Bost, lau,
hiru, bi, bat...
Zorionez zuretzat, ezin dizut tiro egin.
Behar zaitut, baina ez didazu ihes egingo, Marie.
Marea gora doa.
Salbu jar zaitzaket,
nik bakarrik baitut esku-argia.
Sentsibilitatea erabili dut. Orain, arrazoiketa erabiliko dut.
Zure bizia nire eskuetan dago, nirea zure eskuetan dagoen bezala.
Itsasoko Sugarraren bila nabil.
Nola dakizu Itsasoko Sugarrari buruz?
Zure aitak kontatu zidan.
Nire aitarekin hitz egin duzu?
Esan non dagoen, besterik ez.
Esan bizirik dagoen.
Badakit bizirik dagoela, bere ahotsa entzuten dudalako.
Entzun nire ahotsari. Entzun.
Ez urrundu. Jende gehiegi dago.
Badakit zure urtebetetzea dela, baina eginbeharrak ditut, Marie.
- Oporretara gindoazela esan duzu. - Eta hala da.
Orduan, zergatik hainbeste presa?
Alemanek zure urtebetetze eguna aukeratu dutelako Paris inbaditzeko.
Barkatu.
Zer egingo dute Frantziarekin?
Hirien ondasunak ostuko dituzte gizon baten harrokeriaren izenean.
Lagunduko didazu dinosauroen gelako giltza aurkitzen?
Ni baino azkarragoa zara.
Zatoz, Marie. Ihes egin aurretik, ahal duguna salbatu behar dugu.
Kutxa bat duzu eskuinean.
- Daniel, hau nahi duzu? - Bai, berehala itzuliko naiz.
Sentitzen dut etorrarazi izana.
Etxean utzi bazintut, ez dakit itzuliko nintzatekeen.
Baliteke etxeratze-agindua ezartzea.
Naziek museoa ixten dutenean, hauxe bilatuko dute lehenik.
- Gurekin eramango ditugu? - Ez, hartu eskukada bat.
Konfiantzazko jendeari emango dizkiegu, Paristik atera ditzaten.
Eta harrapatzen badituzte?
Azken gauza bat.
Trenean gaudenean, zure eguna tarta batekin ospatuko dugu.
Hegoaldera goaz, lagun baten etxera.
Zer lagun?
Objektu baliotsuak fidatu ahal dizkiodan lagun bat .
Zu bezain baliotsuak.
Tolestu alde hori.
Horrelaxe.
Dinosauroak zain ditugu.
Eman eskua, eta goazen.
Esaiezu premiazkoa dela.
Daniel, eskerrak. Alemanak ate nagusian daude.
Itxita gaudela esan diegu, baina baliteke indarrez sartu nahi izatea.
Sar daitezela eta denbora gal dezatela. Emaiezu kafea eta zigarroak.
Erabili ditugun ateak itxi. Haien aurrean, giltza topatu ezin duzunaren itxurak egin.
Ikus dezakezuenoi zaila egiten zaizue.
Ikusi duzu nola zaintzen nauen?
- Nora joango zarete? - Ondo egongo gara.
Zaindu zaitez.
Daly jauna, utziezu sartzen.
- Segituan joango naiz. - Zer gertatzen da?
Nire hamar frankoko gabardina erabili dut
Parisen erdia baino gehiago balio duten harribitxiak garraiatzeko,
eta Genevara bidaliko ditut Tiranosauro Rex baten buruan,
Lurrean bizi izan zen munstrorik ikaragarrienetako bat
Hirugarren Reich-a iritsi den arte.
Zatoz, ez urrundu. Zutabe bat duzu eskuinean.
Kontuz. Hortxe.
Alemanak hurbil daude. Hemen. Hemendik. Geldi.
Eman zure maleta. Maletategian eseriko zara.
Igo hona.
Horrela.
Korrika hasiko naiz. Fidatu egin beharko duzu.
- Fidatzen naiz. - Goazen ba. Abian.
Gauza bat ziurtatzen dizut, Marie.
Ez duzu inoiz urtebetetze hau ahaztuko.
