THE LEOPARD
OKTUBRE 1862
Kamahalan!
Tulungan mo akong maupo.
Dito po kayo.
Wala kang nakita.
Opo, Kamahalan.
Mayroong rosas o wala?
Mayroong rosas.
Sayang at hindi ka makakasama, Mama.
Puwede naman kaming manatili dito bilang suporta.
Paano ka makakahanap ng asawa kung hindi ka pupunta sa sayawan?
Ito na ang huli at pinakamahalagang sayawan ng taon.
Si Caterina rin ba?
Sobrang talino ni Caterina para mag-asawa.
Tama, hindi nga ako naghahanap.
Ang ganda nito, Balsamo.
Hubarin mo 'yan.
-Fabrizio. -Cesco, ikaw ang tagapagmana ko.
Tama?
Hindi ka paboreal.
Opo, Papa.
Papa.
Ano?
Nandito na siya.
Prinsipe.
Salamat sa inyong pagtanggap.
Walang anuman.
Prinsesa.
Concetta.
Mahaba at nakakapagod ang naging biyahe ng Konde.
Halina’t kumain ka muna.
Pumasok na tayo.
Lubos ang aking pananabik na makita kang muli.
Ang mga liham mo ang naging lakas ko sa mga nagdaang buwan.
Sabihin sa akin, Konde.
Ang kaibigan n'yo,
si Tenyente Cavriaghi,
kumusta na siya?
Ikinasal siya noong nakaraang taon, Prinsesa.
-A! -Malapit na siyang magkaanak.
Prinsipe. Prinsesa.
Ang pamilya ko ay matagal nang parokyano ng Katedral ng Milan.
Mainam. Masaya kami para sa 'yo, Konde.
Samakatuwid, nais ng Arsobispo ng Milan
na idaos ang aming kasalan doon.
Hindi na, salamat.
Konde!
Sa Milan?
Tama po.
Pagkatapos, magkakaroon ng piging sa palazzo ng aming pamilya.
Mukhang nais mong pasamain ang loob ng ating Padre Pirrone.
Batid ko na tila
kawalang-galang ito sa inyo, Prinsipe.
Ngunit ang kaligayahan ng inyong anak ang mahalaga ngayon.
Kaya kailangan ko siyang sundin.
Ituturing namin ang inyong basbas
bilang pinakamahalagang regalo.
Hindi ko maipapangako 'yan.
Hindi pa ba sapat sa kanya na dalhin ang anak natin sa Milan?
Pati ba naman ang kasalan sa Palermo ay aagawin niya.
Hindi naman siya namimilit.
Nais ng anak nating umalis.
Maaaring kay Konde Bombello nagmula ang mga salita,
pero kagustuhan iyon ni Concetta.
Hindi ko nais na magpunta nang hindi kita kasama.
Dapat kang pumunta.
Naaalala mo pa ba ang una nating sayaw?
Isang balse.
Likha yata ni Strauss.
Napakaganda mo.
Nakasuot ka ng bughawing damit.
At mayroon kang…
Suot na kuwintas na sapiro.
Kinainggitan ako ng bawat kalalakihan.
Naaalala mo ba?
Napakagaling mong pumili, di ba?
Ano'ng itinawag mo sa akin?
Ang prinsipe ng mga prinsipe.
Nahihilo na ako.
Hindi ba makakasama ang ina mo sa sayawan?
Namatayan siya ng anak na lalaki.
Hindi na siya pupunta sa mga sayawan.
Don Fabrizio, nagagalak ako sa pagkakataon na magkasama tayo.
Pagkakataon ito para makapag-usap.
Baka hihingi ka pa ng mas malaking dote?
Papa, pakiusap!
Sana ay may guwapong konde sa loob!
Di mahalaga ang hitsura, Chiara.
Chiara, hindi ka na nahiya!
Si Senador Sedara ba 'yon?
Oo.
Lintik!
Parang tumatae ng pera ang mga taong nandito!
Wag kang bastos.
Prinsipe!
Senador.
Heto ka na.
Sa una mong sayawan sa Ponteleone.
Salamat sa inyo.
Ang pagparito ko
ay isang piging para sa pandama!
