THE LEOPARD
Akin na.
Salamat.
-Kuhanin mo ito. -Sige.
Pumarito.
Mama, may kailangan raw kayo sa akin?
Tanggalin na ninyo ito.
Darating din ang oras.
Nagpasya ang ama mo na pumunta sa Torino.
Iniisip niya kung tatanggapin ang posisyon bilang Senador.
Hindi.
Hindi ko kayang sumama sa kaniya.
-Pakiusap. -Hindi, Mama.
Hindi ko alam kung mahaharap ko na si Tancredi.
Ang ama mo’y nahihirapan nang higit pa sa alam mo.
Nagbago siya mula nang mamatay si Paolo.
Concetta.
Sasamahan ko kayo.
Pakiulit nga.
Sasamahan ko kayo. Sasama ako.
Magandang balita iyan.
Kahit sa tingin ko, napilitan ka lang dahil sa ina mo.
Kung mana nga ako sa inyo,
walang makakapilit sa akin na gawin ang ayaw ko.
Isa rin akong Salina.
TORINO KABISERA NG KAHARIAN NG ITALYA
Dito po.
Tiyo!
Kumusta ang biyahe ninyo?
Mukhang napatagal.
Siguro nga.
-Concetta. -Pinsan.
Tuloy kayo.
Halina kayo.
Ipapakita ko sa inyo ang bahay.
HUKBO NI GARIBALDI SA DAUNGAN NG SICILY
Nauulat din dito ang maliliit na labanan.
May 4,000 na raw ang handang magmartsa sa Roma kasama niya.
Kabaliwan ito, Tiyo.
At ikaw, gumaling ka na ba sa kabaliwang ito?
Hindi pa lubos, Concetta.
Maligayang pagdating, mga Salina!
-Tiyo. -Kumusta?
-Concetta. -Angelica.
Ang ganda ng bahay n'yo.
Pinagmamasdan ko ang obra, ang galing.
Sa tingin ko rin.
Kahit maputla ang kulay kompara sa Bellini ng Villa Salina.
-Hindi ba, Tiyo? -Concetta, kumusta si Tiya?
Gaya ng inaasahan mo.
May sorpresa kami.
May mga upuang inilaan
ang Chevalley para sa opera mamaya.
Darating din ang Hari.
-Ngayong gabi? -Siyempre.
Maraming puwedeng gawin, hindi puwedeng magsayang ng oras.
Torino na ang sentro ngayon.
Ano ang papanoorin natin?
Papanoorin natin ang Nabucco.
Siya nga pala, mamayang gabi
naroon din ang Embahador ng Pransiya.
Sasabihin ko ba?
Wala pang dapat sabihin.
Kinokonsidera si Tancredi bilang kinatawan
ng Embahada ng Italya sa Paris.
-Sa Paris? -Suportado siya ng Embahador ng Pransiya.
Malaking bagay kung susuportahan n'yo rin ako.
Makakaasa ka.
Ipapakita ko sa iyo ang bahay.
Kumusta si Concetta?
Mabuti.
Ito ang magiging kuwarto mo.
Ang ganda nito.
Bagay para maging kuwarto ng mga bata.
Ngunit malamang ay maging silid para sa bilyar ito.
Nagagalak akong nandito ka.
Ganoon din si Tancredi.
Lagi niyang sinasabi na ikaw ang pinakamatalino sa lahat.
Diplomatiko pa rin siya.
Magpahinga ka na.
Karangalan na nandito kayo, Prinsipe.
Lalo na't pagkatapos ng mabigat na trahedya sa inyo.
Mukhang marami kayong gagawin dito.
Tama kayo, pagbisita sa Senado bukas,
at maliit na pagtitipon sa gabi.
At siyempre, ang talumpati ninyo sa Pambansang Samahan sa Biyernes.
Hayaan ninyong ipakilala ko ang Embahador ng Pransiya, Charroux.
Prinsipe.
-Karangalan na makilala kayo. -Salamat.
Ito ang anak ko, si Concetta.
Nagulat ako sa pagiging tanyag ninyong dalawa
nang ganito kabilis.
Hindi ko alam kung papuri ba 'yan.
Tapatin mo ako, Concetta. Ano'ng tingin mo sa lahat ng ito?
Sa Torino?
Sa Italya.
Hindi ito ang naipangako sa akin.
Paanong hindi?
"Bangka mula Messina papuntang Naples,
tapos ay tren…
papunta sa Roma, Florence, Venice…"
Sinuway ni Garibaldi ang utos ng Hari.
