เราจำเป็นต้องตรวจสอบข้อมูล ยุคก่อนประวัติศาสตร์ของเกาะอีสเตอร์ใหม่
เราไม่ควรยอมรับข้อมูลที่เคยได้ยินมา
ชาวราปานูอีและนักโบราณคดี ดร.โซเนีย ฮาว คาร์ดินาลี
ใช้เวลาเกือบห้าทศวรรษ ค้นหาประวัติศาสตร์ที่สูญหายไปของเกาะ
ไม่ใช่ด้วยการศึกษาโมอาย หรือการตั้งถิ่นฐานสมัยโบราณ
แต่เป็นการตรวจสอบ ผ่านพืชพรรณบนเกาะอย่างละเอียด
โซเนียครับ ผมเข้าใจว่า คุณสนใจเรื่องพฤกษศาสตร์เป็นพิเศษ
แต่คุณก็เป็นนักโบราณคดีด้วย
ค่ะ สิ่งสำคัญที่สุดสำหรับฉัน
คือการทำความเข้าใจผู้คน
ทำความเข้าใจว่าผู้คนมาถึงที่นี่ได้ยังไง
ทำความเข้าใจว่าผู้คนปรับตัวเข้ากับเกาะนี้ยังไง
เพราะในฐานะมนุษย์ เราทำอะไรไม่ได้ถ้าไม่มีพืชต่างๆ
ในแอ่งภูเขาไฟแห่งหนึ่ง ที่ดับไปแล้วของเกาะราปานูอี
ดร.คาร์ดินาลีและเพื่อนร่วมงานได้ค้นหา
หลักฐานแรกสุดของพืชหรือพืชผล ที่ไม่ได้เป็นพืชพื้นเมือง
ที่ต้องถูกมนุษย์นำเข้ามา
พืชบอกอะไรบ้างครับเกี่ยวกับช่วงเวลา ที่มีผู้คนมาอาศัยอยู่บนเกาะนี้
ในการศึกษาอาหารต่างๆ ที่เราทำ ผลการวิจัยพบว่า…
ครับ
มันมีกล้วยค่ะ
มีการพบกล้วยบนเกาะนี้เมื่อ 3,000 ปีก่อน
กล้วยมีอยู่บนเกาะราปานูอี อย่างน้อยก็ 3,000 ปีเหรอครับ
ค่ะ
และพวกมันก็ไม่ได้มาที่นี่เองด้วย
พวกนกไม่ได้เอามันมา
ทะเลไม่ได้พัดมันมาด้วย
ต้องเป็นมนุษย์กลุ่มอื่นที่เอากล้วยมาปลูกที่นี่
นั่นคือเหตุผลที่บอกให้รู้ว่า
มีผู้คนเข้ามาอยู่อาศัยที่ราปานูอีหลายช่วงเวลา
ครับ
และนี่ก็เป็นข้อมูลที่ทำให้ทุกคนประหลาดใจ มันเปลี่ยนประวัติศาสตร์ไปนิดนึงเลย
มันเปลี่ยนประวัติศาสตร์เยอะเลยต่างหาก
ดินไม่โกหกค่ะ
ครับ ดินบอกความจริง
เราไม่เคยคิดว่ากล้วยจะมีความสำคัญขนาดนี้
ดร.คาร์ดินาลีระบุช่วงเวลา จากเศษต้นกล้วยขนาดเล็กที่พบในดิน
ทำให้เส้นเวลาเรื่องการมีผู้คนมายังราปานูอี ย้อนกลับไปก่อนหน้านั้นอีกราว 2,000 ปี
(ราว 3,215 ปีก่อน)
พืชพวกนี้ช่วยให้เราย้อนเส้นเวลาถอยกลับไป
- ค่ะ - และเป็นไปได้ว่ามันอาจเก่าแก่กว่า 3,000 ปี
เราไม่รู้ค่ะ แต่นั่นแหละเหตุผล ที่เราควรศึกษาเรื่องนี้ต่อไป
แน่นอนครับ
จากหลักฐานใหม่นี้
ยุคก่อนประวัติศาสตร์ของราปานูอี ต้องถูกทบทวนใหม่
ผลการตรวจสอบของดร.คาร์ดินาลีบ่งชี้ว่า ผู้ตั้งถิ่นฐานชาวพอลินีเซียมาถึงเกาะนี้
นานก่อนเส้นเวลาที่เรารับรู้กัน
แต่ถ้าอิงจากตำนานของราปานูอี ยังมีความเป็นไปได้อีกอย่าง
ไม่แน่ฮูตู มาตูอา และผู้สำรวจเจ็ดคนของเขาอาจมาถึงที่นี่
มาถึงที่นี่เมื่อหลายพันปีก่อน อย่างที่ไม่มีใครเคยคาดคิด
เป็นไปได้ไหมว่ามีเรื่องราวส่วนหนึ่งของเกาะนี้ ถูกลืมเลือนไป
เป็นเรื่องราวบทแรกๆ ที่เขียนโดยผู้รอดชีวิต จากหายนะที่เกิดขึ้นทั่วโลก
ที่เกิดขึ้นเมื่อราว 12,000 ปีก่อน
(หายนะอารยะธรรมโบราณ อเมริกา)
(ตอนที่สาม)
ถ้ามนุษย์มาถึงราปานูอีเมื่อหลายพันปีก่อน
พวกเขาอาศัยอยู่ที่ไหน
ร่องรอยทางโบราณคดี ที่เราคาดว่าจะเจออยู่ที่ไหน
โปรดจำไว้ว่าช่วงที่รุนแรงที่สุด ของยุคน้ำแข็งครั้งสุดท้าย
ระดับน้ำทะเลต่ำกว่าปัจจุบันกว่า 121 เมตร
ราปานูอีจึงน่าจะเคยเป็นเกาะที่ใหญ่กว่าเยอะ
พื้นที่ทั้งหมดนั้นก็น่าจะรองรับ ประชากรที่มีจำนวนมากขึ้นได้
ซึ่งอาจช่วยอธิบายว่า
ทำไมโครงการแกะสลัก โมอายขนาดใหญ่จึงเป็นไปได้
ไม่แน่ผู้สร้างโมอายเหล่านั้น อาจเลือกอาศัยอยู่ใกล้ชายฝั่งโบราณ
ที่ตอนนี้จมอยู่ใต้น้ำ
และใช้พื้นที่สูงที่เราเห็นในวันนี้
เพื่อโครงการสร้างรูปปั้น อันยิ่งใหญ่ของพวกเขาเท่านั้น
