Henüz beni tanımayanlarınız için ben Graham Hancock.
30 yıldan uzun süredir
tarih öncesi kayıp uygarlıkların izini sürüyorum.
Arkeologlara göre kayıp uygarlık diye bir şey olsaydı
şimdiye kadar çoktan bulurlardı.
Buna kesinlikle katılmıyorum.
Şimdi arayışım devam ediyor.
İnsanlığın kökenini araştıran tarihçilerin gözünden kaçan bir yerde.
Elimizdeki en eski tarihler 13.200 yıl öncesine dayanıyordu.
Dünyanın en etkileyici kadim mucizelerini araştırıyorum.
Nümeroloji var. Matematik var. Astronomi var.
Bu, kayıp bir teknoloji olarak düşünülebilir.
Yeni keşifler yapıyorum.
Vay be!
Bu imkânsız.
Çocukken zaman çizelgesini hep yanlış kabul ederdim.
Tüm bunları radikal yeni bir iddiayla yapıyorum.
Buzul Çağı'ndan kalma kayıp bir uygarlığı bulmanın anahtarı burada,
Amerika'da yatıyor olabilir mi?
KADİM UYGARLIKLAR AMERİKA
BÖLÜM 1
Köklerimizi aramak,
uygarlığın köklerini aramak
insan olmanın asli unsurudur.
Bence bu insan doğasının bir parçası.
Bir şeyin olmadığına gerçekten emin olursak
onu aramayız.
Bu kökleri arama çabalarım beni buraya getirdi.
Kuzey Amerika'daki en çarpıcı yerlerden birine.
White Sands.
Bu sade güzelliğe sahip, tuhaf topraklar
binlerce yıldır bir gizeme ev sahipliği yapıyor.
Şimdi ortaya çıkan bu gizemle
Amerika'nın tarih öncesi dönemi yeniden yazılacak.
1990'lara kadar Buzul Çağı esnasında
insanların Bering kara köprüsünden geçip Kuzey Asya'dan Alaska'ya göç ettiğini
ve 13.500 yıl önce
buzsuz bir koridordan güneye ilerleyerek Amerika'ya yayıldığını düşünüyorduk.
KUZEY PASİFİK OKYANUSU
Bu senaryoya o kadar uzun süre bağlı kalındı ki
daha önceki insan göçlerini çok az sayıda arkeolog inceledi.
Çok uzun bir süre insan varlığına dair
13.500 yıldan eski kanıt bulunamayacağına inanıldı.
Bu fikrin yanlış, hem de çok yanlış olduğu ortaya çıktı.
White Sands Ulusal Parkı'nın Kaynak Yöneticisi David Bustos
vahşi doğa ve vahşi yaşam tutkusunu
DAVID BUSTOS KAYNAK YÖNETİCİSİ
başkalarıyla paylaşmak umuduyla 2005 yılında burada çalışmaya başlamış.
Ama çok geçmeden kendini başta delice gelen
başka bir şeyin izini ararken bulmuş.
Koca Ayak'ın izleriyle ilgili hikâyeleri duyduğumda galiba 2006 yılıydı.
Bir avcı vardı, bu harika izleri o buldu.
Dediğine göre 56 santim uzunluğunda ve 20 santim genişliğinde.
-Evet. -"Bu ne? Koca Ayak olmalı."
Birçok kişi üstüne gitti. "Koca Ayak yok."
-"Bunları görmüştüm" diye düşündüm. -Evet.
Dışarı çıktık, ayak izlerini temizledik, inanılmaz pençe izleri vardı.
Belli ki bu Koca Ayak değildi.
Meğer dev bir tembel hayvanın ayak iziymiş.
-Bunlar oydu. -Dev bir tembel hayvan.
İzlerin çok eski olduğunu biliyorlardı.
Dev tembel hayvanların soyu yaklaşık 11.500 yıl önce tükendi.
Sonra David ve meslektaşları yakınlarda daha büyük mamut izleri buldu,
onların da soyu tükenmişti.