Eta jarraian zer?
Kamioi bat zegoen harribitxien zain.
Ez dakit bila zabiltzana hor zegoen.
Nik badakit.
Ez gezurrik esan. Badakit ez zegoela gainerakoekin.
Beretzat gorde zuen. Zuri eman zizun. Non dago?
Non dago nire aita?
Marie, zerbait jakin beharko zenuke. Zure aitaren errua da zu itsua izatea.
Itsasoko Sugarra bedeinkazioa zein madarikazioa da.
Jabearen pertsona maiteek gaixotasun larriak pairatzen dituzte.
Zure iluntasuna zure aita kutunaren oparia izan zen.
ANTHONY DOERR-EN ELEBERRIAN OINARRITUA
Pfennig kaboa.
Beste behin, bonbek helburu zuzen bati eraso diote.
Transmisiorik atzeman duzun egiaztatzeko nago hemen,
bonbak gidatu dituen zerbait.
Horren ordez, beste zerbaitekin lanpetuta harrapatu zaitut.
Garbiketarekin!
Esan, non dago Schmidt?
Argindarra joan da, fusible bat urtu, eta ordezko baten bila joan behar izan du.
Bonbardaketak harrapatu izanak kezkatzen nau.
Hain kezkatuta, non garbitzen jartzea erabaki duzun?
Fusiblea urtu bada,
zergatik dago argia eta funtzionatzen du irratiak?
Ordezko fusible bat aurkitu dudalako sotoan.
Oraindik odola zegoenez, botak zikindu ditut.
Horregatik hasi naiz garbitzen.
Hara.
Norbait igortzen ari da.
Ea zer esaten ari den.
"Garai batean bezala,
Parisko Lorategi Botanikoko nire bulegoan,
bakarrik...
Urteberri on batekin zer esan nahi duzun jakin nahi nuen".
Neska bat.
Neska bat igortzen ari da.
Bere mezu klabeek bonbak gidatzen dituzte.
Bazenekien, ezta, Pfennig?
Schmidtek jakin zuenean, erail egin zenuen.
Zergatik?
Pistola.
- Espioia zara. - Ez.
Azaldu, orduan!
Oroimen bat babesteko egin dut.
Itxaropen gune bat.
Reich-ak suntsitu ezin duen bakarra.
Hementxe ezereztu zaitzaket, Pfennig.
Baina...
Saint-Maloko irrati-operadore bakarra zara.
Horregatik, zuk eta biok...
igortzen ari den pertsona kokatuko dugu.
Gero, pistola eskuan jarriko dizut eta neska zuk zeuk hilko duzu.
Ulertu duzu?
Ulertu dut, jauna.
Irratsaioa eten egin da.
Egun osoa daukagu.
Bonbaketariak joan egin dira.
Igortzen duen hurrengoan aurkituko dugu.
Schmidt zurekin jarri nuen hasieratik zuri buruzko susmoak nituelako.
Bart, entrenatu zintuen institutuko komandanteari deitu nion.
Talentu hutsa zinelako aukeratu omen zintuen lan honetarako.
Alemaniako onenetakoa zinela esan zuen.
Jaso zure ekipamendua.
Mugitu.
Nola amaitu duzu horrela?
VIKTORIASTRASSE UMEZURZTEGIA ESSEN, ALEMANIA. EKAINAK 14, 1940
Jarraitu lanean, umeok.
Irrati-polizia izango da.
Zure bila egongo da legez kanpoko irratsaioak entzuteagatik.
Ez dakizu zertaz ari zaren ere.
Heil Hitler.
Neska-mutilok.
Heil Hitler.
Zer dela eta bisita hau, komandantea?
Zuetako zenbatek entzun du irratia gaur?
Irratsaio nazionala entzun baduzue,
berri handiak entzun dituzue ziur: alemaniar tropak Parisen sartu dira gaur.
Hiria borrokarik gabe entregatu digute.
Frantsesek nazio dekadentea osatzen dute.
Laster eroriko da herrialdearen gainerakoa ere.
Su-egurrarekin etorri da, komandante.
Bai.
