1
00:00:11,821 --> 00:00:15,021
Paskalya Adası'nın tarih öncesini
tekrar incelemeliyiz.

2
00:00:18,221 --> 00:00:20,781
Bize söyleneni öylece kabul etmemeliyiz.

3
00:00:24,501 --> 00:00:28,821
Rapa Nui sakini ve arkeolog
Doktor Sonia Haoa Cardinali

4
00:00:28,901 --> 00:00:32,981
adanın kayıp tarihini yeniden bulmak için
neredeyse 50 yılını harcadı.

5
00:00:35,101 --> 00:00:38,941
Bunu da antik yerleşim yerlerini
veya Moai'ları inceleyerek değil,

6
00:00:39,021 --> 00:00:42,021
adadaki bitkileri inceleyerek yaptı.

7
00:00:42,981 --> 00:00:48,941
Sonia, botaniğe özel bir ilgin var
ama aynı zamanda da bir arkeologsun.

8
00:00:49,021 --> 00:00:52,141
Evet, benim için en önemlisi

9
00:00:52,221 --> 00:00:55,581
insanları anlamak.

10
00:00:56,381 --> 00:00:58,861
İnsanların buraya nasıl geldiğini,

11
00:00:58,941 --> 00:01:02,821
bu adaya nasıl uyum sağladıklarını anlamak

12
00:01:03,421 --> 00:01:08,701
çünkü bir insan olarak
bitkiler olmadan hiçbir şey yapamayız.

13
00:01:12,061 --> 00:01:15,461
Rapa Nui'nin
sönmüş yanardağlarından birinin kraterinde

14
00:01:15,541 --> 00:01:18,061
Doktor Cardinali ve meslektaşları

15
00:01:18,141 --> 00:01:21,061
insanlar tarafından getirilmiş

16
00:01:21,901 --> 00:01:24,421
buraya özgü olmayan bitkiler arıyorlar.

17
00:01:25,941 --> 00:01:29,061
Bitkilere bakarsak
bu adada insanlar ne zaman yaşamış?

18
00:01:29,141 --> 00:01:34,421
Farklı yiyecekler incelendi
ve sonuç elde ettiğimiz yiyecek…

19
00:01:34,501 --> 00:01:35,741
Evet.

20
00:01:36,341 --> 00:01:37,221
…muz oldu.

21
00:01:39,381 --> 00:01:43,781
3.000 yıl önce adada
muz olduğunu keşfettiler.

22
00:01:43,861 --> 00:01:48,541
Yani muzlar Rapa Nui'de
en az 3.000 yıldır mı var?

23
00:01:48,621 --> 00:01:49,621
Evet.

24
00:01:52,661 --> 00:01:54,981
Buraya kendi başlarına gelmediler.

25
00:01:56,461 --> 00:01:59,141
Kuşlar aracılığıyla gelmemiş.

26
00:01:59,221 --> 00:02:01,341
Denizden gelmemiş.

27
00:02:01,421 --> 00:02:05,941
Muzu bir insanın ekmesi gerek.

28
00:02:07,461 --> 00:02:10,421
Bu da insanların Rapa Nui'ye

29
00:02:10,501 --> 00:02:16,261
farklı dönemlerde geldiğini gösteriyor.

30
00:02:16,341 --> 00:02:17,181
Evet.

31
00:02:17,261 --> 00:02:21,621
Bu herkes için büyük bir sürpriz.
Tarihi biraz değiştirdi.

32
00:02:21,701 --> 00:02:23,901
Tarihi bayağı bir değiştirdi.

33
00:02:23,981 --> 00:02:25,741
Toprak yalan söylemez.

34
00:02:25,821 --> 00:02:27,821
Hayır, toprak doğruyu söylüyor.

35
00:02:27,901 --> 00:02:33,261
Muzun bu kadar önemli olabileceğini
hiç düşünmemiştik.

36
00:02:36,861 --> 00:02:38,581
Doktor Cardinali bu tarihi

37
00:02:38,661 --> 00:02:41,861
muzun mikroskobik kalıntılarından
yola çıkarak buldu

38
00:02:42,621 --> 00:02:48,661
ve insanların Rapa Nui'ye geliş tarihini
2.000 yıl geriye attı.

39
00:02:48,741 --> 00:02:51,941
3.215 YIL ÖNCESİ

40
00:02:52,741 --> 00:02:55,741
Bitkiler zaman çizelgesini
geriye atmamızı sağlıyor.

41
00:02:56,341 --> 00:02:59,421
3.000 yıldan daha eski de olabilir.

42
00:02:59,501 --> 00:03:04,781
Bilmiyoruz ama tam da bu yüzden
çalışmaya devam etmeliyiz.

43
00:03:04,861 --> 00:03:05,821
Kesinlikle.

44
00:03:08,221 --> 00:03:10,141
Bu yeni kanıtın ışığında

45
00:03:10,221 --> 00:03:13,341
Rapa Nui'nin tarih öncesi
yeniden ele alınmalı.

46
00:03:14,581 --> 00:03:19,381
Doktor Cardinali'nin bulgularına göre
Polinezyalı yerleşimciler bu adaya

47
00:03:19,461 --> 00:03:21,581
düşünülenden çok daha önce geldiler.

48
00:03:22,461 --> 00:03:26,741
Ama Rapa Nui'nin sözlü geleneklerine göre
bir ihtimal daha var.

49
00:03:28,461 --> 00:03:32,621
Belki de Hotu Matu'a ve yedi kaşifi

50
00:03:32,701 --> 00:03:36,541
insanların düşündüğünden
binlerce yıl önce buraya geldiler.

51
00:03:39,981 --> 00:03:43,781
Bu adanın hikâyesinde
unutulmuş bir bölüm olabilir mi?

52
00:03:44,301 --> 00:03:48,581
12.000 yıl önce gerçekleşen
küresel felaketten

53
00:03:48,661 --> 00:03:51,181
kurtulanların yazdığı
daha erken bir bölüm.

54
00:04:05,061 --> 00:04:09,181
KADİM UYGARLIKLAR
AMERİKA

55
00:04:09,261 --> 00:04:11,861
BÖLÜM 3

56
00:04:14,781 --> 00:04:18,501
İnsanlar Rapa Nui'ye
binlerce yıl önce geldiyse

57
00:04:19,101 --> 00:04:20,341
nerede yaşadılar?

58
00:04:21,741 --> 00:04:24,821
Arkeolojik izlerini
nerede bulmayı beklemeliyiz?

59
00:04:27,421 --> 00:04:29,981
Son Buzul Çağı'nın zirvesinde

60
00:04:30,061 --> 00:04:33,621
deniz seviyesi bugün olduğundan
1200 metreden daha düşüktü.

61
00:04:33,701 --> 00:04:36,621
Rapa Nui
çok daha büyük bir ada olabilirdi.

62
00:04:38,821 --> 00:04:42,501
Bu topraklar daha büyük bir nüfusu
besliyor olabilirdi.

