Ta cần kiểm tra lại tiền sử của Đảo Phục Sinh.
Ta không nên chấp nhận những gì ta được kể.
Cư dân và nhà khảo cổ học Rapa Nui, Tiến sĩ Sonia Haoa Cardinali
đã dành gần năm thập kỷ để khôi phục lịch sử đã mất của hòn đảo,
không phải bằng nghiên cứu tượng Moai hoặc các khu định cư cổ xưa,
mà thông qua tìm hiểu kỹ lưỡng các thực vật của nó.
Sonia, tôi hiểu rằng cô quan tâm đặc biệt đến thực vật học,
nhưng cô cũng là nhà khảo cổ học.
Vâng. Quan trọng nhất với tôi
là hiểu con người,
là hiểu họ đến đảo này như nào,
là hiểu họ thích nghi với đảo này như nào
vì là con người, ta không thể làm gì nếu không có cây.
Trong hố một núi lửa đã tắt ở Rapa Nui, Tiến sĩ Cardinali và đồng nghiệp
đã tìm kiếm bằng chứng sớm nhất về cây trồng hoặc hoa màu không phải bản địa
mà chắc đã được con người đưa đến đây.
Thực vật nói gì về thời điểm con người sống ở đảo này?
Trong nghiên cứu về các thức ăn khác nhau mà chúng tôi có, kết quả…
Vâng.
…có chuối.
Họ tìm thấy chuối trên đảo này 3.000 năm trước.
Vậy chuối đã có trên đảo Rapa Nui ít nhất 3.000 năm?
Vâng.
Và chuối không tự đến đây.
Không phải do chim mang đến.
Không phải do biển mang đến.
Chuối phải được trồng bởi con người.
Nên đó là lý do nó nói với anh rằng
Rapa Nui có một thời kỳ khác khi con người đến định cư.
Vâng.
Nó là một bất ngờ rất lớn với mọi người. Nó đã thay đổi lịch sử một chút.
Chà, nó thay đổi lịch sử rất nhiều.
Đất không nói dối.
Vâng, đất nói lên sự thật.
Chúng tôi đã nghĩ chuối không quá quan trọng.
Tiến sĩ Cardinali xác định niên đại bằng tàn dư siêu nhỏ của cây chuối
và cho thấy con người đã đến Rapa Nui sớm hơn so với ta nghĩ khoảng 2.000 năm.
3.215 NĂM TRƯỚC
Cây cối đang giúp ta có những mốc thời gian sớm hơn.
Và nó có thể còn có trước 3.000 năm.
Chúng ta không biết. Nhưng đó là lý do chúng ta nên tiếp tục tìm hiểu.
Chắc chắn rồi.
Với bằng chứng mới này,
tiền sử của Rapa Nui phải được xem lại.
Phát hiện của Tiến sĩ Cardinali cho thấy người định cư Polynesia đến hòn đảo này
sớm hơn nhiều so với mốc được chấp nhận.
Nhưng theo truyền thuyết truyền miệng của Rapa Nui, có một khả năng khác.
Có lẽ Hotu Matu'a và bảy người đồng hành đã đến đây
hàng ngàn năm sớm hơn so với tưởng tượng của bất kỳ ai.
Liệu câu chuyện về hòn đảo này có thể có một chương bị lãng quên?
Một chương trước đó được viết bởi nhóm sống sót sau trận đại hồng thủy
xảy ra khoảng 12.000 năm trước?
KHẢI HUYỀN THỜI CỔ ĐẠI CHÂU MỸ
CHƯƠNG III
Nếu con người đã đến Rapa Nui hàng ngàn năm trước,
họ đã sống ở đâu?
Ta có thể tìm thấy dấu vết khảo cổ ở đâu?
Hãy nhớ ở đỉnh cao của Kỷ Băng hà cuối cùng,
mực nước biển khi đó thấp hơn 120 mét so với hiện tại.
Rapa Nui khi đó là hòn đảo lớn hơn nhiều.
Diện tích đó có thể là nơi sống của dân số đông hơn nhiều,
nó có thể giúp giải thích lý do thành công của siêu dự án làm tượng Moai.
Những người làm tượng có thể đã chọn sống ở gần bờ biển cổ xưa,
giờ bị chìm dưới nước
và chỉ dùng vùng đất cao hơn mà ta thấy hôm nay
cho siêu dự án làm tượng của họ?