Tinawid ng hukbo niya ang Kipot ng Messina at ngayon ay nasa kalupaan na.
Papa.
Walang kuwenta ba ang utos ng Hari mo, Tancredi?
O may iba pang hindi nasabi sa akin?
Magpapadala na ang Hari ng hukbo sa Roma.
Baka mapilitan kami
na ituring ito mula sa inyong gobyerno
bilang pahayag ng digmaan laban sa Pransiya.
-Maghintay lang kayo. -Paumanhin, Prinsipe.
-Aalis na ako. -Pakiusap, dito lang kayo.
Inaasahan ako sa Paris.
Sa ngayon, parang nawala ang gana ko kay Verdi.
Prinsipe.
Paumanhin sa inyo.
Kung makukuha nga ni Garibaldi ang Roma,
hindi siya titigil hanggang maging republika tayo.
Walang puwang para sa atin ang ganoong Italya.
Kung nais nating walang magbago,
kailangang maayos ang Parlamento.
Hindi pa ako sigurado
kung ang mundo ng politika ay para nga sa akin.
Pero ang nagpapasaya sa akin
ay makita ang narating mo dito, anak.
Minamahal kong pamangkin.
Maganda na ang karera mo,
at may masayang pagsasama sa nakikita ko, tama?
Sigurado ako na ang ina mo
ay ipinagmamalaki ka.
Salamat, Tiyo.
Maraming salamat sa mga sinabi ninyo.
Dapat n'yo palang malaman,
parating si Don Calogero.
-Hindi! -Oo.
Maghahanap siya ng patunay na nagmula siya sa isang marangal na angkan.
Nagpadala ng hukbo ang Hari laban kay Garibaldi!
Nasa bingit ng digmaang sibil ang Italya!
Prinsipe,
ang sentro ng politika sa bagong Italya,
ang Senado.
Ang puso ng bago nating bansa.
Sana tanggapin n'yo na maging bahagi nito.
Ang mga regalong natanggap para sa ating pagkakaisa
ay nagpapakita ng pagkakaiba-iba sa bansa natin.
Regalo 'yan mula sa inyong Kaharian.
Sicilian sa lahat ng aspeto.
Paano po iyon?
Nagpadala ng regalo ang iba na kahit papaano ay may silbi.
May siya, baluting bakal.
At ano ang ipinadala namin?
Isang galeon na yari sa korales,
na lulubog agad-agad sa tubig.
Porma lamang
at kayabangan.
Ito mismo ang karunungang
kailangan natin ngayon.
Sa mga kagaya ninyo,
ang pagmamartsa ni Garibaldi papuntang Roma,
ay hindi mangyayari.
Isang daan at sampu.
Bagay sa inyo ang kulay na ito.
Mabuti.
Ipapahatid namin ang damit sa lalong madaling panahon.
Salamat.
Salamat din sa 'yo.
Naisip ko na dapat espesyal ang isusuot mo
sa piging para sa ama mo.
Lagi bang ganito kaabala dito?
Oo, kaya nga nagustuhan ko.
Di mo ba…
Ninanais na may gabing kayong dalawa lang ang magkasama?
Ibang-iba ang pagiging kasal dito.
Pumarito.
Mula kay Count Bombello.
-Nandito siya para makita ka. -Ako?
Dapat kasama ang ama ko.
-O, si Tancredi. -Concetta…
Wala ka sa Sicily.
Mas palakasin mo ang loob mo dito sa Torino.
Sige, magbihis ka na.
Konde!
Concetta.
-Salamat sa pagtanggap sa akin. -Walang anuman.
Wala ba ang ama mo?
Wala, kahit ang pinsan ko.
Pero ang sabi, wala silang pakialam sa pormalidad dito.
Hindi ako sigurado d'yan.
Nakita kita sa opera at nagbakasakaling makikita kita rito.
Tama ka.
Ayaw kong palampasin
ang ganitong pagkakataon dahil nasa Torino tayo.
Matalas ang paningin mo kung nakita mo ako sa dami ng tao.
Hindi.
Hindi naman.
Napansin kita dahil…
ikaw ang bukod-tanging nagniningning doon.
Hanggang kailan ka sa Torino?
Depende sa aking ama.
Tatanggapin ba niya ang posisyon?
Sa tingin ko, interesado siya doon.
Hindi mo ba sinusuportahan ang gobyerno?
Sa tingin ko…
kompromiso lang ito.
Hindi bagong simula.