Ez zuen zure neska-mutilen batek
irrati nazionala baino gehiago entzungo gaur?
Zu. Eskua altxatzeko asmoa zenuen.
Brandenburgoko antena altxatu zenetik
ezin dela beste seinalerik jaso azaltzear zegoen, jauna.
Heil Hitler.
Bai.
Hori da teoria, baina sasijakintsuek alternatibak aurkitzen dituzte beti.
Irratsaio atzerritarrak entzuteko moduak aurkitzen dituzte.
Zu bezalakoez ari naiz, mutiko.
- Werner Pfennig zara? - Bai, ni naiz.
Bai, zu zara.
Jakina zu zarela. Zu zara ni hemen egoteko arrazoia.
Zure izena nire belarrietara iritsi da.
Talentu hutsa zarela diote.
Erdi-mutikoa, erdi-igorlea.
New Yorkeko seinaleak har ditzaketen kableak omen dituzu buruan.
Asteak daramatzat irrati atzerritarra entzun gabe.
Heil Hitler.
- Hilabeteak, izan ere. - Ixo.
Ez naiz horregatik etorri.
Ez.
Ni...
Irratia hondatu zaion lagun bat daukadalako etorri naiz,
eta zuk, Werner Pfennig, irrati hura konpontzea nahi dut.
Eta istant batean, bizitza aldatu egiten da.
Bagoaz?
Essengo etxerik ederrena.
Azazkalak atean utzi zituen judu bati konfiskatu zioten,
alde egiteari gogor eutsi baitzion.
Führer-aren oparia niretzat.
Itzali musika, maite, eta erakutsi mutilari makina hondatua.
Nire irratia nahi dut.
Pfennig, konpon ezazu.
Horretarako tresnak behar ditut, jauna.
Zu jaso aurretik, eskolara joan gara eta, zure armairuan,
irratiak egiteko erabili dituzun tresnak aurkitu ditugu.
Horietako bat uhin laburreko 13.10 frekuentzian sintonizatuta zegoen,
Frantzian kokatutako irrati debekatu batean, alegia.
Irakasle bati entzuten ibili zara,
haurrei zientziaz, argiaz, irudimenaz eta horrelakoez hitz egiten duen bati.
Bai.
Egiaz eta gauza ederrez bakarrik hitz egiten du, jauna.
- Heil Hitler. - Heil Hitler.
Bai, egia eta gauza ederrak, denak debekatuak, Werner Pfennig.
Hitz debekatuak entzun dituzunez, zure burua ere debekatua dago.
Entzun.
Badakigu zertan ibili zaren,
eta badakizu praktika hori heriotzarekin zigortzen dela.
Hona nire proposamena:
emaztearen irratia konpontzen ez baduzu...
hil egingo zara.
Tira.
Konexioa hondatu denez, soldatu egin behar dut.
Hemen ez dago soldatzeko tresnarik.
Konpondu edo hil.
Gaur, 13:00etan, Greenwicheko orduan, tropa alemaniarrak, tankeak eta beste...
Konpondu dut, jauna. Heil Hitler.
Oso ongi, Pfennig.
Aldatu kanal puta hori pozoitzen gaituen baino lehen.
Bai, jauna, jakina.
SAINT-LAZARE GELTOKIA, PARIS EKAINAK 14, 1940
Zure eskuinera.
Tira, azkar. Badator espaloia. Gora.
Kontuz, heldu nire besoari. Eutsi, Marie. Ez zaitez urrundu.
Parisko azken trena joan berria da!
Denbora galtzen duzue. Zoazte!
Atzera! Geltokitik irten behar duzue.
Irten geltokitik!
Trena oraintxe joan da!
Geltokitik irten behar duzue berehala.
Bide egingo dugu.
- Oinez? - Bai, zatoz.
Ez dago besterik. Zatoz. Barkatu. Tira, Marie. Heldu nire besoari.
Heldu zaitez.
Marie, laztana, eman maleta.
Oso astuna da.
Irratia daramazu?
Badaezpada, irratirik ez badute. Irakaslearen iritzia jakin nahi dut.
