IKA-12 NG AGOSTO, 1944
Pfennig.
Halika na.
Ganito...
ikaw ang mangunguna.
Kung may kasama siya, una kang mamamatay.
Kung mag-isa siya, ikaw ang malugod na papatay sa kanya.
Kunin mo.
Kunin mo!
Isang tawag lang,
puwede kong iutos na ibigay ang kapatid mo sa mga aso ng SS...
matapos siyang gahasain ng mga nag-aalaga.
Kilos na.
Kilos!
Ganyan nga.
Tigil!
- Marie! - Ligtas siya. Ipinapangako ko.
Basta mo lang binaril ang tagapamuno mo.
Mahabang kuwento.
Marie! Wag kang mag-alala. Ayos lang ang lahat!
Sira ang kandado sa pinto!
Kailangan mong hatakin ang mga turnilyo mula sa loob.
Parating na ang mga Amerikano. Ilang araw na lang.
Nakakatulong ang mga broadcast mo sa pag-asinta.
Kaunti na lang, magpakatatag ka pa.
Hipuin mo ang pintuan para sa utos mamayang gabi.
Bahala na ang kakampi natin.
Tulungan mo ako.
Iiwan ba natin ang mga katawan dito?
May mga kaibigan akong kukuha ng basura.
Kukunin ang sasakyan at ipapakain ang katawan sa ibon.
Mabuti.
Marie pala ang pangalan.
Ayokong banggitin ng Aleman ang pangalan niya.
Di ko alam kung sino kang lintik ka,
pero gusto kong marinig ang kuwento mo.
Hubarin mo ang jacket.
Sasama ka sa akin.
Marie! Isasara ko na ang pinto! Bumaba ka at ikandado ito.
Halika na.
Kabanata 22.
Ikalawang bahagi.
BATAY SA NOBELA NI ANTHONY DOERR
APAT NA TAON ANG NAKARARAAN
Kumusta?
Daniel?
Tiya Manec, siya ang anak ko, si Marie. Iyong madalas kong isulat sa iyo.
Ikinagagalak po kitang makilala.
At labis akong natutuwang makilala ka.
- Tuloy kayo. - Salamat.
- Akin na iyan.
May isa pa.
Alam kong ayaw ni Tiyo Etienne ng mga bisita.
Maiintindihan niya iyan. Halika!
- Nasaan tayo? - Nasa kusina.
- Nandito ba siya? - Siyempre, nandito.
Nasa attic siya, pinaglalaruan ang radyo niya.
Etienne?
Tiyo Etienne!
Hindi ka niya maririnig. Naka-headphones siya.
Anong klase ang radyo niya?
Isang nakakainis at nakakaabalang 24-oras na radyo na kumokontrol sa isip niya,
pero mas mainam na kaysa sa pagtitig niya sa karagatan sa labas,
na tanging ibang ginagawa niya.
Daniel.
Sana araw-araw mong sinasabi sa kanya kung gaano siya kaganda.
Tiya Manec, bulag siya, hindi bingi.
Ako ang magiging salamin niya sa pader,
at ako ang magsasabi sa kanya kapag di na siya maganda,
kundi marilag na siya.
Tiya, ayaw kong mambastos,
tatlong araw na kaming naglalakbay
at damo't lumang tinapay lang ang pagkain.
- At nagnakaw ng itlog at kotse. - Sige...
Ako pa ang nagmaneho.
Di na niya kailangan ang detalye.
Ngayon, dapat ko nang marinig ang detalye! Upo kayo!
Magtago!
May nakikita ka?
- Gas ba iyon? - Ano iyon?
Gas!
Etienne!
Isuot ang maskara! Nasa loob ng kit ang maskara n'yo!
Etienne! Ano'ng dapat gawin? Di ako marunong nito.
Sige lang.
Sige lang!
Kunin ang maskara n'yo--
Etienne!
Tiyo Etienne!
- Ako ito! Si Daniel! - Oo! Oo, nandito ako.
Puwedeng pumasok?
Nakakandado ang pinto. Saglit.
Alam kong ayaw mo ng mga sorpresa.
- Daniel. - Oo.
Napakatagal na.
Puwedeng pumasok?
Hindi.
Ang ibig kong sabihin, baka ayaw mo.
Laging nakasara ang bintana dahil sa ingay.
Madali akong magulat.
Kaya naiisip kong napakabaho ko na at ng kuwarto.
Lilac lang ang naaamoy ko.
Pabango ko iyon. Iyong huling natitira sa kagaguhan ko.
Bababa ako.
