1862KO URRIA
Berorren gorentasuna?
Berorren gorentasuna!
Lagundu esertzen.
Eseri.
Ez duzu ezer ikusi.
Ados, printze.
Arrosekin edo haiek gabe?
Arrosekin, arrosekin.
Arrosekin.
- Zure falta sentituko dugu, ama. - Tira.
Hemen gera gintezke elkartasun-keinu gisa.
Dantzaldira ez bazoazte nola aurkituko duzue senarra?
Eta hau urtaroko azkena eta garrantzitsuena da.
Caterinak bilatuko al du?
Sen onegia du senarra nahi izateko.
Hala da, ez nabil bila.
Zoragarria da, Balsamo.
Kendu hori.
- Fabrizio. - Cesco, nire oinordekoa zara.
Ulertzen?
Ez zara pauma.
Bai, aita.
Aita.
Bai?
Iritsi da.
Printze.
Abegi ona eskertzen dizut.
Ongi etorri.
Printzesa.
Concetta.
Tira, kondeak bidaia luzea et neketsua egin du.
Sartu zerbait jatera.
Goazen barrura.
Ezin dut hitzez adierazi zu berriz ikusteko zein irrikaz nengoen.
Zure gutunek…
kemena eman didate azken hilabeteotan.
Esan, konde.
Zure laguna,
Cavriaghi tenientea,
zer moduz dago?
Iaz ezkondu zen, printzesa.
- Hara! - Eta haur bat izango du.
Printze, printzesa.
Aspalditik, nire familia Milango katedralaren babesle izan da.
Oso ondo. Asko pozten gara, konde.
Beraz, Milango artzapezpikuak…
gu han ekonduz ohoratu nahi gaitu.
Ez, mila esker.
Konde!
Milanen?
Hain zuzen, bai.
Ondoren, jaia egongo litzateke nire familiaren palazzoan.
Gure aita Pirrone zigortzea erabaki omen duzu.
Printze, ez dut zalantzan jartzen
zureganako errespetu-falta dirudiela.
Baina nire izateko arrazoia zure alabaren zoriontasuna denez,
esana bete behar dut.
Guretzat, zuk hau onetsiko bazenu…
opari ederra izango litzateke.
Ezin dut halakorik agindu.
Ez omen da nahikoa gure alaba Milanera eramatea,
Palermon ezkontzea kendu behar digu ere.
Ez du inora eramango.
Berak joan nahi du.
Hitz horiek Bombellok esan baditu ere,
Concettaren nahia da.
Ez dut joan nahi gero, ez zu gabe.
Joan behar duzu, baina.
Gure lehen dantza gogoratzen?
- Bals bat. - Bai.
Straussena uste dut.
Zein ederra zeunden.
Soineko urdina zeneraman.
Eta…
zafiro-idunekoa zenuen.
Gizon guztiek inbidia zidaten.
Gogoratzen?
Baina ondo aukeratu zenuen, ezta?
Nola esaten zenidan?
Printzeen printzea.
Zorabiatzen ari naiz.
Zure ama ez dator dantzaldira?
Seme bat galdu du.
Ez da dantzaldi gehiagora joango.
Don Fabrizio, pozten naiz elkarrekin egoteko aukera izateaz.
Hitz egiteko aukera da.
Ez duzu doteari buruz galdetuko, ezta?
Aita, mesedez.
Konde ederren bat egongo ahal da!
Itxurak berdin dio, Chiara.
Benetan ez duzu lotsarik.
Hura al da? Sedara senatorea?
Bai.
Arraioa!
Jende honi dirua ipurditik ateratzen zaio.
Ez izan trauskila.
Printze!
Senatore.
Hau da…
zure lehen Ponteleone dantzaldia.
Eta dena zuri esker.
Niretzat, hemen egotea…
zentzumenentzako jaia da.
Aholku txiki bat, baina.
- Utziko? - Jakina.
Frakarekin tulipak inoiz ez.
- Berorren gorentasuna. - Printze.
- Gabon, printze. - Ongi etorri.
Eman goraintziak printzesari gure partez.
Egingo dut, noski. Gero arte.
Semea hil zenetik ez da atera.
Dantza hau emango?
Oraingoan ez duzu eskatu behar.
Zelako handitasuna hau!
Honelakoak jada ezin dira eraiki, urrearen prezioa dela eta!
Eder-ederra!
Eta hona hemen.
- Dukesa maitea. - Calogero.
Senatore.
- Arrazoi duzu. - Hara, zein gaztedi ederra!
Asko eskertzen dizut.
Badakit aitak ez duela erraza egiten.
Ez zaitu askatu nahi.
Nork nahiko luke?
Ba ni joateko irrikan nago.