63
00:04:45,061 --> 00:04:49,781
Bu da büyük Moai projesinin
nasıl başarıldığını açıklayabilir.

64
00:04:52,581 --> 00:04:57,821
İnşa edenler şimdi suların altında kalan
antik kıyı şeridinde yaşamış olabilir.

65
00:05:00,421 --> 00:05:05,221
Bugün gördüğümüz yüksek kesimleri de
heykel yapmak için kullanmış olabilirler.

66
00:05:06,821 --> 00:05:10,741
Buzul Çağı'nın sonunda
deniz seviyesinin yükselmesiyle

67
00:05:10,821 --> 00:05:12,541
çok toprak kaybedilmiş.

68
00:05:12,621 --> 00:05:16,901
O dönemin en verimli topraklarından

69
00:05:17,701 --> 00:05:20,141
aşağı yukarı 25 trilyon metrekare ediyor.

70
00:05:20,701 --> 00:05:22,661
Deniz seviyesi aniden yükselince

71
00:05:22,741 --> 00:05:26,181
ve bu kıyı şeridi sular altında kalınca

72
00:05:27,381 --> 00:05:31,861
batık alanda inşa edilmiş her şey
yıkılmış ve yok olmuş.

73
00:05:33,181 --> 00:05:36,501
Su seviyesinin yükselmesiyle
nelerin kaybolduğu meçhul.

74
00:05:45,821 --> 00:05:49,861
Bildiğimiz şu ki
buraya ilk yerleşen insanlar

75
00:05:49,941 --> 00:05:53,421
olağanüstü taş oyma becerilerinden
fazlasını geliştirmişler.

76
00:05:58,021 --> 00:06:02,341
Rapa Nui irfanına göre
büyük kurucuları Kral Hotu Matu'a

77
00:06:02,941 --> 00:06:05,981
uzaklardaki Hiva diyarından
özel bir şey getirmiş.

78
00:06:07,141 --> 00:06:08,301
Bir yazı dili.

79
00:06:11,541 --> 00:06:16,021
Rongorongo olarak bilinen
ahşap tabletlerde izleri görünebiliyor.

80
00:06:17,021 --> 00:06:22,901
Orijinalleri zaman içinde kaybolduğu için
muhtemelen kopyanın da kopyası.

81
00:06:23,861 --> 00:06:26,301
Günümüze 30'dan az rongorongo ulaşmış.

82
00:06:26,981 --> 00:06:29,781
Dünyanın değişik yerlerinde
müzelerde korunuyor.

83
00:06:31,301 --> 00:06:35,741
Yerel belgeselci Leo Pakarati gibi
Rapa Nui sakinleri için

84
00:06:36,261 --> 00:06:39,141
bu tabletlerin tarihte özel bir yeri var.

85
00:06:40,101 --> 00:06:41,461
Bu inanılmaz bir başarı

86
00:06:41,541 --> 00:06:43,861
çünkü normalde yazılı kaynaklar

87
00:06:43,941 --> 00:06:46,621
büyük, organize kültürlerle
ilişkilendirilir.

88
00:06:46,701 --> 00:06:49,061
Bunu küçük bir adada bulduk.

89
00:06:49,581 --> 00:06:53,341
Rongorongo çok ilginçtir,
kültürümüzde önemli bir yeri vardır.

90
00:06:53,421 --> 00:06:55,661
Bence Polinezya'ya özgü bir şey.

91
00:06:55,741 --> 00:06:58,661
Evet, buraya özgü.
Diğer adalarda rongorongo yok.

92
00:07:00,341 --> 00:07:03,421
19'uncu yüzyıldaki köle ticareti

93
00:07:03,501 --> 00:07:07,301
ve Paskalya Adası'ndaki kültürün
tamamen tahrip edilmesiyle

94
00:07:07,381 --> 00:07:10,661
rongorongo tabletlerini
okuyacak kimse kalmadı.

95
00:07:10,741 --> 00:07:15,181
Antik dünyanın büyük gizemlerden biri
olmaya devam ediyorlar.

96
00:07:16,181 --> 00:07:19,621
Dil bilimciler rongorongo yazısının
alfabe olamayacak kadar

97
00:07:19,701 --> 00:07:22,181
fazla karakter içerdiğini söylüyorlar.

98
00:07:24,061 --> 00:07:27,421
Bunlar muhtemelen birer hiyeroglif
ya da piktografik yazı.

99
00:07:27,501 --> 00:07:28,821
Tıpkı antik Mısırlılar

100
00:07:28,901 --> 00:07:32,701
ya da İndus Vadisi Uygarlığı tarafından
geliştirilenler gibi.

101
00:07:34,021 --> 00:07:38,221
Geliştirilmesi için binlerce değilse bile
yüzlerce yıl geçmesi gerek.

102
00:07:40,021 --> 00:07:42,341
Rongorongo sistemi çok karmaşık.

103
00:07:42,861 --> 00:07:47,741
Birçok unsura ihtiyacın var.
Barış, su, yemek, toplum.

104
00:07:48,581 --> 00:07:51,861
Bu çok entelektüel,
çok karmaşık bir süreç.

105
00:07:52,541 --> 00:07:55,421
Yüzyıllar boyu, Avrupalılar gelene kadar

106
00:07:56,021 --> 00:07:58,661
bu yazı dili şarkılarla yerini korudu.

107
00:07:59,261 --> 00:08:03,741
Ama sesler ve semboller arasındaki bağ
unutulalı çok oldu.

108
00:08:04,261 --> 00:08:06,781
İnsanlar okumayı öğrenmiyor.

109
00:08:06,861 --> 00:08:08,941
Sadece şarkıyı öğreniyorlar.

110
00:08:09,021 --> 00:08:11,181
Uzun süre bu şarkılar devam etti.

111
00:08:11,261 --> 00:08:13,781
Bu şarkılar nelerden bahsediyor?

112
00:08:14,301 --> 00:08:15,741
Tarım sisteminden.

113
00:08:15,821 --> 00:08:16,901
Evet.

114
00:08:16,981 --> 00:08:18,541
Navigasyon kurallarından.

115
00:08:19,581 --> 00:08:22,581
Farklı soy kütüklerine ilişkin
dökümlerden.

116
00:08:23,541 --> 00:08:26,621
-Bölge sahipleri, bunun gibi şeyler.
-Evet.

117
00:08:26,701 --> 00:08:28,621
Benim için rongorongo

118
00:08:28,701 --> 00:08:34,981
Tupuna'mız, atalarımız tarafından yapılan
belki de en önemli şey.

119
00:08:37,101 --> 00:08:40,981
Paskalya Adası'ndaki
zamanla gelişmiş bu karmaşık yazı

120
00:08:41,061 --> 00:08:44,941
henüz açıklanamayan bir paradoks
ve bir gizem.

121
00:08:48,421 --> 00:08:51,621
Bence o yazının Paskalya Adası'na
uzak tarih öncesinde

122
00:08:51,701 --> 00:08:57,101
sözlü geleneklerde hatırlanan
ilk yerleşimciler tarafından

123
00:08:57,181 --> 00:09:01,021
getirilmiş olabileceği de
göz önünde bulundurulmalı.