Sentitzen dut, baina ezin dugu eraman.
Azalduko didazu zergatik ari den hiri oso bat noraezean ihes egiten?
Zergatik dira juduak azkarrenak eta ikaratuenak?
Zergatik daude herrialde inbaditzaileak?
Ezin dut ezertxo ere azaldu.
Irratian diote naziek desberdina dena gorroto dutela,
baita egia esaten duen edonor ere.
- Marie... - Entzun, faborez.
Ni desberdina naiz. Badakit hala naizela.
Desberdina naiz, ni babesten saiatu zaren arren.
Egia hitz egiten duzu.
Bai, eta zu babesteko isilduko naiz.
Desberdina zara, hain zuzen,
egiaren truke zama handi bat bizkarreratzeko prest zaudelako.
Hori da daukazun gauza zoragarri ugarietako bat, Marie.
Ez duzu inoiz nor zaren ezkutatu behar.
Baina oharkabean pasatzeak bizia salba diezazuke gerra garaian.
Maleta eramango dizut.
Irakasleak gazteoi hitz egiten digu,
mundu honetako eromena ulertu behar dugulako.
- Nire zama eramango dut. - Ez.
Ez duzu zama hori bakarrik eraman behar.
Zatoz.
Hemen nago, hementxe.
Hotel hau bereziki aukeratu dut, hemengo zerbitzua apartekoa delako.
Oilasko biziak entzuten ditut, aita.
Noski, janaririk freskoena baino ez.
Zerbitzariak, maiordomoak eta dontzeilak hain dira diskretuak,
non ez baituzu jakingo hemen daudenik ere.
Haize leuna sentitzen dut.
Terrazan gaudelako, ezta?
Mitxoleta-soroen paisaia izugarria da.
Mahaia eta aulkiak bezain gauza burgesik ez dago.
Ez, gaia japoniarra da hemen. Denok belauniko jan behar dugu.
Michelin izarra duen sukaldaria ezaguna da salami-ogitartekoengatik.
- Tori. - Eskerrik asko.
Maiordomoetako bati xal bat eskatuko diozu, mesedez?
- Bai. - Gau hotz samarra da.
Eskerrik asko, eta...
Esan sukaldariari
nahikoa dudala bere ogitarteko baten erdiarekin.
- Ez al zaude gose? - Ez...
Janaria errazionatu behar dugu.
Ez dakigunez nora goazen, ez dakigu zenbat beharko dugun iristeko.
Badakit nora goazen.
Saint-Malora goazela erabaki dut.
Itsasaldera?
Bai, itsasaldera.
Nor ezagutzen duzu Saint-Malon?
Senideak ditugu han.
Nola iritsiko gara?
Zera...
Ez dago trenik.
Inork ez gaitu eramango, inor ez delako adeitsua jada,
eta munduko jende guztia gaiztotu egin delako bat-batean.
Ez munduko pertsona guztiak.
Marie, 22:00ak dira ia.
Irakaslea entzuteko ordua.
Zer gertatzen den badaki, nik ere jakin nahiko nuke.
Eguraldiaren izaeraz hitz egingo zuela uste dut.
Baina, gaiaz aparte, denetarik hitz egiten du beti.
Gabon, neska-mutilok.
Gaur gaueko saioa
egokiak irudituko zaizkizuen hitz batzuekin hasi nahi nuke.
Aspaldi idatzi zituen Sofokles izeneko dramaturgo greziar batek.
Gauzak ez direla aldatzen erakusten digute, urte asko igaro arren.
Hona idatzi zuen hori:
"Tiranoa harrotasunaren semea da,
harropuzkeriaz bere kopa nazkagarritik edaten duena
bere gailur gorenetik
itxaropenaren hautsera buruz behera amiltzen den arte".
Badakit iluntasun garai bete-betean gaudela, umeak,
baina jakin ezazue argia beti gailentzen dela.
Argiaz ari garela, hitz egin nahi nizueke...
Werner!
Entzuten jarraitzen duzu Gestapoak eraman zaituen arren?
Zentzuzko hitz atseginak entzun nahi ditut ordubetez.