Ez pentsatu negozioetan gaur, ondo pasa dezagun.
- Ederra zaude. - Angelica!
Plazera da zu ikustea.
- Bai, berdin. - Aita.
Zeruko izarra zara zu.
Agurtuko ditugu?
Eder-ederra zaude.
Zu joan.
Nik ura edan behar dut.
Ondo da, Concetta.
Ondo pasa.
Osaba agur dezagun.
Lehengusuak.
Ongi etorri.
Tancredi.
Osaba.
Entzun dudanez, dantzari bikaina zara.
Zin egin bals bat dantzatuko dugula gero.
Ea! Hona hemen ezkongaia.
Hain zuzen, kondesa.
Konde, gizonik zorionekoena zara.
Baita ausartena ere.
Hona etortzea Concetta Serbalaren eskuetatik hartzeko…
Segur aski Sizilia salbatzea baino izugarriagoa.
Esan, esan.
Hala al da?
Ez, printzea atsegina eta abegikorra izan da.
Zu ezagutzeaz harro nago,
baita familiaren parte izateaz ere.
Ikusten, don Fabrizio?
Gure iraultzak opari handiak egin dizkigu.
Amaitu balitz bezala diozu.
Italia oraindik amaitu gabeko herrialdea da.
Uste nuen denontzako Italia baten alde ari ginela.
Jakin izan banu hainbeste odol isuriko zela
zenbait aprobetxategi
gure banderan bildu ahal zitezen…
Don Calogero, zer uste duzu zuk?
Zer uste dudan, don Fabrizio? Ba…
aldaketa handi guztiek, eraldaketa guztiek,
trabak dakartzatela.
Senatuari esan nion lehengo astean.
Bidelapurreria dagoen tokian, suntsituko dugu.
Gizonak esplotatzen badituzte, askatuko ditugu.
Ustelkeria dagoen lekuan,
garbituko dugu.
Benetan zara Italia honentzako gizon aproposa.
Eskuzabalegia zara, don Fabrizio.
Beti. Angelica, lagun batzuk aurkeztuko dizkizut.
- Barkatu. - Bai.
- Dantza hau emango? - Mila esker.
Serbalaren alaba gogokoenaren ezkontza siliziarrak
ikusmin handia sortu du, ziur.
Seguru asko ezkontza lonbardiarra izango da.
- Lonbardiarra? - Bai, baina…
Begira itzazu. Bikote aparta dira benetan.
Gainontzekoa gai geografikoa baino ez da.
Sizilian nahiz Lonbardian ezkondu,
erabaki ona hartu zenuela dakizu.
Zein?
Nik ez dut inoiz Concetta merezi izan.
Angelica nahi zenuen, hura izan zenezan antolatu nuen.
Gainerakoak berdin dio.
Rien… Rien ne va plus. Nola esaten da?
Rien.
Gakoa "r" soinuan dago. Eskolak hartzen ditut egunero.
Angelica, dantza hau emango? Barkatu.
Ez ahaztu gure balsa, osaba.
- Haur bikainak! - A zer plazera.
Ederra da.
Goizegi da jakiteko. Itxaron dezagun.
Almendra-pastak probatu dituzu?
Francesco.
Zergatik zaude hemen?
Ez zara izkinean geratzen direnetakoak.
Ez. Egia da.
Ba?
Zer gertatzen da?
Aita, nik…
ez dakit zer egin.
Lortuko ez dudalaren beldur naiz.
Zer lortu?
Zu bezalakoa izatea, aita.
Sentitzen dut.
Joan ondo pasatzera.
Neska polita bilatu,
dantza egin eta dena ahaztu.
Baina saia zaitez…
aita aberasdun neska aurkitzen.
Tira.
Gabon, printzesa.
Angelica.
Imajinatu ahal duzu zein zaila den
norbera denaz libratzea?
- Errazagoa zen Parisen. - Barkatu.
Zenbaitetan, niri begira harrapatzen dut.
Eta badakit nire aitonan pentsatzen duela,
nire ama jaio zen txabolan.
Gure miserian.
Ziur nago ez dela egia.
Zu izan behar zinen, Concetta.
Hala da.
Emazte batek badaki hori.
Zertaz hitz egin duzue?
Parisi buruz hitz egin du…
Ez dakit.
Paris.
Zer da Paris Siziliarekin alderatuta?
Haren mina duzu?
Zure mina dut.
Bombello gizon ona da, Concetta.
Eta pertsona ona merezi duzu alboan.
Azkenean, dena behar bezala izan da.
Turinen ez zintudan ira…
Printze.
Barkatu, gauza garrantzitsu batez hitz egin nahi dizut.
Eser zaitez.
Mila esker.
Nik…
dena galdu dut.
Zure gizonak, Russok…
Ez da nire gizona. Jada ez.