ไม่บ่อยนักที่ผู้คนจะตระหนักถึงปริมาณที่ดิน ที่สูญหายไปเพราะระดับน้ำทะเลเพิ่มสูงขึ้น
ตอนช่วงปลายยุคน้ำแข็ง
คิดคร่าวๆ คือเกือบ 26 ล้านตารางกิโลเมตร
ซึ่งเป็นพื้นที่ที่กว้างมากในสมัยนั้น
และเมื่อระดับน้ำทะเลเพิ่มขึ้นฉับพลัน
และชายฝั่งเหล่านั้นจมอยู่ใต้ทะเล
ทุกสิ่งที่คนสร้างไว้บนพื้นที่ที่จมน้ำ ก็ถูกคลื่นซัดทำลาย
ไม่มีใครรู้ว่ามีอะไรสูญหายไปบ้าง จากระดับน้ำทะเลที่เพิ่มขึ้น
สิ่งที่เรารู้คือผู้คนกลุ่มแรกที่อาศัยอยู่ที่นี่
มีมากกว่าทักษะแกะสลักหินอันน่าทึ่ง
ตำนานของราปานูอีเล่าว่ากษัตริย์ฮูตู มาตูอา ผู้ก่อตั้งที่ยิ่งใหญ่ของพวกเขา
นำสิ่งพิเศษติดตัวมาจากฮิวา ดินแดนอันห่างไกล
มันคือภาษาเขียน
ส่วนที่เหลืออยู่ถูกเก็บรักษาไว้ บนแผ่นไม้ที่เรียกว่าโรโงโรโง
ซึ่งส่วนใหญ่เป็นสำเนาที่ทำซ้ำกันมาตามยุคต่างๆ
เพราะต้นฉบับสูญหายไปในประวัติศาสตร์
ปัจจุบันนี้เหลือโรโงโรโงไม่ถึง 30 ชิ้น
ตอนนี้ถูกเก็บรักษาไว้ในพิพิธภัณฑ์ทั่วโลก
สำหรับชาวราปานูอี
อย่างเลโอ ปาการาตี นักสารคดีชนพื้นเมือง
แผ่นไม้พวกนี้มีความสำคัญเป็นพิเศษ ในประวัติศาสตร์
มันเป็นความสำเร็จที่น่าทึ่ง
เพราะปกติแล้วระบบการเขียนจะเกี่ยวข้อง
กับวัฒนธรรมที่ใหญ่และมีการจัดระเบียบสูง
แต่เรากลับพบมันบนเกาะเล็กๆ
โรโงโรโงน่าสนใจ และสำคัญมากในวัฒนธรรมของเรา
และผมคิดว่ามันเป็นระบบเขียน เฉพาะในพอลินีเซีย
ครับ มันเป็นระบบเขียนเฉพาะ ไม่มีโรโงโรโงบนเกาะอื่น
ทั้งการโจมตีของพวกค้าทาสในศตวรรษที่ 19
และการที่ประเพณีทางปัญญา ของเกาะอีสเตอร์ถูกทำลายสิ้น
ความสามารถในการอ่านโรโงโรโงจึงสูญหายไป
พวกมันเลยยังคงเป็นหนึ่งในปริศนา ที่ยิ่งใหญ่ของโลกโบราณ
นักภาษาศาสตร์ชี้ว่าระบบการเขียนโรโงโรโง มีสัญลักษณ์ที่แตกต่างกัน
มากเกินกว่าจะทำให้มันเป็นตัวอักษร
น่าจะเป็นไฮโรกลิฟหรือการเขียนภาพสัญลักษณ์
คล้ายกับที่พัฒนาโดยชาวอียิปต์โบราณ
และอารยธรรมลุ่มแม่น้ำสินธุมากกว่า
เป็นระบบการเขียนที่ต้องใช้เวลาพัฒนา หลายร้อยหรือหลายพันปี
ระบบโรโงโรโงซับซ้อนมาก
คุณต้องมีองค์ประกอบหลายอย่าง เช่นสันติภาพ น้ำ อาหาร สังคม
นี่เป็นกระบวนการที่มีความซับซ้อนทางปัญญามากๆ
เป็นเวลาหลายศตวรรษ จนกระทั่งชาวยุโรปเดินทางมาถึง
ภาษาเขียนถูกรักษาไว้ในรูปแบบของเพลง
แต่ความเชื่อมโยงระหว่างเสียงอ่าน และสัญลักษณ์ถูกลืมเลือนไปนานแล้ว
ผู้คนไม่ได้หัดอ่านมัน
พวกเขาหัดร้องเพลงอย่างเดียว
แล้วพอเวลาผ่านไปนานเข้า มันก็เหลือแค่เพลง
แล้วเพลงพวกนี้พูดถึงอะไรครับ
ระบบการเกษตร
ครับ
กฎการเดินเรือ
การทำรายการสิ่งของ ไปจนถึงลำดับวงศ์ตระกูลต่างๆ
เจ้าของดินแดน อะไรพวกนั้นครับ
ครับ
สำหรับผมแล้ว โรโงโรโง
อาจเป็นสิ่งสำคัญที่สุดที่ตูปูนา หรือบรรพบุรุษของเราสร้างขึ้น
การมีอยู่ของระบบการเขียนที่ซับซ้อน และพัฒนาจนสมบูรณ์บนเกาะอีสเตอร์
เป็นปริศนาและความลึกลับ ที่ยังไม่ได้รับการอธิบายครับ
ผมคิดว่าเราต้องพิจารณาความเป็นไปได้
ที่ว่าระบบการเขียนนี้ถูกนำมาที่เกาะอีสเตอร์ ในยุคก่อนประวัติศาสตร์
โดยผู้ตั้งถิ่นฐานกลุ่มแรก ที่ถูกจดจำในตำนานเรื่องเล่า
ว่าพวกเขามาจากฮิวา เกาะในแปซิฟิกที่มีขนาดใหญ่กว่านี้มาก
ซึ่งถูกน้ำท่วมใหญ่และจมอยู่ใต้ท้องทะเล
ผมรู้ว่านี่เป็นการคาดเดาของตัวผมเอง
แต่เป็นไปได้ไหม ที่เรากำลังมองดูภาษาที่ใช้กันจริงๆ
ในอารยธรรมที่สูญหายไปที่ผมตามหามาตลอด
ผู้คนจากเกาะฮิวาอันไกลโพ้น
