Όπως μπαίνεις στον Ναό της Σελήνης,
στην είσοδο σε περιμένει ένα φίδι.
Σκαλισμένο στον πέτρινο τοίχο,
με το γυαλιστερό του σώμα σχεδόν ζωντανό στο άγγιγμά σου.
Δύσκολη δουλειά.
Αυτό σημαίνει ότι αφαίρεσαν βράχο
αφήνοντας μόνο αυτό το έξεργο ανάγλυφο φίδι στο πλάι.
Όσο προχωράς στη σήραγγα, εμφανίζονται κι άλλα αινιγματικά σχήματα,
όλα βγαλμένα από τον ζωντανό βράχο.
Έχει μια μοναδική ατμόσφαιρα.
Οι κόκκοι της σκόνης συλλαμβάνουν το φως που πέφτει από την τρύπα της οροφής
σε μια απόλυτα επίπεδη κατασκευή, ξεκάθαρα έργο ανθρώπων.
Το πέτρινο βάθρο, όπως το φίδι, έχει φτιαχτεί από τον ίδιο τον βράχο
και φωτίζεται από τη ρωγμή ψηλά,
που αφήνει να περάσει το φως τόσο του ήλιου όσο και του φεγγαριού.
Γνωστό στους ντόπιους ως Ναός της Σελήνης, αλλά και με την αυθεντική ονομασία
Αμάρου Μαρκαουάσι, "Οίκος του Φιδιού",
αυτό το απόκοσμο, πέτρινο καταφύγιο έχει σίγουρα καταλυτική παρουσία.
Πιστεύεται ότι οι Ίνκας το χρησιμοποιούσαν σε τελετές γονιμότητας,
όπου οι επίδοξες μητέρες άφηναν δώρα στη θεά της Σελήνης,
τη Μάμα Κίγια, κόρη του Βιρακότσα.
Η ησυχία του χώρου, η ψυχρότητα, η γαλήνη μέσα του,
όλα αυτά έκαναν το μυαλό να εστιάσει με τρόπο, πιστεύω,
που ήταν εντελώς εσκεμμένος και όχι αποτέλεσμα τύχης.
Όποιοι έφτιαξαν αυτόν τον ιερό θάλαμο φαίνεται πως δεν ήταν οι ίδιοι
που έχτισαν τους πιο επιδεικτικούς επίχρυσους ναούς
για τους οποίους έγιναν γνωστοί οι Ίνκας.
Σαν οι Ίνκας να έχτισαν τους έξω τοίχους για να αποκλείσουν, και έτσι να τιμήσουν,
κάτι που βρήκαν, όχι κάτι που δημιούργησαν.
Μήπως τελικά βλέπουμε το έργο κάποιου άλλου, μιας παλιότερης κουλτούρας
που ήξερε να δίνει πέτρινη μορφή σε πλάσματα της φαντασίας;
ΑΡΧΑΙΑ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ Η ΑΜΕΡΙΚΗ
Είμαι σε μια λοφοπλαγιά πάνω από το Κούσκο του Περού
και ερευνώ μια πιθανόν πανάρχαια τεχνική μορφοποίησης της πέτρας
γνωστής ως Χάναν Πάτσα.
Έχουμε ένα πολυεπίπεδο μυστήριο και για να λύσουμε αυτό το μυστήριο,
πρέπει να εξετάσουμε τα διαφορετικά στιλ αρχιτεκτονικής
που ενίοτε συνυπάρχουν στον ίδιο δρόμο.
Οπουδήποτε αλλού,
θα θεωρούνταν τεκμήρια έργου διαφορετικών πολιτισμών.
Κάπου ανάμεσα στον Ναό της Σελήνης και των μεγάλιθων του Σακσαϊουαμάν
είναι άλλος ένας σημαντικός χώρος της Ιερής Κοιλάδας,
που φαίνεται να χρησιμοποιεί την πιο αρχαία τεχνική μορφοποίησης.
Το Κένκο.
ΚΕΝΚΟ
Το όνομά του στα κέτσουα σημαίνει "λαβύρινθος",
κι όπως αρχίζω να εξερευνώ, καταλαβαίνω γιατί.
Όταν ξεκινάς το ταξίδι για την καρδιά του,
ένα στριφογυριστό μονοπάτι σε οδηγεί εκεί
και σε κάνει να ψάχνεις βαθιά μέσα σου.
Το Κένκο είναι ένα μέρος όπου το άτομο βρίσκεται τελικά μόνο του,
περιστοιχισμένο από μυστηριώδη μυστικιστική ατμόσφαιρα,
περιστοιχισμένο από σιωπή.
Είναι ένα δίκτυο από λαξεμένες σήραγγες,
υπόγειες στοές
και κάτι που μοιάζει με βωμούς
βγαλμένους από τον βράχο.
Και όλα οδηγούν ομαλά σ' ένα κεντρικό αμφιθέατρο,
όπου έρχεται πάλι ο Χεσούς Γκαμάρα να μοιραστεί την τεχνογνωσία του.
Ήταν οι ίδιοι οι Ίνκας υπεύθυνοι για κάποια από τις κατασκευές
που βλέπουμε στο Κένκο Τσίκο;
Όχι.
Αν και υπάρχουν μικρές ενδείξεις παρουσίας των Ίνκας,
μικρές πέτρες ενωμένες με αρμούς από λάσπη,
που όμως χτίστηκαν με σεβασμό πάνω από τις μορφές του Χάναν Πάτσα.
Το τίμησαν, του φέρθηκαν με μεγάλη στοργή,
κι αυτό το έκαναν περιβάλλοντάς το
με πολύ ακριβείς και γεμάτες σεβασμό κατασκευές.