124
00:09:01,101 --> 00:09:04,901
Büyük bir selde batan
ve dalgaların altında kalan,

125
00:09:04,981 --> 00:09:09,901
Pasifik Okyanusu'ndaki Hiva adlı
daha büyük bir yerden gelen yerleşimciler.

126
00:09:11,141 --> 00:09:14,501
Spekülasyon yaptığımın farkındayım

127
00:09:14,581 --> 00:09:18,261
ama acaba şu anda,
aradığım kayıp uygarlığın kullandığı dile

128
00:09:18,341 --> 00:09:21,181
bakıyor olabilir miyiz?

129
00:09:24,981 --> 00:09:26,981
Uzaklardaki Hiva'dan bir halk.

130
00:09:30,581 --> 00:09:35,101
Başlangıç hikayesi ve yazıları
bugün kendilerine Rapa Nui diyen

131
00:09:35,181 --> 00:09:38,021
Polinezyalılar tarafından korunmuş.

132
00:09:45,181 --> 00:09:50,341
Bence Moai'lar da
aynı eski uygarlığın bir ürünü olabilir.

133
00:09:54,501 --> 00:09:58,741
Moai'ları destekleyen Ahu'lar

134
00:09:58,821 --> 00:10:02,821
başkaları tarafından yaratılmış
eski bir tasarıma dayanıyor olabilir.

135
00:10:04,021 --> 00:10:05,301
Bunun gibi.

136
00:10:08,661 --> 00:10:10,221
Bu Ahu Vinapu.

137
00:10:10,301 --> 00:10:12,421
İki açıdan eşsiz.

138
00:10:13,101 --> 00:10:16,741
İlk olarak
tamamen sert bazalttan yapılmış.

139
00:10:17,341 --> 00:10:20,181
Diğerleri gibi
yumuşak volkanik tüften değil.

140
00:10:20,861 --> 00:10:23,101
İkincisi de açıkça göründüğü üzere

141
00:10:24,821 --> 00:10:28,341
megalitik bloklar
adadaki diğer Ahu'lara nazaran

142
00:10:28,421 --> 00:10:31,901
daha karmaşık ve daha üstün bir şekilde
yerine oturtulmuş.

143
00:10:33,661 --> 00:10:37,181
İnşa eden kişiler tarafından
o kadar nizami yapılmış ki

144
00:10:37,261 --> 00:10:42,341
aynı dönemden hiçbir organik materyal
ince derzlere sıkışıp kalmamış.

145
00:10:42,941 --> 00:10:45,061
Bu yüzden tarihi tespit edilemiyor.

146
00:10:46,381 --> 00:10:48,501
Buraya ait değilmiş gibi görünüyor.

147
00:10:48,581 --> 00:10:52,421
Neredeyse farklı bir kültürün eseri gibi.

148
00:10:54,541 --> 00:10:55,701
Bu farklı kültürün,

149
00:10:55,781 --> 00:11:00,461
Buzul Çağı'nın kayıp uygarlığına
ait olmasından şüphelenmemin

150
00:11:00,541 --> 00:11:02,581
başka bir nedeni daha var.

151
00:11:03,461 --> 00:11:07,381
Adanın orijinal adı Te Pito o Te Henua.

152
00:11:07,461 --> 00:11:09,981
Bu da "dünyanın göbeği" anlamına geliyor.

153
00:11:11,261 --> 00:11:15,661
Kutsal antik yerlerin
göbek olarak adlandırılması

154
00:11:15,741 --> 00:11:19,381
dünyanın dört bir yanındaki
birçok antik kültürde ve dilde

155
00:11:19,461 --> 00:11:21,821
defalarca karşılaştığımız bir şey.

156
00:11:23,661 --> 00:11:27,861
Bunu Göbekli Tepe'de de görürüz.

157
00:11:27,941 --> 00:11:31,301
Yunanistan'daki Delfi de
dünyanın göbeğiydi.

158
00:11:32,021 --> 00:11:34,021
Kamboçya'daki Angkor da öyle.

159
00:11:38,741 --> 00:11:42,781
Tarih öncesine ait
küresel ölçekte tek bir kültür

160
00:11:43,581 --> 00:11:48,261
Rapa Nui de dâhil tüm kutsal yerlerde
bu göbek referansını

161
00:11:48,901 --> 00:11:50,301
kullanmış olabilir mi?

162
00:11:51,661 --> 00:11:54,421
Eğer öyleyse
buraya nasıl gelmiş olabilirler?

163
00:11:56,821 --> 00:11:59,981
İlginç bir ihtimal var.

164
00:12:07,501 --> 00:12:11,861
Rapa Nui denizin altındaki
bir dağ sırasının batı ucunda oturuyor.

165
00:12:14,061 --> 00:12:18,461
Buzul Çağı'nda
deniz seviyesi 120 metre daha aşağıdayken

166
00:12:18,541 --> 00:12:23,341
ve okyanus tabanı izostazi denen
bir fenomen yüzünden daha yüksekteyken

167
00:12:24,101 --> 00:12:27,181
bazı dağların dorukları yüzeye çıkarak

168
00:12:28,981 --> 00:12:31,541
küçük adalardan oluşan bir zincir yaratmış

169
00:12:32,021 --> 00:12:35,421
ve Rapa Nui'yi
Peru'nun kıyı şeridine bağlamış olabilir.

170
00:12:36,861 --> 00:12:42,061
Hakikaten de tam olarak orada,
okyanusa bakan bir tepeye oyulmuş

171
00:12:42,141 --> 00:12:44,301
dikkat çekici bir şey bulduk.

172
00:12:49,421 --> 00:12:55,421
And Dağları Şamdanı olarak bilinen
devasa bir jeoglif.

173
00:12:58,301 --> 00:13:03,221
Kum kazınmış ve altındaki taşta
dev bir üç dişli mızrak şekli belirmiş.

174
00:13:05,301 --> 00:13:07,421
Peru kıyılarına yaklaştıkça

175
00:13:07,501 --> 00:13:11,741
âdeta insanları oraya çağıran
bir ikaz, bir işaret gibi görünüyor.

176
00:13:11,821 --> 00:13:14,621
"Buraya gelin,
burada önemli bir şey var" diyor.

177
00:13:16,101 --> 00:13:18,981
Jeoglifin tarihlemesi yapılamasa da

178
00:13:19,061 --> 00:13:21,141
yakınında bulunan çömlek

179
00:13:21,221 --> 00:13:24,261
bu jeoglifi tanıyan ve saygı gösteren

180
00:13:24,341 --> 00:13:29,301
MÖ 200'lü yıllardaki
yerel Paracas kültürüne atfedilmiş.

181
00:13:31,301 --> 00:13:33,141
Ancak bunun bu bölgedeki

182
00:13:33,221 --> 00:13:36,421
pek çok gizemli harikayı
yarattığı için tanrılaştırılan

183
00:13:37,621 --> 00:13:42,461
antik tanrı Viracocha efsanesinden
esinlendiği söylenir.

