Paskalya Adası'nın tarih öncesini tekrar incelemeliyiz.
Bize söyleneni öylece kabul etmemeliyiz.
Rapa Nui sakini ve arkeolog Doktor Sonia Haoa Cardinali
adanın kayıp tarihini yeniden bulmak için neredeyse 50 yılını harcadı.
Bunu da antik yerleşim yerlerini veya Moai'ları inceleyerek değil,
adadaki bitkileri inceleyerek yaptı.
Sonia, botaniğe özel bir ilgin var ama aynı zamanda da bir arkeologsun.
Evet, benim için en önemlisi
insanları anlamak.
İnsanların buraya nasıl geldiğini,
bu adaya nasıl uyum sağladıklarını anlamak
çünkü bir insan olarak bitkiler olmadan hiçbir şey yapamayız.
Rapa Nui'nin sönmüş yanardağlarından birinin kraterinde
Doktor Cardinali ve meslektaşları
insanlar tarafından getirilmiş
buraya özgü olmayan bitkiler arıyorlar.
Bitkilere bakarsak bu adada insanlar ne zaman yaşamış?
Farklı yiyecekler incelendi ve sonuç elde ettiğimiz yiyecek…
Evet.
…muz oldu.
3.000 yıl önce adada muz olduğunu keşfettiler.
Yani muzlar Rapa Nui'de en az 3.000 yıldır mı var?
Evet.
Buraya kendi başlarına gelmediler.
Kuşlar aracılığıyla gelmemiş.
Denizden gelmemiş.
Muzu bir insanın ekmesi gerek.
Bu da insanların Rapa Nui'ye
farklı dönemlerde geldiğini gösteriyor.
Evet.
Bu herkes için büyük bir sürpriz. Tarihi biraz değiştirdi.
Tarihi bayağı bir değiştirdi.
Toprak yalan söylemez.
Hayır, toprak doğruyu söylüyor.
Muzun bu kadar önemli olabileceğini hiç düşünmemiştik.
Doktor Cardinali bu tarihi
muzun mikroskobik kalıntılarından yola çıkarak buldu
ve insanların Rapa Nui'ye geliş tarihini 2.000 yıl geriye attı.
3.215 YIL ÖNCESİ
Bitkiler zaman çizelgesini geriye atmamızı sağlıyor.
3.000 yıldan daha eski de olabilir.
Bilmiyoruz ama tam da bu yüzden çalışmaya devam etmeliyiz.
Kesinlikle.
Bu yeni kanıtın ışığında
Rapa Nui'nin tarih öncesi yeniden ele alınmalı.
Doktor Cardinali'nin bulgularına göre Polinezyalı yerleşimciler bu adaya
düşünülenden çok daha önce geldiler.
Ama Rapa Nui'nin sözlü geleneklerine göre bir ihtimal daha var.
Belki de Hotu Matu'a ve yedi kaşifi
insanların düşündüğünden binlerce yıl önce buraya geldiler.
Bu adanın hikâyesinde unutulmuş bir bölüm olabilir mi?
12.000 yıl önce gerçekleşen küresel felaketten
kurtulanların yazdığı daha erken bir bölüm.
KADİM UYGARLIKLAR AMERİKA
BÖLÜM 3
İnsanlar Rapa Nui'ye binlerce yıl önce geldiyse
nerede yaşadılar?
Arkeolojik izlerini nerede bulmayı beklemeliyiz?
Son Buzul Çağı'nın zirvesinde
deniz seviyesi bugün olduğundan 1200 metreden daha düşüktü.
Rapa Nui çok daha büyük bir ada olabilirdi.
Bu topraklar daha büyük bir nüfusu besliyor olabilirdi.
Bu da büyük Moai projesinin nasıl başarıldığını açıklayabilir.
İnşa edenler şimdi suların altında kalan antik kıyı şeridinde yaşamış olabilir.
Bugün gördüğümüz yüksek kesimleri de heykel yapmak için kullanmış olabilirler.
Buzul Çağı'nın sonunda deniz seviyesinin yükselmesiyle
çok toprak kaybedilmiş.
O dönemin en verimli topraklarından
aşağı yukarı 25 trilyon metrekare ediyor.
Deniz seviyesi aniden yükselince
ve bu kıyı şeridi sular altında kalınca
batık alanda inşa edilmiş her şey yıkılmış ve yok olmuş.