Bazı adımların uzunluğu dört metre. Gerçekten inanılmaz.
Biraz daha bakınca dev develer, Amerikan develeri gördük.
Bazen ulu kurtlar görüyoruz.
Tüm bu izlerin kaynağı megafauna.
Son Buzul Çağı'nın sonunda aniden ortadan kaybolan dev memeliler.
Birçoğu yalnızca sıkışmış kumdan ibaret.
Binlerce yıl boyunca tabakaların arasına gömülmüş, korunmuşlar.
Ta ki erozyon onları gün yüzüne çıkartana kadar.
David bu eski mamut izleri arasında başka ilginç ayak izleri de bulmuş.
Meslektaşlarıyla bunlara yakından bakmaya karar vermişler.
Diğer ayak izlerini fırçalayınca çok net ayak izleri gördük.
-İnsan izleri mi? -İnsan izleri.
Megafaunayla aynı dönemden.
Gerçekten harikaydı.
-İnanılmaz. -Evet.
Bu fosilleşmiş insan ayak izleri
mamutların ve dev tembel hayvanların döneminde oluşmuştu.
En az 11.500 yıl önce.
Bunlardan binlerce var.
White Sands'te tanıdık, özel bir şeyler var.
Aletler değil.
Katledilmiş bir av hayvanının kırık uyluk kemiği değil.
İnsan ayak izleri. Biziz.
İnsan varlığını bu ayak izlerinde çok yakından ve doğrudan görebiliyoruz.
Ama bunlar tam olarak ne zaman oluştu?
Bu ayak izleri kaç yıllık?
Tarihlerini direkt ölçebileceğimiz bir teknoloji yok.
Ulusal Parklar İdaresi ve ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu
kanıt bulmak için iş birliği yaptı.
Turnayı gözünden vurdular,
katmanlar boyunca geçmişin derinliklerine giden
hayvan ve insan izleri buldular.
Yanlarında bir su otunun tohumları vardı.
Bunlara radyokarbon tarihleme yapıldı.
Sonuçlar çok şaşırtıcıydı.
Bu izlerin binlerce yıldır burada olduğunu biliyoruz.
En azından 23.000 ila 21.000 yıldan beri.
Vay be!
White Sands'teki izlerin keşfi Amerika'daki insan yerleşiminin
nasıl geliştiğini anlamamız konusunda önemli bir adım.
İnsanların bundan 23.000 öncesinde
Buzul Çağı yaşanırken New Mexico'da bulunduğunu gösteren
kesinlikle tartışma götürmez kanıtlar.
Bunlar insanların o buzsuz koridoru kullanarak
Amerika'nın güneyine yayılmalarından
uzun süre önce orada olduklarının bir kanıtı.
Bu, Amerika'nın ve dünyanın tarihini değiştiriyor.
Onlar da bizim gibi birer insan
ama zaman perdesinin arkasında kalmışlar.
Bizim görevimiz o perdeyi kaldırmak,
atalarımızla ve uzak geçmişimizle bu bağlantıyı yeniden kurmak.
Ayak izlerinin bölgedeki yerli topluluklar için
özel bir anlamı ve önemi var.
Bu çığır açan keşifte ekip
Acoma Köyü'nden Kim Pasqual-Charlie'ye de danıştı.
Bana Acoma'nın bu topraklarla olan ilişkisinden bahset.
Halkın ne zamandır burada?
Halkınla ilgili efsaneler veya gelenekler var mı?
Evet, hikâyemiz buranın kuzeyinde bir yerde başlıyor.
Nesilden nesle aktarılan göç hikâyemizden öğrendiğimiz kadarıyla
gelip buralara yerleştik.
Halkım burada kaldı.
Uzun süredir güneybatıdayız.
Evet.
Kim ve halkına göre bu izler arkeolojik kayıtlardan fazlası.
Bu ayak izlerini atalarınız bıraktı.
Galiba bunların bulunmasında senin de katkın olmuş.
Tarif etmekte zorlanıyorum.
Atalarımızın bir zamanlar yürüdüğü yerleri görmeye geldik.