เรื่องราวต้นกำเนิดและภาษาของพวกเขา
ได้รับการอนุรักษ์ไว้ โดยชาวพอลีนีเซียที่ออกเดินทางไกล
ซึ่งปัจจุบันเรียกตัวเองว่าชาวราปานูอี
ผมเชื่อว่ารูปปั้นโมอายก็อาจเป็นผลิตผล
ของอารยธรรมก่อนหน้านี้ด้วย
มีหลักฐานว่าฐานหินอาฮูที่โมอายตั้งอยู่นั้น
อาจถูกออกแบบและสร้างขึ้นโดยคนกลุ่มอื่น
อย่างเช่นอันนี้
นี่คืออาฮู วินาปู
มันมีความเฉพาะอยู่สองอย่างครับ
อย่างแรก มันสร้างจากหินบะซอลต์แข็งทั้งหมด
ไม่ใช่จากหินภูเขาไฟเนื้อนิ่มแบบอาฮูอันอื่นๆ
อย่างที่สอง และที่ไม่อาจมองข้ามได้เลย
คือบล็อกหินขนาดมหึมาเหล่านี้ ถูกประกอบเข้าด้วยกันอย่างพอดิบพอดี
ในแบบที่ประณีตกว่าอาฮูอันอื่นๆ บนเกาะนี้มาก
ที่จริงผู้สร้างดั้งเดิมของมันสร้างมัน อย่างพิถีพิถันเสียจน
ไม่มีวัสดุอินทรีย์ในสมัยนั้นติดอยู่ ในร่องระหว่างบล็อกหินเลย
ทำให้ไม่สามารถระบุอายุที่แท้จริงของมันได้
มันช่างดูแปลกแยกจากที่นี่
จนบางคนอาจคิดว่า มันเป็นผลงานของวัฒนธรรมอื่นเลยก็ได้
และมีเหตุผลอีกอย่างที่ทำให้ผมสงสัยว่า วัฒนธรรมอื่นที่ว่านั้น
อาจเป็นอารยธรรมยุคน้ำแข็งที่สูญหายไป ที่ผมตามหาอยู่
ชื่อเดิมของเกาะอีสเตอร์ คือเท ปิโต โอ เต เฮนัว
ซึ่งแปลว่า "สะดือโลก"
การกำหนดสถานที่ศักดิ์สิทธิ์โบราณว่าเป็นสะดือนี้
เป็นสิ่งที่ปรากฏซ้ำๆ
ในวัฒนธรรมโบราณและภาษาต่างๆ ทั่วโลก
โกเบคลี เทเป แปลตรงตัวว่า "เนินเขาสะดือ"
เดลฟีในกรีซก็เป็นสะดือโลก
กัมพูชาก็เป็นอีกหนึ่งตัวอย่าง
(นครวัด กัมพูชา)
เป็นไปได้ไหมว่าวัฒนธรรมหนึ่ง ที่เดินทางรอบโลกในยุคก่อนประวัติศาสตร์
ใช้การอ้างอิงถึงสะดือนี้ มาตั้งชื่อสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่สุดของพวกเขา
รวมถึงราปานูอีด้วย
ถ้าใช่ พวกเขาเดินทางมาถึงที่นี่ได้ยังไง
มีความเป็นไปได้ที่น่าสนใจอย่างหนึ่งครับ
ราปานูอีตั้งอยู่สุดทางตะวันตก ของแนวเทือกเขาใต้น้ำ
ในช่วงยุคน้ำแข็ง เมื่อระดับน้ำทะเลต่ำกว่าปัจจุบัน 121 เมตร
และพื้นมหาสมุทรอาจอยู่สูงกว่าตอนนี้ เพราะปรากฏการณ์ที่เรียกว่าไอโซสเตซี
ยอดเขาบางแห่งอาจโผล่พ้นผิวน้ำขึ้นมา
ทำให้เกิดหมู่เกาะเล็กๆ
ที่เชื่อมเกาะราปานูอี เข้ากับชายฝั่งของเปรูในปัจจุบัน
แน่นอนว่าเราเจอบางสิ่งที่น่าทึ่งที่นั่น
แกะสลักอยู่บนเนินเขา หันหน้าออกสู่มหาสมุทร
จีโอกลิฟขนาดใหญ่ที่ทุกวันนี้ รู้จักกันในชื่อคันเดลาบราแห่งแอนดีส
ทรายถูกพัดออกไปหมดแล้ว เหลือเพียงหินเปล่าๆ ด้านล่าง
เป็นรูปตรีศูลขนาดยักษ์
เมื่อคุณเข้าใกล้ชายฝั่งของเปรู
มันเกือบดูเหมือนสัญญาณหรือเครื่องหมาย
ที่เรียกผู้คนให้เข้ามาหาเลยครับ
บอกว่า "มานี่ ที่นี่มีบางสิ่งที่สำคัญอยู่"
จีโอกลิฟไม่สามารถระบุอายุที่น่าเชื่อถือได้
แต่เครื่องปั้นดินเผาที่พบใกล้ๆ ถูกระบุว่า
เป็นของวัฒนธรรมท้องถิ่นปาราคัส ช่วง 200 ปีก่อนคริสตกาล
ที่แน่นอนว่าเคยเป็นที่รู้จักและเคารพ
แต่บ้างก็ว่ามันได้รับแรงบันดาลใจ จากตำนานของเทพเจ้าโบราณ วิราโคชา
ผู้ได้รับการบูชาว่า เป็นผู้สร้างสิ่งมหัศจรรย์ลึกลับหลายแห่ง
ในพื้นที่ส่วนนี้ของโลก
ตั้งแต่เส้นนัซกาอันโด่งดัง
ไปจนถึงกลุ่มหินลึกลับขนาดใหญ่ อย่างตีวานากูในโบลิเวีย
บนเทือกเขาแอนดีส ที่ซึ่งเรื่องราวของเขาเริ่มต้นขึ้น
ตามตำนานของอินคา
พื้นที่แห่งนี้เคยเกิดหายนะครั้งใหญ่
เป็นหายนะอารยธรรมโบราณโดยแท้จริง
เมื่อหายนะผ่านพ้นไป
คนแปลกหน้าก็ปรากฏตัวขึ้นจากทะเลสาบติติกากา