Αρχαίος λαξεμένος βράχος που περιβάλλεται από ένα πιο υποτυπώδες οικοδόμημα,
όπως είδα έξω από τον Ναό της Σελήνης.
Είναι μια αντιπαράθεση στιλ
που βρίσκουμε σε κορυφαίους ιερούς χώρους του Περού.
Όπως στο Μάτσου Πίτσου,
η τελετουργική πέτρα Ιντιουατάνα με τις ευθείες επιφάνειες,
που κι αυτή φαίνεται να περιβάλλεται από μεταγενέστερα ινκαϊκά έργα,
ίσως προς τιμή και από σεβασμό σ' αυτό το ιερό σημείο.
Αυτό θα εξηγούσε το περίεργο μίγμα λιθοδομών που βλέπουμε
στους τοίχους του Κούσκο αλλά και στο Σακσαϊουαμάν,
όπου μεταγενέστεροι ογκόλιθοι έχουν προστεθεί πάνω και γύρω
από πιθανόν πολύ παλιότερες πέτρες με λεία επιφάνεια.
Ανεξάρτητα από το πότε πήραν μορφή,
παραμένει το ερώτημα: πώς;
Μήπως βλέπουμε τα αποτυπώματα μιας χαμένης προϊστορικής τεχνολογίας;
Ο συνάδελφος του Χεσούς, Γιαν Πέτερ ντε Γιονγκ,
θεωρεί ότι στο Σακσαϊουαμάν υπάρχουν στοιχεία
για το πώς φτιάχτηκε ο βράχος με τόση μαεστρία.
Γιαν, με έφερες σ' αυτήν τη θεόστενη σήραγγα
με τους γυαλιστερούς τοίχους. Ποιο μέρος είναι;
Εδώ το λένε Τσινκάνα Τσίκα.
Δηλαδή "το μέρος όπου χάνεσαι".
Εδώ βλέπουμε φυσικό βράχο,
αλλά η σήραγγα είναι ξεκάθαρα αποτέλεσμα ανθρώπινου έργου.
Είναι χαρακτηριστικό του πιο παλιού στιλ κατασκευής
να δουλεύουν με φυσικό βράχο και να του δίνουν μορφή;
Ναι, ένα από τα χαρακτηριστικά του Χάναν Πάτσα
είναι ότι πλάθουν την πέτρα με μια τεχνολογία σαν καλούπωμα.
Βλέπεις ότι δούλεψαν με την πέτρα σαν να ήταν μαλακή
και πρέσαραν ό,τι ήθελαν πάνω στον βράχο.
Όταν λες καλούπωμα εννοείς μαλάκωμα της πέτρας
και πρεσάρισμα του σχήματος πάνω της;
Πιστεύουμε ότι οι πέτρες ήταν μαλακές τη στιγμή της κατασκευής.
Μα πώς τις μαλάκωσαν;
Ο Γιάν θεωρεί ότι το κλειδί του μυστηρίου βρίσκεται στα τοιχώματα.
Μέσα σ' αυτήν τη σήραγγα βλέπουμε πολλούς αντικατοπτρισμούς.
Τη βλέπω να γυαλίζει σαν μέταλλο.
Αν την αγγίξεις, είναι πολύ λεία.
Πιστεύουμε ότι τη δούλεψαν με θερμότητα
που δημιούργησε κάτι σαν στρώμα πάνω στην πέτρα,
γι' αυτό γυαλίζει.
Οι γεωλόγοι αποκαλούν αυτό το φαινόμενο υαλοποίηση.
Ξέρουμε πόση θερμότητα χρειάστηκε;
Υαλοποίηση σημαίνει "μετατροπή σε γυαλί".
Άρα, χρειαζόμαστε περίπου 1.400 βαθμούς Κελσίου.
Τεράστια ποσότητα θερμότητας, δηλαδή.
Ναι. Δεν ξέρουμε πώς το έκαναν,
αλλά το έκαναν.
Αν κοιτάξεις από κοντά, αναρωτιέσαι
"Άραγε, αυτή η πηγή θερμότητας εξηγεί γιατί φαίνονται σαν να έγιναν ένα
οι γιγαντιαίοι μεγάλιθοι του Σακσαϊουαμάν;
Οι αμφισβητίες θα έλεγαν ότι η σήραγγα γυαλίζει
επειδή πασπατεύουν άνθρωποι τα τοιχώματά της.
Τι απαντάς;
Πολλοί λένε "Ναι, βέβαια.
Τόσα χέρια περνούν από τη σήραγγα και ακουμπούν εκεί".
Αλλά βλέπεις ότι γυαλίζει και η οροφή και όλη η σήραγγα.
Θα είναι παράλογο να πούμε
ότι αγγίζουν τα πάντα ταυτόχρονα.
Και το επιχείρημα ότι ευθύνεται η ηφαιστειακή δραστηριότητα;
Εδώ δεν έχουμε ηφαίστεια.
-Σωστά. -Δεν είναι λογική εξήγηση.
Για τον Γιαν, η μόνη εξήγηση που στέκει
είναι ότι βλέπουμε τα αποτελέσματα μιας αρχαίας επιστημονικής διαδικασίας
που την τελειοποίησε ένας πολιτισμός προγενέστερος των Ίνκας.
Έγινε στο μακρινό παρελθόν από αρχαίους.
Δεν ξέρουμε ποια ακριβώς μέθοδο χρησιμοποίησαν.