Ta thường không nhận ra bao nhiêu đất đã bị mất vì nước biển dâng
vào cuối Kỷ Băng hà,
con số này khoảng 26 triệu kilomet vuông,
vùng đất tốt nhất thế giới lúc đó.
Và khi mực nước biển đột ngột dâng cao,
những bờ biển đó bị nhấn chìm dưới biển,
và mọi thứ được xây ở các vùng ngập đó đều bị phá hủy tan tành.
Và không ai biết những gì đã bị mất do mực nước biển dâng cao.
Điều chúng ta biết là những người sớm nhất sống ở đây
không chỉ có kỹ năng điêu khắc đá phi thường.
Truyền thuyết Rapa Nui cho rằng người sáng lập vĩ đại, Vua Hotu Matu'a,
đã mang theo thứ đặc biệt từ vùng đất Hiva xa xôi đó,
một ngôn ngữ viết.
Các dấu tích của nó được bảo tồn trên các tấm gỗ được gọi là rongorongo,
rất có thể là bản sao chép lại qua nhiều thế hệ
vì các bản gốc đã bị mất trong lịch sử.
Chưa đến 30 rongorongo còn tồn tại,
giờ được bảo quản ở các bảo tàng khắp thế giới.
Với các cư dân Rapa Nui như Leo Pakarati, nhà làm phim tài liệu bản địa,
các tấm gỗ này có một vị trí đặc biệt trong lịch sử.
Đó là một kỳ tích
vì chữ viết thường gắn với một nền văn hóa lớn, có tổ chức cao.
Và ta tìm thấy nó ở một hòn đảo nhỏ.
Rongorongo rất thú vị và quan trọng trong văn hóa của chúng tôi.
Tôi nghĩ nó là duy nhất ở Polynesia.
Vâng, duy nhất. Các đảo khác không có rongorongo.
Với các cuộc truy quét nô lệ vào thế kỷ 19
và phá hủy hoàn toàn truyền thuyết và tri thức của Đảo Phục Sinh,
không ai còn có thể đọc các tấm gỗ rongorongo,
và chúng vẫn là một trong các bí ẩn lớn của thế giới cổ đại.
Các nhà ngôn ngữ học đã xác định có quá nhiều ký hiệu khác nhau
trong hệ chữ rongorongo nên nó không thể là bảng chữ cái.
Nó có thể là hệ chữ tượng hình hoặc ký hiệu,
tương tự các hệ chữ được phát triển bởi người Ai Cập cổ đại
và nền văn minh Thung lũng Indus,
một hệ chữ mà phải mất hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm để hoàn thiện.
Hệ chữ rongorongo rất phức tạp.
Anh cần nhiều yếu tố, anh biết đấy, hòa bình, nước, thức ăn, xã hội.
Đây là quá trình rất trí tuệ và phức tạp.
Trong nhiều thế kỷ, trước khi người châu Âu đến,
ngôn ngữ viết được tôn vinh qua bài hát.
Nhưng mối liên hệ giữa âm thanh và biểu tượng đã bị lãng quên từ lâu.
Họ không học đọc.
Họ chỉ học bài hát. Trong thời gian dài, bài hát vẫn tiếp tục.
Các bài hát này nói về những gì?
Hệ thống nông nghiệp.
Vâng.
Các quy tắc điều hướng.
Danh sách các dòng dõi khác nhau.
Người sở hữu lãnh thổ, đại khái thế.
Vâng.
Với tôi, hệ chữ rongorongo
có lẽ là thứ quan trọng nhất tạo ra bởi Tupuna, tổ tiên của chúng tôi.
Sự hiện diện của hệ chữ phức tạp và hoàn chỉnh trên đảo Phục Sinh
là một nghịch lý và bí ẩn chưa được giải thích.
Tôi nghĩ phải xem xét khả năng
rằng hệ chữ đó lần đầu tiên được đưa đến Đảo Phục Sinh ở thời tiền sử xa xôi
bởi những người định cư đầu tiên trong truyền thuyết truyền miệng,
họ đến từ Hiva, vùng đất lớn hơn nhiều ở Thái Bình Dương
bị ngập trong một trận đại hồng thủy và chìm dưới những con sóng.