พวกเขาตั้งชื่อให้คนคนนี้ว่าวิราโคชา
แปลว่าฟองแห่งท้องทะเล
เขาและกลุ่มผู้ติดตามได้สอนความลับ ในการเพาะปลูกให้แก่ผู้รอดชีวิต
สอนทักษะขั้นสูงในการทำงานหิน และวิธีการเฝ้าดูท้องฟ้า
หลักๆ ก็คือเขาสอนรากฐานอารยธรรม
ให้ผู้รอดชีวิตจากหายนะที่ท้อแท้และสิ้นหวัง
เรื่องราวเหล่านี้สอดคล้อง กับเรื่องราวจากทั่วโลก
ที่เกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต สิ่งศักดิ์สิทธิ์ และผู้คนที่รอดจากหายนะครั้งใหญ่
และพยายามฟื้นฟูอารยธรรมขึ้นมาใหม่
ในอียิปต์คือโอซิริสที่สอนผู้คนของเขา
ให้รู้จักการไถดิน เก็บเกี่ยวพืชผล และสร้างกฎหมาย
สำหรับแอซเท็กในเม็กซิโก ก็คือเควตซาลโคลาเทิล
ผู้เร่ร่อนที่ไว้หนวดเครา
ที่นำรากฐานอารยธรรม มาให้พวกเขาเป็นครั้งแรก
และบนเกาะราปานูอี กษัตริย์ฮูตู มาตูอา และผู้ติดตามของเขาก็สะท้อนแนวคิดนี้ด้วย
ในเรื่องราวของนักเดินทาง จากดินแดนไกลโพ้นที่สูญหาย
มาถึงทางทะเลเพื่อเริ่มต้นอารยธรรมใหม่
เนื่องจากประเพณีคล้ายกันนี้พบทั่วโลก เราจึงต้องพิจารณามันอย่างจริงจัง
แม้แต่ทุกวันนี้ การเล่าเรื่องก็ยังคงเป็นวิธีที่ทรงพลัง
ในการถ่ายทอดความรู้จากรุ่นสู่รุ่น
ด้วยเรื่องราวที่เป็นสากลเหล่านี้ คุณรู้สึกไหมครับว่า
เรากำลังได้รับอิทธิพลจากความรู้นั้นที่เก่าแก่กว่า
ครับ ผมคิดว่าเป็นแบบนั้น
แล้วมันมาจากไหนครับ
มีผู้รอดชีวิตไม่กี่คนที่ถ่ายทอดความรู้ครับ
แต่ความรู้เหล่านั้นก็ถูกถ่ายทอด ในรูปแบบของตำนาน
- ในรูปแบบของประเพณี - ครับ
ตำนานของมนุษยชาติเปรียบเสมือน ธนาคารความจำของเผ่าพันธุ์เรา
ตั้งแต่ยุคที่ไม่มีการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร
ครับ เรารู้ว่าตำนานปากต่อปากนั้นแข็งแกร่งมาก
ในฐานะวิธีการถ่ายทอดประวัติศาสตร์
ตำนานทำให้ผมนึกถึงเหตุการณ์ ทางประวัติศาสตร์บางอย่าง
ครับ ถูกต้องเลย
นี่เป็นแนวคิดเดียวกันที่ถูกทำซ้ำในวัฒนธรรมต่างๆ
ที่ไม่ได้มีการเชื่อมโยงกัน ในช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์เลย
ทำให้ผมคิดว่าสิ่งที่เรากำลังเห็นอยู่นี้
คือมรดกร่วมจากวัฒนธรรมหนึ่งที่เก่าแก่กว่ามาก
เป็นเหตุผลที่ทำให้ผมคิดว่า เราควรพิจารณาพวกตำนานให้จริงจังมากขึ้น
ครับ ผมก็คิดแบบนั้น
ผู้ให้ความรู้ที่ยิ่งใหญ่จากตำนานของเรา อย่างวิราโคชา
อาจเป็นหนึ่งในผู้รอดชีวิตเพียงไม่กี่คน จากอารยธรรมที่สูญหายไปจากประวัติศาสตร์ก็ได้
มันอาจมีหลักฐาน เกี่ยวกับมรดกของวิราโคชามากขึ้น
ประมาณ 483 กิโลเมตร ทางตะวันออกจากคันเดลาบรา
บนที่ราบสูงบนยอดเขาใกล้เมืองกุสโก
(กุสโก)
สูงจากระดับน้ำทะเลกว่า 3,352 เมตร
นี่คือซัคซายฮัวมาน
(ซัคซายฮัวมาน)
นี่คือหนึ่งในสถานที่โบราณที่ไม่ธรรมดาที่สุดในโลก
และเป็นหนึ่งในสถานที่ลึกลับที่สุดด้วย
พื้นที่บนยอดเขากว้างใหญ่นี้ เต็มไปด้วยสิ่งมหัศจรรย์ทางโบราณคดี
ที่สร้างขึ้นจากหิน
และที่ขอบของเนินเขา คือปริศนาที่ยิ่งใหญ่ที่สุด
กำแพงหินสามแถวที่ชวนให้ประหลาดใจ
เพราะมันซิกแซ็กข้ามยอดเขา
ผมมาที่นี่นานกว่า 30 ปีแล้ว
และมันยังคงทำให้ผมฉงนได้เสมอ
ทว่าตอนนี้การค้นหาอารยธรรมที่สูญหายของผม
ได้มุ่งเน้นที่ทวีปอเมริกา
ผมจึงมาที่นี่เพื่อตรวจสอบ ปริศนาหินมหึมาโบราณนี้อีกครั้ง
ผมมักรู้สึกเหมือนตัวเองเป็นคนตัวเล็กจ้อย
เมื่อยืนอยู่ข้างหินมหึมาพวกนี้
มีบล็อกหินหลายเหลี่ยม ขนาดมหึมาแบบนี้เป็นพันๆ ก้อน
มันถูกตัดแต่งและจัดวางอย่างสมบูรณ์แบบ