Ano'ng pinakikinggan mo maghapon?
Alam mo na, ang mundong kinakausap ang sarili na parang galit na baliw.
Para saan ang mikropono?
Tiyo Etienne, iligal ang pag-broadcast mula sa radyo.
- Kamatayan ang parusa. - Talaga?
Bihira akong magbasa ng dyaryo.
Saglit...
Nakakaamoy ako ng maalamat na omelet.
Pinaparangalan ka.
Rosemary at thyme ang gamit niya.
Tingin ko, hindi para sa akin iyon.
Hindi ako nag-iisang pumunta rito.
Kaya...
Hayaan mong ikuwento ko si Etienne.
Mahilig daw sa radyo?
Ikukuwento ko siya sa iyo.
Isang bayani noong digmaan si Etienne.
Marami siyang nakuhang medalya, pero tinapon niya ang lahat sa karagatan.
Sa karagatang nakikita mo.
Hindi ko po nakikita ang karagatan.
Oo nga pala. Patawarin mo ako.
Bale, bayani siya noong digmaan...
Ang mga nakita niya sa digmaan, di na mawaksi sa isipan.
Nakikita niya sa pagpikit niya,
lalo na kapag may malakas na ingay o hindi inaasahang mga nangyayari.
Mga sasakyan at sumisigaw na mga seagull.
Kaya, sa loob ng 20 taon,
halos mula noong bumalik siya mula sa digmaan,
nanatili na siya rito, sa loob ng bahay.
Di man lang siya magawi sa baybayin?
Hindi man lang nagagawi sa baybayin.
Buweno, ang sabi niya, nililibot niya ang mundo gamit ang mga libro,
pero di ko nakitang nagbasa,
at sa radyo niya, na bihira kong makitang iwanan niya.
Kinakausap ko ukol sa sariwang hangin at ilaw,
- pero alam mo'ng sinasabi? - Ano po?
Sabi niya
ang pinakamahalagang ilaw sa mundo, ang lahat ng ilaw na hindi natin nakikita.
Marie...
siya ang Tiyo Etienne ko.
Etienne, siya ang anak ko, si Marie.
Marie, ayos ka lang?
Opo.
Sabi ng tatay mo, interesante raw ang paglalakbay n'yo?
Patawad po.
Hindi ko po narinig. Puwede pong pakiulit?
Interesante raw ang paglalakbay n'yo.
Interesante nga po.
May radyo ka po?
Oo.
Ginagamit n'yo para mag-broadcast?
Etienne, gutom na sila. Maghiwa ka ng tinapay.
Maligayang pagdating.
Tinapay, Etienne.
Ayos ka lang?
Handa na ang agahan. Kain na!
Ang amoy ng "nakauwi na rin sa wakas," Marie. Kain na.
ST. MALO AGOSTO 1944
Ayos lang, Henri. Kasama ko siya.
Pakilipat ito.
Lumayo ka sa pugon, Aleman.
Mahilig kayo sa mga pugon sa bansa n'yo, di ba?
Mas matindi ang pambobomba mamaya. Maraming gagawin.
Umalis at matulog ka na muna.
- E, ikaw? - Kakausapin ko pa ang bihag.
Noong binigyang-pansin ko na binaril mo ang tagapamuno mo,
ang sabi mo, mahabang kuwento.
Ang sabi mo, interesado ka sa pangalan ng babae sa bahay.
Marie. Isang magandang pangalan.
Bakit interesado ka sa kanya?
Mahabang kuwento rin.
Natunton mo ang transmitter kung saan nagbo-broadcast.
Shortwave 13.10.
Ano'ng mayroon?
Noong bata ako, Shortwave 13.10 lang ang pag-asa ko.
Ang shortwave 13.10...
ang naging takbuhan ko.
Ang kanlungan ko.
Sa tingin ko, hindi mo maiintindihan.
Subukan mo ako.
Mamaya pa ang mga mambobomba.
Matagal na akong mahilig sa mga radyo.
At noong mas bata ako, lagi akong napapahamak dahil dito.
Paano?
NATIONAL POLITICAL INSTITUTE OF EDUCATION MAYO 1942
Wag mag-isip!
Wag tumigil para mag-isip!
Binigyan kayo ng utos at masaya n'yong susundin!
Sira ang pagkilos sa pag-iisip!
Sabi ni Nietzsche, hindi kailangang isaalang-alang ang aksyon natin!
Kailangan lang nating gawin nang gawin!
Ang Führer ang tatay n'yo at sinabi niyang tumalon!
Talon!
Halika rito!
Halika.
