka dantzaldietan egona naiz,
anfitrioia atsegin ez nuenean ere.
Bakea mantentzeko modua da.
Agurra egingo diezu.
Zer?
Agurra egingo diezula.
Ez, haiek egingo didate agurra niri.
Neurtu eta gero, gozokiak akabo.
Nahi dudana jango dut!
Eta matxinoek zure alaba prostituta egin nahi balute?
Ikusi duzu koronelak nola begiratu duen.
- Badakit ikusi duzula. - Nahikoa!
- Ixo! - Zuk bezala, aita?
Beti isilik, baita printzeak bere puta bisitatzen duenean ere!
Barkatu, ama.
Barkatu denoi.
Itzuli lanera, Balsamo.
Barkatu, Caterina.
Printze!
Gonbidapena ukatu zenuela uste nuen.
Zuhurra da etortzea.
Gabon, gobernadore.
Russo.
Gizon horri zukua ateratzen hasi al gara?
Lasai-lasai eta zorrozki.
Ondo.
Osaba, koronela asko pozten da zu etortzeaz.
Zergatik ez du inork dantzatzen?
Gonbidapena onartzea, bai,
baina oso desberdina da gero benetan ondo pasatzea.
Cesco, Concettarekin dantzatu.
Tira. Egin kasu.
Bi dantzari bilatu zure lehengusinentzat.
- Oraintxe bertan. - Ofizialordeak!
Iritsi garenetik ez dizu begia kendu.
Tassoni, Cavriaghi, zatozte.
Dantzatuko al dugu?
Chiara, Caterina…
Bai, aita.
Edan, motel. Edan.
Tancredi, Concetta. Dantzatuko al duzue?
Men ez egitea al da niri begiratzeari uzteko eskatzen badiozu?
Zenbat aldiz dantzatu dugu guk biok?
Behin. Orain.
Baita zera ere.
Bai, gogoratuko nuke bestela.
Uste dudana egiten ari bazara,
Paolorekin grinatu zara zure asmoa ulertu duelako.
Grinatu?
Zeuk jo zenuen, oker ez banago.
Begira ezazu. Jakan dituen medailak jango lituzke
bere eskua ukitu ahal izateko.
Aitak emakume bat du hirian.
Ez zaude harrituta.
Ez, Concetta.
Harritzen nauena zuk jakitea da.
Denek dakite. Baina ez zaio inori axola, drudienez.
Serbala da. Berak erabakitzen du mundua nola dabilen.
Eta gu atzean geratu behar gara beti?
Bai, gutxi gorabehera.
Ezin diot Bombellori errua bota zuri begiratzeagatik.
Bi xanpain kopa hartuko ditut.
- Printze. - Bai gau zoragarria!
Emaitza ezinhobea, koronel.
Ohorea da zuek hemen egotea.
Jakin nahi nuen…
Zure alabarekin dantzatzeko ohorea emango al zenidake?
Bai, jakina!
Baina lehen, esaidazu.
Nireganako adiskidetasun-keinu hura
irmoki ukatuko al didazu oraindik?
Tira, koronel. Halako tema!
Sinadura soil batengatik?
Baietz al da hori?
Concetta.
Concetta?
Gure lagun berriarekin dantzatu nahi?
Jakina.
Bikain. Ondo pasa.
Utziko?
Atzera!
Nor dago agintean?
Ni.
Bombello koronelaren sinadura du.
Tori. Jarrai dezakezue.
Utzi pasatzen!
Bombello koronelak
idatzi nahi dizu Milanera itzultzen denean.
Utziko diozu?
Komentura itzuli behar zarela esan beharko nioke, agian.
Dena den, kondea da.
Ezkongai ona da.
Bai.
Komentura itzuli behar ez banu.
Zer da hori?
Agiraka egin didazu, andereño?
Hala balitz, uda Palermon igarotzera behartuko nauzu,
Paolo bezala?
Paolori dagokionez…
Han gera dadin eta etxea babes dezan behar dut.
Pozik dago kontrairaultza prestatzen.
Bombelloren hilketa antola dezan eska geniezaioke, agian.
Zer deritzozu?
Hondatuko lukeela eta harrapatuko luketela.
Bai, tira! Ziurrenik.
Concetta.
Zatoz, eseri nirekin.
Edatekorik nahi?
Ez, eskerrik asko.
Zer gertatu zitzaizun begian?
Ez zinela kezkatuko agindu zenidan.
Ez horixe. Zuk eskatu zenidan,
baina nik ez nuen agindu.