Κοιτάζοντας το Σακσαϊουαμάν,
είναι σαν να βλέπω τα ίχνη μιας χαμένης τεχνολογίας,
μιας χαμένης μεθόδου λιθοτεχνίας,
μιας μεθόδου που δεν κατέχουμε σήμερα,
που δεν έχουμε την τεχνολογία να αναπαράξουμε.
Η ακριβής φύση της τέχνης αυτής παραμένει μυστήριο.
Ο Χεσούς Γκαμάρα θεωρεί ότι η ακραία θερμότητα
που επέτρεψε στην πέτρα να μαλακώσει και να πλαστεί
την έκανε ανθεκτική και σκληρή μετά την τοποθέτησή της.
Βλέπω γύρω μου πως, παρότι πανάρχαιες,
οι πέτρες έχουν πολύ μοντέρνα εμφάνιση.
Πώς καταλαβαίνεις τι βλέπουμε μπροστά μας;
Μόνο τα μέρη που δουλεύτηκαν με θερμότητα και καλούπωμα
διατηρούνται χωρίς φθορές.
Η υπόλοιπη πέτρα φαίνεται τραχιά.
Βλέπεις τις επιπτώσεις της περιβαλλοντογενούς διάβρωσης.
Πώς εξηγείς αυτό που βλέπουμε εδώ;
Υπάρχει πολύ μυστήριο που δεν μπορούμε να το εξηγήσουμε,
επειδή αυτά είναι κομμάτια ενός σπουδαίου ιστορικού παρελθόντος
που συνέβη χιλιετίες πριν.
Σε κάποια σημεία, πρέπει απλώς να αποδεχτούμε
ότι κοιτάζουμε ένα ανέφικτο έργο μηχανικής.
Ανέφικτο για μας.
Απαιτεί από μας να φανούμε πιο ανοιχτόμυαλοι
στην άποψη που έχουμε για τους αρχαίους απ' όσο είμαστε σήμερα.
Σύμφωνα με τις τοπικές παραδόσεις που κατέγραψαν οι Ισπανοί,
οι προηγμένες τεχνικές λιθοδομίας
ήταν μέρος μιας παρακαταθήκης γνώσεων
που κληροδότησε ο δημιουργός θεός των Άνδεων, Βιρακότσα,
ο οποίος έκανε τις πέτρες να παραδοθούν στη φωτιά,
φτιάχνοντας ογκόλιθους ελαφρούς σαν φτερά,
που αιωρούνταν κι έμπαιναν στη θέση τους.
Κι αυτό θυμίζει πολύ τη θεωρία της ακραίας θερμότητας.
Γι' αυτό με ενδιαφέρουν οι παραδόσεις των αυτοχθόνων
που μιλούν για τις πέτρες που λιώνουν ή συγχωνεύονται.
Ας κρατήσουμε αυτιά και μάτια ανοιχτά στις πιθανότητες.
Αυτό το τεκμήριο εφαρμογής ανεξήγητων τεχνολογιών
το βλέπουμε σε όλα τα υψίπεδα του αρχαίου Περού.
Μήπως όμως υπάρχουν αποδείξεις αρχαίων επιστημονικών έργων
στην άλλη πλευρά των Άνδεων,
που επίσης τα παραβλέψαμε στο τροπικό δάσος του Αμαζονίου;
ΑΜΑΖΟΝΙΟΣ ΒΟΡΕΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΟ ΠΕΡΟΥ
Επειδή οι περιοχές αυτές δεν είναι ελκυστικές για τον άνθρωπο σήμερα,
δεν σημαίνει ότι δεν ήταν ελκυστικές ούτε στο παρελθόν.
Οι έρευνες που γίνονται
φέρνουν στο φως ενδείξεις τεράστιων μυστικών στον Αμαζόνιο.
Μάθαμε ότι τα τεκμήρια παρουσίας ανθρώπων στην αρχαία Αμαζονία
είναι τουλάχιστον 25.000 ετών.
Αίφνης υπάρχει πολύ μεγαλύτερο χρονικό περιθώριο
να υπάρξει χαμένος πολιτισμός.
Οι πιθανότητες που πρέπει να ερευνήσουμε για πολιτισμούς που δημιουργήθηκαν
αφορούν πλέον μεγαλύτερο βάθος και διάρκεια.
Όντως, φαίνεται ότι οι πρώτοι Ευρωπαίοι που διέσχισαν τον Αμαζόνιο το 1542
ίσως διέκριναν τους απογόνους ενός τέτοιου πολιτισμού περνώντας από εδώ.
Η αποστολή είχε επικεφαλής τον εξερευνητή Φρανθίσκο ντε Ορεγιάνα
και την κατέγραψε ο δομινικανός μοναχός Γκασπάρ ντε Καρβαχάλ.
Το ημερολόγιό του δεν έκανε λόγο
για το απέραντο, φαινομενικά ακατοίκητο δάσος που βλέπουμε σήμερα.
Ο κληρικός έγραψε ότι η κοιλάδα του Αμαζονίου ήταν γεμάτη πόλεις
κατοικημένες από λαούς με υψηλές δεξιότητες.
"Ένας οικισμός", έγραψε, "απλωνόταν χωρίς διακοπή επί 21 χιλιόμετρα".
Τόσο είναι το μήκος του Μανχάταν.
Όταν όμως έφτασαν Ευρωπαίοι ιεραπόστολοι, έναν αιώνα μετά,
δεν είδαν καμιά τέτοια πόλη.
Οι ιστορικοί απέρριψαν το αφήγημα του ντε Καρβαχάλ ως μύθευμα
ώστε να εντυπωσιαστεί το ισπανικό Στέμμα
και να χρηματοδοτήσει νέες αποστολές.