Ano ang sakit? Wala lang ang sakit!
Tuloy lang!
Sa bawat kahong ito,
matatagpuan ang lahat ng bahagi ng simpleng transceiver na radyo.
May isang oras kayo para bumuo ng gumaganang radyo
simula ngayon.
Tayo ang mga mangangaso, hindi ang tinutugis!
Hindi malaya ang leon para maging tupa.
Kilos!
Hindi malaya ang malalakas para maging mahina!
Nilalamon ng malakas ang mahina!
Kilos!
Kilos na!
Sina Mozart, Vivaldi, Bach,
wala silang nagawa para sa mga tao, di gaya ni Otto Grottingen,
ang Alemang imbentor ng abot-kayang radyo.
Si Goebbels na mismo ang nagsabi, "Kung wala ang radyo,
hindi magkakaroon ng kapangyarihan ang partidong Nazi."
Isang sandatang pandigma ang binubuo n'yo.
Limampu't tatlong segundo.
Volkheimer, pumasok ka sa gubat.
Lumayo sa loob ng 10 minuto, tapos, buksan ang transceiver.
Dali.
Simulan mo na.
Huwag.
Ibalik mo iyan.
Kapag nasa Eastern Front ka na,
di ka laging may papel at lapis para sa mga kalkulasyon mo.
Eastern Front? Di ba, bata pa ako?
Kailangan ng Alemanya ng mga henyo.
Heto, kunin mo.
Sa putik ka magsulat.
Nasa 1.2 kilometro si Volkheimer
timog-timog-silangan mula rito.
Werner...
numero lang ang edad.
Regalo ang pagiging henyo.
Pagkatapos noon, napaaga ako.
Isinali sa signal corps
at kalaunan, ipinadala sa Eastern Front.
Doon, tinugis mo ang mga partisan...
Mahabang kuwento rin ang sumunod sa pagdating ko roon.
Ang mga bagay na nakita ko...
binabangungot ako.
Dapat pumunta ka sa ibaba.
Babalik ang iba mamaya at may paglilitis.
Ipaliliwanag ko sa kanilang pinuwersa ka lang.
Interesado lang sila sa ginawa mo matapos maging sundalo.
May nagawa akong masasamang bagay...
Napakarami.
May masasama rin akong nagawa.
Salamat.
Hindi mo ipinaliwanag...
kung bakit interesado ka sa munting bulag
na bumugbog sa iyo?
Di siya gaanong maliit.
Halos mabasag niya ang bungo ko.
May hawak siyang hindi niya pag-aari.
Puwede ko bang malaman?
Isang diyamante.
Mukhang nagkakahalaga iyon.
Higit pa sa pera para sa akin.
Tatlong taon ang nakararaan, nasuri ako.
Kinakain ng katawan ko ang sarili.
Araw-araw, paunti-unti.
Lunas mo ang diyamante?
Oo, naniniwala ako.
Sa loob ng tatlong taon, hinahanap ko na ito.
Tatlong lintik na taon.
MUSEO NG LIKAS NA KASAYSAYAN PARIS - MAYO 1941
- Sino'ng kumuha? - Hindi ko alam.
Puntahan itong address.
Barilin ang mga babae at bata
pag di siya umuwi sa loob ng 30 minuto.
Huwag.
Ngayon, amo mo ang relong ito.
Magsimula tayong muli.
Pag sinabi mo ang totoo,
maliligtas mo ang pamilya mo.
Sino'ng kumuha ng mga alahas dito sa kaha de yero?
Si Daniel.
Daniel LeBlanc.
Maestro ng kandado sa museo. Diyos ko, patawarin ako.
Saan siya pumunta?
Hindi ko alam. Hindi niya sinabi.
Pero ang mga alahas na hinahanap mo,
papunta sa Geneva.
Nakatago sa loob ng ulo ng isang dinosaur.
At kapag ipinaalam mo sa mga sundalo sa checkpoint
sa dulo ng lungsod,
mapapasaiyo ang lahat ng alahas na iyon.
Ngayon, puwede na ba akong umuwi?
Pakiusap.
Ayon sa mga tala,
may partikular na bato sa kaha de yerong
mas nagkakahalaga pa kaysa sa ibang pinagsama-sama.
Tinatawag itong Sea of Flames.
Dito itinago, tama?
Oo, hindi ito kailanman inilabas.
May pamahiin.
Isang sumpa.
Si Daniel LeBlanc, hinawakan ba niya ito gamit ang sariling mga kamay?
Hindi siya naniniwala sa mga sumpa. Isa ring siyentipiko.