Tôi nhận ra đây là suy đoán của tôi,
nhưng liệu chúng ta có thể xem ngôn ngữ thực tế được sử dụng
bởi nền văn minh đã mất mà tôi đang tìm kiếm?
Một dân tộc từ Hiva xa xôi
có nguồn gốc và ngôn ngữ được bảo tồn bởi những người Polynesia đi biển,
những người ngày nay tự gọi mình là Rapa Nui.
Tôi tin rằng tượng Moai cũng có thể là một sản phẩm
của nền văn minh trước đó này.
Có cả bằng chứng rằng các ahu đỡ các tượng Moai
có thể được dựa trên một thiết kế cũ, do người khác tạo ra.
Như ahu này.
Đây là Ahu Vinapu.
Nó độc đáo ở hai khía cạnh.
Thứ nhất, nó được xây dựng hoàn toàn bằng đá bazan cứng,
không phải từ đá tuff núi lửa mềm như hầu hết các ahu khác
Thứ hai, và rất nổi bật,
các khối cự thạch của nó liên kết với nhau một cách phức tạp,
vượt trội hơn hẳn mọi ahu khác trên đảo.
Nó được những người xây dựng ban đầu làm chính xác đến mức
không vật liệu hữu cơ cùng thời bị kẹt trong các khe nối mỏng,
khiến ta không thể xác định niên đại của nó.
Nó dường như rất lạc lõng ở đây
đến nỗi ai đó có thể hình dung nó là tác phẩm của nền văn hóa khác.
Và còn một lý do nữa khiến tôi nghi ngờ rằng nền văn hóa khác biệt này
có thể là nền văn minh đã mất của Kỷ Băng hà mà tôi đã tìm kiếm.
Tên ban đầu của toàn bộ hòn đảo là Te Pito o Te Henua,
có nghĩa là "rốn của Trái Đất."
Việc gọi các địa điểm cổ xưa thiêng liêng là rốn
là điều xuất hiện nhiều lần trong nhiều nền văn hóa và ngôn ngữ cổ đại
trên khắp thế giới.
Göbekli Tepe có nghĩa là "đồi của rốn".
GÖBEKLI TEPE THỔ NHĨ KỲ
Delphi ở Hy Lạp là cái rốn của trái đất.
Angkor ở Campuchia là một ví dụ nữa.
Liệu có khả năng một nền văn hóa đi biển toàn cầu nào đó từ thời tiền sử
đã dùng tham chiếu rốn để đặt tên cho các địa điểm thiêng liêng nhất của họ,
kể cả Rapa Nui?
Nếu vậy, họ đã đến đây như thế nào?
Có một khả năng thú vị.
Rapa Nui nằm ở đầu phía tây của một dãy núi dưới biển.
Trong thời Kỷ Băng hà, khi mực nước biển thấp hơn 120 mét
và đáy đại dương có thể cao hơn do hiện tượng được gọi là đẳng tĩnh,
đỉnh của một số ngọn núi có thể đã nhô lên mặt nước,
tạo thành một chuỗi các đảo nhỏ
nối liền Rapa Nui với bờ biển Peru ngày nay.
Chắc chắn rồi, chính tại đó ta tìm thấy một điều đáng kinh ngạc,
khắc trên một ngọn đồi hướng ra biển,
một hình vẽ địa lý khổng lồ,
có tên là Candelabra của dãy Andes.
Cát đã được cạo bỏ, để lộ ra đá trần bên dưới
có hình một cây đinh ba khổng lồ.
Khi bạn đến gần bờ biển Peru, nó như ngọn hải đăng hoặc một dấu hiệu
kêu gọi mọi người đến đó: "Đến đây. Ở đây có điều quan trọng".
Không thể xác định niên đại hình vẽ địa lý này
nhưng đồ gốm tìm thấy gần đó được cho là của văn hóa Paracas địa phương
khoảng 200 năm trước Công nguyên,
họ chắc chắn đã nhận ra và tôn trọng nó.
Nhưng nó được cho là lấy cảm hứng từ truyền thuyết về vị thần cổ đại Viracocha,
được thần thánh hóa vì đã tạo ra nhiều kỳ quan bí ẩn ở nơi này
từ các hình vẽ trên cao nguyên Nazca
đến khu phức hợp cự thạch bí ẩn Tiwanaku ở Bolivia,
cao trên dãy núi Andes, nơi câu chuyện của ông bắt đầu.