184
00:13:43,141 --> 00:13:45,141
Ünlü Nazca Çizgileri'nden

185
00:13:45,861 --> 00:13:49,621
And Dağları'nın yükseklerinde yer alan

186
00:13:50,101 --> 00:13:54,141
gizemli megalitik kompleks
Tiwanaku'ya kadar uzanan bir hikâye.

187
00:14:01,861 --> 00:14:03,541
İnka irfanına göre,

188
00:14:04,101 --> 00:14:09,621
bu bölge büyük bir felaketle,
gerçek bir antik kıyametle sarsılmış.

189
00:14:15,781 --> 00:14:20,301
Sonrasında Titicaca Gölü'nün sularından
bir yabancı belirmiş.

190
00:14:22,821 --> 00:14:24,981
Adını Viracocha koymuşlar.

191
00:14:27,301 --> 00:14:28,581
Yani deniz köpüğü.

192
00:14:32,501 --> 00:14:36,781
O ve takipçileri hayatta kalanlara
çiftçiliğin sırlarını öğretmiş.

193
00:14:39,861 --> 00:14:45,421
Taş işçiliğini ve gökyüzünün
nasıl izleneceğini öğretmiş.

194
00:14:51,661 --> 00:14:56,141
Bu felaketten kurtulan
ümidini kaybetmiş, mahvolmuş insanlara

195
00:14:56,221 --> 00:14:59,221
aslında medeniyetin getirilerini öğretmiş.

196
00:15:01,861 --> 00:15:05,101
Değişik yerlerdeki
varlıklar, oluşumlar, tanrılar

197
00:15:05,181 --> 00:15:06,941
ve o felaketten kurtulup

198
00:15:07,021 --> 00:15:12,701
medeniyeti yeniden kurmaya çalışan
insanlar hakkındaki hikâyeler

199
00:15:12,781 --> 00:15:15,061
bu hikâyelerle örtüşüyor.

200
00:15:18,381 --> 00:15:21,941
Mısır'da toprağın nasıl sürüleceğini,
nasıl ekin biçileceğini

201
00:15:22,021 --> 00:15:26,021
ve nasıl kanun yapılacağını
halkına öğreten Osiris'ti.

202
00:15:28,101 --> 00:15:33,381
Meksika'daki Aztekler'e
medeniyeti ilk getiren kişi

203
00:15:33,461 --> 00:15:36,141
sakallı gezgin Quetzalcoatl'tı.

204
00:15:38,741 --> 00:15:43,901
Rapa Nui'de ise Kral Hotu Matu'a
ve seçilmiş adamları da bu temayı işler.

205
00:15:46,541 --> 00:15:53,141
Uzak bir diyardan deniz yoluyla gelerek
medeniyeti yeniden başlatan gezginler.

206
00:15:59,341 --> 00:16:03,901
Bu gelenekler tüm dünyada bulunduğu için
onları ciddiye almalıyız.

207
00:16:07,461 --> 00:16:10,661
Bugün bile hikâye anlatımı

208
00:16:10,741 --> 00:16:14,101
bilgiyi nesilden nesle aktarma konusunda
güçlü bir yöntem.

209
00:16:15,061 --> 00:16:17,461
Sence bu evrensel hikâyelerle

210
00:16:17,541 --> 00:16:22,941
aslında eski bilgilerden
bir şeyler mi öğreniyoruz?

211
00:16:23,021 --> 00:16:24,421
Evet, bence öyle.

212
00:16:24,501 --> 00:16:26,381
Bu nereden geliyor?

213
00:16:26,941 --> 00:16:29,621
Bu bilgiyi aktaracak
çok az kişi hayatta kaldı

214
00:16:29,701 --> 00:16:33,581
ama bu bilgi efsaneler
ve gelenekler şeklinde aktarıldı.

215
00:16:33,661 --> 00:16:34,501
Değil mi?

216
00:16:34,581 --> 00:16:38,221
Bu mitler âdeta türümüzün hafıza bankası.

217
00:16:38,301 --> 00:16:40,981
Yazılı kaynağın olmadığı döneme
ışık tutuyor.

218
00:16:41,061 --> 00:16:47,421
Doğru, sözlü gelenekler
tarihi aktarmanın güçlü bir yolu.

219
00:16:47,501 --> 00:16:48,341
Kesinlikle.

220
00:16:48,421 --> 00:16:51,821
Bana sanki
tarihî birer olay gibi geliyorlar.

221
00:16:51,901 --> 00:16:52,901
Evet, kesinlikle.

222
00:16:52,981 --> 00:16:56,941
Eski dönemlerde bir bağlantıları
olmadığı düşünülen kültürlerden

223
00:16:57,021 --> 00:17:00,061
tekrar tekrar aynı,
temel bazı fikirlerin çıkması

224
00:17:00,141 --> 00:17:02,101
çok daha eski bir kültürden gelen

225
00:17:02,181 --> 00:17:05,581
ortak bir mirasın ürünü olduklarını
düşünmemi sağlıyor.

226
00:17:05,661 --> 00:17:09,541
İşte bu yüzden bence mitler
çok daha ciddiye alınmalı.

227
00:17:09,621 --> 00:17:11,101
Evet, bence de.

228
00:17:15,781 --> 00:17:19,461
Efsanelerde yer alan
Viracocha gibi bu harika öğretmenler

229
00:17:20,141 --> 00:17:21,941
tarihe karışmış bir uygarlığın

230
00:17:22,021 --> 00:17:24,941
hayatta kalan
sayılı mensuplarından olabilir.

231
00:17:28,461 --> 00:17:31,781
Viracocha'nın mirası konusunda
daha fazla kanıt olabilir.

232
00:17:33,901 --> 00:17:36,701
Şamdan'ın yaklaşık
480 kilometre doğusunda…

233
00:17:39,341 --> 00:17:42,461
…Cusco yakınlarında,
dağın tepesindeki bir platoda…

234
00:17:44,901 --> 00:17:47,741
…deniz seviyesinden 3.350 metre yüksekte.

235
00:17:49,901 --> 00:17:52,141
Burası Sacsayhuaman.

236
00:18:01,381 --> 00:18:04,821
Burası dünyanın en sıra dışı ve en gizemli

237
00:18:05,501 --> 00:18:07,101
antik yerlerinden biri.

238
00:18:10,541 --> 00:18:12,781
Bu uçsuz bucaksız doruk noktası

239
00:18:12,861 --> 00:18:16,221
taştan yapılmış
arkeolojik harikalarla dolu.

240
00:18:18,101 --> 00:18:21,621
En büyük gizem ise tepenin kenarında.

241
00:18:28,661 --> 00:18:31,861
Akıllara durgunluk veren
üç sıra taş surlar…

242
00:18:35,221 --> 00:18:37,301
…dağın tepesinde zikzak çiziyor.