Kaming dalawa lang ang humawak sa bato.
- Kayong dalawa lang. - Pakiusap.
Pauwiin mo na ako.
- Mag-isa ba siya sa pagkuha ng mga alahas? - Oo.
Hindi. Kasama niya ang anak niyang babae.
Isang babae?
Dalaga.
Bulag siya.
May bulag siyang anak na babae?
Marahil si Daniel LeBlanc, isang alagad ng siyensya,
ay dapat suriin ang hindi paniniwala sa sumpa.
Saan pumunta si Daniel LeBlanc at ang isinumpang bulag na dalaga?
Sinabi ko na sa iyo. Hindi ko alam! Sinusumpa ko sa Diyos.
Sinusumpa ko sa buhay ng mga anak ko. Di ko alam, sir, kung saan siya pumunta!
Alam mo ba ang sumpa ng Sea of Flames?
Pakiusap. Aabutin ako ng 15 minuto para makauwi.
Pakawalan mo na ako!
Imortal ang nagtataglay nito.
Pakiusap po--
Pero daranas ng matinding kasawian ang mga mahal nila.
Dapat nagsuot ka man lang ng guwantes.
Huwag! May oras pa ako para makauwi!
Pakiusap, hayaan mo akong iligtas sila! Ang pamilya ko!
Nahanap namin ang ulo ng dinosaur.
Pero wala roon ang Sea of Flames.
Tingin mo, nasa bulag na babae?
Alam mo, sa pagdating ng mga Amerikano,
kakaladkarin ako ng mga tao bilang isang taksil
kasi sumiping ako sa mga Aleman.
Kakalbuhin ako, bubuhusan ng itim na alkitran
at babatuhin ng mga unan na puno ng balahibo.
Tapos, bibitayin nila ako.
Haharapin natin ang tadhana sa pagdating ng mga Amerikano.
Mailalabas mo ba ako mula rito?
Bakit ko gagawin iyon?
Dahil alam ko ang tirahan ng dalagang iyon.
Diyan nagtatapos ang Kabanata 22, ikalawa ng Twenty Thousand Leagues Under the Sea.
Tatay, kung nakikinig ka,
muntik akong mapatay kagabi para sa isang pirasong bato.
Hinahanap ko ang Sea of Flames. Nasaan na?
Hindi ko alam kung gaano pa katagal bago niya ako mahanap.
Pero hanggang sa magawa niya, mananatili ako rito,
kung saan nagsimula ang lahat.
Matapos ang mga bomba,
lahat ng usok...
naamoy ko pa rin ang mga lilac.
May limang hakbang dito.
Liliko pakaliwa.
At pinayagan lang kita rito kasi di mo nakikita ang kalat,
para di mo ako husgahan.
Mga lilac?
Ibinabalik ng amoy na ito ang masasayang panahon
noong binata pa ako at pusturyoso pa.
- Alam mo ang pusturyoso? - Di po.
Mabuti. Ngayon, umupo ka.
Sige po.
Sige. Nakaupo ka na ngayon sa harap ng radyo ko.
Kapag binuksan ko ito...
Ngayon, ito ang receiver
at kaya akong dalhin ng pihitan na iyan sa palibot ng mundo sa iilang segundo.
Isang sandali, nasa Africa,
at sa Cuba, tapos, Australia,
tapos, mauubos ang baterya,
at pupunta sa baba para kumuha ng bago.
Para saan po ang mikropono?
Konektado rito ang mikropono, sa transmitter,
at minsan, ginagamit ko ito para idagdag ang boses ko sa daldalan.
Ano pong sinasabi mo?
Sinasabi ko, "Hindi ba, isang magandang lugar ang mundo?"
At tatanungin mo pagkatapos,
"Kung ganoon, bakit natin sinisira?"
Iyon ang sinasabi mo?
Minsan, pag nagsasalita ako, kusang lumalabas ang mga salita.
Etienne...
Puwede pong Etienne na lang?
Kasi para ka pong isang emperador kapag Dakilang Tiyo Etienne.
Emperador nga ako, pero dito lang sa attic na ito.
Etienne, pakiramdam ko, kilala na kita, hindi lang sa ganoong pangalan.
Dapat yata, umalis ka na.
Sabi ng tatay mo, dadalhin ka niya sa karagatan.
- Sumama ka kaya sa amin? - Hindi.
Bakit hindi?
Dahil may nakikita ka pong mga bagay na wala roon, di ba?
Mga hindi mo makalimutan.
Naghihintay ang tatay mo.