Su seviyesinin yükselmesiyle nelerin kaybolduğu meçhul.
Bildiğimiz şu ki buraya ilk yerleşen insanlar
olağanüstü taş oyma becerilerinden fazlasını geliştirmişler.
Rapa Nui irfanına göre büyük kurucuları Kral Hotu Matu'a
uzaklardaki Hiva diyarından özel bir şey getirmiş.
Bir yazı dili.
Rongorongo olarak bilinen ahşap tabletlerde izleri görünebiliyor.
Orijinalleri zaman içinde kaybolduğu için muhtemelen kopyanın da kopyası.
Günümüze 30'dan az rongorongo ulaşmış.
Dünyanın değişik yerlerinde müzelerde korunuyor.
Yerel belgeselci Leo Pakarati gibi Rapa Nui sakinleri için
bu tabletlerin tarihte özel bir yeri var.
Bu inanılmaz bir başarı
çünkü normalde yazılı kaynaklar
büyük, organize kültürlerle ilişkilendirilir.
Bunu küçük bir adada bulduk.
Rongorongo çok ilginçtir, kültürümüzde önemli bir yeri vardır.
Bence Polinezya'ya özgü bir şey.
Evet, buraya özgü. Diğer adalarda rongorongo yok.
19'uncu yüzyıldaki köle ticareti
ve Paskalya Adası'ndaki kültürün tamamen tahrip edilmesiyle
rongorongo tabletlerini okuyacak kimse kalmadı.
Antik dünyanın büyük gizemlerden biri olmaya devam ediyorlar.
Dil bilimciler rongorongo yazısının alfabe olamayacak kadar
fazla karakter içerdiğini söylüyorlar.
Bunlar muhtemelen birer hiyeroglif ya da piktografik yazı.
Tıpkı antik Mısırlılar
ya da İndus Vadisi Uygarlığı tarafından geliştirilenler gibi.
Geliştirilmesi için binlerce değilse bile yüzlerce yıl geçmesi gerek.
Rongorongo sistemi çok karmaşık.
Birçok unsura ihtiyacın var. Barış, su, yemek, toplum.
Bu çok entelektüel, çok karmaşık bir süreç.
Yüzyıllar boyu, Avrupalılar gelene kadar
bu yazı dili şarkılarla yerini korudu.
Ama sesler ve semboller arasındaki bağ unutulalı çok oldu.
İnsanlar okumayı öğrenmiyor.
Sadece şarkıyı öğreniyorlar.
Uzun süre bu şarkılar devam etti.
Bu şarkılar nelerden bahsediyor?
Tarım sisteminden.
Evet.
Navigasyon kurallarından.
Farklı soy kütüklerine ilişkin dökümlerden.
-Bölge sahipleri, bunun gibi şeyler. -Evet.
Benim için rongorongo
Tupuna'mız, atalarımız tarafından yapılan belki de en önemli şey.
Paskalya Adası'ndaki zamanla gelişmiş bu karmaşık yazı
henüz açıklanamayan bir paradoks ve bir gizem.
Bence o yazının Paskalya Adası'na uzak tarih öncesinde
sözlü geleneklerde hatırlanan ilk yerleşimciler tarafından
getirilmiş olabileceği de göz önünde bulundurulmalı.
Büyük bir selde batan ve dalgaların altında kalan,
Pasifik Okyanusu'ndaki Hiva adlı daha büyük bir yerden gelen yerleşimciler.
Spekülasyon yaptığımın farkındayım
ama acaba şu anda, aradığım kayıp uygarlığın kullandığı dile
bakıyor olabilir miyiz?
Uzaklardaki Hiva'dan bir halk.
Başlangıç hikayesi ve yazıları bugün kendilerine Rapa Nui diyen
Polinezyalılar tarafından korunmuş.
Bence Moai'lar da aynı eski uygarlığın bir ürünü olabilir.
Moai'ları destekleyen Ahu'lar
başkaları tarafından yaratılmış eski bir tasarıma dayanıyor olabilir.
Bunun gibi.
Bu Ahu Vinapu.
İki açıdan eşsiz.
İlk olarak tamamen sert bazalttan yapılmış.
Diğerleri gibi yumuşak volkanik tüften değil.
İkincisi de açıkça göründüğü üzere
megalitik bloklar adadaki diğer Ahu'lara nazaran
daha karmaşık ve daha üstün bir şekilde yerine oturtulmuş.