Όμως, καθώς η αχανής ζούγκλα αρχίζει να φανερώνει τα μυστικά της,
σιγά σιγά φαίνεται ότι οι αναφορές ήταν αληθινές εξ αρχής.
Πρόσφατες ανακαλύψεις δείχνουν
ότι όντως υπήρχε αρχαίος πολιτισμός στον Αμαζόνιο.
Ψάχνοντας με το LiDAR στην πυκνή ζούγκλα της Βολιβίας το 2019,
οι αρχαιολόγοι έμειναν άναυδοι βλέποντας τεράστιες κατασκευές και δρόμους.
Νέες έρευνες έδειξαν ότι επρόκειτο για τεράστιους οικισμούς.
Όπως όλοι ξέρουμε, ο Αμαζόνιος έχει παράδοση στις χαμένες πόλεις.
Η λέξη "πόλεις" είναι η σωστή για να περιγράψουμε τους οικισμούς.
Βάσει δεδομένων και όσων ξέρουμε για τα σημερινά χωριά στον Αμαζόνιο,
οι ερευνητές έχουν μια ιδέα για το πώς θα έμοιαζε
ένας από αυτούς τους οικισμούς, γνωστός ως Κοτόκα.
Η πόλη είχε πλάτος κάπου 1,5 χιλιόμετρο,
κανονική μητρόπολη, περιστοιχισμένη από κανάλια και υπερυψωμένους δρόμους.
Κάποιοι οδηγούσαν μέσα, σε υπερυψωμένες βεράντες, ίσως μεμονωμένων κατοικιών.
Και στην καρδιά της πόλης μια επιβλητική πυραμίδα σε ύψωμα,
πιθανόν τελετουργικό κέντρο.
Επιπλέον, αυτή η πόλη φάνηκε να συνδέεται
με τουλάχιστον τρεις παρόμοιους οικισμούς με υπερυψωμένους δρόμους χιλιομέτρων.
Δεν γνωρίζουμε πολλά για τους κατοίκους αυτής της πόλης.
Ξέρουμε όμως ότι κρυμμένες κάτω από τη ζούγκλα,
είναι κι άλλες πόλεις. Πολύ περισσότερες.
Οι αρχαιολόγοι έχουν συλλέξει στοιχεία
που αποκαλύπτουν τη λεγόμενη χαμένη κοιλάδα αρχαίων πόλεων
κρυμμένα στον Αμαζόνιο του Ισημερινού.
Στον δυτικό Αμαζόνιο, οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν πρόσφατα
ένα καθώς φαίνεται μεγάλο σύμπλεγμα οικισμών
συνδεδεμένων με δρόμους, ηλικίας 2.500 ετών,
όπως τα γεωγλυφικά που είδα στη Βραζιλία.
Η δημιουργία μεγάλων πόλεων, η δημιουργία των γεωγλυφικών του Άκρε,
δεν θεωρούνταν ότι ήταν στις δυνατότητες
των κυνηγών-συλλεκτών του Αμαζονίου,
κι όμως ξεκάθαρα ήταν.
Όλο και περισσότεροι τέτοιοι οικισμοί συνεχίζουν να ανακαλύπτονται,
υποδεικνύοντας έναν εκτεταμένο πολιτισμό του Αμαζονίου,
ο οποίος μπορεί να ήταν πατρίδα ως και 20 εκατομμυρίων ανθρώπων.
Αυτό που μαθαίνουμε τώρα είναι ότι η ιστορία του Αμαζονίου
δεν είναι αυτή που μας είχαν πει.
Ίσως ο ντε Καρβαχάλ είδε όντως μεγάλους οικισμούς το 1542.
Τότε, όμως, γιατί οι Ευρωπαίοι που διέσχισαν το ποτάμι έναν αιώνα μετά
δεν είδαν κανένα τεκμήριό τους;
Η εξήγηση είναι μάλλον ζοφερή.
Όταν Ισπανοί και Πορτογάλοι ήρθαν στην Αμερική,
έφεραν μαζί τους ολόκληρη σειρά ασθενειών
στις οποίες οι Ευρωπαίοι είχαν φυσική ανοσία,
αλλά οι λαοί του Αμαζονίου όχι.
Κάθε πληθυσμός που υπήρχε εδώ θα αφανίστηκε,
ενώ το τροπικό δάσος ανέκτησε σύντομα τους οικισμούς τους.
Αλλά βρίσκουμε τον απόηχο αυτού του πολιτισμού
και σε έναν μύθο του δυτικού Αμαζονίου που λένε οι Τουκάνο.
Οι Τουκάνο έχουν μια ιστορία για το πώς οι πρόγονοί τους
έφτασαν στην περιοχή στο πλαίσιο μιας αποστολής εκπολιτισμού,
σε μια φιδόμορφη λέμβο που ταξιδεύει κατά μήκος του συστήματος του Αμαζονίου.
Σύμφωνα με τον θρύλο,
αυτό το κανό-ανακόντα είχε στο πηδάλιο ένα πνεύμα
και μετέφερε ένα φορτίο μεταναστών.
Λίγο αργότερα, η κόρη του Ήλιου κατέβηκε στη Γη
φέροντας τα δώρα της φωτιάς και των εργαλείων
και τη γνώση τεχνών και επαγγελμάτων.
Μαζί με τους υπερφυσικούς συνεργάτες της βοήθησαν τους ανθρώπους να ακμάσουν
προτού επιστρέψουν στην εξώκοσμη κατοικία τους.
Αυτό μου θυμίζει τόσο πολύ τις ιστορίες του εκπολιτιστή ήρωα
που λέγονται παντού,
ώστε νιώθω ότι πρόκειται για το ίδιο μοτίβο.