Nang marinig ko kayong nagsalita sa ibaba, sigurado akong kilala ko ang boses n'yo.
Halos buong buhay ko, nakinig ako sa mga broadcast ng isang lalaki
na tinatawag ang sarili niya na propesor sa Shortwave 13.10.
Ikaw po ang propesor.
Kalokohan iyan.
Mukha ba akong propesor?
Di ko alam ang hitsura mo,
pero kilala ko ang boses na parang mga mukha.
Ikaw po ang propesor.
Hindi talaga ako sigurado na may nakikinig man lang.
Lagi po akong nakikinig.
Tingin ko, marami kami.
Buweno...
wala na ang propesor. Itinago ko na siya,
gamit ko na ang radyo sa mas mahahalagang bagay.
Ano'ng mas mahalaga pa kaysa sa lahat ng sinabi mo sa amin?
Marie, makinig ka.
Wala kang puwedeng pagsabihan, kuha mo?
Opo.
Ngayon, maghihintay ang tatay mo.
Heto.
Salamat po.
- Ingat sa hagdan. - Alam ko po.
- Limang hakbang ito. - Ang totoo, anim.
Pakaliwa.
Ano'ng tingin mo sa karagatan?
Parang paghinga ng natutulog.
Tingin ko, parang humahangos ang mundo nang paulit-ulit.
Humahangos.
Gusto ko iyan.
Maaaring kailanganin naming manatili rito. Ayos lang ba iyon?
- Higit pa sa ayos. - Mabuti naman.
Sabi ni Gng. Manec, bayani noong digmaan si Tiyo Etienne,
pero parang hindi siya isang bayani para sa akin.
Kung ikulong mo ang tigre sa isang metal na kahon,
mukhang metal na kahon lang.
Iniisip mong magsimula sa daan ng aplaya tapos, tapusin sa liwasang bayan.
Simulan ang alin?
Gumawa ng modelo ng bayan para tuklasin ng mga daliri mo.
Kung hindi, nasa bahay ka lang.
Matutulad ka kay Tiyo Etienne.
Pag natutunan ko ang modelo,
isasama ko siya at maglilibot kami sa paligid ng bayan. Makikita mo.
Walang duda, pero ngayon, kailangan ko nang magtrabaho.
Oo, ayan.
Paano mo susukatin ang buong lungsod?
Sa paisa-isang hakbang.
At ako ang baliw.
312, 313, 314,
315, 316, 317, 318, 319, 320, 321,
322, 323, 324.
Narito ang kahoy. Hahawak ka rito.
Gusto nating lihain. Ayan.
Ayaw ko na ng kape. Patapos na ako.
Hindi, sa akin ito
at brandy ito.
Bale, ang pagsukat mo ng mga lansangan, tapos na, tama?
Halos. Bakit?
Nasa matadero si Gng. Manec.
Nakarinig ng usapan tungkol sa lalaking binibilang ang mga yapak.
Maliit na bayan ito, Daniel.
Ano naman?
Bulong ng isa pa, may punto ng Parisyano ang lalaki,
at may nagsasabing nakarinig
na dumating ang misteryosong lalaki upang tumulong sa paglaban.
At para sa mga Amerikano ang pagsusukat.
Mabuti pang sunduin mo si Marie at ibaba siya.
Nariyan ang Gestapo.
- Lintik! - Wag kang mag-alala.
Kung para sa radyo, nasa 100 ang darating.
Sinusuri lang ang tsismis ng lalaki mula sa Paris.
Sabihin ang totoo. Ipakita mo ang papeles at maaayos iyan.
Wala kang ginawang mali.
Di ba, Daniel?
Etienne, may mga di ako sinabi sa iyo.
Ano iyon?
Mas mabuting itago ang ibang mga sikreto.
Di ko inaasahang maiintindihan mo.
Hindi lang ikaw ang may mga sikreto.
Buksan mo na ang pinto bago nila sirain.
Alam mo naman na, di ba?
Huwag banggitin ang museo, ang radyo, ang mikropono.
Alam ko. Di dapat mukhang takot.
Hindi, hindi dapat.
- Dahil di tayo takot. - Hindi.
Ito ang babae at ito ang tatay niya.
Bulag ka?
Opo, sir.
- Hoy! - Ayos lang iyan.
Gusto lang niyang kumpirmahin ang lagay ni Marie.
- Ano'ng hawak ko? - Hindi... di ko alam, sir.
Nakita ang tatay mo na nagsusukat ng mga lansangan.
- Opo, sir. - "Opo, sir." Nakakatuwa siya.