Isang payo lamang.
-Kung mapagbibigyan. -Sige po.
Huwag tulip kapag may buntot ang damit.
-Kamahalan. -Prinsipe.
-Magandang gabi, Prinsipe. -Maligayang pagdating.
Ikumusta ninyo kami sa prinsesa.
Makararating sa kanya. Sige.
Di na siya lumalabas nang mamatayan ng anak.
Maaari ka bang maisayaw?
Di mo na kailangan ng permiso.
Napakaganda!
Di na ito magagawa ngayon sa presyo ng gintong dahon!
Napakaganda!
Narito na siya.
-Mahal na dukesa. -Don Calogero.
Senador.
-Tama ka. -Napakaraming kabataan ngayong gabi.
Malaki ang pasasalamat ko.
Alam kong di niya pinapadali para sa 'yo.
Nahihirapan siyang pakawalan ka.
Sino ba namang hindi?
Hindi na ako makapaghintay.
Wag tayong mag-usap ng negosyo. Magsaya lang tayo.
-Ang ganda mo. -Angelica ko!
Nalulugod akong makita kayo.
-Oo, ako rin. -Papa.
Ikaw ang pinakamaningning na tala!
Lumapit tayo at bumati.
Kahanga-hanga.
Mauna ka na.
Kukuha lang muna ako ng tubig.
Sige, Concetta.
Magpakasaya muna kayo.
Kumustahin natin si Tiyo.
Mga pinsan.
Maligayang pagdating.
Tancredi.
Tiyo.
Narinig ko na magaling daw kayong sumayaw.
Ipangako n'yo na magasasayaw tayo ng balse mamaya.
Heto na ang ikakasal!
Tama kayo, Kondesa.
Ikaw ang pinakamapalad, Konde.
At ang pinakamatapang.
Nandito ka para agawin si Concetta mula sa kamay ng Leopardo.
Mas mahirap pa yata iyan kaysa sa paglaya ng Sicily.
Sabihin mo nga.
Ganoon nga ba?
Hindi, napakabait at napakagiliw ng Prinsipe.
Ipinagmamalaki ko kayo
at ang pagiging bahagi ng pamilyang ito.
Kita mo na, Don Fabrizio?
Malaki ang biyayang naidulot sa atin ng rebolusyon.
Kung magsalita kayo, parang tapos na.
Samatalang, kalahati pa lang ang Italya.
Akala ko, ipinaglalaban natin na ang Italya ay para sa lahat.
Kung alam ko lang na ganito karaming dugo ang masasayang
para sa iilang makikinabang
sa ilalim ng ating bansa…
Don Calogero, ano sa tingin n'yo?
Ano sa tingin ko, Don Fabrizio? Ganito…
Ang bawat malaking pagbabago
ay may kaakibat na sakripisyo.
Sinabi ko ito sa Senado noong nakaraang linggo.
Kung saan may bandido, pupuksain natin.
Kung may inaapi, bibigyan natin ng hustisya.
Kung saan may bahid ng katiwalian,
lilinisin natin.
Ikaw talaga ang perpekto para sa Italya.
Masyado kayong mabait, Don Fabrizio.
Gaya pa rin ng dati. Angelica, may ipapakilala ako.
-Paumanhin. -Sige.
-Maaari ba? -Salamat.
Inaabangan siguro ang kasalan sa Sicily
ng paboritong anak ng Leopardo.
Malamang na kasalang Lombard ang magaganap.
-Lombard? -Oo, pero…
Tingnan mo sila. Napakagandang pares.
Ang problema na lang ay ang distansiya.
Kahit sa Sicily o sa Lombardy sila ikakasal,
alam nating tama ang pinili n'yo.
Alin nga ulit?
Hindi ako nararapat kay Concetta.
Hinangad mo si Angelica. Gumawa ako ng paraan para makuha mo siya.
Wala nang iba pang mahalaga.
Rien ne va plus. Paano nga ba sabihin?
Rien.
Ang susi ay nasa "r". Araw-araw akong nag-aaral.
Angelica, maaari ba tayong magsayaw? Paumanhin.
Mamaya ang balse natin, Tiyo.