Theo truyền thuyết của người Inca,
vùng này từng hứng chịu một đại thảm họa,
một khải huyền thời cổ đại.
Sau khi thảm họa đi qua, một người lạ xuất hiện từ hồ Titicaca.
Họ gọi ông là Viracocha,
bọt biển.
Ông và nhóm tín đồ của ông đã dạy những người sống sót
các bí mật làm nông,
chỉ cho họ kỹ năng chạm khắc đá tiên tiến, và cách theo dõi thiên văn.
Về cơ bản, ông dạy món quà của nền văn minh
cho những người sống sót suy sụp tinh thần và bị tàn phá bởi trận đại hồng thủy.
Những câu chuyện này cộng hưởng với những câu chuyện từ khắp nơi trên thế giới
về các sinh vật, thực thể, thần linh, con người sống sót sau trận đại hồng thủy
và cố gắng khởi động lại nền văn minh.
Ở Ai Cập, đó là Osiris, người đã dạy nhân dân cách cày bừa,
thu hoạch mùa màng và lập pháp.
Đối với người Aztec ở Mexico, đó là Quetzalcoatl, người lữ hành để râu,
người đầu tiên trao cho họ món quà của nền văn minh.
Và ở Rapa Nui, vua Hotu Matu'a và những người được chọn của ông ấy
đã lặp lại chủ đề này.
Những lữ khách từ vùng đất xa xôi đã mất
đến bằng đường biển để khởi động lại nền văn minh.
Vì truyền thống giống nhau được tìm thấy khắp thế giới,
ta phải xem xét nó nghiêm túc.
Kể cả ngày nay, kể chuyện vẫn là một cách hiệu quả
để truyền kiến thức từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Với các câu chuyện phổ quát này, anh có cảm thấy
những gì chúng ta thực sự nhận được là sự lan tỏa của kiến thức cổ xưa đó?
DIỄN VIÊN
Vâng, đúng thế.
Và nó đến từ đâu?
Rất ít người sống sót để truyền kiến thức,
nhưng nó được truyền dưới dạng thần thoại,
dưới dạng truyền thuyết.
Thần thoại của nhân loại là ngân hàng ký ức của loài người
từ thời không có ký ức bằng văn bản.
Vâng. Ta biết truyền thuyết truyền miệng rất hiệu quả
như một cách truyền đạt lịch sử,
như thể nói với tôi về các sự kiện lịch sử nào đó.
Chính xác.
Chính sự lặp lại của một ý tưởng quan trọng
từ các nền văn hóa không liên quan đến nhau trong lịch sử
khiến tôi nghĩ ta đang xem di sản chung từ một nền văn hóa cổ xưa hơn nhiều.
Do đó, tôi nghĩ cần xem xét nghiêm túc hơn các thần thoại.
Ừ, tôi cũng nghĩ vậy.
Bậc thầy vĩ đại từ thần thoại của chúng ta như Viracocha,
có thể là một trong số ít người sống sót của một nền văn minh đã mất trong lịch sử.
Và có thể có thêm bằng chứng về di sản của Viracocha.
Gần 500 kilomet về phía đông của Candelabra,
trên cao nguyên đỉnh núi gần thành phố Cusco,
ở độ cao hơn 3.300 mét so với mực nước biển…
Đây là Sacsayhuaman.
Đây là một trong những địa điểm cổ xưa đặc biệt nhất,
một trong những nơi bí ẩn nhất.
Địa điểm rộng lớn trên đỉnh đồi
với đầy các kỳ quan khảo cổ được chế tác từ đá.
Và ở rìa ngọn đồi, bí ẩn lớn nhất…
ba hàng thành lũy bằng đá ngoạn mục
ngoằn ngoèo trên đỉnh núi.
Tôi đã đến đây trong hơn 30 năm qua,
và nó vẫn luôn làm tôi kinh ngạc.
Nhưng giờ cuộc tìm kiếm nền văn minh đã mất
đã tập trung vào châu Mỹ,
tôi đến đây để khám phá lại bí ẩn cự thạch cổ đại này.
Tôi luôn cảm thấy tôi như phiên bản thu nhỏ
khi đứng cạnh những cự thạch khổng lồ này.