Hindi ito ang ipinaglaban ko.
Bakit di ka tumatawid sa Kipot kasama si Garibaldi?
Tapos na ang laban ko.
Oras na para mabuhay.
Maaari ba kitang bisitahin muli bago ka umalis?
Di ka ba hinihintay sa Milan?
Wala akong hindi ipagpapaliban upang makasama ka lang kahit isang oras.
Humingi ka ng permiso sa ama ko sa susunod.
Makakaasa ka.
Paumanhin.
Pumarito.
Maaari ba?
Napakaganda mo.
Hindi naging madali na makita kang muli, Concetta.
Hindi naging madali para sa 'yo?
Siguro mas magaling kang magtago.
Concetta, handa ka na ba?
Papunta na kami!
Umalis na tayo!
Halika na.
Mga senyora at senyor, paumanhin sa inyo.
May mahalagang balita ako.
Narinig ko na si Garibaldi
ay nagapi ngayong hapon,
sa Aspromonte, ni Heneral Pallavicino.
Salamat sa desisyon ng Hari,
napigilan ang mga rebelde mahigit 500 kilometro mula sa Roma.
Narinig din namin
na tinamaan sa paa si Garibaldi ng ligaw na bala.
Sa paa? Wala nang martsa sa Roma kung gayon!
Sa masayang ulat na ito,
gusto kong magbigay-pugay sa ginoong ito,
na malapit na nating parangalan bilang isa sa mga senador.
Ang ating panauhing pandangal,
Don Fabrizio Corbera, Prinsipe ng Salina.
-Para sa Prinsipe! -Sa Prinsipe!
Ang linis ng mga linya nito, hindi ba?
Gayumpaman…
ang Dolci sa aklatan ninyo
ay mas nagpapahayag ng kalungkutan.
Sang-ayon ba kayo?
Nabisita mo na ba ang Paris?
Embahador, ipapakilala ko po ang Heneral.
Kailangan kong sumunod.
Paumanhin.
Embahador Charroux, ito si Heneral Marini.
-Karangalan ito. -Ako rin.
Concetta, kailangan kitang makausap.
Huwag dito sa harap ng lahat.
Saan tayo?
Tandaan mo ito.
75, Via Lascaris.
Makakapunta ka?
Kailangan kita. Magkita tayo sa otel.
Papa?
May problema ba?
Oo.
Mauna na ako.
Ihatid mo ang pinsan mo pauwi.
Siyempre naman, Tiyo.
-Magandang gabi, Papa. -Magandang gabi.
Sumakay ka na sa karwahe. Susunod ako.
Tassoni?
Nagulat din ako gaya n'yo.
Ano'ng ginagawa mo rito?
Dito ako nakatira.
Pagkakamali ito. Humihingi ako ng tawad.
Hindi siguro.
Nang sinabi ni Tancredi na kailangan niyang muli ang tirahan,
wala akong ideya na kayo ang tinutukoy niya.
Muli?
Kahit pala mga anak ng simbahan ay di makaiwas sa kaniyang alindog.
Halina kayo.
Sumunod kayo.
Magandang gabi.
Malugod akong makadaupang-palad kayo.
Hanggang sa muli.
Umaabot ba ang awtoridad ng Prinsipe sa kuwarto ng isang babae?
Oo, kapag ang babae ay pamangkin niya.
Paano kung ang asawa ng pamangkin na 'yon ay nagtaksil,
dalawang buwan matapos silang ikasal?
Kung tungkol lamang ito sa pag-iingat,
marami namang ibang lugar.
Mas pribadong otel.
Ikaw…
Gusto mo bang maging Salina…
O, isang puta ng lansangan?
Pinagkukuwentuhan na ako ng mga lalaki mula pa noong dose ako, Tiyo.
Ipangako mo lang sa akin na…
Hindi na ito mauulit.
Pinapasok ako ni Tassoni.
Dito mo ba dinadala ang mga babae mo?
Mga babae ko?
Para namang daan-daan sila.
Sabi mo may sasabihin ka.
Mula nang makita kita sa libing ni Paolo, hindi na ako mapakali.
Kailangan kitang makita muli.
At ang asawa mo?
Kung may pakialam ka sa pagsasama namin, bakit ka narito?
Ang totoo, kinailangan ko siya.
Hinangad ko siya.
Lalo na sa kahirapan ko.
Tapat naman ako sa aming pagsasama.
Naniwala ako roon.
Pero hindi nagtagal…
Wala akong pagkakapareho kay Angelica kundi ambisyon.