Αυτά τα θέματα ανακύπτουν διαρκώς.
Ένα πνεύμα που έφτασε με σκάφος,
όπως ο Κετσαλκόατλ στον μύθο των Αζτέκων.
Ή ο Χότου Ματούα όταν έφτασε στο Ράπα Νούι.
Ή ο Βιρακότσα, που βγήκε από τα νερά της λίμνης Τιτικάκα
έπειτα από μια εποχή χάους.
Μπορεί η κόρη του Ήλιου
και η αποστολή της να ενθαρρύνει τον εποικισμό του Αμαζονίου
να έχει σχέση με τον ίδιο χαμένο πολιτισμό που ψάχνω;
Στις περουβιανές Άνδεις,
ο Βιρακότσα υποτίθεται ότι έκανε θαύματα με την πέτρα.
Εδώ στον Αμαζόνιο, όπου σπανίζουν οι μεγάλοι βράχοι,
οι κατασκευές από λιγότερο ανθεκτικά υλικά όπως ξύλο και χώμα σαφώς κυριαρχούν.
Λιγότερο σαφές είναι πώς κατάφεραν
να κάνουν αυτό το φαινομενικά αφιλόξενο μέρος σπίτι τους.
Πώς συντήρησαν τεράστιους πληθυσμούς
σε εδάφη που τόσον καιρό θεωρούσαμε άγονα;
Αν δεν κατανοήσουμε την ικανότητα των λαών του Αμαζονίου
να θρέψουν πληθυσμούς εκατομμυρίων,
τότε δεν θα κατανοήσουμε ποτέ την αλήθεια για την ανθρώπινη ιστορία συνολικά.
Μια εξήγηση ίσως υπάρχει στην καρδιά του βραζιλιανού Αμαζονίου,
κοντά στο Μανάους.
Από τα εδάφη του ίδιου του Αμαζονίου,
ένα μυστικό θαμμένο από καιρό βγήκε πρόσφατα στο φως.
Τεκμήρια μιας αρχαίας επιστήμης που βοηθά να εξηγήσουμε
πώς το τροπικό δάσος συντήρησε μεγάλους αστικούς πληθυσμούς.
Η Άνζελα Αραούζο είναι αρχαιολόγος,
ειδική στην ιστορική σχέση ανθρώπων και φυτών.
Πρόσφατα εστίασε τις μελέτες της σε ένα μυστηριώδες φαινόμενο.
Κανονικά, τα χώματα του τροπικού δάσους δεν είναι ιδιαίτερα γόνιμα
ή κατάλληλα για γεωργία.
Όμως, γύρω από τους οικισμούς, αρχαίους και νέους,
οι επιστήμονες βρήκαν κάτι εκπληκτικό.
Αυτοαναγεννώμενες εκτάσεις με χώμα
που το αποκαλούν "τέρα πρέτα", μαύρη γη του Αμαζονίου.
Εδώ έχουμε χώμα που είναι σκούρο σε σύγκριση με τα γύρω χώματα.
Μυστηριωδώς και κατά παράξενο τρόπο περιέχει βακτήρια
που αναπαράγονται και ανανεώνονται διαρκώς
και ανανεώνουν τη γονιμότητα του εδάφους. Είναι σαν μαγικό χώμα.
Κι αυτό το χώμα με τις υπερδυνάμεις ανακαλύπτεται σε όλο τον Αμαζόνιο,
όπου υπάρχουν τεκμήρια ανθρώπων.
Συναντώ την Άνζελα σε έναν οικισμό που βρέθηκε πρόσφατα
για να δω ο ίδιος τη μαύρη γη.
Πότε ενδιαφέρθηκες σοβαρά για τη μαύρη γη του Αμαζονίου;
ΑΝΖΕΛΑ ΑΡΑΟΥΖΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ
Σήμερα χρησιμοποιούμε κι εμείς οι ντόπιοι αυτό το χώμα για καλλιέργειες.
Και ξαφνικά διαπίστωσα μια αλληλεπίδραση
ανάμεσα στο παρελθόν και αυτούς τους πληθυσμούς.
Έτσι κι εγώ θέλησα να καταλάβω γιατί και πώς
συνδέονταν αυτοί οι πληθυσμοί με το μαύρο χώμα, τη μαύρη γη.
Οι ερευνητές είδαν ότι ανάμικτα με τα οργανικά στοιχεία
κάθε επιφάνειας μαύρης γης, όσο παλιάς κι αν ήταν,
υπάρχουν θραύσματα κεραμικών,
αδιαμφισβήτητα τεκμήρια συμμετοχής των ανθρώπων
στην παραγωγή αυτού του χώματος.
Και μελέτες έχουν βρει δείγματα ηλικίας τουλάχιστον 7.000 ετών.
Πόσο μεγάλοι ήταν οι πληθυσμοί;
Δεν μπορώ να πω σίγουρα, αλλά υπάρχουν αρχεία που δείχνουν
ότι υπήρχαν τουλάχιστον τρία εκατομμύρια άνθρωποι
που ζούσαν μόνο στην περιοχή του Άλτο Ρίο Νέγκρο.
Πιστεύεις ότι οι αρχαίοι εφηύραν ευφυώς αυτό το χώμα επίτηδες;
Ή ανακάλυψαν κατά τύχη τις ιδιαίτερες ιδιότητές του;
Προσωπικά δεν πιστεύω ότι ήταν σκόπιμο.
Αυτό που συνέβη, πιστεύω, ήταν ότι με τόσους κατοίκους στην περιοχή,
παράγονταν πολλά απόβλητα και η αποσύνθεσή τους είχε αυτό το όφελος.