Çocukların küçük ayak izlerine ellerimizi koymaya geldik.
Anlıyor musun? Bu çok duygusal bir şey.
-Yani bu… -Evet.
Üzgünüm Graham ama bu…
İnsan bazen ağlamak istiyor.
-Kesinlikle. -Öyle.
Ama ayak izleri ortaya çıktıktan sonra
ortaya çıkmalarını sağlayan erozyon onları yavaş yavaş silmeye başlayacak.
Halkınızın kadim varlığına tanıklık eden bu ayak izleri çok hassas,
kolayca yok olabilirler.
Belki de bundan 50 yıl sonra
sonraki nesil bu ayak izlerini göremeyecek.
-Evet. -Ama hikâyeler anlatılmaya devam edecek.
Hikâyemiz devam edecek.
Ama çorak arazi merak uyandırıyor.
Tüm bu insanlar ve hayvanlar buraya neden geldiler?
Unutmayın, Buzul Çağı'nda Kuzey Amerika farklıydı.
Kıtanın kuzey yarısı buzla kaplıydı.
New Mexico'nun bu kısmı ise çok farklıydı.
Çalıların, rüzgârla şekillenmiş kumulların hâkim olduğu bu uçsuz bucaksız çöl
ilk bakışta oldukça amansız ve başka dünyaya ait gibi görünüyor.
Ama Buzul Çağı'nda buradaki koşullar bir hayli farklıydı.
Tularosa Havzası'nda Otero Gölü adında bitki örtüsüyle çevrili
bir tatlı su kaynağı vardı.
Kadim mamutlar, tembel hayvanlar ve develer bu su kaynağına gelip
çimlerde ve ağaçlarda ziyafet çekerdi.
Öğrendiğimiz kadarıyla insanlar da takip etti.
Ayak izlerinin yaşını belirlemek karmaşık bir bilimsel problemdi.
David ve uzman bir ekip 10 yıldan uzun bir süre bu konuda çalıştı.
Ama 2021'de bulgularını Science dergisinde yayınladıkları zaman
sadece olumlu tepkiler almadılar.
Bence bu kadar eşsiz ve sıra dışı bir şeyi bilimle desteklemek büyük bir uğraş.
Tohumların radyokarbon tarihlemesi çok zorluydu.
Ama ekip polen ve tortu örnekleri kullanarak sonuçları teyit etti
ve eleştirileri susturdu.
23.000 yıllık olduğu konusunda hâlâ bir tartışma var mı?
Zaman makinesi bulunana kadar tartışmalar sürecektir.
Ama tarihler bir yana,
baktığınız zaman insan ayak izlerinin bir ila bir buçuk metre üstünde
devasa mamut ayak izleri görünüyor.
Aşağısında daha fazla mamut izi var.
Megafauna ve insanlar binlerce yıldır burada birlikteydi.
Bu keşif bir tarih öncesi gizemini çözmeye yardımcı oldu.
Bundan 13.000 ila 11.000 yıl önce
Amerika'nın Buzul Çağı megafaunasının neden yok olduğunu.
Arkeolojiye göre insanlar tüm megafaunayı avlamış,
onları katletmişti.
Yiyecek kaynağını isteyerek yok eden avcı toplayıcı bir grup bilmiyorum.
Megafaunanın yok olmasından insanların sorumlu olduğu fikri
bu yüzden bana hep tuhaf gelmiştir.
Buradaki izlerin de gösterdiği üzere bu hayvanlar yok olmadan önce
en az 10.000 yıl boyunca insanlarla birlikteydiler.
Bence Erken Dryas Devri olarak bilinen
ve 12.800 ila 12.900 yıl önce meydana gelen küresel felaket
Buzul Çağı megafaunasının neden yok olduğuna dair
daha iyi bir açıklama sunuyor.
Küresel sıcaklıklarda ani bir düşüş oldu.
Deniz seviyesi aniden yükseldi
ve dünya çok hızlı bir şekilde yaşaması çok zor bir yer hâline geldi.