Mukhang nagsusukat para sa mapa para sa mga balak pumunta rito.
Bumubuo ako ng modelo ng lungsod
para malaman ng anak ko ang mga daan.
Totoo ang sinabi ng tatay mo?
Opo, sir. At noong nasa Paris pa kami, nagtayo rin siya ng modelo para sa akin.
Isa...
dalawa...
parehong mata, maganda.
At parehong di nakakakita.
Nakumpirma ang unang kuwento.
Ngayon, patingin ng binuo mo.
Marie.
- Mula kayo sa Paris? - Oo.
Ano'ng trabaho mo sa Paris?
Isang karpintero, tulad ng nakikita mo.
Bakit ka nandito?
Para mailabas siya, para makalanghap siya ng sariwang hangin.
Ano'ng pangalan mo?
Claude. Claude Dugarry.
Patingin ng papeles mo, G. Dugarry.
Ngayon na.
Ipapadala ko ang papeles sa Paris. Susuriin ka nila.
Mahusay ka.
At matinding kamalasan.
Hindi ito kamalasan. Pagpapala ito.
Hindi ako makapaniwala. Binigyan mo ng pekeng papeles ang Gestapo.
Maayos iyon.
Ipinagawa ko sa pinuno ng fine art restoration sa museo.
Bakit di ako napupuno nito ng kumpiyansa?
Maghanda na para sa hapunan. Kakausapin natin si Gng. Manec.
Buweno, Etienne, gaano karami ang nalalaman niya?
Tungkol saan?
- Patutulugin ko na si Marie. - Ayaw ko pa pong matulog.
- Marie... - Sikreto ito.
Alam mong dinig ko sa boses nila.
Kaya nga kailangan mong matulog.
Marie, pakiusap.
Halika.
Dahil dito ka na nakatira,
mas mainam na alam mo rin ang totoo.
Sa loob ng Saint-Malo, may organisasyon.
Nagdadala ng impormasyon sa akin ang ilang tao sa loob ng bayan
tungkol sa paggalaw ng tropa, tren, mga barkong papasok at palabas ng daungan
- at ako... - Ang radyo.
Bago dumating ang mga Aleman, gamit ko ito para mangaral ng kapayapaan.
At ngayon, gamit-pandigma na ito.
At isang napakahalagang gamit.
Ipinadadala ang impormasyon sa London, gamit ang code at cipher.
Gagawin ko lahat ng sabihin mo.
Sa ngayon, ang kailangan namin, hindi na dapat muling mapansin ang bahay.
Malinaw ba iyon?
Kung ganoon...
nagbabantay pa rin ang tigre sa loob ng metal na kahon.
Vive la France.
- Para tayong nasa ilalim ng karagatan. - Oo. Bumibisita ako noon kapag bakasyon,
at bababa rito sa Fortress Grotto para kumuha ng talaba.
Nandito ba si Etienne noon?
Siyempre, isang binata.
- Heto, hawakan mo. - Sige.
Bago siya binago ng digmaan.
Bago iyon, oo.
Ano iyan?
Ito, mahal, ang pinakasariwang talaba na makakain mo.
Mas masarap kaysa sa mga nasa Paris.
Sino siya noon? Si Etienne, ibig kong sabihin.
Nagpapabango siya
at umaangkas ang mga babae sa motor niya.
Sisigaw sila. Iyon ang naaalala ko.
Kahanga-hanga siya, talaga.
Ano? Alon iyon.
Hindi iyon alon. Ikaw iyon.
Ikaw iyon.
- Higanteng alon iyon. - Nasaan sila?
Nasaan ang maliliit na anghel?
Makikita mong nagsakripisyo ako ng damit para sa kanila.
Kumuha ka lang.
Dati, ang talaba mula sa Fortress Grotto ang pinakamasarap sa mundo.
At ito pa rin nga!
Perpekto.
Dalawampung taon, Daniel.
Kung gustong-gusto mo sila, bakit hindi ikaw mismo ang kumuha?
- Malapit lang naman. - Marie, pakiusap.
Tatay, hindi dapat tumigil sa pagtatanong.
Siguro sa susunod, puwede kang sumama sa amin.
Pag alam ko na ang daan, ilalabas kita.
Paumanhin, Tiyo Etienne, prangka ang anak ko.
Marie...
Baka alam mo na kung bakit di ako lumalabas.
Pero walang dahilan dito.
Tapos na ang nakaraan.
Akala ko, naniniwala ka sa siyensya.
- Marie, tama na. - Hindi, Daniel. Ayos lang.
Marie, bakit di mo na lang isipin na tulad ako ng isa sa mga talabang ito?