243
00:18:43,061 --> 00:18:45,661
Buraya 30 yılı aşkın süredir geliyorum

244
00:18:45,741 --> 00:18:48,221
ve beni şaşırtmayı
her seferinde başarıyor.

245
00:18:50,821 --> 00:18:53,421
Ama şimdi kayıp medeniyet arayışımda

246
00:18:53,501 --> 00:18:55,461
Amerika'ya odaklandığım için

247
00:18:56,781 --> 00:19:00,061
bu antik megalitik gizemi
tekrar inceleyeceğim.

248
00:19:02,501 --> 00:19:05,221
Bu dev megalitlerin yanında dururken

249
00:19:05,301 --> 00:19:08,421
kendimi hep küçücük hissediyorum.

250
00:19:10,581 --> 00:19:14,101
Mükemmel bir şekilde yerleştirilmiş
ve yerine oturtulmuş

251
00:19:14,181 --> 00:19:16,581
bu dev çokgen bloklardan binlerce var.

252
00:19:19,781 --> 00:19:22,941
Hiçbiri bir diğeriyle
aynı boyutta veya şekilde değil.

253
00:19:24,581 --> 00:19:28,261
Yine de hepsi birbiriyle
inanılmaz bir şekilde uyumlu.

254
00:19:30,061 --> 00:19:32,941
Sanki birlikte eritilmiş gibiler.

255
00:19:35,301 --> 00:19:38,581
Bugünün teknolojisiyle bile
nereden başlardınız?

256
00:19:39,181 --> 00:19:40,701
Bu nasıl yapıldı?

257
00:19:44,621 --> 00:19:48,781
Sacsayhuaman'ı anlamak için
geçmişini daha iyi anlamamız gerekiyor.

258
00:19:49,941 --> 00:19:52,461
Bu da aşağıdaki şehirde saklı.

259
00:19:58,061 --> 00:20:03,141
Bugün Cusco 500.000 kişiye
ev sahipliği yapan canlı bir metropol.

260
00:20:04,941 --> 00:20:08,901
Yılda milyonlarca ziyaretçi çeken
popüler bir turist destinasyonu.

261
00:20:11,421 --> 00:20:14,781
Ama araştırmalarıma göre
bundan çok daha fazlası.

262
00:20:18,021 --> 00:20:21,221
Cusco kudretli İnka İmparatorluğu'nun
başkentiydi.

263
00:20:21,301 --> 00:20:25,301
Gerçekten olağanüstü
ve şaşırtıcı bir uygarlık.

264
00:20:27,181 --> 00:20:30,301
Yüksek And Dağları boyunca
gelişen bir medeniyet.

265
00:20:32,061 --> 00:20:36,381
Machu Picchu gibi
inanılmaz taş yerleşim yerleriyle ünlü.

266
00:20:38,741 --> 00:20:44,461
Ama Rapa Nui'deki Moai'larda olduğu gibi
yaşanan felaket gerçek hikâyeyi gölgeledi.

267
00:20:47,101 --> 00:20:49,541
Burada, 1.532 yılında

268
00:20:49,621 --> 00:20:53,901
İspanyol istilacılar
İnka'ya kaos ve yıkım getirdi.

269
00:20:55,141 --> 00:20:59,781
İspanyol işgali sırasında
yerli kültürlerin yok edilmesi yüzünden

270
00:20:59,861 --> 00:21:02,781
İnkalar hakkında bildiklerimiz sınırlı.

271
00:21:02,861 --> 00:21:05,021
Bu tarihte bir kara deliktir.

272
00:21:07,341 --> 00:21:11,621
Neden mi? Çünkü tarihi kazananlar yazar.

273
00:21:15,581 --> 00:21:17,021
Bu işgalcilerin çok azı

274
00:21:17,101 --> 00:21:20,741
yok ettikleri kültürü öğrenmek için
zaman harcadı.

275
00:21:23,141 --> 00:21:25,341
İnkalar muhteşem bir medeniyetti.

276
00:21:25,421 --> 00:21:29,621
İnanılmaz başarılar elde ettiler
ama ömürleri çok kısa sürdü.

277
00:21:30,781 --> 00:21:32,741
Zengin ve güçlü olmalarına rağmen

278
00:21:32,821 --> 00:21:36,141
İnka İmparatorluğu'nun varlığı
işgalciler gelmeden önce

279
00:21:36,701 --> 00:21:38,701
bir asırdan kısa sürdü.

280
00:21:39,941 --> 00:21:42,061
Tabii ki İspanyollar bunu bilmiyordu

281
00:21:42,621 --> 00:21:47,301
ve inanılmaz megalitik duvarlar da dâhil
gördükleri her şeyi

282
00:21:47,781 --> 00:21:49,821
İnkaların yaptığını düşündüler.

283
00:21:52,781 --> 00:21:55,341
İnkaların sahip olduğu düşünülen aletlerle

284
00:21:55,861 --> 00:21:58,821
bunu nasıl başardığını hayal etmek zor.

285
00:21:58,901 --> 00:22:03,541
Bu devasa megalitik taşlara vurmak için
ellerinde yalnızca başka taşlar vardı.

286
00:22:03,621 --> 00:22:05,141
Bana mantıklı gelmiyor.

287
00:22:10,261 --> 00:22:12,821
İnkaların yazılı bir dili yoktu.

288
00:22:13,621 --> 00:22:16,461
Ama yetersiz olsalar da
İspanyol kayıtlarına göre

289
00:22:16,541 --> 00:22:20,981
Sacsayhuaman'ı yapma fikri

290
00:22:21,061 --> 00:22:25,501
İnka İmparatorluğu'nun 500 yıl önce kuran
Pachacuti Inca Yupanqui'den çıktı.

291
00:22:30,261 --> 00:22:34,901
Alanın uzmanı Amadeo Valer Farfán'dan
daha fazlasını öğrenmeyi umuyorum.

292
00:22:37,301 --> 00:22:40,461
Sence bu inanılmaz, görkemli mimari eser

293
00:22:40,541 --> 00:22:44,901
kabaca hangi yüzyılda inşa edildi?

294
00:22:44,981 --> 00:22:49,021
İnşaat yaklaşık olarak 1.440'ta başladı.

295
00:22:50,621 --> 00:22:53,061
Ondan 90 yıl sonra da tamamlandı.

296
00:22:53,141 --> 00:22:54,141
Evet.

297
00:22:54,221 --> 00:22:57,021
İşgalciler gelmeden önce.

298
00:23:01,141 --> 00:23:05,661
Pachacuti, Sacsayhuaman'ın
oradaki yumuşak taşlar kullanarak…

299
00:23:07,941 --> 00:23:10,221
…inşa edilmesini istedi.

300
00:23:11,261 --> 00:23:14,341
Şu an deniz seviyesinden
3.600 metre yüksekte olsa da

301
00:23:14,421 --> 00:23:17,581
bir zamanlar zemini okyanusla kaplıydı.

302
00:23:21,021 --> 00:23:25,661
Uzun zaman önce Güney Amerika'nın bu kısmı
denizin bir parçasıydı.