ไม่มีบล็อกหินอันไหนที่มีขนาด หรือรูปร่างเหมือนกันเลยครับ
แต่พวกมันกลับถูกจัดวางเข้าด้วยกัน อย่างลงตัวจนน่าอัศจรรย์
จนแทบดูเหมือนว่าพวกมัน หลอมละลายเข้าด้วยกันเลยครับ
ต่อให้ใช้เทคโนโลยีในปัจจุบัน เราจะเริ่มจากตรงไหนล่ะ
เจ้านี่ถูกทำขึ้นมายังไง
เพื่อทำความเข้าใจซัคซายฮัวมาน เราจำเป็นต้องรู้ประวัติศาสตร์ของมันมากขึ้น
ซึ่งเกี่ยวพันกับเมืองด้านล่าง
ปัจจุบันกุสโกเป็นมหานครที่มีชีวิตชีวา ที่มีประชากร 500,000 คน
สำหรับนักท่องเที่ยวหลายล้านคนต่อปี ที่นี่คือจุดหมายปลายทางที่ได้รับความนิยม
แต่สำหรับการค้นหาของผม มันมีความหมายมากกว่านั้นมาก
กุสโกเคยเป็นเมืองหลวง ของอาณาจักรอินคาที่ครั้งหนึ่งเคยยิ่งใหญ่
อารยธรรมที่น่าทึ่งและน่าตื่นตาตื่นใจอย่างแท้จริง
อารยธรรมที่เคยเจริญรุ่งเรือง บนเทือกเขาสูงแอนดีส
มีชื่อเสียงจากโบราณสถานหิน ที่น่าอัศจรรย์อย่างมาชูปิกชู
(มาชูปิกชู เปรู)
แต่เช่นเดียวกับโมอายของราปานูอี เรื่องราวที่แท้จริงถูกบดบังด้วยหายนะ
ที่นี่ ในปี 1532
ชาวสเปนผู้พิชิตได้นำความโกลาหล และการทำลายล้างมาสู่อินคา
เพราะการปราบปรามวัฒนธรรมพื้นเมือง
ในระหว่างการพิชิตของสเปนและช่วงหลังจากนั้น
ทำให้สิ่งที่เรารู้เกี่ยวกับชาวอินคา ยังคงกระท่อนกระแท่น
และเป็นหลุมดำทางประวัติศาสตร์ในหลายๆ ด้าน
ทำไมน่ะเหรอ เพราะประวัติศาสตร์ มักถูกเขียนโดยผู้ชนะน่ะสิ
และในหมู่ผู้พิชิตเหล่านั้น มีเพียงไม่กี่คนที่ยอมเสียเวลาเรียนรู้
วัฒนธรรมที่พวกเขาทำลายล้าง
อินคาเป็นอารยธรรมที่รุ่งเรืองมาก
พวกเขาบันทึกความสำเร็จที่น่าทึ่ง แต่พวกเขาก็มีอายุสั้นมาก
แม้ว่าจะมั่งคั่งและทรงพลัง
จักรวรรดิอินคาก็มีอยู่ไม่ถึงหนึ่งศตวรรษ
ก่อนที่ผู้พิชิตจะมาถึง
แน่นอนว่าชาวสเปนไม่รู้เรื่องนี้
และคิดว่าทุกสิ่งที่พวกเขาเห็น รวมถึงกำแพงหินมหึมาที่น่าทึ่ง
เป็นผลงานของชาวอินคาที่พวกเขาเพิ่งพบ
ยากที่จะนึกว่าเจ้านี่ถูกทำขึ้นมาได้ยังไง
ด้วยเครื่องมือที่เชื่อกันว่าชาวอินคามี
ซึ่งส่วนใหญ่เป็นการเอาหินชนิดอื่น
มาทุบหินขนาดใหญ่ยักษ์พวกนี้
ผมว่ามันไม่มีเหตุผลเอาซะเลย
ชาวอินคาไม่มีภาษาเขียน
แต่บันทึกของชาวสเปนเท่าที่เรามี
บอกว่าซัคซายฮัวมานเป็นผลงานทางความคิด ของปาชาคูติ อินคา ยูปังกี
ที่การครองราชย์ของเขานำพาจักรวรรดิอินคา
สู่ความรุ่งเรืองเมื่อกว่า 500 ปีก่อน
ผมหวังว่าจะได้เรียนรู้เพิ่มเติม
จากอมาเดโอ วาเลอร์ ฟาร์ฟาน ผู้เชี่ยวชาญสถานที่
คุณคิดว่างานสถาปัตยกรรมน่าทึ่งนี้ถูกสร้างขึ้น
ประมาณช่วงศตวรรษ หรือช่วงยุคสมัยไหนครับ
การก่อสร้างน่าจะเริ่มประมาณปี 1440 ครับ
และสร้างเสร็จหลังผ่านไป 90 ปีครับ
ครับ
ก่อนที่พวกผู้พิชิตจะมาถึงเป๊ะๆ
ปาชาคูติสั่งให้คนงานสร้างซัคซายฮัวมาน โดยใช้หินในท้องถิ่น
ซึ่งเป็นหินที่ค่อนข้างนิ่ม
แม้ปัจจุบันจะอยู่สูงกว่า ระดับน้ำทะเล 3,657 เมตร
มันก็เคยเป็นพื้นมหาสมุทรในยุคเริ่มแรกของโลก
ในอดีตเมื่อนานมาแล้ว
ส่วนนี้ของอเมริกาใต้ ก็เคยเป็นส่วนหนึ่งของทะเลครับ
ส่วนต่างๆ ของหุบเขานี้ด้วย เรายังเห็นหินปูนที่เป็นหินฐานได้
หินปูน หินตะกอน
ครับ และด้วยเหตุผลนี้เอง
หินชนิดนี้จึงเอามาใช้งานได้ง่ายกว่าหินชนิดอื่น
จากการศึกษาทางโบราณคดี บล็อกหินปูนขนาดใหญ่เหล่านี้
น่าจะถูกตัดที่เหมืองหิน ที่อยู่ไกลออกไปถึง 14.5 กิโลเมตร
ผมเข้าใจว่าหินปูนเป็นหินเนื้ออ่อน และเอามาทำงานได้ง่าย
แต่คือบล็อกหินปูนขนาดมหึมา
บล็อกหนักสุดคือเท่าไรครับ