-Ang gagandang mga bata. -Salamat.
Napakaganda.
Hindi pa natin masabi. Maghintay tayo.
Natikman mo na ang almendras?
Francesco.
Ano'ng ginagawa mo dito?
Hindi ikaw ang tipo na nakaupo sa tabi.
Hindi, hindi naman po.
Bakit nga?
Ano'ng problema?
Papa…
Di ko alam ang gagawin.
Natatakot ako na di ko magawa.
Ang alin?
Maging tulad ninyo, Papa.
Patawarin ninyo ako.
Magpakasaya ka lang.
Maghanap ng mabuting babae,
magsayaw at wag mag-alala.
Subukan mong hanapin
'yong may napakayamang ama, ha?
Sige na.
Magandang gabi, Prinsesa.
Angelica.
Alam mo ba kung gaano kahirap
ang takasan kung sino ka?
-Mas madali sa Paris. -Paumanhin.
Minsan nahuhuli ko siyang nakatingin sa akin.
Sigurado ako, naiisip pa rin niya ang lolo ko,
ang kubo, kung saan ipinanganak ang ina ko.
Ang kahirapan namin.
Hindi totoo 'yan.
Ikaw ang nararapat, Concetta.
Totoo ito.
Alam 'yan ng isang asawa.
Ano'ng sinabi niya?
Tungkol sa Paris…
Di ko alam.
Paris.
Ano ba ang Paris kompara sa Sicily?
Hinahanap-hanap mo ba?
Ikaw 'yon.
Mabuting tao si Bombello, Concetta.
Karapat-dapat ka sa isang mabuting lalaki.
Mukhang naging maayos naman ang lahat.
Sa Torino, di ko ginusto…
Prinsipe.
May mahalagang bagay akong kailangang sabihin.
Sige, maupo ka.
Salamat po.
Ako ay…
nakalubog na.
Ang tauhan n'yong si Russo…
Hindi ko na siya tauhan.
Pero kayo
ang nagsabi na magnakaw sa lupang ibinigay n'yo.
Tama ba ako?
Hindi ko matanggap ang pagkawala ng lupa ko.
Sina Russo at mga kasama niya…
Tinatakot nila ako. Naninira sila.
Determinado sila
na palayasin ako sa lupain ko.
Pero pinapababa muna nila ang halaga.
Bakit nila gagawin 'yan?
Para bilhin nila.
Walang sapat na pera si Russo para bilhin ang lupa mo,
kahit pa sa murang halaga.
Sedara.
Kaya ako nandito ngayon, Prinsipe.
Para magmakaawa…
Kunin n'yo na ang lupa sa akin.
Kunin n'yo na lahat.
Hindi pwede.
Bilhin n'yo sa presyo ng merkado.
Wala na akong kakayahan para d'yan.
Magbenta kayo ng gamit o ari-arian!
Magdurusa ang anak ko.
Prinsipe, nagmamakaawa ako.
-Tumayo ka nga! -Nagmamanikluhod ako sa inyo.
-Ano po ang gusto n'yong gawin ko? -Tumayo ka!
Lahat tayo ay patungo sa kasalatan.
Nauna ka lang.
Paumanhin.
Angelica.
Hinahanap kita. Saan ka ba nagpunta?
Ingat!
Huwag mo akong iwanan.
Paumanhin, senyorita.
-Pasensiya na. -Walang anuman.
Isang buwan akong nag-aral ng polka, pero mazurka sila ngayon.
Hindi ka ba makokontento?
Pakiulit nga.
-Hihingi ako ng pabor. -Siyempre naman.
Ang dating gobernador ng Palermo, si Leonforte, ay lalapit sa 'yo,
para bilhin mo ang lupa niya.
Kapag pumayag ka,
na alam kong gagawin mo,
tiyaking mabibigyan siya ng patas na presyo.
Hindi bababa sa presyo sa merkado.
Alam n'yo, Don Fabrizio…
Kung papayag ako sa kagustuhan ni Leonforte…
Makikilala ako bilang isang…
Mahabaging tao.
Ikaw na mismo ang nagsabi kanina.