Baina zu izan zinen
eman zenizkidan lursailetan lapurtzeko eskatu ziona.
Ez al da egia?
Gaizki hartu nuen nire lursailak kendu zizkidaten egoera.
Russok eta haren morroiek…
mehatxu egiten didate. Dena suntsitu.
Irmo erabaki dute
ni handik kanporatzea,
baina lehen lurraren balioa ezereztuz.
Zergatik egin nahi dute hori?
Gero erosi nahi dutelako.
Russok ez du zure lursaila erosteko kapitala,
ezta prezio beheratuan ere.
Sedara.
Horregatik etorri naiz hona, printze.
Zuri erregutzeko…
lur hau nigandik har dezazun.
Dena berreskuratu.
Ez, ezin dut.
Berrerosi. Merkatu-prezioan, noski.
Jada ez dut hori egiteko baliabiderik.
Zerbait saldu, edozein ondasun!
Semea lur joaraziz?
Printze, belauniko eskatzen dizut.
- Zer ari zara? Altxa! - Belauniko, arren!
- Zer nahi duzu nik egitea? Esan! - Altxa!
Denoi gertatuko zaigu.
Zu lehena baino ez zara izan.
Barkatu.
Angelica.
Zure bila nengoen, ezin zintudan aurkitu.
Kontuz!
Ez ni utzi horrela.
Barkatu, andereño.
- Sentitzen dut, andereño. - Lasai.
Hilabete daramat polka ikasten eta mazurka jotzen dute.
Inoiz ez zaude ase.
Ez dut ulertzen.
- Mesede bat eskatu nahi dizut. - Noski.
Palermoko gobernadore ohia, Leonforte, hurbilduko zaizu
haren lurra eros dezazun eskatzeko.
Baietz esaten diozunean,
egingo duzula baitakit,
bidezko prezioa jaso dezan bermatu, ados?
Merkatu-balioa, ez gutxiago.
Kontua zera da, don Fabrizio…
Leonforteri hau onartzen badiot…
jendeak usteko du…
gizon errukibera naizela.
Zeuk esan duzu lehen.
Bidelapurreriak eta ustelkeriak oztopatzen gaituzte,
baita estortsioak.
Pertsona mota honen aurka borroka egingo al dugu?
Lehen ezer ez zutenak, eta beti gehiago nahi dutenak?
Jende nazkagarria, ezta?
- Ez, ez da haien errua. - Ez?
Ez, piztiak dira. Izatez dira halakoak.
Hortzen artean hilotz bat dutenean,
larrutu behar dute.
Hezurreraino.
Zuek nobleak…
Ez dakit… Ez dakit nolakoak zareten.
Hala ere, ulertzen dut. Ulertzen dut zuentzat negozioak…
astunak direla.
Ondasunetaz nekatzen zarete.
Errentaren igoera
higuingarria iruditzen zaizue.
Eta gero axolagabe ageri zarete
azken beltzaren aurrean.
Bai zuenean bai besteenean.
Baina guk, daukaguna lortzeko gogor lan egin dugunok,
tratu bakoitza lehen eta azkentzat jo behar dugu.
Inoiz ezin dugu zentimorik segurutzat jo.
Eta horrexegatik…
nire motakoak
hemen izango dira oraindik
hemendik berrehun urtera.
Traste hauek gogaitzen naute.
Tira, esan diezaiokezu
Leonforte gobernadore ohiari
eta interesa duen beste inori,
eta errespetu guztiarekin diot,
nahi dudana ordainduko dudala.
Ez zentimo bat gehiago.
Barkatu.
Koronel! Ezkutatuta zeunden!
Bals bat agindu didazu, osaba.
Nire senarra jeloskor ez badago.
Nirea bezalako osaba dotore eta ederra izanda,
jeloskor egoteko eskubidea dut.
Aurrera.
Bals bat.
Eroriko naiz!
Eskerrik asko.
Barka.
Utziko?
Emakume…
zimel hauek.
Gizon ergel hauek.
Harrapakin babesgabeak baino ez dira,
sehaska eta hilobiaren artean eman dieten argi-izpi txikia…
gozatzera kondenatuak.
Gu…
serbalak ginen.
Lehoiak.
Gure tokia hartzen dutenak
txakalak, hienak izango dira.
Dena desberdina izango da, baina okerragoa.
Eta serbalek,
txakalek, ardiek…
Beti usteko dugu denok
lurreko gatza garela.
Etxera joateko ordua da.
Ez, goizegi da oraindik.
Nahiko berandu da.
Nahi duzun lekuan ezkondu zure Bombellorekin, Groenlandian ere.
Baina ni han egon behar dut.
Bendicò!
Bart loratu ziren arrosak ikusi nahi dituzu?