303
00:23:25,741 --> 00:23:31,821
Bu vadinin farklı yerlerinde
kireç taşı görmek mümkün.

304
00:23:31,901 --> 00:23:33,381
Kireç taşı. Tortul kayaç.

305
00:23:33,461 --> 00:23:35,501
Evet, bu yüzden de

306
00:23:36,021 --> 00:23:40,861
bu taş diğer taşlara kıyasla
çalışmak için daha yumuşak.

307
00:23:43,061 --> 00:23:46,061
Arkeolojiye göre
bu devasa kireç taşı blokları

308
00:23:46,141 --> 00:23:49,221
14 kilometre ilerideki
taş ocaklarında kesilmiş.

309
00:23:51,901 --> 00:23:56,701
Kireç taşının yumuşak
ve çalışması kolay olduğunu biliyorum

310
00:23:56,781 --> 00:24:00,821
ama bunlar devasa kireç taşı blokları.

311
00:24:00,901 --> 00:24:02,061
En ağırı kaç kilo?

312
00:24:02,141 --> 00:24:06,381
En ağırının kilosu 100 tondan fazla.

313
00:24:06,461 --> 00:24:07,381
Tanrım.

314
00:24:12,701 --> 00:24:16,861
Bu büyük blokların nasıl
hareket ettirildiğini merak ediyorum.

315
00:24:16,941 --> 00:24:19,341
Nasıl yapıldığını anlayamıyorum.

316
00:24:19,421 --> 00:24:23,061
Bana kalırsa işin sırrı nicelikteydi.

317
00:24:23,141 --> 00:24:29,701
İspanyol asker ve tarihçi
Pedro Cieza de León'a göre

318
00:24:29,781 --> 00:24:34,061
burada her gün
20.000'den fazla insan çalışıyordu.

319
00:24:34,141 --> 00:24:36,901
Organizasyonel anlamda büyük bir zorluk.

320
00:24:36,981 --> 00:24:42,381
20.000 kişiyi iş gücü olarak örgütlemek
çok karmaşık bir görev.

321
00:24:46,821 --> 00:24:50,021
20'nci yüzyılda yapılan

322
00:24:50,101 --> 00:24:54,381
New York'taki Empire State binasının
inşaatında 3.400 kişi çalışmıştı.

323
00:24:55,661 --> 00:24:58,141
Altı kat daha fazla işçi olsa bile

324
00:24:58,221 --> 00:25:02,101
bu taşları çok daha ilkel bir teknolojiyle
hareket ettirmek

325
00:25:02,181 --> 00:25:07,021
işlerin çok çabuk sarpa sarabileceği
büyük bir meydan okuma.

326
00:25:08,701 --> 00:25:12,541
İnkaların dev bir megaliti
oynatmaya çalışmasıyla ilgili tek kayıt

327
00:25:13,141 --> 00:25:17,021
işgalden sonra
İspanyol bir tarihçi tarafından tutulmuş.

328
00:25:17,101 --> 00:25:20,341
Ona yerel muhbirler tarafından verilen
bilgilere göre

329
00:25:20,821 --> 00:25:23,261
girişim felaketle sonuçlanmış.

330
00:25:26,461 --> 00:25:30,181
Aktardığına göre büyük bir kaya
20.000'den fazla kişi tarafından

331
00:25:30,261 --> 00:25:32,261
dağın üzerinden çekilirken

332
00:25:33,901 --> 00:25:38,021
bir noktada ellerinden kayarak
uçurumdan düşmüş.

333
00:25:40,101 --> 00:25:42,101
3.000'den fazla insanı ezmiş.

334
00:25:44,821 --> 00:25:48,541
İnkalar bir megaliti taşırken
bu kadar sorun yaşadıysa

335
00:25:48,621 --> 00:25:51,141
binlercesini buraya nasıl getirebildiler?

336
00:25:58,941 --> 00:26:02,301
İspanyol kayıtlarına göre,
İnkalar halat, kütük makaraları

337
00:26:02,381 --> 00:26:05,621
ve kaldırçlardan oluşan
bir ekipman kullanmış.

338
00:26:08,621 --> 00:26:14,021
Büyük bir çaba ve özenle
iki veya üç bloku bir araya getirebilirsin

339
00:26:14,101 --> 00:26:18,781
ama yüzlercesini bir araya getirmeleri
ve tam yerine oturtmaları

340
00:26:18,861 --> 00:26:20,821
mantıksız geliyor.

341
00:26:22,701 --> 00:26:26,541
Ya o İnka imparatoru
hâlihazırda zaten orada olan

342
00:26:26,621 --> 00:26:31,941
megalitik duvarların üstündeki
kaleyi kullandıysa?

343
00:26:34,101 --> 00:26:40,181
İspanyol işgalinden önce
burada yaşananları hayal etmek zor.

344
00:26:40,261 --> 00:26:42,461
Ama en son bilimsel verilerle

345
00:26:42,541 --> 00:26:45,461
işgalcilerin görgü tanıklığını
bir araya getirerek

346
00:26:45,541 --> 00:26:48,421
Sacsayhuaman'ın
İnka İmparatorluğu döneminde

347
00:26:48,501 --> 00:26:51,301
nasıl göründüğüne dair
bir fikir üretebiliriz.

348
00:26:56,941 --> 00:27:01,901
İspanyollar bize ana kompleksin
binlerce kişi kapasiteli bir kışla olarak

349
00:27:01,981 --> 00:27:03,981
kullanıldığını söylüyor.

350
00:27:09,101 --> 00:27:11,381
Alanın 15 metre yukarısındaki

351
00:27:11,461 --> 00:27:14,421
üç katmanlı daire şeklinde bir kule
tarif ediliyor.

352
00:27:15,221 --> 00:27:18,221
Etrafı avlular
ve dikdörtgen binalarla çevrili.

353
00:27:19,581 --> 00:27:23,061
Kendi tatlı su sistemi
ve tahıl ambarları mevcut.

354
00:27:26,221 --> 00:27:30,181
İşgalciler Sacsayhuaman'ın
önce bir kale olduğunu düşünmüşler

355
00:27:31,701 --> 00:27:34,581
çünkü Cusco'nun düşüşünden sonra

356
00:27:34,661 --> 00:27:38,581
İnka savaşçıları son savunmalarını
bu duvarlarından ardında yapmış.

357
00:27:42,301 --> 00:27:44,221
Bu yapılar günümüze ulaştı.

358
00:27:46,621 --> 00:27:48,621
Ama bu yüzden mi inşa edildiler?

359
00:27:50,941 --> 00:27:56,141
Sacsayhuaman'ın kökeni
ve ne için yapıldığı konusunda

360
00:27:56,221 --> 00:27:57,621
arkeolojik görüş nedir?

361
00:27:58,221 --> 00:28:01,701
Birçok insan
askerî bir yapı olduğunu düşünüyor.