İnşa eden kişiler tarafından o kadar nizami yapılmış ki
aynı dönemden hiçbir organik materyal ince derzlere sıkışıp kalmamış.
Bu yüzden tarihi tespit edilemiyor.
Buraya ait değilmiş gibi görünüyor.
Neredeyse farklı bir kültürün eseri gibi.
Bu farklı kültürün,
Buzul Çağı'nın kayıp uygarlığına ait olmasından şüphelenmemin
başka bir nedeni daha var.
Adanın orijinal adı Te Pito o Te Henua.
Bu da "dünyanın göbeği" anlamına geliyor.
Kutsal antik yerlerin göbek olarak adlandırılması
dünyanın dört bir yanındaki birçok antik kültürde ve dilde
defalarca karşılaştığımız bir şey.
Bunu Göbekli Tepe'de de görürüz.
Yunanistan'daki Delfi de dünyanın göbeğiydi.
Kamboçya'daki Angkor da öyle.
Tarih öncesine ait küresel ölçekte tek bir kültür
Rapa Nui de dâhil tüm kutsal yerlerde bu göbek referansını
kullanmış olabilir mi?
Eğer öyleyse buraya nasıl gelmiş olabilirler?
İlginç bir ihtimal var.
Rapa Nui denizin altındaki bir dağ sırasının batı ucunda oturuyor.
Buzul Çağı'nda deniz seviyesi 120 metre daha aşağıdayken
ve okyanus tabanı izostazi denen bir fenomen yüzünden daha yüksekteyken
bazı dağların dorukları yüzeye çıkarak
küçük adalardan oluşan bir zincir yaratmış
ve Rapa Nui'yi Peru'nun kıyı şeridine bağlamış olabilir.
Hakikaten de tam olarak orada, okyanusa bakan bir tepeye oyulmuş
dikkat çekici bir şey bulduk.
And Dağları Şamdanı olarak bilinen devasa bir jeoglif.
Kum kazınmış ve altındaki taşta dev bir üç dişli mızrak şekli belirmiş.
Peru kıyılarına yaklaştıkça
âdeta insanları oraya çağıran bir ikaz, bir işaret gibi görünüyor.
"Buraya gelin, burada önemli bir şey var" diyor.
Jeoglifin tarihlemesi yapılamasa da
yakınında bulunan çömlek
bu jeoglifi tanıyan ve saygı gösteren
MÖ 200'lü yıllardaki yerel Paracas kültürüne atfedilmiş.
Ancak bunun bu bölgedeki
pek çok gizemli harikayı yarattığı için tanrılaştırılan
antik tanrı Viracocha efsanesinden esinlendiği söylenir.
Ünlü Nazca Çizgileri'nden
And Dağları'nın yükseklerinde yer alan
gizemli megalitik kompleks Tiwanaku'ya kadar uzanan bir hikâye.
İnka irfanına göre,
bu bölge büyük bir felaketle, gerçek bir antik kıyametle sarsılmış.
Sonrasında Titicaca Gölü'nün sularından bir yabancı belirmiş.
Adını Viracocha koymuşlar.
Yani deniz köpüğü.
O ve takipçileri hayatta kalanlara çiftçiliğin sırlarını öğretmiş.
Taş işçiliğini ve gökyüzünün nasıl izleneceğini öğretmiş.
Bu felaketten kurtulan ümidini kaybetmiş, mahvolmuş insanlara
aslında medeniyetin getirilerini öğretmiş.
Değişik yerlerdeki varlıklar, oluşumlar, tanrılar
ve o felaketten kurtulup
medeniyeti yeniden kurmaya çalışan insanlar hakkındaki hikâyeler
bu hikâyelerle örtüşüyor.
Mısır'da toprağın nasıl sürüleceğini, nasıl ekin biçileceğini
ve nasıl kanun yapılacağını halkına öğreten Osiris'ti.
Meksika'daki Aztekler'e medeniyeti ilk getiren kişi
sakallı gezgin Quetzalcoatl'tı.
Rapa Nui'de ise Kral Hotu Matu'a ve seçilmiş adamları da bu temayı işler.
Uzak bir diyardan deniz yoluyla gelerek medeniyeti yeniden başlatan gezginler.
Bu gelenekler tüm dünyada bulunduğu için onları ciddiye almalıyız.