Αλλά είναι κάτι σαν την κότα και το αυγό.
Βλέπω ένα παράδοξο εδώ.
Από τη μία λέμε
ότι υπήρχαν πολύ μεγάλοι πληθυσμοί στον Αμαζόνιο
κι ότι ως τυχαίο προϊόν της παρουσίας τους
δημιούργησαν τη μαύρη γη.
Από την άλλη όμως λέμε ότι τα φυσικά χώματα του Αμαζονίου
δεν είναι αρκετά γόνιμα για να συντηρήσουν μεγάλους πληθυσμούς.
Δεν φαίνεται πιθανό αυτό που επέτρεψε τους μεγάλους πληθυσμούς
να ήταν η ίδια η μαύρη γη;
Εγώ πιστεύω ότι μπορεί να υπάρχει μια πιθανότητα
να κατάλαβαν ότι η περιοχή είναι γόνιμη,
αλλά δεν είπαν ποτέ από πρόθεση "Θα πετάξω απόβλητα
για να γονιμοποιήσω τη γη και να βελτιώσω την παραγωγή".
Η έρευνα συνεχίζεται.
Αλλά για μένα, ο λόγος που φαίνεται τόσο εσκεμμένο
είναι ότι η μαύρη γη βρίσκεται σε όλο τον Αμαζόνιο,
αναπόφευκτα κοντά σε προϊστορικούς οικισμούς.
Πρέπει να είμαστε πιο ανοιχτόμυαλοι
όταν εξετάζουμε τις ικανότητες των αρχαίων απ' όσο είμαστε σήμερα.
Πρέπει να τους θεωρήσουμε κυρίαρχους του περιβάλλοντός τους,
που το έκαναν λειτουργικό γι' αυτούς επί χιλιάδες χιλιάδων ετών.
Και καθώς η ζούγκλα είναι απέραντη,
ποιος ξέρει πόσες εκτάσεις μαύρης γης που δεν γνωρίζουμε ακόμα
ίσως μετέθεταν την προέλευση του θαυματουργού χώματος
ακόμα πιο πίσω στο παρελθόν.
Η πρόταση που παρουσιάζω εδώ
και την αμφισβητούν με πάθος πολλοί αρχαιολόγοι
είναι ότι ο εποικισμός και η επέκταση πληθυσμών στον Αμαζόνιο
ήταν προγραμματισμένα.
Όμως, η κατασκευή και συντήρηση αυτών των αχανών οικισμών
θα απαιτούσε τεράστιες ποσότητες φυσικών πόρων.
Όχι μόνο τρόφιμα αλλά και κάτι που θα έλεγε κανείς
ότι δεν σπανίζει ποτέ στον Αμαζόνιο.
Ξυλεία.
Ο Αμαζόνιος είναι ένα θαύμα φυσικής ποικιλότητας.
Σήμερα υπάρχουν εδώ περίπου 390 δισεκατομμύρια δέντρα,
περίπου 16.000 ειδών.
Κι αν σας έλεγα ότι αυτή η απέραντη ζούγκλα
είναι το τελικό αποτέλεσμα μιας εκστρατείας
που ξεκίνησαν οι άνθρωποι χιλιάδες χρόνια πριν;
Κι αν σας έλεγα ότι ο Αμαζόνιος ίσως φυτεύτηκε;
ΑΜΑΖΟΝΙΑ
Ερευνητές επιβεβαίωσαν ότι την Εποχή των Παγετώνων
ο Αμαζόνιος δεν ήταν πυκνή ζούγκλα
αλλά λιβάδια που τα χώριζαν δέντρα.
Υπέθεσαν ότι η άνοδος της θερμοκρασίας γέννησε το σημερινό τροπικό δάσος.
Πρόσφατα όμως, αρχαιοβοτανολόγοι αποκάλυψαν κάτι απρόσμενο.
Το μισό δάσος αποτελείται
από μόλις το 1,4% των γνωστών ειδών δέντρων του Αμαζονίου,
τα ίδια είδη, τελικά, που τυχαίνει να είναι χρήσιμα στους ανθρώπους.
Ήταν αποτέλεσμα ενός μακρόπνοου έργου που ξεκίνησε χιλιάδες χρόνια πριν,
ενός έργου που τελικά θα απέφερε
έναν εκτεταμένο αυτόχθονα πολιτισμό του Αμαζονίου;
Και υπάρχει και κάτι άλλο.
Όπως η μαύρη γη, τα περισσότερα χρήσιμα δέντρα
βρίσκονται κοντά στις αρχαίες πόλεις που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα.
Την εχθρική, επικίνδυνη ζούγκλα που βλέπουμε εμείς οι δυτικοί
αυτοί την έκαναν πατρίδα εκατομμυρίων,
μετατρέποντας τον Αμαζόνιο σε κήπο,
τόπο που υπηρετούσε τις ανθρώπινες ανάγκες.
Τον 20ό αιώνα θεωρούσαμε
ότι η ενδοχώρα του Αμαζονίου ήταν εντελώς παρθένα.
Ότι δεν την άγγιξαν άνθρωποι.
Τώρα ξέρουμε ότι πολλά από τα δέντρα που έχουμε εδώ,
η φιστικιά Βραζιλίας, πολλοί φοίνικες, είναι ημικαλλιεργούμενα
ή και καλλιεργούμενα και εξημερωμένα.
Έτσι, οι γνώσεις μας για το δάσος έχουν αλλάξει.
Αυτό το επιστημονικό έργο είναι σε εξέλιξη στον Αμαζόνιο
για πάρα πολύ καιρό.