362
00:28:02,301 --> 00:28:06,621
Askerî bir kale olduğunu
İspanyollar ya da işgalciler söylüyor

363
00:28:06,701 --> 00:28:07,941
ama öyle değildi.

364
00:28:08,021 --> 00:28:13,381
Kutsal bir yerdi, bir tapınaktı,
ayinler ve törenler yapılan bir yerdi.

365
00:28:15,821 --> 00:28:18,461
Yani tarih kitaplarında okuduğumuz

366
00:28:18,541 --> 00:28:23,021
Sacsayhuaman'ın bir kale olduğu fikri
yanlış mı?

367
00:28:23,101 --> 00:28:24,421
Çok yanlış.

368
00:28:26,981 --> 00:28:29,421
Tepenin üstünde yapıdan geriye kalanların

369
00:28:29,941 --> 00:28:32,741
tek tip dikdörtgen bloklardan
yapılmış olması

370
00:28:33,261 --> 00:28:37,101
megalitik duvarlarla aynı zamanda
inşa edilmediklerini gösteriyor.

371
00:28:39,461 --> 00:28:45,821
İnkaların daha önceki bazı eserleri
miras aldığını söyleyebiliriz

372
00:28:45,901 --> 00:28:48,421
ama önceki eserleri açıklamak oldukça zor.

373
00:28:48,501 --> 00:28:49,381
Evet.

374
00:28:50,101 --> 00:28:56,061
Ayrıca farklı ve bilinmeyen
bir taş tekniğiyle inşa edilmişler.

375
00:28:59,741 --> 00:29:03,941
Bu, kayıp bir teknoloji
olarak düşünülebilir.

376
00:29:06,061 --> 00:29:11,461
Gizemle, açıklayamadığımız bir bilmeceyle
karşı karşıyayız.

377
00:29:12,941 --> 00:29:17,981
Sacsayhuaman'ın düz,
devasa, zikzak duvarları

378
00:29:18,061 --> 00:29:21,621
İnkalar yerine
başkaları tarafından yapılmış olabilir mi?

379
00:29:27,941 --> 00:29:31,541
Burada gördüğümüz,
İnkalara atfedilen bu yapılar

380
00:29:32,141 --> 00:29:35,101
daha eski bir bilgi mirasının ürünü
olabilir mi?

381
00:29:38,381 --> 00:29:40,181
Bu taşlarda

382
00:29:40,701 --> 00:29:45,341
arkeolojinin henüz keşfetmediği
eski bir uygarlığın mirası olabilir mi?

383
00:29:48,341 --> 00:29:53,221
Bu nizami yerleştirilmiş megalitik duvarın
daha basit bir versiyonu

384
00:29:53,861 --> 00:29:55,941
Peru'nun hiçbir yerinde bulunamadı.

385
00:29:57,061 --> 00:30:00,621
Ama böyle bir şeyi Rapa Nui'de gördük.

386
00:30:03,981 --> 00:30:07,821
Sacsayhuaman'dan çok daha önce
yapıldığı düşünülen

387
00:30:07,901 --> 00:30:11,901
2.000 kilometre uzaktaki
Ahu Vinapu duvarlarında.

388
00:30:14,981 --> 00:30:17,421
Bu bloklar sert bazalttan yapılmış.

389
00:30:17,501 --> 00:30:19,301
Birbirleriyle çok uyumlular

390
00:30:19,381 --> 00:30:23,861
ve Sacsayhuaman'ın duvarlarındaki gibi
çokgen unsurlar var.

391
00:30:25,301 --> 00:30:30,061
Türkiye ve Mısır'daki antik duvarlarda da
benzer yapılar görülebilir.

392
00:30:30,141 --> 00:30:32,061
KHAFRE VADİSİ TAPINAĞI
MISIR

393
00:30:32,141 --> 00:30:38,341
Daha büyük bloklar arasına yerleştirilmiş
tıpatıp aynı olan tek bir küçük blok var.

394
00:30:38,421 --> 00:30:41,301
Aynısı Cusco'da da görülebilir.

395
00:30:43,101 --> 00:30:47,821
Bazıları artan malzemelerin
yaratıcı şekilde kullanıldığını söylüyor.

396
00:30:48,581 --> 00:30:50,501
Ama şu hassasiyete bakın.

397
00:30:51,621 --> 00:30:58,061
Yani bu sadece Peru'ya özgü olmayan,
geçmişten gelen bir teknoloji.

398
00:31:01,101 --> 00:31:06,781
Peki ya İnkalar buradaki bazı şeyleri
daha eski temeller üstüne inşa etmişse?

399
00:31:08,301 --> 00:31:13,541
Amerika'daki medeniyetin köklerine
uzanabilecek temeller.

400
00:31:17,221 --> 00:31:21,941
Bu olasılık beni
Sacsayhuaman'ın üzerinde yükseldiği şehre,

401
00:31:22,661 --> 00:31:26,101
önemli bir ipucu barındırabilecek
bir yere götürüyor.

402
00:31:27,381 --> 00:31:29,941
İnkaların orijinal Quechua dilinde

403
00:31:30,021 --> 00:31:32,581
Cusco "dünyanın göbeği" anlamına geliyor.

404
00:31:34,221 --> 00:31:38,741
Rapa Nui de dâhil olmak üzere
diğer tüm kutsal eski göbeklerdeki gibi.

405
00:31:41,381 --> 00:31:45,701
Tüm dünyada bu göbeklerin bulunması

406
00:31:45,781 --> 00:31:48,541
bir tesadüf olarak değerlendirilmemeli.

407
00:31:51,141 --> 00:31:55,541
Dünyanın göbeğinde gördüğümüz
mükemmel taş işçiliği

408
00:31:55,621 --> 00:32:01,941
aradığım daha eski, daha ileri uygarlığın
bir bakiyesi olabilir mi?

409
00:32:06,261 --> 00:32:07,821
Bu şehirde nereye baksanız

410
00:32:07,901 --> 00:32:12,941
katman katman güzel
ve karmaşık şekilli taş duvarlar var.

411
00:32:13,501 --> 00:32:15,581
Bazılarında dev megalitler mevcut.

412
00:32:16,501 --> 00:32:21,501
Gizemli olan ise her duvarda
farklı bir mimari bir tarz görülebilmesi.

413
00:32:21,581 --> 00:32:24,861
Bazıları çok iyi, bazıları nispeten kaba.

414
00:32:28,741 --> 00:32:31,941
Bu gizemi çözmek üzere
Cusco'daki Calle Loreto'ya gidip

415
00:32:32,661 --> 00:32:35,381
antik Peru'nun
eşsiz taş işçiliğini araştıran

416
00:32:36,341 --> 00:32:38,061
ve İnka soyundan gelen

417
00:32:38,141 --> 00:32:42,221
arkeoloji araştırmacısı
Jesus Gamarra'yla buluşuyorum.

418
00:32:43,581 --> 00:32:48,101
Cusco ve Kutsal Vadi'deki
çalışmalarından bahset.

419
00:32:49,141 --> 00:32:54,941
Benim tutkum insanlığın en eski yapıtları.