Bugün bile hikâye anlatımı
bilgiyi nesilden nesle aktarma konusunda güçlü bir yöntem.
Sence bu evrensel hikâyelerle
aslında eski bilgilerden bir şeyler mi öğreniyoruz?
Evet, bence öyle.
Bu nereden geliyor?
Bu bilgiyi aktaracak çok az kişi hayatta kaldı
ama bu bilgi efsaneler ve gelenekler şeklinde aktarıldı.
Değil mi?
Bu mitler âdeta türümüzün hafıza bankası.
Yazılı kaynağın olmadığı döneme ışık tutuyor.
Doğru, sözlü gelenekler tarihi aktarmanın güçlü bir yolu.
Kesinlikle.
Bana sanki tarihî birer olay gibi geliyorlar.
Evet, kesinlikle.
Eski dönemlerde bir bağlantıları olmadığı düşünülen kültürlerden
tekrar tekrar aynı, temel bazı fikirlerin çıkması
çok daha eski bir kültürden gelen
ortak bir mirasın ürünü olduklarını düşünmemi sağlıyor.
İşte bu yüzden bence mitler çok daha ciddiye alınmalı.
Evet, bence de.
Efsanelerde yer alan Viracocha gibi bu harika öğretmenler
tarihe karışmış bir uygarlığın
hayatta kalan sayılı mensuplarından olabilir.
Viracocha'nın mirası konusunda daha fazla kanıt olabilir.
Şamdan'ın yaklaşık 480 kilometre doğusunda…
…Cusco yakınlarında, dağın tepesindeki bir platoda…
…deniz seviyesinden 3.350 metre yüksekte.
Burası Sacsayhuaman.
Burası dünyanın en sıra dışı ve en gizemli
antik yerlerinden biri.
Bu uçsuz bucaksız doruk noktası
taştan yapılmış arkeolojik harikalarla dolu.
En büyük gizem ise tepenin kenarında.
Akıllara durgunluk veren üç sıra taş surlar…
…dağın tepesinde zikzak çiziyor.
Buraya 30 yılı aşkın süredir geliyorum
ve beni şaşırtmayı her seferinde başarıyor.
Ama şimdi kayıp medeniyet arayışımda
Amerika'ya odaklandığım için
bu antik megalitik gizemi tekrar inceleyeceğim.
Bu dev megalitlerin yanında dururken
kendimi hep küçücük hissediyorum.
Mükemmel bir şekilde yerleştirilmiş ve yerine oturtulmuş
bu dev çokgen bloklardan binlerce var.
Hiçbiri bir diğeriyle aynı boyutta veya şekilde değil.
Yine de hepsi birbiriyle inanılmaz bir şekilde uyumlu.
Sanki birlikte eritilmiş gibiler.
Bugünün teknolojisiyle bile nereden başlardınız?
Bu nasıl yapıldı?
Sacsayhuaman'ı anlamak için geçmişini daha iyi anlamamız gerekiyor.
Bu da aşağıdaki şehirde saklı.
Bugün Cusco 500.000 kişiye ev sahipliği yapan canlı bir metropol.
Yılda milyonlarca ziyaretçi çeken popüler bir turist destinasyonu.
Ama araştırmalarıma göre bundan çok daha fazlası.
Cusco kudretli İnka İmparatorluğu'nun başkentiydi.
Gerçekten olağanüstü ve şaşırtıcı bir uygarlık.
Yüksek And Dağları boyunca gelişen bir medeniyet.
Machu Picchu gibi inanılmaz taş yerleşim yerleriyle ünlü.
Ama Rapa Nui'deki Moai'larda olduğu gibi yaşanan felaket gerçek hikâyeyi gölgeledi.
Burada, 1.532 yılında
İspanyol istilacılar İnka'ya kaos ve yıkım getirdi.
İspanyol işgali sırasında yerli kültürlerin yok edilmesi yüzünden
İnkalar hakkında bildiklerimiz sınırlı.
Bu tarihte bir kara deliktir.
Neden mi? Çünkü tarihi kazananlar yazar.
Bu işgalcilerin çok azı
yok ettikleri kültürü öğrenmek için zaman harcadı.
İnkalar muhteşem bir medeniyetti.
İnanılmaz başarılar elde ettiler ama ömürleri çok kısa sürdü.