- Zatoz. - Bai.
Eder-ederrak dira.
Gau batean…
agertu egin dira.
Begira.
Oso polita.
Eta begira honi.
Begira honi, bai zoragarria.
- Ikusi zenbat begi, ikusi. - Zein ederra.
Bat, bi, hiru, lau… Gehiago loratuko dira.
Begira honi, liluragarria.
Nire altxor preziatuena dira.
Begira, zoragarria.
Aita!
Ene.
Lagundu!
Ama!
Lagundu! Inor!
Aita!
- Fabrizio! - Printze?
Begiak ireki, Fabrizio!
Fabrizio!
Fabrizio! Begira niri!
Azaldu diodan bezala da.
Garuneko gaixotasun larria.
Sentitzen dut, baina…
Uste nuena baino txarragoa.
Zergatik ez zenidan esan?
Fabrizio!
Zu ere! Ez hil.
Lasai…
Lasai.
Lasai…
Cesco, itxi leihatilak.
Aita, lagundu.
Fabrizio.
Oliadura santu honetaz eta Haren erruki onaz,
Jainkoak lagun diezazula…
Jauna, erruki zaitez.
Kristo, erruki zaitez.
Jauna, erruki zaitez.
Zu harro egon zaitezen lortzea espero dut.
…eta Espiritu Santuaren izenean. Amen.
Agur, aita.
- Tancredi. - Izeba.
Behar zaitu orain.
Zatoz.
Joan zinela uste genuen.
Bai, baina jakitean itzuli naiz.
Osaba…
Nik…
ez zaitut engainatu nahi.
Ez zaude harrituta.
Ezin naiz harritu, printzesa.
Ez dut espero barkatuko didazunik.
Honi erantzun iezadazu.
Inoiz benetan ezkondu nahi zinen nirekin?
Bai.
Agur esango dizut gaur arratsaldean.
Barka.
Hemen naiz.
Iritsi da…
kontuak ateratzeko unea.
Nire akatsen…
errautsen artean…
zoriontasunaren urrezko apurrak…
bilatu behar ditut.
Stellarekin ezkondu nintzen eguna.
Gero…
zurekin…
zaldian egindako lasterkak.
Nire lehen zetazko gorbata.
Emakume ezezagun eder baten usain lizuna…
ondotik igarotzean.
Egunsenti perfektua, aurreko egunean…
Concettarekin.
Ai, Concetta!
Eraman nazazu kanpora.
Hemen naiz.
Bombello joan da.
Milanera joango zara harekin?
Ez.
Zer gertatu da ba?
Concetta.
Eta gu?
Ezin al dut ezer egin?
Izan nire laguna.
Jakin ezazu niretzat inor baino lehen zaudela zu.
Beti.
Concetta…
Aita.
Entzun…
Zuk bakarrik…
ahal duzu…
gure familia…
babestu.
Francescok…
titulua izango du.
Baina zuk…
gida ezazu.
Esan…
ulertu duzula.
Zuk bakarrik.
Ulertu dut.
Ulertu dut, aita.
Bikain.
Orain…
- Lasai. - …lasai.
Agur, Maria, graziaz betea, Jauna da Zurekin.
Bedeinkatua zara zu andre guztien artean
eta bedeinkatua da zure sabeleko fruitua, Jesus.
Agur, Maria, graziaz betea, Jauna da Zurekin.
Bedeinkatua zara…
Printze.
Nire doluminak, printze.
Animo, lehengusu.
Angelica.
Altxa.
Printzesa.
Printze.
Nire doluminak.
Hemendik, mesedez.
Pasa, Russo.
Printze.
Donna Concetta.
Russo.
Tamalez…
berandu iritsi zara, jauna.
Ondasun hau eta Leonfortek zituen beste guztiak
gureak dira orain.
Tratua egin genuen.
Prezio altuagoa eskaini dugu, besterik ez.
Horrela dabil, ezta?
Izena duzue oraindik,
baina denok dakigu ez duzuela dirurik xahutzeko.
Ez al dakizu?
Gure lehengusua emakume aberats batekin ezkondu zen.
Tira, aita aberatsa zuen emakumearekin.
Esan zure nagusiari
gehiago eskaini dugula bere dirua erabiliz.
Printzesa…
ezer ez da aldatuko.
Zuek…
ardiak zarete denak.
Eta ardiak moztu behar dira.
Moztu.
Zatoz amatxorekin.
Jauna,
bedeinka ezazu gure Santa Katalina maitearen erlikia.
Jaun-andreok,
Giuseppe…
Garibaldi!
Gora Garibaldi!
IL GATTOPARDO ELEBERRIAN OINARRITUTA
Azpitituluak: Clara J. Mendazona