At ngayon, ginugugol ko ang mga araw…
Iniisip kung ano sana ang nangyari sa ating dalawa.
Paano na?
Tiyo, gising pa pala kayo?
Iniuwi ko na si Concetta. Maayos ang lahat.
Gusto n'yo ba?
Maupo ka muna.
Ang asawa mo…
ay may relasyon…
sa Embahador ng Pransiya.
Naiintindihan mo ba ang sinasabi ko?
Hindi n'yo kailangang mag-alala, Tiyo.
Alam ko ang lahat.
Kung nakikita n'yo,
ang ambisyon ni Angelica na paunlarin ang karera ko
ay naging mas malaki pa sa akin.
Anong kalokohan 'yan?
Pinayagan mo ito?
Hinikayat mo ang kababuyang ito?
Bakit, Tiyo?
Sa pagkakatanda ko, mayroon kayong kalaguyo.
Mag-ingat ka, kaya ko pang basagin 'yang pagmumukha mo!
Isa kang bugaw.
Ganyan ka na ngayon.
Tuloy po kayo, Senyor Sedara.
Nag-aalmusal ba sila?
Opo. Dito po tayo.
Ang alindog ng kabataan!
Angelica, mahal.
-Tancredi! -Don Calogero, magandang umaga.
Prinsesa.
Alkalde.
Saluhan n'yo kami.
Sige.
Paumanhin para sa aking tiyo.
Abala siya sa kaniyang talumpati.
Walang problema kung ganoon.
Isang karangalan ang pagpunta ninyo para sa kaniyang talumpati.
Sa totoo lang, may isa pang dahilan.
Ano po 'yon?
Angelica, alam mo na 'yon.
Matagal na naming hinala na ang pamilya namin
ay kamag-anak ng ikatlong Baron Prizzi.
Sa panig ng kerida niya, siyempre.
Gusto kong malaman kung may katotohanan nga ito.
May nakapagsabi sa akin
na nasa Torino ang pinakamahuhusay na eksperto.
Sana'y magtagumpay kayo.
Pero, ang pangunahing dahilan kung bakit ako nagpunta rito,
at suungin ang nakakapagod na biyahe at mahabang paglalakbay,
ay dahil ang kaibigan ko, ang Prinsipe ng Salina,
ay tatanggap ng isa pang makinang na medalya
para ikabit sa dibdib niya!
Ipinagmamalaki mo siguro ang ama mo, Prinsesa.
Palagi 'yan, Don Calogero.
Bumubuti na ba ang kalagayan ng ina mo?
Paunti-unti.
Mabuti naman.
Ang mawalan ng tagapagmana…
Napakasakit noon…
Hindi ko lubos-maisip ang ganoong pangyayari.
At ang kabayo, isang bihirang nilalang, na nasawi…
Paumanhin, tatawagin ko ang ama ko.
Prinsesa.
Paumanhin.
Papa.
Narito na si Sedara.
Hindi ito madali.
Ano po?
Ang umabot sa ganitong edad at napagtanto mong nagkamali ka.
Paanong nagkamali?
Ang pagmamahal ko ay laging na kay Tancredi.
Tingnan mo na siya ngayon.
Samantalang si Paolo, kailangang paghirapan 'yon.
At sa pagsisikap niya, nawala siya sa atin.
Kasalanan ko ang lahat,
kahit na walang naglalakas-loob na sabihin ito.
Ikaw…
Matapang ka para sabihin sa akin.
Halika na, Papa.
Halika na.
Mga senyora at senyor, sandali po lamang.
Nais kong ipakilala ang mga miyembro ng partido,
ang mga senador at ating mga bisita.
Nagtitipon tayo rito ngayon
para makinig sa magiging senador ng Sicily,
Don Fabrizio Corbera,
Prinsipe ng Salina.
Prinsipe.
Sa ating mga senador, ministro,
mga senyor at senyora.
Ilang araw pa lang ako sa Torino,
pero aaminin ko na ang mga araw ay lubhang naging kapaki-pakinabang.
Tinulungan nila akong maalala
kung sino ako,
at kung ano ako.
Ako'y isang ganap na…
Sicilian.
Sa loob ng mahigit 25 siglo, kaming mga Sicilian
ang nagpaunlak at naging tahanan ng iba't ibang sibilisasyon,
lahat ng iyon ay mula sa labas.
Buong-buo, kompleto, at perpekto.
Ngunit di pa namin nasisilayan
ang pagtubo ng isa mula sa aming sariling isla.