Bu bizim "Kadim Kıyamet" dediğimiz bir dönem.
En büyük darbeyi Kuzey Amerika aldı.
Bu da hem megafaunanın yok oluşunu
hem de insanlık tarihindeki boşluğu açıklıyor.
Bu yeni kanıtın ışığında Amerika'daki insan yerleşimi tarihini
değiştirmemiz gerekecek.
Daha eski bir insan varlığı olasılığına arkeologlar artık daha sıcak bakıyorlar.
Bunlar öğrenmemiz gereken şeylerin çok küçük bir kısmı.
Araştırdıkça güneybatıda da
White Sands'teki kadar eski arkeolojik alanlar bulunacaktır.
Daha önce kimsenin adımını atmadığı geçmişe giden bir kapı açtın.
Evet.
Paradigma değişiklikleri bir anda olmaz.
Kanıtlar birikerek eski paradigmayı tartışmaya açar
ve gözlerin yeni olasılıklara açılmasını sağlar.
Amerika'da tanık olduğumuz şey bu.
Burada, White Sands'te keşfedilenler çok daha büyük bir hikâyenin parçası,
30 yıldan fazla bir süredir araştırdığım küresel bir hikâyenin.
Uzak geçmişimizi çevreleyen hafıza kaybı sisini dağıtmak istiyorsak
Amerika'da daha önce hiç bakılmadığı kadar derine ve geriye bakmalıyız.
Burada tarih öncesinin zaman çizelgesi her yeni keşifle gerilemeye devam ediyor.
Yeni keşifler
sadece arkeologlar tarafından takip edilmiyor.
Peki Keanu.
Graham.
Geçmişi konuşalım.
-Tamam. -Geçmiş senin için neden önemli?
Bilirsin.
Küçükken çok meraklı bir çocuktum.
Büyüdükçe de çok temel bir soru sormaya başladım.
"Biz kimiz?"
Evet, beni 30 yıldan fazla süredir bu arayışa yönelten şey de
bir tür kökene geri dönmeye çalışmak.
Neyin kökenine?
Kim olduğumuzun kökenine.
Ve zaman çizelgesi.
Zaman çizelgesi yanlış.
Bu yüzden White Sands'deki ayak izleri benim için çok önemliydi.
Hislerime göre 23.000 yıl sadece başlangıç.
Çok daha geriye gideceğiz.
Evet, ben de öyle hissediyorum.
Kayıp geçmişimizi yeniden keşfetmenin eşiğindeyiz.
Amerika bir bakıma bu hikâyenin ortaya çıktığı yer.
Bu heyecan verici bir fikir.
Bence bunu öğretmek ve belki de bir anlayış kazandırmak üzere
bir arayıştasın Graham.
Amerika'yla ilgili sorun şu ki
geçmişimizle ilgili unuttuğumuz çok fazla şey var.
Benim buradaki rolüm ise bu unutulan tarihin bir kısmının
hatırlanması için çabalamak.
Geçmişi bu şekilde düşünmek çok heyecan verici geliyor.
Kesinlikle öyle. Benim için geçmiş çok gizemli bir şey.
Ne bildiğimizle değil, bilmediklerimizle ilgili.
Keşfedilmemiş, araştırılmamış büyük alanlar var.
Henüz keşfedilmemiş olasılıklar var.
Evet.
Daha önce hiç bakmadığımız yerlerde kanıt aramaya başlamamız gerek.
Buzul Çağı'nda Kuzey Amerika'nın kuzeyi donmuş, boş bir araziydi.
Tropik bölgelerin yakınlarına, ekvatorun yakınlarına bakmamız gerek.
Sıcak, rahat, besleyici, yaşama elverişli yerlere.
Belki de uzun bir süre
arkeolojik açıdan çorak kabul edilen büyük alanlara.
Ama insan geçmişinin şaşırtıcı sırları artık gün yüzüne çıkmaya başlıyor.
Burası Amazon.
Hâlâ yoğun bir yağmur ormanı tabakasının altında yer alan
altı milyon kilometrekarelik bir arazi.