- Mina! - Moztu beharko nizkizuke.
Mina!
Handiagoa da fusilatua edo urkatua izatearen mina.
Werner, daukadan guztia zara.
Nire familia zara. Ezin zaitut galdu.
- Barkatu belarrietatik tira egiteagatik. - Indartsua zara.
Oso indartsua.
Txokolatea aurkitu dut.
- Esan, zer esan du irakasle... - Werner?
Soldaduak etorri dira. Zurekin hitz egin nahi dute.
Werner, ez zaituzte eramaten.
Oso azkarra zarelako aukeratu zaituzte.
Txikiegia zarela esango dute.
Ezerezetik etorri zarela. Ez zenukeela amets handirik izan behar.
Baina nik zugan sinesten dut. Zerbait handia egingo duzu noizbait.
Eskerrik asko.
Ez aldatu, Werner Pfennig,
apur bat gogaikarria zaren arren.
- Ezin duzu aldatu. - Min ematen didazu berriro.
Ez zaitzatela txunditu.
Ez zaitzatela konbentzitu.
Eutsi zure arimaren garbitasunari, ados?
irratsaio tuntun hori balitz bezala.
Eutsi frekuentzia berari.
Hitzematen dizut.
Bai.
Hitzematen dizut.
Jutta...
- Hitzematen dizut. - Jutta.
Zorionak.
Irratiarena froga sinplea zen, baina ukaezina da arrakastaz pasa zenuela.
Nora naramazu?
Haurra gizon eta gizon soldadu bihurtuko duten leku batera.
Heil Hitler.
Ea ba, aurrera, Marie.
Biratu eskuinera. Eskuinera, horrela.
Bale, orain, askatu enbragea.
- Zer da enbragea? - Altxatu ezkerreko oina. Hori da!
Bai, aupa! Alde batera! Aldatu eserlekua!
Auto-lapurrak gara orain?
Ez da autoa, Citroën bat da.
Ez dugu lapurtu. Frantziaren izenean askatu dugu.
HEZKUNTZAKO INSTITUTU POLITIKO NAZIONALA
Hara, erakusten dizkizudan etxeak gero eta handiagoak dira.
Hezkuntzako Institutu Politiko Nazionala.
Alemaniako eskolarik elitistena,
gazte bikainenentzat eta indartsuenentzat eraikia.
Gaingizakiek bakarrik irauten dute hemen.
Friedrich Nietzsche irakurtzen duzu?
Ez dut irakurtzen.
Entzun egiten dut.
"Hiltzen ez gaituenak indartsuago egiten gaitu".
Heil Hitler.
Nor zara?
Siedler teniente koronela.
Essengo sailetik hautagai bat ekarri dut.
Hona etortzeko esan didate.
Zer da?
Aztia da.
Werner Pfennig du izena, eta gaitasun berezia du irratiekin.
Bai, zera...
Ez dut bere gaitasunaz galdetu, ezta?
Zer den galdetu dut zehazki.
Mutila da.
Norbaitek zer zaren galdetzen dizunean,
arrazaz galdetzen ari da.
Zure arraza zara.
Esan, mesedez, zer da?
Alemaniar ariarra.
Baina, aurkeztu zenuen eskaeraren arabera,
umezurztegi batean aurkitu zuten.
Beraz, umezurtza da.
Nor zen zure aita, Werner Pfennig?
Ez dakit nor zen nire aita.
Jauna.
Eta zure ama?
Zendua, jauna.
Zendua, zer?
Zendua, jauna... Heil Hitler.
Zure ama alemaniar ariarra zen?
Bai, jauna.
Baina zure aita edozer gauza izan zitekeen.
Erantzi arropa.
Mutil batek bere jatorria argitzen duen paperik ez badu,
erakunde honen santutegia zapaldu aurretik,
sakon aztertu behar dugu
bere arrazaren osaera genetikoa ziurta dezakegun.
Arropa puta hori kentzeko esan dizut!
Gorputzeko atal guztiak neurtuko ditut.