Zengin ve güçlü olmalarına rağmen
İnka İmparatorluğu'nun varlığı işgalciler gelmeden önce
bir asırdan kısa sürdü.
Tabii ki İspanyollar bunu bilmiyordu
ve inanılmaz megalitik duvarlar da dâhil gördükleri her şeyi
İnkaların yaptığını düşündüler.
İnkaların sahip olduğu düşünülen aletlerle
bunu nasıl başardığını hayal etmek zor.
Bu devasa megalitik taşlara vurmak için ellerinde yalnızca başka taşlar vardı.
Bana mantıklı gelmiyor.
İnkaların yazılı bir dili yoktu.
Ama yetersiz olsalar da İspanyol kayıtlarına göre
Sacsayhuaman'ı yapma fikri
İnka İmparatorluğu'nun 500 yıl önce kuran Pachacuti Inca Yupanqui'den çıktı.
Alanın uzmanı Amadeo Valer Farfán'dan daha fazlasını öğrenmeyi umuyorum.
Sence bu inanılmaz, görkemli mimari eser
kabaca hangi yüzyılda inşa edildi?
İnşaat yaklaşık olarak 1.440'ta başladı.
Ondan 90 yıl sonra da tamamlandı.
Evet.
İşgalciler gelmeden önce.
Pachacuti, Sacsayhuaman'ın oradaki yumuşak taşlar kullanarak…
…inşa edilmesini istedi.
Şu an deniz seviyesinden 3.600 metre yüksekte olsa da
bir zamanlar zemini okyanusla kaplıydı.
Uzun zaman önce Güney Amerika'nın bu kısmı denizin bir parçasıydı.
Bu vadinin farklı yerlerinde kireç taşı görmek mümkün.
Kireç taşı. Tortul kayaç.
Evet, bu yüzden de
bu taş diğer taşlara kıyasla çalışmak için daha yumuşak.
Arkeolojiye göre bu devasa kireç taşı blokları
14 kilometre ilerideki taş ocaklarında kesilmiş.
Kireç taşının yumuşak ve çalışması kolay olduğunu biliyorum
ama bunlar devasa kireç taşı blokları.
En ağırı kaç kilo?
En ağırının kilosu 100 tondan fazla.
Tanrım.
Bu büyük blokların nasıl hareket ettirildiğini merak ediyorum.
Nasıl yapıldığını anlayamıyorum.
Bana kalırsa işin sırrı nicelikteydi.
İspanyol asker ve tarihçi Pedro Cieza de León'a göre
burada her gün 20.000'den fazla insan çalışıyordu.
Organizasyonel anlamda büyük bir zorluk.
20.000 kişiyi iş gücü olarak örgütlemek çok karmaşık bir görev.
20'nci yüzyılda yapılan
New York'taki Empire State binasının inşaatında 3.400 kişi çalışmıştı.
Altı kat daha fazla işçi olsa bile
bu taşları çok daha ilkel bir teknolojiyle hareket ettirmek
işlerin çok çabuk sarpa sarabileceği büyük bir meydan okuma.
İnkaların dev bir megaliti oynatmaya çalışmasıyla ilgili tek kayıt
işgalden sonra İspanyol bir tarihçi tarafından tutulmuş.
Ona yerel muhbirler tarafından verilen bilgilere göre
girişim felaketle sonuçlanmış.
Aktardığına göre büyük bir kaya 20.000'den fazla kişi tarafından
dağın üzerinden çekilirken
bir noktada ellerinden kayarak uçurumdan düşmüş.
3.000'den fazla insanı ezmiş.
İnkalar bir megaliti taşırken bu kadar sorun yaşadıysa
binlercesini buraya nasıl getirebildiler?
İspanyol kayıtlarına göre, İnkalar halat, kütük makaraları
ve kaldırçlardan oluşan bir ekipman kullanmış.
Büyük bir çaba ve özenle iki veya üç bloku bir araya getirebilirsin
ama yüzlercesini bir araya getirmeleri ve tam yerine oturtmaları
mantıksız geliyor.
Ya o İnka imparatoru hâlihazırda zaten orada olan
megalitik duvarların üstündeki kaleyi kullandıysa?
İspanyol işgalinden önce burada yaşananları hayal etmek zor.
Ama en son bilimsel verilerle
işgalcilerin görgü tanıklığını bir araya getirerek
Sacsayhuaman'ın İnka İmparatorluğu döneminde
nasıl göründüğüne dair bir fikir üretebiliriz.