Naipit ako sa talukab ko.
Pero hindi ka talaba, Etienne.
Saan ka nakakita ng talabang naka-lilac na pabango,
nakasakay sa motor na may babaeng sumisigaw?
Ayan. Nagawa mo na. Pinasama mo ang loob niya.
Marahil, dapat nga.
- Marie... - Po?
Ipagpatuloy mo lang na yayain akong sumama sa iyo.
At isang araw, kung ikaw ang nagyayaya, baka pumayag ako.
Mabuti.
Ayos na po iyon.
Oo.
Tama na po.
Tama na sa talaba. Wala na para kay Gng. Manec.
Oo, magandang punto iyon. Siguro, hindi na tayo dapat kumain.
Naririnig ko kayo.
- Talukab lang. - Bulag ako. Malakas ang pandinig.
- Sige na. - Maraming salamat.
Buweno, Daniel, sa maikling panahon,
makikita mo ang Intelligence Committee ng mga lumalaban sa Saint-Malo.
Alam mo ang sikreto namin. Oras na sabihin ang iyo.
Paano si Marie?
Napatunayan na niya na mas matalino siya sa atin.
Dapat siyang manatili.
May dala kaming mga tinapay! At meryenda.
- Kumusta? - Kumusta?
Tiya Manec, ipagpaumanhin mo.
Pero may pagpupulong na magaganap.
Oo nga, magpupulong tayo.
Kayo ang lumalaban?
Matalinong bata.
Puwede ko na bang ipakilala ang Saint-Malo Old Ladies Resistance Club?
Mas magaling magtago ng sikreto ang mga babae, mahal ko.
Bantay sila ng mga galaw ng tropa
at ang pagdaan ng mga barko sa daungan.
Namimili kami ng isda sa daungan. Tatlong matandang babae na di napaghihinalaan.
Mga pangalan ng bangka ng torpedo ang listahan.
Nagpapakape sa mga sundalong Aleman
at kinakausap na parang mga nanay nila.
Sinasabi nila ang lahat.
Napakahusay.
Kinumbinsi akong maging honoraryong
- miyembro ng lupon. - Isa siyang bayani sa trenches.
Gaano kadali maging bayani sa sariling attic?
At sinabi sa amin ni Etienne na may problema kami.
Oo.
Sa Museo sa Paris kung saan ako nagtrabaho,
inalis ko ang mahalagang bato at ipinadala sa Geneva
bago kunin ng mga Aleman.
Bravo!
Pero wala akong duda na nasa listahan ang pangalan ko.
Binigyan ni Daniel ng pekeng papeles ang Gestapo.
Sinasabi niyang maayos iyon.
Oo, pero mula pa rin ako sa Paris na may kasamang bulag.
Baka masyadong abala ang mga Aleman para mapag-ugnay iyon.
Aleman ang mga Aleman.
Magkakaroon ng grupong tututok sa pagkuha ng mahahalagang bato.
Gayon pa man, di naman talaga ako ang hinahanap nila.
Isang bagay na hawak ko.
Partikular na hiyas.
Pinakasikat sa Pransya.
Ang sinasabi ng lahat ng pahayagan na may sumpa?
Ang uri na umaakit sa mga baliw.
Dala mo rito? Dito sa bahay na ito?
Oo, wala akong pagpipilian.
Kung alam ko lang ang ginagawa n'yo,
di ko dadalhin dito itong problema.
Kung gusto n'yo kaming umalis, aalis kami.
Sa panahon ng digmaan, Daniel...
nababago ang priyoridad.
Pamilya ka, kadugo at magpakailanman ang kadugo.
Pero sa ngayon, ang tungkulin natin ay sa Pransya
at dapat nating iligaw ang mga Aleman sa ibang landas.
Walang oras na dapat masayang.
Isang ticket pabalik ng Pransya, pera, at lokasyon kung saan ka magiging ligtas.
Marie, wag kang mag-alala.
Bakit mag-aalala?
Marie, babalik ang tatay mo. May plano naman.
Anong plano?
Nakausap na namin ang mga kaibigan sa Paris
na ipaalam ito sa mga impormante
na nakita sa Paris si Daniel LeBlanc.
Bukas...
Kukuhanan ako ng litrato sa isang kainan, nagbabasa ng dyaryo ng araw.
Tapos, magbibigay sila ng address sa mga Aleman.
Pero kapag nakarating sila sa address--
Mahahanap nila ang gamit ko at ilan din sa iyo.
Nandoon sa maleta ko.