Ezpainen lodiera, sudurraren proiekzio-angelua,
hezur-dentsitatea, begien kolorea, azalaren kolorea,
lokien arteko distantzia, buruaren zirkunferentzia.
Nire azterketa amaitu ondoren,
odol judua ote duen zalantzarik ez badago...
Erantzi arropa guztia.
...onartua izango da.
Herr Siedler, eskerrik asko gu kontuan izateagatik.
Essenera itzul zaitezke.
Werner Pfennig gure eskuetan dago orain.
Heil Hitler.
Berri onak, Werner Pfennig!
Ez zara judua,
beraz, bizitzeko baimena ematen dizugu,
baita erakundera batzeko ere.
Gauzatxo bat, ordea.
Orain zaren haurra laster hilko da
eta gaingizaki batek ordezkatuko du.
Adi!
- Heil Hitler! - Heil Hitler!
Probatzeko hasiberria.
Hau zure uniforme militarra da.
Beste hau, soinketako uniformea.
Atzetik tirante gurutzatuak, aurretik paraleloak, mahukak ukondoraino.
Gerrikoan labana bat eta zorro bat eramango dituzu.
Libururik, zigarrorik eta objektu pertsonalik ez.
Hau zure armairua da.
Uniformeak, botak, labana eta betuna gordetzeko da.
Gauean, berriketarik ez. Asteazkenean gutunak bidaltzen dira.
Ahulezia, koldarkeria eta zalantza kenduko dizkizugu.
Ur-jauzi izango zara, bala-bolada bat.
Erosotasunik gabe, zure eginbeharra beteko duzu.
Herrialdea jan eta nazioa arnastuko duzu.
Ulertu duzu?
Bai, jauna. Ulertu dut.
Primeran.
Emaiozue ongietorri tradizionala.
Korri.
Ene arreba maitea, Jutta,
hau oso leku interesgarria da.
Baso eta zelaiak daude eta airea oso garbia da.
Beste mutilek itxura ona dute, baina gehienak ni baino handiagoak dira.
Ez dut irratia erabiltzeko aukerarik izan, baina izango dut horretarako aukera.
Ez dadila kezkatu Frau Elena nigatik,
ondo nago eta,
aire freskoaz gozatzen.
Denok ondo egotea espero dut.
Maite zaituztet eta zuen mira dut.
Hoberena opa dizuet, eta Heil Hitler,
Werner.
Aski da!
Irrati-mutil berria izango zara.
Altxatu. Altxa zaitez, gazte.
Izan zaitezte jatorrak honekin.
Reich-ak plan handiak ditu berarentzat.
Tira.
Lehoi bat bezala hil
edo baso bat esne bezala eroriko zara.
Altxa zaitez, tira.
SAINT-MALO, LAU URTE GEROAGO
Gogoratu, Pfennig,
nahita huts egiteko asmoa baduzu,
jokoan dagoena ez da zure bizitza bakarrik.
Arreba bat duzula entzun dut...
Jutta.
Uhin laburreko 13.10 topatzen ez baduzu,
zure arreba ezereztuko dugu,
eta heriotza ikaragarria izango du.
Egindako bidaia gogoratu dut gaur, aita...
Aurrera!
...Saint-Malorako bidaia.
Lapurtutako autoaz gogoratu naiz,
aletegi eta heskaietan igarotako gauez, eta bidean lapurtutako arrautzez.
Gogoan dut hirira iritsi ginela gasolina bukatu zen unean bertan...
Mendebaldera kilometro erdira dago.
Biratu eskuinera hemen.
Oso urduri nengoen hona iritsi ginenean,
ez nekielako gure patuaren norabidea, ezta nor ezagutuko genuen ere.
Baina maitasunez hartu gintuzten,
baita poz handiz ere.
Horrek guztiak hain urrun dirudi orain.
Aita,
irrati honen seinalea iritsiko zaizula espero dut,
ez dudalako inoiz itxaropena galduko,
inoiz ere ez.
Bihotz-bihotzez.
Kanpora.
Zure laguna ezagutzeko unea.
Edonor zarela ere, barkatu, mesedez.
Azpitituluak: Oihana Guillan Valdés