İnsan tarihinin kalbinde yer alan bu uçsuz bucaksız arazi
büyük bir gizem teşkil ediyor.
Yavaş yavaş gizemin ne kadar büyük olduğunu
fark etmeye başlıyoruz.
Onlarca yıldır arkeologların baskın görüşü
Amazon'un tarihteki tek sakinlerinin
avcı toplayıcı, küçük yarı göçebe kabileler olduğuydu.
Bu kabileler bugün hâlâ yağmur ormanlarında yaşıyorlar.
Ama ben baskın görüşün yanlış olduğuna inanıyorum.
Brezilya'nın en batısına, Acre Eyaleti'ne gidiyorum.
Amazon havzasının çoğu gibi
burası da uzun zaman boyunca yağmur ormanlarıyla örtülüydü.
Ta ki sığır çiftliklerine yer açmak adına büyük alanlar yakılmaya başlanana dek.
Amazon yağmur ormanlarına gelmek
hem neşe verici hem de iç karartıcı bir deneyim.
Ağaçlardan arındırılmış arazi konusu
kolay çözümü olmayan bir modern zaman felaketidir.
Ama yeni alanların temizlenmesi kimsenin beklemediği bir şeye de yol açtı.
Dr. Alceu Ranzi'yle buluşmaya geldim.
Mesleğe Amazon'un Buzul Çağı hayvanlarını inceleyerek başlayan bir paleocoğrafyacı.
Bana bugün hâlâ çözülememiş bir gizemin kanıtını göstermek istiyor.
-Vay canına! -Vay canına!
Hız treni gibi.
Buradan bakınca devam eden yıkım daha net görülüyor.
Ne kadar yerin temizlendiği görülüyor.
-Çok fazla. -Evet.
Bundan 20 yıl sonra tüm orman yok olacak.
Ama bu temizlik büyük bir gizeme küçük bir pencere açtı.
1986'da Doktor Ranzi bu bölgenin üzerinde uçarken
gözüne beklenmedik bir şey takıldı.
Tarifeli bir uçakla Rio Branco'ya gidiyordum.
Evet.
Pencere kenarında oturuyordum.
Böyle bir yere bakıyordum.
Sonra büyük bir çember gördüm.
Tanrım. Bu ne?
-Uçak çok hızlıydı, gitti. -Evet.
Yok oldu.
Henüz fark etmemişti
ama Doktor Ranzi'nin o birkaç saniyede fark ettiği şey
Amazon'la ilgili fikirlerimiz doğru ise orada olmamalıydı.
-Vay canına. -Evet.
Bu, hendeklerin ve devasa toprak yığınlarının oluşturduğu
300 metre çapındaki dev geometrik şekiller
jeoglif olarak biliniyor.
Harika bir tasarım. Tanrım.
Harika bir tasarım. Çok da büyük.
Devasa.
Hem de nasıl!
Evet.
-Güzel. Güzel bir şey. -Güzel.
Ovalle çevrili bir kare görüyorum.
Bak. Bir tane daha.
Evet. Her yerdeler.
Her yerde.
Bir tane daha.
Vay canına. İnanılmaz.
Bu mükemmel geometri sadece havadan görülebiliyor.
Ama her nasıl oluyorsa bunların hepsi yerde gezen insanlar tarafından yaratıldı.
Bana göre bu büyük bir saygıyı hak ediyor.
Yukarıdan nasıl görüneceğini nasıl algılayabilmişler?
Güçlü bir deneyim.
Şimdiye kadar birçok tapınak, piramit ve kutsal yer ziyaret ettim
ve burasının çok özel bir hissi var.
Çok özel.
Kalbime dokunuyor.
Görkemli bir şeye bakıyorum.
Sanki Mona Lisa'nın üzerinden örtü çekiliyormuş gibi.
Aniden orada olduğunu bilmediğim bir şey görüyorum
ve üzerimde muazzam bir duygusal etki yaratıyor.
Sanki kadim halk doğrudan benimle konuşuyordu.
"Neler yapabildiğimize bak. Bizi hafife alma.