Hàng ngàn khối đá đa giác khổng lồ được tạo hình và lắp ghép hoàn hảo vào vị trí.
Không khối nào có cùng kích thước hay hình dạng như khối khác.
Nhưng tất cả đều khớp với nhau với độ chính xác đáng kinh ngạc.
Trông như thể chúng đã được nung chảy lại với nhau.
Kể cả với công nghệ ngày nay, bạn sẽ bắt đầu từ đâu?
Nó đã được làm như nào?
Để hiểu Sacsayhuaman, chúng ta cần biết thêm về lịch sử của nó,
vốn gắn liền với thành phố bên dưới.
Ngày nay, Cusco là một đô thị sôi động với 500.000 cư dân.
Với hàng triệu du khách mỗi năm, nó là địa điểm du lịch nổi tiếng.
Nhưng với cuộc tìm kiếm của tôi, nó còn có ý nghĩa hơn nhiều.
Cusco từng là thủ đô của Đế chế Inca hùng mạnh một thời,
một nền văn minh thật sự đáng kinh ngạc và tuyệt vời.
Một nền văn minh đã phát triển rực rỡ trên dãy Andes,
nổi tiếng với di sản của các công trình đá tuyệt vời như Machu Picchu.
Nhưng giống như các tượng Moai ở Rapa Nui, câu chuyện thật bị che mờ bởi thảm họa.
Tại đây, vào năm 1532, những kẻ chinh phục Tây Ban Nha
mang đến hỗn loạn và hủy diệt cho người Inca.
Vì sự đàn áp các nền văn hóa bản địa
trong và sau chinh phạt của Tây Ban Nha,
điều ta biết về người Inca vẫn còn rời rạc
và nhiều phần trong lịch sử vẫn là một bí ẩn.
Tại sao? Vì dĩ nhiên lịch sử được viết bởi kẻ chiến thắng.
Và rất ít kẻ chinh phục đó dành thời gian tìm hiểu về nền văn hóa
mà họ đang tàn phá.
Inca là một nền văn minh huy hoàng.
Họ đã ghi lại các thành tựu đáng kinh ngạc nhưng thời gian tồn tại của họ rất ngắn.
Mặc dù giàu có và quyền lực, Đế chế Inca tồn tại chưa đến một thế kỷ
trước khi những kẻ chinh phạt đến.
467 NĂM TRƯỚC
Dĩ nhiên, người Tây Ban Nha đã không biết và cho rằng
mọi thứ họ thấy, kể cả các bức tường cự thạch đầy kinh ngạc
là tác phẩm của người Inca mà họ vừa gặp.
Thật khó tưởng tượng làm thế nào để thực hiện điều này
với các công cụ được cho là có sẵn của người Inca,
chủ yếu là những viên đá khác để đập những khối đá khổng lồ này.
Tôi thấy nó vô lý.
Người Inca không có ngôn ngữ viết.
Nhưng ghi chép của người Tây Ban Nha cho ta biết rằng
Sacsayhuaman là ý tưởng của Pachacuti Inca Yupanqui,
người đã khai sinh ra Đế chế Inca hơn 500 năm trước.
Tôi hy vọng sẽ biết được nhiều hơn từ chuyên gia nơi này, Amadeo Valer Farfán.
Anh nghĩ vào khoảng thế kỷ nào,
công trình kiến trúc tuyệt vời và hùng vĩ này được xây dựng?
Bắt đầu xây dựng vào khoảng năm 1440.
Và hoàn thành sau 90 năm.
Vâng.
Ngay trước khi những kẻ chinh phạt đến.
Pachacuti đã chỉ đạo các công nhân xây dựng Sacsayhuaman bằng đá địa phương,
một loại đá tương đối mềm.
Dù giờ ở độ cao hơn 3.600 mét so với mực nước biển,
nó từng là sàn của một đại dương nguyên thủy.
Từ rất lâu rồi, phần này của Nam Mỹ cũng là một phần của biển.
Ở các phần khác nhau của thung lũng này, anh có thể nhìn thấy nền đá vôi.
Đá vôi. Đá trầm tích.
Vâng. Và vì lý do này, loại đá này
mềm hơn để xử lý so với các loại đá khác.
Khảo cổ học cho ta biết các khối đá vôi khổng lồ này có thể bị cắt
ở các mỏ đá cách đó 14 kilomet.