İspanyollar bize ana kompleksin binlerce kişi kapasiteli bir kışla olarak
kullanıldığını söylüyor.
Alanın 15 metre yukarısındaki
üç katmanlı daire şeklinde bir kule tarif ediliyor.
Etrafı avlular ve dikdörtgen binalarla çevrili.
Kendi tatlı su sistemi ve tahıl ambarları mevcut.
İşgalciler Sacsayhuaman'ın önce bir kale olduğunu düşünmüşler
çünkü Cusco'nun düşüşünden sonra
İnka savaşçıları son savunmalarını bu duvarlarından ardında yapmış.
Bu yapılar günümüze ulaştı.
Ama bu yüzden mi inşa edildiler?
Sacsayhuaman'ın kökeni ve ne için yapıldığı konusunda
arkeolojik görüş nedir?
Birçok insan askerî bir yapı olduğunu düşünüyor.
Askerî bir kale olduğunu İspanyollar ya da işgalciler söylüyor
ama öyle değildi.
Kutsal bir yerdi, bir tapınaktı, ayinler ve törenler yapılan bir yerdi.
Yani tarih kitaplarında okuduğumuz
Sacsayhuaman'ın bir kale olduğu fikri yanlış mı?
Çok yanlış.
Tepenin üstünde yapıdan geriye kalanların
tek tip dikdörtgen bloklardan yapılmış olması
megalitik duvarlarla aynı zamanda inşa edilmediklerini gösteriyor.
İnkaların daha önceki bazı eserleri miras aldığını söyleyebiliriz
ama önceki eserleri açıklamak oldukça zor.
Evet.
Ayrıca farklı ve bilinmeyen bir taş tekniğiyle inşa edilmişler.
Bu, kayıp bir teknoloji olarak düşünülebilir.
Gizemle, açıklayamadığımız bir bilmeceyle karşı karşıyayız.
Sacsayhuaman'ın düz, devasa, zikzak duvarları
İnkalar yerine başkaları tarafından yapılmış olabilir mi?
Burada gördüğümüz, İnkalara atfedilen bu yapılar
daha eski bir bilgi mirasının ürünü olabilir mi?
Bu taşlarda
arkeolojinin henüz keşfetmediği eski bir uygarlığın mirası olabilir mi?
Bu nizami yerleştirilmiş megalitik duvarın daha basit bir versiyonu
Peru'nun hiçbir yerinde bulunamadı.
Ama böyle bir şeyi Rapa Nui'de gördük.
Sacsayhuaman'dan çok daha önce yapıldığı düşünülen
2.000 kilometre uzaktaki Ahu Vinapu duvarlarında.
Bu bloklar sert bazalttan yapılmış.
Birbirleriyle çok uyumlular
ve Sacsayhuaman'ın duvarlarındaki gibi çokgen unsurlar var.
Türkiye ve Mısır'daki antik duvarlarda da benzer yapılar görülebilir.
KHAFRE VADİSİ TAPINAĞI MISIR
Daha büyük bloklar arasına yerleştirilmiş tıpatıp aynı olan tek bir küçük blok var.
Aynısı Cusco'da da görülebilir.
Bazıları artan malzemelerin yaratıcı şekilde kullanıldığını söylüyor.
Ama şu hassasiyete bakın.
Yani bu sadece Peru'ya özgü olmayan, geçmişten gelen bir teknoloji.
Peki ya İnkalar buradaki bazı şeyleri daha eski temeller üstüne inşa etmişse?
Amerika'daki medeniyetin köklerine uzanabilecek temeller.
Bu olasılık beni Sacsayhuaman'ın üzerinde yükseldiği şehre,
önemli bir ipucu barındırabilecek bir yere götürüyor.
İnkaların orijinal Quechua dilinde
Cusco "dünyanın göbeği" anlamına geliyor.
Rapa Nui de dâhil olmak üzere diğer tüm kutsal eski göbeklerdeki gibi.
Tüm dünyada bu göbeklerin bulunması
bir tesadüf olarak değerlendirilmemeli.
Dünyanın göbeğinde gördüğümüz mükemmel taş işçiliği
aradığım daha eski, daha ileri uygarlığın bir bakiyesi olabilir mi?
Bu şehirde nereye baksanız
katman katman güzel ve karmaşık şekilli taş duvarlar var.