บล็อกหินหนักสุดที่นี่ หนักกว่า 100 ตันครับ
แม่เจ้า
สิ่งที่ทำให้ผมสงสัยก็คือ การเคลื่อนย้ายบล็อกหินขนาดใหญ่เหล่านั้น
ผมไม่เข้าใจเลยว่าพวกเขาทำได้ยังไง
ในความเห็นของผม ความลับอยู่ที่ปริมาณครับ
เปโดร เซียซา เดอ เลออน เป็นทหาร และนักบันทึกประวัติศาสตร์ชาวสเปน
และตามที่เขาบันทึกไว้
มีคนมากกว่า 20,000 คนทำงานที่นี่ทุกวัน
นั่นเป็นความท้าทายที่ยิ่งใหญ่ด้านการจัดการเลย
การจัดการคนงาน 20,000 คน เป็นงานที่ต้องอาศัยความช่ำชองสูง
การก่อสร้างอาคารเอ็มไพร์สเตตในนิวยอร์ก
ใช้คนงานประมาณ 3,400 คนในศตวรรษที่ 20
ต่อให้มีคนงานมากกว่าหกเท่า
การเคลื่อนย้ายหินเหล่านี้ ด้วยเทคโนโลยีที่ล้าสมัยกว่ามาก
คงเป็นความท้าทายที่ยิ่งใหญ่ ที่อาจเกิดความผิดพลาดได้อย่างรวดเร็ว
บันทึกเดียวที่เรามีที่เกี่ยวกับการที่ชาวอินคา พยายามเคลื่อนย้ายหินขนาดใหญ่นี้
ถูกบันทึกโดยนักบันทึกประวัติศาสตร์ชาวสเปน หลังเกิดการพิชิตไม่กี่ทศวรรษ
ตามคำบอกเล่าที่เขาได้ฟังจากผู้ให้ข้อมูลท้องถิ่น
ความพยายามนี้จบลงด้วยหายนะ
เขาเล่าถึงหินก้อนใหญ่ที่ถูกลากข้ามภูเขา
โดยคนมากกว่า 20,000 คน
จนกระทั่งถึงจุดหนึ่ง พวกเขาทำหินหลุดมือและตกลงจากหน้าผา
ทับคนมากกว่า 3,000 คนเสียชีวิต
ถ้าชาวอินคามีปัญหามากขนาดนั้น ในการขนย้ายหินก้อนใหญ่ก้อนเดียว
พวกเขาขนย้ายก้อนหินขนาดใหญ่ นับพันก้อนมาที่นี่ได้ยังไง
ตามบันทึกของชาวสเปน
ชาวอินคาใช้ทั้งเชือก ลูกกลิ้งไม้ลำเลียง และคานงัด
ถ้าคุณใช้ความพยายาม และความระมัดระวังอย่างมาก
ก็อาจวางบล็อกหินสองสามก้อนเข้าด้วยกันได้
แต่การวางหินหลายร้อยก้อนเข้าด้วยกัน และทุกก้อนต้องเข้ากันได้เป๊ะๆ
มันขัดกับหลักตรรกะครับ
ถ้าจริงๆ แล้วจักรพรรดิอินคา ทำเพียงแค่ดูแลสิ่งก่อสร้าง
ที่เป็นป้อมปราการบนกำแพงหินขนาดใหญ่
ที่มีอยู่มาก่อนแล้วล่ะ
เป็นเรื่องยากที่จะจินตนาการถึงภาพ ที่คงต้องตาตรึงใจที่เคยอยู่ที่นี่
ก่อนเกิดการพิชิตของชาวสเปน
แต่เมื่อผสมผสานข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ล่าสุด
เข้ากับบันทึกจากพยานผู้เห็นเหตุการณ์ ที่เหลือไว้โดยผู้พิชิตกลุ่มแรก
เราคงนึกภาพได้เป็นอย่างดีเลยว่า ซัคซายฮัวมานคงดูเป็นเช่นไร
ในช่วงที่จักรวรรดิอินคารุ่งเรืองที่สุด
ชาวสเปนบอกให้เรารู้ว่า บริเวณหลักถูกใช้เป็นค่ายทหาร
มันรองรับทหารได้หลายพันคน
พวกเขาอธิบายถึงหอคอยสามชั้น
ที่สูงเหนือพื้นขึ้นไป 15 เมตร
ล้อมรอบด้วยอาคารสี่เหลี่ยมและลานกว้าง
มีระบบน้ำจืดและห้องเก็บธัญพืชเป็นของตัวเอง
ผู้บุกรุกเชื่อว่าซัคซายฮัวมาน เดิมทีถูกสร้างขึ้นเป็นป้อมปราการ
เพราะหลังจากการล่มสลายของกุสโก
นักรบอินคาใช้กำแพงเหล่านี้เป็นที่มั่นสุดท้าย
ซึ่งเป็นสิ่งที่เหลืออยู่จนถึงวันนี้
แต่นั่นใช่เหตุผลที่มันถูกสร้างขึ้นหรือไม่
มุมมองทางโบราณคดีเรื่องต้นกำเนิด ของซัคซายฮัวมานคืออะไรครับ
และมันถูกสร้างเพื่ออะไร
หลายคนคิดว่ามันเป็นสิ่งก่อสร้างทางการทหาร
แต่มีแค่ชาวสเปนหรือผู้พิชิตเท่านั้น ที่บอกว่ามันเป็นป้อมปราการทางการทหาร
แต่ไม่ใช่เหรอครับ
มันเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ เป็นวัด เพื่อเฉลิมฉลองพิธีกรรมและทำพิธี
งั้นแนวคิดที่เรามักอ่านเจอ ในหนังสือประวัติศาสตร์
ที่ว่าซัคซายฮัวมานถูกสร้างขึ้น เพื่อเป็นป้อมทางการทหาร
ก็เป็นเรื่องเข้าใจผิดเหรอครับ
เข้าใจผิดครั้งใหญ่เลยครับ
ซากสิ่งก่อสร้างที่อยู่บนยอดเขา