Tôi hiểu rằng đá vôi là loại đá mềm và tương đối dễ xử lý,
nhưng ta đang nhìn vào các khối đá vôi khổng lồ.
- Khối nặng nhất ở đây? - Khối nặng nhất ở đây là hơn 100 tấn.
Lạy Chúa tôi.
Điều làm tôi bối rối là di chuyển những khối đá khổng lồ đó.
Tôi không thể hiểu nó được thực hiện như nào.
Theo suy nghĩ của tôi, bí mật nằm ở số lượng.
Pedro Cieza de León là người lính Tây Ban Nha và người chép sử
và theo ông ấy, mỗi ngày,
hơn 20.000 người đã làm việc ở đây.
Đó là một thách thức lớn về mặt tổ chức.
Tổ chức lực lượng lao động 20.000 người là một nhiệm vụ rất phức tạp.
Việc xây dựng tòa nhà Empire State ở thành phố New York
cần khoảng 3.400 người vào thế kỷ 20.
Kể cả với số lượng công nhân gấp sáu lần,
di chuyển những khối đá này với công nghệ kém tiên tiến hơn nhiều
sẽ là một thử thách khổng lồ, có thể dễ dàng thất bại.
Ghi chép duy nhất mà ta có về người Inca cố di chuyển một cự thạch khổng lồ
được lưu giữ bởi nhà chép sử Tây Ban Nha vài thập kỷ sau cuộc chinh phục.
Theo câu chuyện mà ông có từ dân địa phương cung cấp thông tin,
nỗ lực này kết thúc trong thảm họa.
Ông kể về một tảng đá lớn được kéo qua núi
bởi hơn 20.000 người,
đến một điểm nào đó, nó rơi khỏi tay họ xuống một vách đá,
nghiền nát hơn 3.000 người.
Nếu người Inca gặp nhiều khó khăn như vậy khi vận chuyển một cự thạch,
sao họ có thể mang hàng ngàn khối lên đây?
Theo các ghi chép của người Tây Ban Nha,
người Inca dùng kết hợp dây thừng, con lăn bằng gỗ, và đòn bẩy.
Với nỗ lực lớn và sự cẩn thận tuyệt vời,
bạn có thể ghép hai, ba khối như vậy với nhau
nhưng để ghép hàng trăm khối đó với nhau, tất cả đều vừa khít chính xác,
điều đó thật vô lý.
Nếu vị hoàng đế Inca đó thực ra chỉ giám sát xây dựng một pháo đài
trên các bức tường cự thạch đã tồn tại từ trước thì sao?
Thật khó để tưởng tượng cảnh tượng phải hoành tráng như thế nào
trước cuộc chinh phạt của Tây Ban Nha.
Kết hợp dữ liệu khoa học mới nhất
với ghi chép của những kẻ chinh phục đầu tiên,
ta có thể hình dung khá rõ
Sacsayhuaman trông như thế nào vào thời đỉnh cao của Đế chế Inca.
Người Tây Ban Nha cho ta biết
khu phức hợp chính được dùng làm doanh trại quân đội,
có khả năng chứa hàng ngàn người.
Họ mô tả một tháp tròn ba tầng
cao 15 mét so với mặt đất,
xung quanh là các tòa nhà hình chữ nhật và sân trong,
với hệ thống nước ngọt riêng và các kho chứa ngũ cốc.
Kẻ xâm lược tin rằng Sacsayhuaman được xây dựng ban đầu như một pháo đài
vì sau khi Cusco thất thủ, các chiến binh Inca đã dùng nơi này
làm chỗ ẩn náu cuối cùng phía sau các bức tường này…
ngày nay chỉ còn lại những gì bạn thấy.
Nhưng đó là lý do chúng được xây dựng?
Giới khảo cổ học có quan điểm gì
về nguồn gốc của Sacsayhuaman và nó được xây dựng để làm gì?
Nhiều người nghĩ nó là công trình quân sự.
Chỉ người Tây Ban Nha hoặc kẻ chinh phục nói rằng nó là pháo đài quân sự
nhưng không phải thế.
Nó là một thánh địa, một ngôi đền để cử hành các nghi lễ và phong tục.