Itzuli behar dut.
Bombellok lizentzia eman dit zuei eskolta emateko,
baina gero itzuli behar dut.
Inoiz irudikatzen al duzu mundua
gu jaio ez bagina…
jaio ginen leku edo unean?
Edota jaio ez bagina soilik, zentzurik ez badu ere. Inoiz?
Filosofoa al zara orain?
Concetta, entzun.
Ez itzuli komentura.
Ihes egin genezake, guk biok.
Bi zaldi hartu, ontzi bat, eta edonora joan,
nahi duguna izan, elkarrekin.
Ez al da zoragarria?
Irudikatzen duzu, Concetta?
Aitarekin hitz egin nezake.
Akatuko ninduke.
Ez da pentsatzen dugun bezain txarra.
Ez egin hori.
Ezin dugu ihes egin, Tancredi.
Hemen dira!
Badator printzea, gure jauna!
Esnatu! Zatozte!
Printzea iritsi da!
Alkate!
Sedara alkatea, Printzea dator!
Gure jauna iritsi da! Azkenean heldu da!
- …bost eta bat hartu. - Hemen da!
Gure jauna heldu da!
- Aizu! - Bai.
- Zatoz hona. Zu. - Bai.
- Esnatu musikariak. - Eta nik?
- Eman banda. - Zein?
Gorria.
Badatoz! Mugi!
Badatoz!
Baztertu!
Maisu, jo!
Hemen dira!
Printze!
Indarkeria et beroa atzean utzi dituzu orain, printze.
Hemen ez zaitu ezerk gogaituko.
Hemen bidelapurrak ez dira politikoak, betikoak baizik.
Russo jauna eta bere gizonak joan daitezke.
Russo, zer deritzozu? Joan zaitezkete, ezta?
Printze.
Alkate, ez duzu banderarik jarri,
ez zaharra ez berria.
Ez, printze.
Pentsatu nuen hobe zela itxarotea.
Herri guztiek, gurea barne,
ea kontinentearekin batu nahi dugun
bozkatu behar dugu.
Italiarekin.
Guri, konkistatuei,
gure iritzia galdetzen digute
konkistatzaileak geratzea edo joatearen inguruan.
Etorri baino lehen galdetu izan balute,
zuzenean etxean geratzeko esango genien.
- Bandera. - Bandera, bai.
- Zaharra. - Bai.
- Momentuz. - Bai.
Gaur gauean, betiko legez,
gurekin afaltzera gonbidatuta zaude.
Zure emaztearekin.
Atsegin handiz, printze.
Baina nire emaztea gaixorik dago.
Gauez ezin ditu leihoak irekita ere izan.
Urtero erantzun bera ematen didazu.
Emaztea baduzun dudatzen hasiko naiz.
Badut, badut, printze!
Zure baimenarekin, alaba ekarri nezake.
- Angelica? - Bai.
Haurra da.
Jada 18 urte ditu.
Zu bezain harrituta nago, printze.
Egunero "Nire alaba al zara zu?" diot.
Ekar ezazu.
Hobe gauerako janzkia baduzu, baina ez gara hain zorrotzak izango.
Badut, printze!
Printzesa. Donna Concetta.
Ene, zenbat hazi zareten!
- Alkate. - Zoragarria!
Zoragarria! Mesedez.
- Ongi etorri. - Printze.
Nahikoa! Joan etxera!
Maisu, nahikoa! Utzi!
- Gauean hamar izango gara. - Ondo da.
Bidaiak luzeagoa dirudi urtero.
Freskatzeko denbora izatea espero dut.
Kontuz!
- Ez da bidezkoa! Itxoin! - Bai zera!
Bai?
- Aita. - Concetta.
Zurekin hitz egin behar dut.
Eser zaitez.
Benda zikina dago.
Garbia behar dut.
Bai, don Tancredi.
Ekarri zetazko banda, edozer.
Jakina.
Nire sena inoiz ikasi dudan guztiaren kontra doa.
Concetta, gorputza
ezin zaio arimari nagusitu.
Bekatua da hori.
Nire aita bekataria da orduan.
Baita zu ere,
gezurra esaten uzten diozulako, bekatu egiten.
Ez, Concetta, ez.
Zure aitaren arima gauza bat da,
zureak ez du zerikusirik.
Esan,
sentimendu hau,
zuk duzun hau,
ez da soilik…
Nola esan,
desira fisikoa?
Ez.