Iiwan ko sa bahay para mahanap nila
tapos, makikita ako at makukunan ng larawan sa Bordeaux.
Bordeaux?
- Tatlong oras lang, Marie. - At isang araw lang.
At sa Bordeaux, ipaaalam ng mga kaibigang
ipinuslit pa-Espanya ang isang lalaki kasama ang bulag na anak.
At malaking diyamante ang ipinambayad
na napuslit na rin ngayon pa-Espanya.
- Kung gumana ang plano-- - Anong "kung"?
Makakauwi ako sa loob ng anim na araw.
Bakit di mo dalhin ang hiyas sa Paris,
iwanan doon para sa mga Aleman, para baka sakaling tumigil sila?
Dahil mga kaaway natin ang mga Aleman at hindi sa kanila ang bato.
Pag-aari ito ng Pransya at mga tao tayo ng Pransya.
Di natin ibibigay ang pinakamahalagang hiyas ng bansa sa mga halimaw na ito.
Kailangan ko silang iligaw, para panatilihin kang ligtas.
Marie, dapat na akong sumakay.
Ipagagamit ni Etienne ang radyo.
Kung nasaan man ako, kausapin mo ako, makikinig at makakasama mo ako.
Sige po.
Magpapatuloy lang ako sa pakikipag-usap sa iyo.
At makakasama mo ako.
Tatay, kasama mo pa ako. Kinakausap pa kita.
Naririnig mo ako.
ST. MALO AGOSTO 1944
Hinihintay mo ang pagdating ng mga Amerikano at saka ka uuwi.
Alam ko.
Magandang gabi, 'Tay.
Mahal kita.
Oras na.
Akala ko, susubukan mong tumakas.
May tiwala kasi ako sa iyo.
Bakit ka nagtitiwala?
Kahapon, tiyak na nakilala ko ang boses mo.
Saka ko napagtanto...
kilala mo iyong babaeng nagbo-broadcast sa 13.10 ngayon.
Alam mo ang bahay.
Ikaw siya.
Ikaw ang propesor.
Isa akong sundalo. Isa kang sundalo. Wala nang ibang mahalaga.
Upo.
Ano na?
Bata pa siya, radio operator siya.
- Siya si Werner-- - Wala kaming pakialam.
Kinuha siya nang labag sa kalooban niya
at isinali sa regiment.
Ilan nang lalaki, babae, at bata ang mga napatay mo?
Trabaho ko ang maghanap ng mga radyo na nagpapadala ng mga mensahe.
At kapag natagpuan ang radyo?
Tantiyahin mo lang.
Ilan nang lalaki, babae, at bata ang mga napatay mo?
Sabi mo, matatapos ko ang kuwento ko.
Pakiusap, magpapaliwanag ako.
Alam na namin!
Sinabi sa amin ng mga kasama namin ang mga nangyari.
Pinatay n'yo ang sinumang nahanapan na may radyo.
Pinatay rin ang kapamilya. Mga kapitbahay, pinatay rin.
Pinapatay ang mga lalaki, babae, at bata.
Naghahanap lang siya ng mga frequency.
- Propesor, pakiusap-- - Propesor?
Di kami interesado sa pahayag mo, Aleman.
At di rin namin kayang magbantay ng preso!
Aalagaan ko siya.
Hindi mo siya anak!
- Aalagaan? - Kargo ko, 'ka ko.
Bakit mo gagawin iyon?
- Simple lang ang hatol! Kamatayan! - Di mo naiintindihan!
- Sino ang gagawa? - Ako. Ako mismo ang babaril sa kanya.
- Huwag! Jacqueline! Huwag! - Etienne, umuwi ka na!
Di iyon bomba mula sa eroplano.
Hindi. Kanyon iyon.
Kanyon ng Amerika.
Nasa gate na ang mga Amerikano!
- Papa, sa wakas dumating na ang kalayaan. - Ang mga Amerikano!
- Etienne, alis diyan! - Mabuti siya!
Kaaway siya! Tumabi ka.
Tumabi ka, Etienne!
Etienne, ngayon na!
Hindi! Sinayang ko ang kalahati ng buhay kong nagtatago sa mga takot.
Ngayon, alisin ang takot mo!
Etienne, di ko na uulitin!
- Tumabi ka, Etienne! - Bata...
- Etienne! - Ako ang propesor.
Marie?
Huli na ito!
Alam kong nandiyan ka, Marie!
Ngayon, makinig ka muli.
Tumabi ka!
Walang makakatakas!
Takbo!
Tagapagsalin ng Subtitle: Nadine Aguazon