Sa huling 2,500 taon,
naging kolonya kami.
Aaminin ko,
may bahagi roon na kasalanan namin.
Ngunit nakita ninyo na sa kabila ng lahat ng pananakop,
tinanggap namin ang aming kapalaran.
At ngayon, ang nais lang namin, ang hinahangad ng aming katauhan…
ay ang mahimlay.
Ayaw namin sa sinumang susubukang gisingin kami,
kahit gawin pa nila iyon nang may mabuting hangarin.
Katulad nito,
sa pag-aalok ninyo sa akin ng isang magandang regalo.
Alam naman ninyo, kasama ako sa lumang uri ng naghahari.
Nakatali ako sa rehimeng Bourbon.
Ugnayan iyon
na nakabatay sa pagiging disente,
kung hindi man sa tunay na pagmamahal.
Bahagi rin ako ng masalimuot na henerasyon,
naiipit ako sa pagitan ng lumang mundo at bago,
at hindi ko kayang makibagay sa alinman sa kanila.
Samakatuwid,
bitbit ang kababaang-loob,
at pasasalamat,
kailangan kong tanggihan ang alok ninyo.
Tinanggihan niya ang alok na puwesto sa Senado?
Pambihira.
Kahit sino tatanggapin ang ganoong karangalan.
Kahit pa may pakialam sila sa bansa o wala.
Kahit pa ganoon,
kahit papaano,
lagi niya akong napapahanga sa huli.
Sana ganito ka rin.
Siyempre.
Magkita tayong muli.
Pag-isipan n'yo muna.
Kung ang mga tapat na tulad n'yo ay aatras,
bukas ang daan para sa mga mapagsamantala.
Ano na lang ang pag-asa ng ating bansa?
Nakikiusap ako, Prinsipe.
-Makinig kayo sa konsensiya n'yo. -Pero iyan nga ang ginawa ko.
Isang kang ginoo, Chevalley.
Malugod akong nakilala kita.
Kung maaari, nais kong magmungkahi para sa puwesto.
Siyempre naman.
Siguro…
'Yong biyenan ni Tancredi, si Don Calogero Sedara.
Sa kalusugan, mga senyor!
Siya ang nararapat para dito.
At isa pa,
galing siya sa isang maharlikang angkan.
O, malapit doon. Nabalitaan ko lang.
Pag-isipan mo iyan.
Paumanhin.
-Concetta. -Konde.
Puno talaga ng sorpresa ang ama mo.
Palagay ko'y aalis ka na kasama siya.
Wala na siguro akong magagawa.
Buweno,
ibig sabihin pupunta ako sa Sicily para kausapin siya.
Salamat.
Mauna na ako.
May kailangan pa ba kayo para sa biyahe?
-Wala na siguro. -Paumanhin.
Kararating lang nito. Binuksan ko nang makita ko ang selyo.
Opisyal na ang posisyong kinatawan. Pupunta kami sa Paris.
Binabati ko kayong dalawa.
-Salamat. -Paalam.
Paalam, Prinsipe.
-Salamat sa lahat. -Mag-iingat kayo.
Masaya ako para sa 'yo.
Salamat, Concetta.
Nakuha mo na ang gusto mo.
Paris!
Napakahangal ko talaga.
Paano ko naisip na puwede akong tumira dito?
Umuwi na tayo.
Tama ba, Concetta?
Isang maganda pero malungkot na pagtanda ang naghihintay sa akin.
At ikaw?
Ako?
Hahanapan ka namin ng matinong Sicilian na mapapangasawa.
-Papa. -Mananatili kang malapit sa amin.
Papa, pakiusap.
Para masuportahan mo ang ina mo at matulungan ang kapatid mo.
Tama na!
Tama na ang kalokohan ng pagpapasya para sa buhay ng lahat,
para kontrolin ang lahat na parang mga laruan!
Bubuo ako ng sarili kong mundo!
Kailangan kong mabuhay ayon sa nais ko, nang wala kayo!
Mahal na mahal kita, Papa.
Pero di ko kayang mabuhay sa mundong nilikha mo,
dahil nais kong gumawa ng sarili ko.
Darating si Count Bombello para hingin ang kamay ko sa kasal.
At gusto kong pumayag kayo, pakiusap.
Hayaan n'yo akong maging malaya.
Umuwi na tayo.
HANGO SA "THE LEOPARD" NI GIUSEPPE TOMASI DI LAMPEDUSA
Nagsalin ng Subtitle: Michael Manahan