Do đó, ý tưởng ta thường đọc trong sách lịch sử
rằng Sacsayhuaman được xây dựng như một pháo đài quân sự, là một nhầm lẫn?
Đó là nhầm lẫn lớn.
Những gì còn lại của công trình trên đỉnh đồi,
được làm từ các khối hình chữ nhật đồng nhất,
gợi ý rằng chúng không được làm cùng thời với các bức tường cự thạch.
Có thể nói người Inca đã kế thừa một số công trình từ thời kỳ trước
nhưng khá khó để giải thích các công trình đó.
Vâng.
Nó cũng gợi ý chúng được xây dựng
bằng một kỹ thuật chế tác đá khác, chưa được biết đến.
Đây có thể được coi là công nghệ đã mất.
Chúng ta đang đối mặt với một bí ẩn, một câu đố mà ta không thể giải thích.
Liệu các bức tường khổng lồ, trơn tru ngoằn ngoèo của Sacsayhuaman
không phải do người Inca chạm khắc, mà do người khác?
Nếu phần lớn những gì ta thấy ở đây vốn được cho là của người Inca,
thực sự kết hợp di sản của kiến thức cổ xưa hơn thì sao?
Liệu có thể có một di sản bằng đá,
một di sản từ nền văn minh cổ xưa hơn, vẫn chưa được khảo cổ học xác định?
Rốt cuộc, không có phiên bản đơn giản hơn
của các tường cự thạch được xếp khéo léo
được tìm thấy ở bất cứ đâu ở Peru.
Nhưng ta đã thấy thứ như này ở Rapa Nui
trong các bức tường của Ahu Vinapu,
được cho là xây dựng từ rất lâu trước Sacsayhuaman,
cách xa hơn 3.200 kilomet.
Các khối riêng lẻ được làm bằng đá bazan rắn,
khớp lại với nhau rất đẹp,
bao gồm các yếu tố đa giác, như những bức tường của Sacsayhuaman.
Cấu trúc tương tự có thể thấy trong các tường cổ ở Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập.
ĐỀN THUNG LŨNG CỦA VUA KHAFRE AI CẬP
Có một khối nhỏ duy nhất được lắp vào giữa các khối lớn hơn,
nó giống hệt nhau.
Bạn có thể thấy hình ảnh y hệt ở Cusco.
Một số cho rằng người xây dựng chỉ đơn giản là
tận dụng các vật liệu thừa.
Nhưng hãy nhìn vào độ chính xác.
Vậy cảm giác là công nghệ này từ quá khứ
không chỉ giới hạn hoặc hạn chế ở Peru.
Nếu người Inca xây dựng một số công trình ta thấy ở đây
trên những nền tảng cổ xưa hơn thì sao?
Các nền tảng có thể bắt nguồn từ gốc rễ của nền văn minh ở châu Mỹ.
Khả năng này dẫn tôi đến thành phố mà Sacsayhuaman nhìn xuống từ trên cao,
nơi mà chính tên gọi của nó có thể nắm giữ một manh mối quan trọng.
Trong ngôn ngữ gốc Quechua của người Inca,
Cusco có nghĩa là "rốn của trái đất",
như tất cả rốn cổ xưa thiêng liêng khác, bao gồm cả Rapa Nui.
Ý tưởng rốn được tìm thấy khắp thế giới
không nên bị xem là trùng hợp ngẫu nhiên.
Liệu công trình đá có hình dạng đặc biệt mà ta thấy ở rốn của Trái Đất này
có thể là di tích sót lại của nền văn minh tiên tiến hơn, cổ xưa hơn nhiều
mà tôi đang tìm kiếm?
Ở mọi nơi trong thành phố này, các lớp tường đá tuyệt đẹp và tinh xảo,
một số kết hợp các cự thạch khổng lồ.
Bí ẩn là trong bất kỳ bức tường nào,
bạn thường thấy các phong cách kiến trúc khác nhau.
Một số cực kỳ tinh xảo, một số khá thô sơ.
Bí ẩn đó đã dẫn tôi đến Calle Loreto của Cusco
và nhà nghiên cứu khảo cổ, Jesus Gamarra,
một hậu duệ của người Inca
đã dành nhiều thập kỷ nghiên cứu các công trình đá độc đáo của Peru cổ đại.
Hãy kể cho tôi về công việc của anh ở vùng Cusco và Thung lũng Linh thiêng.