Napakaraming mga bandido, katiwalian,
at pangingikil.
Hindi ba natin lalabanan ang bagong uri ng tao,
na dati ay walang-wala at ngayon, gusto ng sobra-sobra?
Nakakakilabot sila, hindi ba?
-Di natin sila masisisi. -Ganoon ba?
Mga halimaw sila. Likas sa kanila 'yon.
Kapag may laman sa pagitan ng mga ngipin nila,
kailangan nilang ubusin.
Sagad-sagaran sa buto.
Kayong mga maharlika ay…
Sa totoo lang, di ko mawari kung ano kayo.
Gayumpaman, naiintindihan ko na ang negosyo…
ay lubhang pabigat sa inyo.
Sawa na kayo sa sobrang ari-arian.
Napakaselan ninyo
sa pagtataas ng paupa.
At wala kayong malasakit
sa mukha ng pagkabigo.
Kayo at ang tulad ninyo.
Pero para sa amin na pinaghirapan kung ano'ng mayroon kami…
Kailangang tratuhin ang bawat kasunduan na tila ito na ang una at huli.
Bawat sentimo ay mahalaga sa amin.
Kaya naman,
dalawang daang taon mula ngayon,
ang uri ko…
ay mananatili pa rin.
Nakakabagot ang mga ganito!
Gayon pa man, masasabi n'yo
sa dating gobernador Leonforte,
at sa sinumang interesado,
na may lubos na paggalang kong ibabayad kung magkano man ang nais ko.
At hindi isang sentimo pa.
Paumanhin.
Koronel! Saan kayo nagtago?
Nangako kayo ng balse, Tiyo.
Basta hindi magseselos ang asawa ko.
Kapag may tiyo ka na kasingkisig at guwapo ko,
may karapatan na magselos.
Paumanhin.
Isang balse.
Matutumba ako!
Salamat po.
Paumanhin.
Puwede ba?
Ang mga babaeng ito…
anino ng dati nilang kinang.
Ang mga hangal na lalaki…
Walang silbi kundi maging kawawa,
hinatulan na magpakasaya sa manipis na sinag ng liwanag…
sa pagitan ng duyan at ng puntod.
Noon, kami ay…
mga leopardo.
Ang mga leon.
Ang mga papalit sa amin ay…
mga asong-gubat, mga yena.
Magbabago ang lahat, pero mas masahol pa.
At ang mga leopardo…
mga asong-gubat, mga tupa…
Magpapatuloy tayo…
Iniisip na tayo ang mahalaga sa mundo.
Oras na para umuwi, Papa.
Hindi, maaga pa.
Gabi na po.
Pakasalan mo ang Bombello mo kahit saan, kahit pa sa Greenland.
Basta nandoon ako, ha?
Bendicò!
Gusto mo bang makita ang mga rosas na namulaklak kagabi?
-Halika. -Opo.
Ang gaganda nila.
Sa isang gabi lang…
Namukadkad sila nang ganyan.
Tingnan mo.
Ang ganda.
Ang isang ito ba?
Maganda, hindi ba?
-Napakaraming usbong. -Ang ganda.
Isa, dalawa, tatlo, apat… Mas marami pang mamumulaklak.
Tingnan mo ito, napakaganda.
Ipinagmamalaki ko 'tong kaligayahan ko.
Napakaganda.
Papa!
Diyos ko!
Saklolo!
Mama!
Saklolo!
Papa!
-Fabrizio! -Kamahalan?
Dumilat ka, Fabrizio!
Fabrizio!
Fabrizio! Tingnan mo ako!
Tulad ng sinabi ko sa kaniya.
Seryosong karamdaman sa utak.
Ikinalulungkot kong sabihin…
na mas malubha ito sa inaakala ko.
Bakit itinago mo?
Fabrizio!
Ikaw din ba? Huwag mo akong iwan.
Huwag kang mag-alala…
Ayos lang ang lahat.
Ayos lang…
Cesco, isara mo ang bintana.
Padre, tulungan n'yo siya.
Fabrizio.
Sa pamamagitan ng banal na langis at ng kanyang awa,
patawarin ka nawa ng Diyos…
Panginoon, maawa ka.