Για πόσον καιρό ακριβώς;
Το πολύ ενδιαφέρον είναι
ότι η παλιότερη χρονολογία καλλιέργειας δέντρων που έχουν βρεθεί
είναι τα 10.800 έτη.
Στα τέλη της Εποχής των Παγετώνων,
τότε ακριβώς που βλέπουμε παρόμοια άλματα
στον ανθρώπινο πολιτισμό και την καινοτομία σε όλο τον πλανήτη.
Αναπόφευκτα αναρωτιόμαστε
τι άλλο μένει να βρεθεί στο αχανές τροπικό δάσος του Αμαζονίου
που δεν έπρεπε να είναι εκεί κι όμως ξεκάθαρα είναι.
Όπως είδαμε στην προηγμένη λιθοδομία του αρχαίου Περού,
αυτά τα εξελιγμένα αγροτικά έργα και ο εποικισμός του Αμαζονίου,
που ξεκίνησαν χιλιάδες χρόνια πριν,
υποδηλώνουν επιστημονικά επιτεύγματα
αν μη τι άλλο απρόσμενα σε τόσο παλιά εποχή.
Πρέπει να θέσουμε σε νέο πλαίσιο την αντίληψή μας για τον Αμαζόνιο.
Πρέπει να τον δούμε ως προϊόν ανθρώπινης ευφυΐας και πρωτοβουλίας,
ανθρώπινης εφευρετικότητας και πρόθεσης.
Το πιο εκπληκτικό παράδειγμα τεχνολογίας του Αμαζονίου
ίσως υποδεικνύει και μια απρόσμενη πηγή αυτής της προηγμένης γνώσης.
Γύρισα στον περουβιανό Αμαζόνιο για να μάθω κι άλλα.
Αυτό είναι το Ικίτος, μια παρόχθια πόλη σε μια συμβολή
του μεγάλου ποταμού με διάφορους παραπόταμους.
Το λιμάνι είναι καινούριο,
όμως η περιοχή, επί χιλιάδες χρόνια,
ήταν κέντρο μιας σημαντικής πολιτισμικής πρακτικής,
της χρήσης αγιαουάσκα.
ΑΓΙΑΟΥΑΣΚΑ
Ο δρ Λουίς Εδουάρδο Λούνα είναι αυτόχθων ανθρωπολόγος
και κορυφαίος ειδικός σε αυτό το αρχαίο φυτικό φάρμακο.
Έχω δει πολλούς να παίρνουν αγιαουάσκα
και μένω έκπληκτος από αυτά που βιώνουν,
ενίοτε με απίστευτα ταξίδια σε άλλες σφαίρες,
άλλοτε απλώς κοιτάζοντας μέσα τους,
βρίσκοντας τρόπους να λύσουν τα προβλήματά τους.
Τι βλέπεις να συμβαίνει; Σημαντικές αλλαγές στη ζωή τους;
Πολλοί άνθρωποι μου γράφουν
ότι αυτές οι εμπειρίες τους άλλαξαν τη ζωή,
τους άλλαξαν τελείως την οπτική.
Η χρήση αγιαουάσκα έχει γίνει δημοφιλής τελευταία
στη σύγχρονη κοινωνία μας.
Αλλά για τους αυτόχθονες του Αμαζονίου, το αφέψημα είχε ανέκαθεν ιερή δύναμη.
Πολλοί αυτόχθονες λένε, ξέρεις,
ότι παίρνουν αγιαουάσκα για να καταλάβουν τους κανόνες της κοινωνίας.
Να γίνουν καλύτεροι άνθρωποι.
Η προετοιμασία της αγιαουάσκα είναι καθήκον των σαμάνων ή κουραντέρος.
Όπως ο Δον Φρανσίσκο Μόντες Σούνα από τη φυλή των Καπανάουα,
που πρέπει να καπνίσει ένα αρχαίο είδος καπνού,
γνωστό ως μαπάτσο, για να εξαγνίσει το τελετουργικό.
Στη γλώσσα των Καπανάουα με λένε Σαμορίν Κιγιάσι Πιάρι.
Σαμορίν Κιγιάσι Πιάρι, που θα πει "Άγγελος της Ζούγκλας".
Προέρχομαι από οικογένεια θεραπευτών.
Νιώθω τη σύνδεση με τους προγόνους μου,
τη γιαγιά μου, τον προπάππο μου, όλη την οικογένεια.
Συνδεόμαστε και νιώθουμε τη σχέση με ό,τι έχει να κάνει με την Αμαζονία.
Όσο προχωρά η έρευνα, αυξάνονται οι ενδείξεις
ότι η αγιαουάσκα κάνει καλό στην υγεία.
Βρασμένη, η κληματσίδα και μόνο έχει ισχυρές θεραπευτικές ιδιότητες
χάρη σε ένα μόριο που περιέχει, γνωστό ως χαρμίνη.
Έχουν γίνει μελέτες που υποδεικνύουν νευρογένεση,
ότι η χαρμίνη παράγει νέους νευρώνες,
ακόμα και νέα βήτα κύτταρα για το πάγκρεας.
Και ίσως και νέα κύτταρα για τους συνδέσμους και ούτω καθεξής.
Η χαρμίνη της κληματσίδας είναι ιατρικό θαύμα,
αλλά δεν παράγει κατάσταση ενόρασης.
Αυτό συμβαίνει μόνο όταν συνδυαστεί με τα φύλλα άλλων φυτών,
γηγενών του Αμαζονίου, όπως αυτό, το λεγόμενο τσαλιπόνγκα,
που περιέχει την ψυχοδραστική ουσία στην καρδιά της αγιαουάσκα,
το DMT, συντομογραφία της διμεθυλοτρυπταμίνης.