ที่ทำจากบล็อกหินสี่เหลี่ยมเป็นระเบียบ
บ่งบอกว่าพวกมันไม่ได้ถูกสร้างขึ้น ในช่วงเวลาเดียวกับกำแพงหินมหึมา
อาจพูดได้ว่าชาวอินคาได้รับสืบทอด สิ่งก่อสร้างที่มีอยู่มาก่อน
แต่สิ่งก่อสร้างที่มีอยู่มาก่อนพวกนั้น ก็เป็นเรื่องอธิบายยาก
ครับ
มันยังบ่งบอกว่าพวกมันถูกสร้างขึ้น
ด้วยเทคนิคการทำหินที่แตกต่างออกไป ที่เราไม่รู้จักด้วย
นี่อาจถือว่าเป็นเทคโนโลยีที่หายสาบสูญไปแล้ว
เราเผชิญกับปริศนาที่ไม่อาจอธิบายได้
เป็นไปได้ไหมที่กำแพงซิกแซกที่เรียบเนียน และมหึมาของซัคซายฮัวมาน
อาจไม่ได้ถูกสร้างขึ้นโดยชาวอินคา แต่เป็นฝีมือของคนอื่น
แล้วถ้าสิ่งก่อสร้างส่วนใหญ่ที่เราเห็นที่นี่ ที่เคยถูกระบุว่าเป็นผลงานของชาวอินคา
แท้จริงแล้วนำเอาความรู้จากอารยธรรม ที่เก่าแก่กว่ามากๆ มาใช้ล่ะ
จะเป็นไปได้ไหมที่มีมรดกอยู่ในก้อนหิน
มรดกจากอารยธรรมที่เก่าแก่กว่า ที่ยังไม่ได้รับการระบุในทางโบราณคดี
อย่างไรก็ตาม ไม่เคยมีการพบ กำแพงหินมหึมาและเรียบเนียน
ในลักษณะที่ง่ายกว่านี้ที่ไหนในเปรู
แต่เราเห็นสิ่งที่คล้ายกันนี้ที่ราปานูอี
(อาฮู วินาปู ราปานูอี)
ในกำแพงแห่งอาฮู วินาปู
ซึ่งเชื่อว่าสร้างขึ้นก่อนซัคซายฮัวมาน และอยู่ห่างออกไป 3,218 กิโลเมตร
บล็อกหินแต่ละอันทำจากหินบะซอลต์เนื้อแข็ง
พวกมันถูกประกอบเข้าด้วยกันอย่างงดงาม
และมันมีองค์ประกอบแบบหลายเหลี่ยม เหมือนกับกำแพงแห่งซัคซายฮัวมานเลย
การก่อสร้างที่คล้ายกันนี้ก็พบเห็นได้ ในกำแพงโบราณในตุรกีและในอียิปต์
(วิหารหุบเขาแห่งคาเฟร อียิปต์)
มันมีบล็อกหินขนาดเล็กอันนึง อยู่ระหว่างบล็อกที่ใหญ่กว่าได้พอดีเป๊ะ
ซึ่งเหมือนกันเลยครับ
คุณพบภาพที่เหมือนกันนี้ได้ในกุสโก
(กุสโก เปรู)
บ้างก็ว่าผู้สร้างเพียงแค่เอาวัสดุเหลือๆ มาใช้
ให้มีประสิทธิภาพ
แต่ดูความพอดิบพอดีนี้สิครับ
มันทำให้มีความรู้สึกว่านี่คือเทคโนโลยีนี้จากอดีต
และไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในเปรู
แล้วถ้าชาวอินคาสร้าง โครงสร้างบางส่วนที่เราเห็นที่นี่
บนฐานที่มีความเก่าแก่กว่ามากๆ ล่ะ
ฐานที่อาจย้อนกลับไป
ถึงรากเหง้าของอารยธรรมในทวีปอเมริกา
ความเป็นไปได้นี้ทำให้ผมเดินทางไปยัง เมืองที่ซัคซายฮัวมานตั้งตระหง่านอยู่
เมืองที่ชื่อของมันอาจครอบครองกุญแจสำคัญ
ในภาษาเกชัวดั้งเดิมของชาวอินคา
กุสโกแปลว่า "สะดือโลก"
(โกเบคลี เทเป ตุรกี)
เช่นเดียวกับสะดืออันเป็นสถานที่ ศักดิ์สิทธิ์โบราณอื่นๆ รวมถึงราปานูอี
ในความเห็นของผม แนวคิดเรื่องสะดือที่พบได้ทั่วโลกนี้
ไม่ควรถูกมองข้ามว่าเป็นเพียงความบังเอิญ
เป็นไปได้ไหมว่างานหินที่มีรูปทรงน่าทึ่ง ที่เราเห็นตามสถานที่สะดือโลกเหล่านี้
เป็นอีกเศษซากที่เหลืออยู่
ของอารยธรรมโบราณ ที่เก่าแก่และก้าวหน้ากว่ามาก
ที่ผมตามหาอยู่
ทุกๆ ที่ในเมืองนี้
คุณจะเห็นแนวหินซ้อนกันหลายชั้น ที่สวยงามและตัดมาอย่างประณีต
บางจุดก็มีหินขนาดมหึมาอยู่ด้วย
ปริศนาก็คือในกำแพงใดก็ตาม
คุณมักจะเห็นสถาปัตยกรรม หลากหลายรูปแบบได้เลย
บ้างก็ละเอียดประณีต บ้างก็ค่อนข้างหยาบเมื่อเทียบกัน
ปริศนานั้นพาผมมาที่คาเย โลเรโตที่กุสโก
และเฮซูส กามารา นักวิจัยทางโบราณคดี
ผู้เป็นลูกหลานของชาวอินคา
และใช้เวลาหลายสิบปีศึกษา งานหินอันเป็นเอกลักษณ์ของเปรูโบราณ
เล่าเรื่องงานของคุณในพื้นที่กุสโก กับหุบเขาศักดิ์สิทธิ์ให้ฟังหน่อยครับ
ผมหลงใหลโบราณวัตถุ ที่มีต้นกำเนิดมาจากมนุษย์ครับ