Bazılarında dev megalitler mevcut.
Gizemli olan ise her duvarda farklı bir mimari bir tarz görülebilmesi.
Bazıları çok iyi, bazıları nispeten kaba.
Bu gizemi çözmek üzere Cusco'daki Calle Loreto'ya gidip
antik Peru'nun eşsiz taş işçiliğini araştıran
ve İnka soyundan gelen
arkeoloji araştırmacısı Jesus Gamarra'yla buluşuyorum.
Cusco ve Kutsal Vadi'deki çalışmalarından bahset.
Benim tutkum insanlığın en eski yapıtları.
Bu da taşa yansıyor.
Taşlar tarihin en eski tanıklarıdır.
Sacsayhuaman'da gördüğümüz gibi
megalitik duvarlar birbiriyle muhteşem şekilde uyumlu.
Taşların kavisli kenarları birbirine geçiyor.
Bu benim kafamı karıştırıyor.
Buna bakınca afalladım.
Birbirine kusursuz şekilde uyan bu devasa taşlarla
bu duvarı nasıl örmüş olabilirler?
Arkeologlar bunları İnkaların yaptığını
ve tüm bu inanılmaz işi yapmak için basit taşlar kullandıklarını söylüyor.
Bu harika eseri keski teknolojisiyle veya bir ustanın aletleriyle yapmak
ve burada gördüğümüz gibi mükemmel bir hassasiyetle hesaplamak
mümkün değil.
Bu hassasiyet en net burada görülüyor.
12 açılı taş olarak bilinen geometrik şekil
diğer 11 eşsiz blokla her açıdan muhteşem bir uyum içinde.
Bu sözde İnka duvarlarıyla ilgili sarsıcı bir şey daha var.
Burada birçok farklı mimari tarz görüyorum.
Bunun gibi harika bir taş işçiliği ile daha kalitesiz bir taş işçiliği yan yana.
Bunu anlamama yardım et.
Bu mimari İnkaların mimarisiyle uyuşmuyor.
İnkalar bunun gibi çokgen ve pürüzsüz bir mimari kullanmadılar.
İnkaların dik açılarla karakterize edilen
başka tür bir mimarisi var.
Üst kısımlardaki bloklarda
İnkaların kullandığı basit aletlerle uyumlu izler var.
Alt katların aksine yapıları gizemli değil.
Sana göre bunu İnkalar yapmadı mı?
Hayır.
Jesus, İnkaların daha eski duvarların üstüne ve etrafına
başka duvarlar inşa ettiklerine inanıyor.
Cusco'nun tarihi İnkalardan ibaret değil,
çok daha eskiye dayanıyor.
Jesus Gamarra'ya göre burada tek bir mimari tarz yok,
en az üç farklı kültüre ait en az üç farklı mimari tarz var.
Jesus en yeni taş işçiliğini İnkaların yaptığını düşünüyor.
Ama hem burada hem de Sacsayhuaman'daki
İnka öncesi düzgünce şekillendirilmiş taşlar
İnkaların saygı duyduğu ama taklit edemediği
çok daha eski bir tekniğin ürünü.
Daha modern uygarlıklar için imkânsız sayılabilecek şeyler var.
Bu da daha eski olduklarını
ve kalıplanabilir bir taş kullanıldığını kanıtlıyor.
Jesus Gamarra bu tarzı "Hanan Pacha" olarak adlandırıyor.
Bunu ilk elden görmem için
Sacsayhuaman'ın bulunduğu tepenin yamacındaki
ilginç bir alanı ziyaret etmemi öneriyor.
Gerçekten mistik bir yer.
Tamamen gizli bir girişi var.
Yine farklı yapı tarzları bir arada bulunuyor.
Ay Tapınağı olarak biliniyor.
AY TAPINAĞI
Burası gizemli bir havası olan garip ve karmaşık bir yer.
Bu alçak taş duvarlar tipik bir İnka taş işçiliği.
Ama içinde saklı duran bu şekilli kayalık tamamen farklı bir şey.
Dar bir geçitten giriliyor.
Tamamen sessiz.
Bir labirente girmek gibi.
Tam anlayamadığımız bir teknolojiye benziyor.
Bize mantıklı gelmeyen sebeplerle yaratılmış.
Alt yazı çevirmeni: Şebnem Öztürk