Kristo, maawa ka.
Panginoon, maawa ka.
Sana maipagmalaki mo ako.
…at ng Espiritu Santo. Amen.
Paalam, Papa.
-Tancredi. -Tiya.
Kailangan ka niya ngayon.
Halika.
Akala namin nakaalis ka na.
Oo, pero bumalik ako nang mabalitaan ko.
Tiyo…
Ayaw ko…
Ayaw kong iligaw ka.
Parang hindi ka nagulat.
Paano, Prinsesa?
Hindi ako umaasang mapapatawad mo ako.
Sagutin mo na lang ito.
Ninais mo ba talagang pakasalan ako?
Oo.
Magpapaalam na ako sa inyo ngayong hapon.
Paumanhin.
Nandito po ako.
Dumating na ang oras…
upang balikan ang lahat.
Hahanapin ko…
sa mga abo ng aking pagkakamali…
ang ilang gintong butil…
ng kaligayahan.
Noong pinakasalan ko si Stella.
Pagkatapos…
Lahat ng aming…
paglalakbay na magkasama sa kabayo.
Ang una kong kurbata na seda.
Ang mabangong halimuyak ng isang magandang dilag…
na nadaanan ko sa kalye.
Isang napakagandang liwanag ng bukang-liwayway, noong isang araw…
kasama si Concetta.
Ay, Concetta!
Dalhin mo ako sa labas.
Nandito lang ako.
Nakita kong umalis si Bombello.
Sasama ka ba sa kanya sa Milan?
Hindi.
Ano na ang mangyayari?
Concetta.
Paano na tayo?
May magagawa ba ako?
Maging kaibigan ko.
Tandaan mo, ikaw ang uunahin ko bago ang lahat.
Palagi iyan.
Concetta…
Papa.
Makinig ka…
Ikaw lang…
ang may kakayahang…
mangalaga…
sa pamilya natin.
Kay Francesco…
ang titulo.
Pero kailangan mong…
gabayan siya.
Sabihin mong…
nauunawaan mo.
Ikaw lamang.
Nauunawaan ko po.
Nauunawaan ko, Papa.
Mahal kong anak.
Lahat ay magiging…
-Maayos. -…maayos.
Aba Ginoong Maria, napupuno ka ng grasya, ang Panginoon Diyos ay sumasaiyo.
Bukod kang pinagpala sa babaeng lahat,
at pinagpala naman ang iyong anak na si Hesus.
Aba Ginoong Maria, napupuno ka ng grasya, ang Panginoon Diyos ay sumasaiyo.
Bukod kang pinagpala…
Prinsipe.
Pakikiramay, Prinsipe.
Magpakatatag ka, pinsan.
Angelica.
Tumayo ka.
Prinsesa.
Prinsipe.
Taos-pusong pakikiramay.
Dito tayo.
Sige na, Russo.
Prinsipe.
Donna Concetta.
Russo.
Paumanhin…
Nahuli na kayo, senyor.
Ang lupang ito at lahat ng ari-arian na pagmamay-ari ni Leonforte
ay pag-aari na namin.
May kasunduan tayo.
Nag-alok kami ng mas mataas na presyo.
Ganoon talaga, di ba?
Maaaring may pangalan kayo,
pero alam nating lahat na wala kayong ganitong pera.
Di n'yo ba nabalitaan?
Nagpakasal ang pinsan namin sa isang mayamang babae.
O sa halip, isang babaeng may napakayamang ama.
Maaari mong sabihin sa amo mo
na natalo namin siya gamit ang sarili niyang pera.
Prinsesa.
Wala itong mababago.
Kayong lahat…
ay mga tupa.
At dito, ginugupitan namin ang mga tupa.
Ginugupitan namin.
Halika rito kay Mama.
O Panginoon,
basbasan mo ang banal na relikyang ito ng ating minamahal na si Santa Caterina.
Mga kaibigan,
Giuseppe…
Garibaldi!
Mabuhay si Garibaldi!
HANGO SA "THE LEOPARD" NI GIUSEPPE TOMASI DI LAMPEDUSA
Nagsalin ng Subtitle: Michael Manahan