และสิ่งนี้ก็สะท้อนให้เห็นในหิน
ซึ่งเป็นพยานที่เก่าแก่ที่สุดที่มีอยู่ในประวัติศาสตร์
เช่นเดียวกับที่เราเห็นที่ซัคซายฮัวมาน
กำแพงหินมหึมาของถนนสายนี้ ประกบกันได้พอดิบพอดี
ขอบโค้งของหินประกบเข้าหากันอย่างลงตัว
มันทำให้ผมสับสนไปหมด
ผมได้แต่ตะลึงตอนมองมัน ผมหาทำอธิบายไม่ได้เลย
ว่าใครก็ตามสร้างกำแพงแบบนี้ขึ้นได้ยังไง
โดยให้หินมหึมาพวกนี้ ประกบกันได้อย่างสมบูรณ์แบบ
นักโบราณคดีบอกว่านี่คือผลงานของชาวอินคา
และพวกเขาโดยใช้เครื่องมือหินทุบธรรมดา ในการทำงานที่น่าทึ่งทั้งหมดนี้
เป็นไปไม่ได้เลยครับ ที่จะสร้างสิ่งมหัศจรรย์แบบนี้ด้วยสิ่ว
กับชุดเครื่องมือช่าง
หรือคำนวณความแม่นยำที่สมบูรณ์แบบ
ที่มีอยู่ในงานลักษณะนี้ได้เลยครับ
ความแม่นยำแบบนี้ ไม่มีให้เห็นที่ไหนชัดไปกว่าที่นี่อีกแล้ว
มันคือความสำเร็จทางเรขาคณิต ที่รู้จักในชื่อหิน 12 เหลี่ยม
โดยที่ทุกเหลี่ยมของมัน ประกบกับหิน 11 ก้อนได้อย่างลงตัว
แต่ยังมีเรื่องอื่นที่ชวนให้ฉงน เกี่ยวกับสิ่งที่เรียกว่ากำแพงอินคานี้ด้วย
ผมเห็นสไตล์สถาปัตยกรรม ที่แตกต่างกันเยอะมากที่นี่
บางก้อนก็เป็นบล็อกหินที่ดูน่าทึ่ง
บางก้อนก็มีคุณภาพด้อยกว่าแต่อยู่ข้างๆ กัน
ช่วยให้ผมเข้าใจปริศนานี้หน่อยครับ
สถาปัตยกรรมนี้ไม่สอดคล้องกับของชาวอินคาครับ
ชาวอินคาไม่ใช้สถาปัตยกรรม แบบหลายเหลี่ยมและโค้งมนแบบนี้
ชาวอินคามีสถาปัตยกรรมอีกแบบหนึ่ง
ที่มีลักษณะเป็นมุมฉาก
ส่วนบนมีบล็อกที่มีร่องรอยที่สอดคล้องชัดเจน
กับเครื่องมือพื้นฐานที่ชาวอินคาใช้
การก่อสร้างพวกมันดูไม่มีความลึกลับใดๆ
ไม่เหมือนกับพวกที่อยู่ชั้นล่าง
ในมุมมองของคุณ ชาวอินคาไม่ได้สร้างเจ้านี่เหรอครับ
ไม่ครับ
เฮซูสเชื่อว่าชาวอินคาสร้าง สิ่งที่อยู่ด้านบนและรอบๆ กำแพงโบราณ
ที่มีอยู่แล้วที่นี่เมื่อพวกเขามาถึง
ประวัติศาสตร์ของกุสโก ไม่ได้ย้อนกลับไปถึงแค่ยุคอินคาครับ
แต่ย้อนกลับไปไกลกว่านั้นมาก
เฮซูส กามาราเชื่อว่าเราไม่ได้มองเพียงแค่หนึ่ง
แต่มันมีรูปแบบสถาปัตยกรรมที่ต่างกัน
จากอย่างน้อยสามอารยธรรมเลยครับ
เฮซูสเชื่อว่าบล็อกหินที่มีลักษณะหยาบ และใหม่ที่สุดเป็นฝีมือของชาวอินคา
แต่เขาเชื่อว่าหินก่อนยุคอินคา ที่ถูกแกะสลักเรียบเนียน
ทั้งที่อยู่ที่นี่และที่ซัคซายฮัวมาน
มีรากฐานมาจากเทคนิคโบราณที่เก่าแก่กว่ามาก
เทคนิคที่ชาวอินคานับถือ แต่ไม่สามารถเลียนแบบได้
มีบางสิ่งที่เป็นไปไม่ได้
สำหรับอารยธรรมสมัยใหม่
สิ่งเหล่านี้เก่าแก่กว่า
และพิสูจน์ว่ามีการใช้หินที่สามารถขึ้นรูปได้ครับ
เฮซูส กามาราเรียกสไตล์นี้ว่าฮานันปาชา
และเพื่อให้ได้สัมผัสกับมันโดยตรง
เขาแนะนำให้ผมไปสถานที่ที่น่าสนใจ
บนเนินเขาที่ซัคซายฮัวมานตั้งอยู่
เป็นสถานที่ที่มีบรรยากาศลึกลับจริงๆ
และมีทางเข้าซับซ้อนที่แทบจะถูกซ่อนไม่ให้เห็น
เป็นอีกครั้งที่เอาการผสมผสาน รูปแบบการก่อสร้างที่แปลกประหลาดมาใช้
ที่นี่รู้จักในชื่อว่าวิหารแห่งดวงจันทร์
(วิหารแห่งดวงจันทร์)
นี่คือสถานที่ที่แปลกและซับซ้อน มีบรรยากาศลึกลับ
กำแพงหินต่ำตรงนี้ เป็นการก่อสร้างแบบอินคาทั่วไป
แต่สิ่งที่ซ่อนอยู่โขดหินใหญ่ที่โผล่ขึ้นมา
เป็นสิ่งที่แตกต่างออกไปโดยสิ้นเชิง
คุณถูกดึงดูดเข้าไป ผ่านทางเดินแคบๆ
มีเพียงความเงียบงันล้อมรอบ
มันเกือบจะเหมือน การเข้าไปในเขาวงกตเลยครับ
เหมือนจะเป็นเทคโนโลยีบางอย่างที่เราไม่รู้จัก
และสร้างขึ้นด้วยเหตุผลที่เราไม่เข้าใจ
คำบรรยายโดย มนัสวี ศักดิษฐานนท์