420
00:32:55,821 --> 00:33:00,061
Bu da taşa yansıyor.

421
00:33:00,141 --> 00:33:04,741
Taşlar tarihin en eski tanıklarıdır.

422
00:33:06,861 --> 00:33:09,141
Sacsayhuaman'da gördüğümüz gibi

423
00:33:09,221 --> 00:33:12,501
megalitik duvarlar birbiriyle
muhteşem şekilde uyumlu.

424
00:33:13,461 --> 00:33:16,901
Taşların kavisli kenarları
birbirine geçiyor.

425
00:33:18,421 --> 00:33:20,141
Bu benim kafamı karıştırıyor.

426
00:33:20,221 --> 00:33:22,821
Buna bakınca afalladım.

427
00:33:22,901 --> 00:33:28,301
Birbirine kusursuz şekilde uyan
bu devasa taşlarla

428
00:33:28,381 --> 00:33:31,581
bu duvarı nasıl örmüş olabilirler?

429
00:33:33,141 --> 00:33:36,821
Arkeologlar bunları İnkaların yaptığını

430
00:33:36,901 --> 00:33:41,701
ve tüm bu inanılmaz işi yapmak için
basit taşlar kullandıklarını söylüyor.

431
00:33:41,781 --> 00:33:48,661
Bu harika eseri keski teknolojisiyle
veya bir ustanın aletleriyle yapmak

432
00:33:48,741 --> 00:33:53,821
ve burada gördüğümüz gibi
mükemmel bir hassasiyetle hesaplamak

433
00:33:53,901 --> 00:33:56,381
mümkün değil.

434
00:33:58,381 --> 00:34:01,541
Bu hassasiyet en net burada görülüyor.

435
00:34:02,301 --> 00:34:06,421
12 açılı taş olarak bilinen
geometrik şekil

436
00:34:08,421 --> 00:34:13,261
diğer 11 eşsiz blokla her açıdan
muhteşem bir uyum içinde.

437
00:34:16,181 --> 00:34:20,741
Bu sözde İnka duvarlarıyla ilgili
sarsıcı bir şey daha var.

438
00:34:23,341 --> 00:34:26,421
Burada birçok farklı
mimari tarz görüyorum.

439
00:34:26,501 --> 00:34:32,661
Bunun gibi harika bir taş işçiliği ile
daha kalitesiz bir taş işçiliği yan yana.

440
00:34:32,741 --> 00:34:34,301
Bunu anlamama yardım et.

441
00:34:34,901 --> 00:34:38,701
Bu mimari İnkaların mimarisiyle uyuşmuyor.

442
00:34:40,301 --> 00:34:47,261
İnkalar bunun gibi çokgen
ve pürüzsüz bir mimari kullanmadılar.

443
00:34:47,781 --> 00:34:51,301
İnkaların dik açılarla karakterize edilen

444
00:34:51,381 --> 00:34:55,061
başka tür bir mimarisi var.

445
00:34:58,461 --> 00:35:00,621
Üst kısımlardaki bloklarda

446
00:35:00,701 --> 00:35:04,781
İnkaların kullandığı
basit aletlerle uyumlu izler var.

447
00:35:06,061 --> 00:35:10,821
Alt katların aksine
yapıları gizemli değil.

448
00:35:12,861 --> 00:35:15,861
Sana göre bunu İnkalar yapmadı mı?

449
00:35:15,941 --> 00:35:18,141
Hayır.

450
00:35:19,101 --> 00:35:23,381
Jesus, İnkaların daha eski duvarların
üstüne ve etrafına

451
00:35:23,461 --> 00:35:26,221
başka duvarlar inşa ettiklerine inanıyor.

452
00:35:29,501 --> 00:35:34,461
Cusco'nun tarihi İnkalardan ibaret değil,

453
00:35:34,541 --> 00:35:37,701
çok daha eskiye dayanıyor.

454
00:35:39,381 --> 00:35:42,621
Jesus Gamarra'ya göre
burada tek bir mimari tarz yok,

455
00:35:42,701 --> 00:35:47,101
en az üç farklı kültüre ait
en az üç farklı mimari tarz var.

456
00:35:49,381 --> 00:35:53,541
Jesus en yeni taş işçiliğini
İnkaların yaptığını düşünüyor.

457
00:35:54,541 --> 00:35:56,861
Ama hem burada hem de Sacsayhuaman'daki

458
00:35:56,941 --> 00:35:59,941
İnka öncesi
düzgünce şekillendirilmiş taşlar

459
00:36:00,021 --> 00:36:02,861
İnkaların saygı duyduğu
ama taklit edemediği

460
00:36:03,461 --> 00:36:06,741
çok daha eski bir tekniğin ürünü.

461
00:36:10,061 --> 00:36:15,541
Daha modern uygarlıklar için
imkânsız sayılabilecek şeyler var.

462
00:36:15,621 --> 00:36:18,541
Bu da daha eski olduklarını

463
00:36:18,621 --> 00:36:25,221
ve kalıplanabilir bir taş
kullanıldığını kanıtlıyor.

464
00:36:26,541 --> 00:36:30,181
Jesus Gamarra bu tarzı
"Hanan Pacha" olarak adlandırıyor.

465
00:36:30,661 --> 00:36:33,021
Bunu ilk elden görmem için

466
00:36:33,101 --> 00:36:36,101
Sacsayhuaman'ın bulunduğu tepenin
yamacındaki

467
00:36:36,861 --> 00:36:39,781
ilginç bir alanı ziyaret etmemi öneriyor.

468
00:36:45,221 --> 00:36:47,381
Gerçekten mistik bir yer.

469
00:36:49,661 --> 00:36:53,101
Tamamen gizli bir girişi var.

470
00:36:56,101 --> 00:36:59,421
Yine farklı yapı tarzları
bir arada bulunuyor.

471
00:37:01,901 --> 00:37:04,221
Ay Tapınağı olarak biliniyor.

472
00:37:06,461 --> 00:37:11,221
AY TAPINAĞI

473
00:37:15,301 --> 00:37:19,661
Burası gizemli bir havası olan
garip ve karmaşık bir yer.

474
00:37:20,581 --> 00:37:23,501
Bu alçak taş duvarlar
tipik bir İnka taş işçiliği.

475
00:37:25,261 --> 00:37:30,141
Ama içinde saklı duran bu şekilli kayalık
tamamen farklı bir şey.

476
00:37:34,021 --> 00:37:38,541
Dar bir geçitten giriliyor.

477
00:37:38,621 --> 00:37:40,181
Tamamen sessiz.

478
00:37:42,381 --> 00:37:45,261
Bir labirente girmek gibi.

479
00:37:47,061 --> 00:37:50,581
Tam anlayamadığımız
bir teknolojiye benziyor.

480
00:37:51,221 --> 00:37:55,101
Bize mantıklı gelmeyen
sebeplerle yaratılmış.

481
00:38:24,901 --> 00:38:26,981
Alt yazı çevirmeni: Şebnem Öztürk