Biz bilim insanıydık."
Arkeologlara bu olayı ilk söylediğinde ne dediler?
İlki ünlü bir arkeologdu.
Ona fotoğrafı gösterdim.
Baktı ve şöyle dedi: "Nerede? Amazon'da mı? İmkânsız."
"İmkânsız mı? Fotoğrafa bak.
-Yardım et. Ne olduğunu bilmiyorum." -Evet.
Bu inkâr edilemez bir kanıt
ve Batı Virginia büyüklüğünde bir alana yayılmış.
İlk başta bu setlerin savunma surları olabileceği düşünüldü.
Ama burada savaş olduğuna dair kanıt yok.
Ayrıca bu setlerin arasında kanallar var, demek ki hendek de olamazlar.
Yerleşim yeri olduklarına dair de bir kanıt yok.
Amazon jeoglifleri konusunda spekülasyon olmaması imkânsız.
Çünkü yapan kişilerin bıraktığı,
niye yaptıklarını anlatan yazılı bir belge yok.
Nedenini bilmiyoruz.
Sence bütün bölgede kaç tane var?
-Binlerce. -Binlerce.
-Tamam.
Pek çok soruyu gündeme getiriyor.
Bu geometrik şekiller kaç yaşında?
Onları uzun süre saklayan Amazon'dan yaşlı mı yoksa genç mi?
Bunları yapmak için kaç kişi gerekti?
Bu işi organize etmek için ne gibi beceriler gerekiyordu?
Bu yeni değil.
Bu insanlar ne yaptıklarını biliyorlardı.
Daha önce defalarca yaptılar.
Bunları yaparken kafalarında ne olduğunu bilmek isterdim.
Evet.
Büyük bir çaba ve enerji.
Jeoglif projesi çok sayıda araştırmacının çözmeye çalıştığı büyük bir gizem.
Yere inince Helsinki Üniversitesi'nden arkeolog ve antropolog
Profesör Martti Pärssinen ile buluşacağız.
Doktor Ranzi'yle birlikte 20 yıldır bir cevap arıyorlar.
Belli ki burada devasa bir olayla karşı karşıyayız, küçük bir şey değil.
Burada hem bir geometri bilgisi
hem de geniş çaplı bir organizasyon söz konusu.
Bence de öyle çünkü bunların çoğu çok karmaşık.
Çok karmaşık.
Nasıl yapılacağını, organize edileceğini önceden planlamak gerek.
Profesör Pärssinen yüzlerce jeoglifi inceledikten sonra
bu yapıları inşa eden toplumla ilgili bir kanıtı
gün yüzüne çıkardı.
Jeoglifleri birbirine bağlayan eski yükseltilmiş yollar vardı.
Bu alan yollarla dolu.
Avcı toplayıcılar yol yapmaz.
Buna ihtiyaçları yoktur.
Bu daha ileri bir toplumun ihtiyaç duyacağı bir şey.
Aralarında bir ilişki de olması gerek.
Yani bu gerçekten karmaşık bir toplum.
Amazon'da görmeyi beklediğiniz bir şey değil.
Hayır, bizim için sürpriz oldu.
İnşa edenler hakkında daha çok şey öğrenmek için
Profesör Pärssinen'in ekibi jeoglif etrafındaki alanları kazıyor.
Buna Tequinho denen yer de dâhil.
Arkeolojik olarak bu alanlarda ne buldunuz?
Tequinho'da 40.000 seramik parçası bulduk.
Bu parçalar yaklaşık 2.000 yıllıktı.
Alanın kendisi 2.500 yıllık.
Ama çömlek beklenmedik bir şekilde sofistikeydi.
-Çoğu çok kaliteli. -Doğru.
Bunlar polikrom seramikler.
Polikrom oldukça gelişmiş bir seramik türü.
Evet, normalde polikrom seramikler medeniyetin bir parçası kabul edilir.
Bu çok renkli seramikler
geometri bilgisiyle tanınan
başka bir uzak kültürle
beklenmedik bir paralellik taşıyor.