Tôi có đam mê với các cổ vật về nguồn gốc con người.
Điều này được phản ánh trong các tảng đá,
nó là nhân chứng cổ xưa nhất tồn tại trong lịch sử.
Như chúng ta đã thấy ở Sacsayhuaman,
các tường cự thạch trên phố khớp hoàn toàn với nhau,
các mép cong của đá nối tiếp nhau một cách trơn tru.
Điều này làm tôi kinh ngạc.
Tôi choáng váng khi nhìn nó, tôi không thể hiểu
làm thế nào mà ai đó có thể làm các bức tường với các đá khổng lồ này
khít với nhau hoàn hảo như vậy.
Các nhà khảo cổ dạy ta rằng người Inca đã làm ra nó,
họ dùng những đá đập đơn giản để tạo ra những công trình tuyệt vời này.
Không thể làm kỳ quan này bằng công nghệ đục và bộ đồ nghề của thợ xây
hoặc để tính toán độ chính xác hoàn hảo
tồn tại trong loại công trình này.
Độ chính xác này rõ ràng nhất ở đây
với khối đá 12 cạnh, một kỳ tích hình học,
với các mặt khác nhau khớp hoàn hảo với 11 khối đá độc nhất khác.
Nhưng có gì đó khác lạ về các bức tường được coi là của người Inca này.
Tôi thấy nhiều phong cách kiến trúc khác nhau ở đây.
Các công trình đá tuyệt vời như thế này
và rồi các công trình chất lượng kém hơn nhiều đứng cạnh nhau.
Giúp tôi hiểu bí ẩn đó.
Kiến trúc này không thuộc về người Inca.
Người Inca không dùng kiến trúc đa giác và đệm này.
Người Inca dùng một kiểu kiến trúc khác,
có đặc trưng là các góc vuông.
Các phần trên có các khối đá rõ ràng cho thấy dấu vết
của các công cụ cơ bản mà người Inca đã sử dụng.
Việc xây dựng chúng không phải là bí ẩn, không giống như các phần dưới.
Theo quan điểm của ông, người Inca không làm ra nó?
Vâng.
Ông ấy tin rằng người Inca xây dựng ở trên và quanh các bức tường cổ hơn,
chúng đã tồn tại ở đây khi họ đến.
Lịch sử Cusco không chỉ quay lại thời Inca
mà còn xa hơn nhiều.
Jesus Gamarra tin rằng
ta không chỉ nhìn vào một mà ít nhất ba phong cách kiến trúc khác nhau,
kết quả của ít nhất ba nền văn hóa.
Công trình khối thô mới nhất, Jesus cho rằng nó là của người Inca.
Nhưng ông tin các khối đá trước thời Inca được tạo hình trơn tru ở đây
và ở Sacsayhuaman đều có nguồn gốc từ một kỹ thuật cổ xưa hơn nhiều,
một kỹ thuật mà người Inca tôn thờ nhưng không thể bắt chước.
Có những thứ không thể thực hiện
với các nền văn minh hiện đại hơn.
Đây là những thứ cổ xưa hơn,
chúng chứng minh rằng họ đã sử dụng đá có thể đúc được.
Jesus Gamarra gọi phong cách này là Hanan Pacha.
Và để có cái nhìn trực tiếp về nó,
ông ấy gợi ý tôi thăm một địa điểm thú vị
bên sườn đồi mà nhìn lên ta sẽ thấy Sacsayhuaman.
Một địa điểm thực sự huyền bí
với lối vào bí mật gần như bị che khuất.
Nơi này lại cho thấy sự kết hợp kỳ lạ của các phong cách xây dựng.
Nó được gọi là Đền Mặt Trăng.
ĐỀN MẶT TRĂNG
Đây là một nơi kỳ lạ, phức tạp và vô cùng bí ẩn.
Các tường đá thấp ở đây là công trình điển hình của người Inca.
Nhưng ẩn bên trong mỏm đá được tạo hình này
là một thứ hoàn toàn khác.
Bạn được dẫn vào qua một lối đi hẹp,
bao quanh bởi sự im lặng,
như là bước vào vào một mê cung.
Trông như công nghệ chưa được biết đến mà ta chưa hoàn toàn hiểu được,
được tạo ra vì những lý do mà ta chưa giải thích nổi.