Ez, hau…
Zirrara izugarria da,
baita inoiz sentitu dudan baretasunik handiena ere.
Mutil hau…
nor da?
Bere izena.
Esan al diezadakezu?
Fabriziori esan behar diozu.
Ez, printzesa.
- Ziur asko, ama batek… - Esaiozu!
Nik esaten badiot, azpilanean nabilela usteko du.
Ez al da hala?
Barkatu, printzesa.
Joan.
Nor da?
- Barkatu, berorren gorentasuna. - Zer?
Aita Pirronek ikusi nahi zaitu.
Oraintxe? Ezin al du itxaron?
Sar dadila.
Lasai, aita. Ez zara gorritu behar.
Apaiztegi urteetan
zenbait ikusiko zenituen, ezta?
Emaidazu toalla handi hori.
Hori.
- Zer ari zara? - Barkatu, printze.
Ea…
Tira.
Bota.
Aitortu. Zer gertatzen da?
Berorren gorentasuna, Concettaren inguruan da.
Zer gertatzen zaio?
Bihotza ireki eta hitz egin dit…
asko tormentatu duen gai bati buruz.
Amodioak tormentatzen du, printze.
Maitemindu da?
Nortaz, baina? Nor?
Ez da Bombello harroaz izango.
Ez, berorren gorentasuna.
Ez da bera.
Nor da, ba?
Baina zer arraio diozu?
Neskak udare helduak bezala erortzen dira Tancrediren oinetara.
Eta Concetta lerro etsi horietara batu nahi da?
Ez al duzu pentsatu Tancredik ere maite duela?
Concettak sentitzen duen indar berarekin.
Eta horri esker, Tancredi alda daiteke,
eta beste neskak ahaztu.
Zuk bazenekien hau!
Begiak ditut, Fabrizio.
Gogapen lizuna duzu!
Ez dakit, ez…
Dena ordaintzen diot jada mutikoari.
Banku-kontua husten dit
eta orain dotea eman behar diot.
Ez pentsatu kostuan, Fabrizio.
Pentsatu irabazian.
Dugun onena dira.
Batera, gure bizitzaren banderadunak izan litezke
ondo ezagutzen ez dugun estatu berri honetan.
Salinako printze eta printzesa.
Zure oinordekoak.
Ez zenituzke inoiz galduko.
Haiek zure ondoan izateak bihotza arinduko lizuke,
eta zure izenak beti bizirik iraungo du haiengan
eta haien haur ederrengan.
Concetta ezkontzean pentsatzeak
zahar okitua sentiarazten nau.
Tira…
Sedara alkatearen zain hemen gara,
gurekin eseriko da Angelica, bere alaba.
Bere kolonia izango da iristen lehena,
Ai, ama, Angelica!
Ondo garbitu beharko da.
Ez esan hain gauza desatsegina.
Ene, horra Santa Concetta.
Caterina!
- Gabon, lehengusuak! - Tancredi.
- Gabon. - Aita.
Gabon, lehengusu. Alkatea zela uste nuen.
Bere kolonia usainduko genuke!
Nahikoa!
Gabon, Tancredi.
Gabon, Concetta.
Zatoz nirekin.
Concetta, barkatu.
Hau tortura izan da.
Lehengoan esan nuena…
Ez nuen esan behar.
Ez, pozten naiz esan izanaz.
Concetta, edan egin nuen. Ulertzen?
Ihes egitea ideia txarra zen. Zorakeria.
Aita Pirronerekin hitz egin dut.
- Guri buruz? - Bai.
Francescok baino sekretu gehiago kontatzen ditu eta!
Horrexegatik esan diot.
Zer esan diozu?
Maite zaitudala.
- Gabon. - Gabon.
Ama, eder-ederra zaude gaur.
- Mila esker. - Beti bezala.
Bai, beti dago ederra.
Abesti bat asmatu dugu.
- Bai? - Alkateari buruz.
- Entzun nahi duzue? - Pirronek atsegin du.
Don Calogero Sedara
eta Angelica Sedara andereñoa.
Printzesa.
Don Calogero.
- Don Fabrizio. - Ongi etorri.
Angelica?
Angelica!
Aspaldiko! Sartu, ongi etorri.
- Parisen egon da, donna Concetta. - Hara!
Frantsesa ikasi du.
Ez nuen hala gogoratzen.
Printze.
Ederra da.
Bada, bai.
IL GATTOPARDO ELEBERRIAN OINARRITUTA
Azpitituluak: Clara J. Mendazona