Antik Yunanlar.
Genelde tarihçiler ve arkeologlar
geometriyi Yunanların bulduğunu söyler
ama açıkçası bu görüşü gözden geçirmeliyiz.
Bence haklısın çünkü bu jeogliflerin yapıldığı tarihlerde
Yunanların arkeolojik dönemine "Geometrik Yunan Dönemi" deniyordu.
ANTİK YUNAN ANTİK AMAZON
Birbirine bu kadar uzak iki kültürün
aynı dönemde geometrik sanat yapması ve sofistike çömlek üretmesi
tesadüften fazlası gibi görünüyor.
Birbiriyle bağlantısı olmayan kültürlerin benzer fikirler geliştirmesi ilginç.
Evet, öyle.
Yunan ve Amazon kültürlerinin temas hâlinde olduğunu söylemiyorum.
Ama ikisi de
çok uzun zaman önce var olan,
çok daha eski bir uygarlıktan kalan
bilgi mirasını paylaşıyor olabilir mi?
Arkeoloji bunu şöyle açıklıyor:
"Hepimizin aklı aynı çalışıyor, bu yüzden aynı şeyleri yapıyoruz."
Bunları çok farklı coğrafi konumlarda aynı dönemde yapmaları
ortak nörolojiyle açıklanıyor.
Korkarım ben buna inanmıyorum.
Tasarıma bakarsak bunun bir arka planı olmalı.
Bu bir gece aniden beliren bir şey değil.
Bu bölgenin tarih öncesi döneminde ne kadar geriye gidebiliyorsun?
Jeoglifler yapılmadan önce bölgenin özel bir yer olduğunu gösteren
bir kanıt var mı?
Bu çok iyi bir soru çünkü bir metreye kadar kazdık
ve ondan sonra seramik bulamadık.
Ama sonra kömürün devam ettiğini fark ettim.
Aşağı doğru indik,
radyokarbon örnekleri almaya başladık
ve sonunda bu alanların
10.000 yıl önce çoktan kurulduğunu gördük.
Tanrım. Vay canına. Uzak geçmişten.
-Uzak geçmişten. -Büyüleyici.
2.500 YIL ÖNCESİ
10.000 yıl önce, Buzul Çağı'ndan kısa bir süre sonra
bu bölge buraya gelen insanlar için zaten önemli bir yer olabilir.
Bu da olaya bir derinlik katıyor.
Yani bir bakıma şu an baktığımız şey
toprakla olan uzun süreli bir birlikteliğin,
uzun vadeli bir projenin son hâli.
Burada gelişmiş bir uygarlıktan bekleyeceğimiz inisiyatifler alan,
oldukça organize, sofistike bir yerli uygarlık görüyoruz.
Bu araştırma insanlık tarihini anlamamız açısından gerçekten çığır açıcı.
Antik Amazon ve kadim uygarlıklarla ilgili fikirlerimizi gözden geçirmeliyiz.
Bu son 100 yılda yapılan en heyecan verici buluşlardan biri.
Gerçekten özel bir şey.
İşin daha en başındayız.
Artık 20 yıl önce var olduğunu bilmediğimiz bir olgunun farkındayız.
Sıradaki soru bunlardan kaç tane olduğu.
Bu şekillerden kaç tane var?
Bugüne kadar sadece Acre bölgesinde 1.000'den fazla jeoglif keşfedildi.
Profesör Pärssinen şimdi de
havaalanından 13 km uzakta, keşfedilmemiş ormanda,
Fazenda Cipoal isimli açığa çıkmış bir jeoglifin yakınlarında
başka şeyler bulmayı umuyor.
Orman başladıktan sonra ne olup bittiğini bilmiyoruz.
Şimdi bunu öğrenmek istiyoruz.
Ağaçların altında ne olduğunu görmek için ekip teknolojiye bel bağlıyor.
LiDAR.
Bu sistemi kullanarak bitki örtüsünü denklemden çıkarabilir
ve zeminden çıkan sonucu öğrenebiliriz.