Το DMT θεωρείται από τα πιο ισχυρά ψυχεδελικά.
Οι μελέτες επιβεβαιώνουν ότι είναι μη εθιστικό
και μπορεί να έχει θεραπευτικές ιδιότητες
αν χορηγηθεί σε ελεγχόμενες δόσεις και συνθήκες.
Ανακαλύπτουμε πως αν συνοδευτεί και με ψυχοθεραπεία,
μπορεί να βοηθήσει πολύ στην ίαση χρόνιων, ανίατων ασθενειών.
Αλλά υπάρχει ένα πρόβλημα.
Το DNT δεν είναι από στόματος δραστικό
επειδή ένζυμα του εντέρου το καταστρέφουν μόλις έρθουν σε επαφή.
Ακριβώς εδώ
είναι που παρεμβαίνει ο σαμανισμός του Αμαζονίου
με μια σπουδαία λύση.
Αυτό που γίνεται είναι ότι η χαρμίνη της κληματσίδας
εμποδίζει την καταστροφή του DMT στο έντερο.
Έτσι, το DMT περνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό
και μπαίνει σε υποδοχείς του εγκεφάλου.
Αυτό είναι που παράγει τα οράματα, το DNT.
Το αποτέλεσμα;
Από τις δεκάδες χιλιάδες είδη φυτών του Αμαζονίου,
μόνο ο συνδυασμός κληματσίδας αγιαουάσκα με τα φύλλα φυτού που περιέχει DMT
θα παράξει την πολύτιμη κατάσταση ενόρασης.
Έχουμε δύο φυτά, που δεν είναι ψυχοδραστικά από μόνα τους
αλλά γίνονται όταν βράσουν μαζί για να παράξουν το αφέψημα της αγιαουάσκα.
Για να γίνει αυτό εμπειρικά
ίσως χρειάστηκε να γίνουν πειράματα επί αιώνες ή χιλιετίες.
Εδώ υπάρχει ένα μυστήριο. Πώς έκαναν αυτήν την ανακάλυψη;
Εμένα μου φαίνεται σαν επιστημονικό έργο.
Είναι, οπωσδήποτε.
Βασίζεται στην εμπειρία, στην παρατήρηση.
Βασίζεται στον πειραματισμό, τον συνεχή πειραματισμό.
-Επί χιλιάδες χρόνια; -Ακριβώς.
Αυτή η παράδοση είναι χιλιάδων ετών.
Δεν μπορούμε να πούμε πόσα. Δύο χιλιάδες, τρεις χιλιάδες χρόνια…
Βρίσκουμε τεκμήρια επιστήμης στον Αμαζόνιο,
τη γνώση που έχουν συσσωρεύσει και κληροδοτήσει οι σαμάνοι
από γενιά σε γενιά, χιλιάδες χρόνια τώρα, για φυτά και ιδιότητες φυτών
και πώς αναμιγνύονται για να παράξουν επιθυμητά αποτελέσματα.
Στη διάρκεια μιας τελετής αγιαουάσκα, ο σαμάνος καλεί τα οράματα
τραγουδώντας ένα ικάρο, ένα τραγούδι δύναμης.
Αλλά ο σαμάνος είναι απλώς ο τελετουργός.
Το ίδιο το φυτό θεωρείται ο δάσκαλος.
Όταν παίρνεις αγιαουάσκα,
πρέπει να προετοιμάσεις τι θα τη ρωτήσεις.
Κι εκείνη θα σου απαντήσει.
Η δύναμη των ψυχεδελικών να φέρνουν βαθύτερη σοφία
δεν περιορίζεται στον Αμαζόνιο.
Τη βλέπουμε σε πολλές από τις αρχαιότερες και σημαντικότερες κουλτούρες του κόσμου.
Είναι πια σαφές πως ό,τι αποκαλούμε σήμερα ψυχεδελικά
τα είχε υιοθετήσει όλος ο αρχαίος κόσμος.
Στην αρχαία Ελλάδα, ο Σωκράτης και ο Πλάτωνας
λένε πως έκαναν πνευματικές ανακαλύψεις
μετά την τελετουργική λήψη παραισθησιογόνου αφεψήματος.
Ιερογλυφικά της Αιγύπτου υποδηλώνουν ότι κατανάλωναν πέταλα
του ψυχοδραστικού μπλε νούφαρου για να επικοινωνήσουν με τα θεία.
Και στις βεδικές θυσίες της αρχαίας Ινδίας,
οι ιερείς που ήθελαν να συνδεθούν με τους θεούς
έπιναν ένα παραισθησιογόνο παρασκεύασμα, το σόμα.
Το ότι αυτές οι αλλοιωμένες καταστάσεις συνείδησης έγιναν αποδεκτές
σε όλη την προϊστορία και την ιστορία
δείχνει τη σημασία τους για την ανθρώπινη εμπειρία.
Πιστεύω ότι είναι αδύνατο να κατανοήσουμε τον αρχαίο κόσμο
αν δεν λάβουμε υπόψη τα ψυχεδελικά.
Πόσο παλιά πιστεύεις ότι είναι η αγιαουάσκα;
Πειραματίζονται με αυτήν χιλιάδες χρόνια.
Ίσως είναι παλιότερη.
-Εμένα μου φαίνεται αρχαία. -Ναι.
Είναι μεγάλο μυστήριο.
Πιστεύω ότι η περίπλοκη επιστήμη της αγιαουάσκα
είναι πιο παλιά απ' όσο νομίζουμε.
Και υπάρχουν τεκμήρια.
Υποτιτλισμός: Σοφία Σκουλικάρη