Bu şekilde topoğrafyayı tam olarak görebiliyoruz.
LiDAR ile tek bir ağaca bile zarar vermeden
bitki örtüsünün altı görülebiliyor.
Yağmur ormanlarını veya başka bir şeyi yok etmeye gerek yok.
Fabio De Novaes Filho da gruba katılıyor.
Drone tabanlı LiDAR sistemiyle ormanı inceleyecek.
80 metrede uçacağız.
TOPOĞRAF
Metrekare başına 100 ila 200 nokta elde edebiliriz.
Bu harika.
Topoğrafyayı net bir şekilde göreceğiz.
Cihaz yaprakların arasına gönderdiği lazer ışınlarıyla
eğimi tespit ediyor.
Bu verilerle de üç boyutlu bir arazi haritası çıkartılıyor
ve anomaliler görülüyor.
Bu drone'lar arkeolojide her şeyi değiştirecek.
Ekip bitki örtüsünün altını görmeye çalışırken
ben farklı bir şey araştırıyorum.
Bu jeoglifler ilk etapta neden inşa edildi?
Arkeolojik kazılarda
neden yapıldıklarına dair bir ipucu bulunamıyor.
Ama bu bölgedeki yerli halk
bu şekillerin önemine ve anlamına ışık tutmamıza yardımcı olacak
bilgilere ve hatıralara sahip.
Jaco Sá olarak bilinen jeoglife giderek bakımını yapan kişiyle tanıştım.
Antônio Apurinã, Apurinã halkından.
Yerli halklar üzerine çalışan ulusal kurum FUNAI'de çalışıyor.
Apurinã halkı
doğayla ve toprakla yakın bağ kuran bir toplum.
Apurinã'nın bu yapılar hakkındaki görüşü nedir?
Ne düşünüyorsunuz?
Açıkçası ben şahsen…
…bunlara büyük saygı duyuyorum.
Bizim için kutsal bir yer.
Savaş için yapılmadı. Savunma için yapılmadı.
Kültürel bir şeyi ifade etmek için yapıldı.
Geometrik şekillerin pratik bir işlevi yoksa
yapmak için bu kadar çaba harcanması daha büyük bir amaca işaret ediyor.
Belki Apurinã'nın dinî geleneklerinde bir ipucu bulabiliriz.
Burada gördüğümüz şey
Apurinã'da yaptığımız çembere benziyor.
Bir şef, bir şaman ya da köyden önemli bir kişi öldüğü zaman
ona saygı göstermek adına çember olup dans edilir.
Bu alanı bu dünyadan göçüp gittiğimizde
bizi karşılayacak bir alan olarak görüyoruz.
Bu Amazon'da bugüne kadar yerli halklar arasında
kabul edilen bir görüş.
Ölümden sonra ruhumuz bir yolculuk yapar
ve sonunda ölümden sonraki yaşam başlar.
Bu tüm dünyada var olan bir fikir
ve ruhun ölümden sonraki yolculuğuna yardım etmek için bu yapılar inşa edildi.
Piramit örneğini ele alalım.
Şahsen ben dünyanın hiçbir yerinde
ölümle ve ruhun hayattan sonraki yolculuğuyla ilintili olmayan
bir piramit yapı görmedim.
Bu özellikle en net antik Mısır piramitlerinde görülür
ama Amerika'daki ve Meksika'daki piramitlerde de öyledir.
O yüzden Antônio'dan Amazon jeogliflerinin
binlerce yıl önce onu yapan insanlar için de
benzer bir amaca hizmet etmiş olabileceğini öğrenmek
oldukça ilginç.
Havaalanına dönüp LiDAR taramamızın bitki örtüsünün altında
başka kutsal bir yer tespit edip edemediğini öğrenme vakti.
Fabio, lütfen bize ne bulduğunu söyle.
LiDAR kullanarak bölgeyi taradık.
-Ağaçları görüyor musun? -Evet.
Ve şimdi de…
Vay canına. İnanılmaz.
Vay be!
Alt yazı çevirmeni: Şebnem Öztürk