Η αγιαουάσκα είναι επιστημονική εφεύρεση του Αμαζονίου.
Είναι πανίσχυρο παραισθησιογόνο,
σημαντικό για την πνευματικότητα των αυτοχθόνων και νόμιμο στο Περού.
Είχα κι εγώ πολλές εμπειρίες με αγιαουάσκα με την καθοδήγηση σαμάνου.
Και θεωρώ ότι η χρήση της είναι πολύ παλιότερη απ' όσο νομίζουμε,
ιδίως αν σκεφτείς τι έργα τέχνης εμπνέει.
Υπάρχουν απίστευτα οράματα.
Εννιά στις δέκα φορές,
εκφράζονται με γεωμετρικά μοτίβα.
Και μετά τα πρώτα αυτά οράματα,
πολλοί αναφέρουν συναντήσεις με φανταστικά όντα.
Ενίοτε αυτές οι οντότητες είναι μίγμα ζώου και ανθρώπου,
του λεγόμενου θηριανθρώπου,
από τις λέξεις "θηρίο" και "άνθρωπος".
Συναντάς συχνά αυτές τις οντότητες.
Αυτό που με συναρπάζει είναι ότι τεκμήρια χρήσης αγιαουάσκα
και των οραμάτων που εμπνέει
βρίσκονται όχι μόνο στον Αμαζόνιο
αλλά και σε πολλές άλλες τοποθεσίες που εξερεύνησα στη Ν. Αμερική.
Στο Κούσκο, οι Ινκας χρησιμοποιούσαν το αφέψημα σε ανθρώπινες θυσίες
για να βοηθήσουν το θύμα να περάσει στην άλλη ζωή.
Και τα έργα τέχνης τους, με μοτίβα και φιγούρες,
μοιάζουν πολύ με τη σύγχρονη τέχνη που εμπνέει η αγιαουάσκα.
Στο προϊνκαϊκό Τιουανάκου της Βολιβίας,
βρέθηκε πως τα αντικείμενα που κρατά αυτό το άγαλμα των 1.000 ετών
είναι δίσκοι για εισρόφηση παραισθησιογόνας σκόνης,
ενώ πολλά αγγεία του Τιουανάκου έχουν γεωμετρικά σχέδια
και φανταστικές οντότητες, προϊόν μάλλον ψυχεδελικών οραμάτων.
Τα ίδια οράματα βλέπεις και σε είδη παραδοσιακής τέχνης του Αμαζονίου.
Θυμίζει την περίπτωση των Τουκάνο,
που κατά κανόνα ζωγραφίζουν σε μη μόνιμα μέσα.
Ζωγραφίζουν στις μαλόκα, τις κοινοτικές κατοικίες.
Βλέπεις μια συνέχεια εδώ.
Θυμάστε τον μύθο των Τουκάνο που μιλά για τους δασκάλους τους,
την κόρη του Ήλιου και τους συντρόφους της;
Είναι ενδιαφέρον ότι η ιστορία δεν τελειώνει
με την αποχώρηση των μυστικιστικών εκπολιτιστών ηρώων.
Κατά την παράδοση,
αφού φρόντισαν να μπορεί η γη να συντηρήσει τους νεοφερμένους,
τα θεϊκά όντα άφησαν ανοιχτό έναν δίαυλο επικοινωνίας
για να τον χρησιμοποιούν οι άνθρωποι σε κάθε ανάγκη.
Η δίοδος αυτή είναι το αφέψημα που γνωρίζουμε σήμερα ως αγιαουάσκα.
Αγιαουάσκα σημαίνει "αμπέλι των ψυχών" στα κέτσουα, τη γλώσσα των Ίνκας.
Αλλά θεωρώ ότι η χρήση της προϋπήρχε κατά πολύ των Ίνκας.
Εδώ αποκτά ενδιαφέρον το θέμα της πανάρχαιης τέχνης της βραχογραφίας.
Αυτές οι βραχογραφίες από το μέρος του Αμαζονίου όπου ζουν σήμερα οι Τουκάνο
εξερευνούν τα ίδια θέματα που βλέπουμε στα έργα που εμπνέει η αγιαουάσκα.
Δεν μπορώ να μην παρατηρήσω ότι υπάρχουν παρόμοια, συνδεόμενα μοτίβα.
Βλέπουμε θηριανθρώπους,
όντα που είναι μισά ζώα, μισά άνθρωποι.
Όπως εδώ.
Βλέπουμε γεωμετρικά μοτίβα.
Βλέπουμε φίδια.
Το θεωρώ τεράστιο μυστήριο
ότι ανακύπτουν τα ίδια θέματα ξανά και ξανά.
Κι όμως, αυτές οι εικόνες δημιουργήθηκαν την τελευταία Εποχή των Παγετώνων.
Αυτό δείχνει ότι η αγιαουάσκα χρησιμοποιούνταν πριν από 13.000 χρόνια.
Λογικό συμπέρασμα, κρίνοντας από τα έργα.
Ακριβώς.
Αν ισχύει, οι συνέπειες είναι τρομερές.
Θα πει πως οι αυτόχθονες του Αμαζονίου γνώριζαν τη χημεία της αγιαουάσκα
ήδη από την Εποχή των Παγετώνων.
ΑΡΧΑΙΑ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ Η ΑΜΕΡΙΚΗ
Η γεωμετρία, τα σπειροειδή μοτίβα,
είναι από τις πιο ξεχωριστές πτυχές της ψυχεδελικής εμπειρίας.
Αυτά τα γεωμετρικά οράματα ίσως εξηγούν ένα μυστήριο που είδαμε
στην αρχή της εξερεύνησης της αμερικανικής ηπείρου.
Τα πελώρια γεωγλυφικά που προβάλλουν από τη ζούγκλα
στο νοτιοδυτικό άκρο του Αμαζονίου.
Εκπλήσσομαι από την επανάληψη της γεωμετρικής ιδέας
που βρίσκουμε συνεχώς. Είτε η τέχνη είναι σύγχρονη
είτε είναι 13.000 ετών, τη βρίσκουμε εδώ.
Αναρωτιέμαι αν αυτά τα γεωμετρικά ορύγματα
είναι κι αυτά έργο της αγιαουάσκα.
Ναι, της αγιαουάσκα ή άλλων παραισθησιογόνων φυτών.
Υπάρχουν πολλά φυτά.
Πίσω από κάθε κουλτούρα βρίσκεις κάποιου είδους παραισθησιογόνο φυτό.
Αυτά τα γεωγλυφικά φαίνονται να είναι μια τρισδιάστατη έκφραση,
τεράστιας κλίμακας, ακριβώς του είδους οραμάτων
που προκαλεί η κατανάλωση μιας ουσίας όπως η αγιαουάσκα,
όπου τα πρώτα που βλέπεις είναι γεωμετρικά μοτίβα.
Νομίζω ότι βλέπουμε μια έκφραση της ίδιας παρόρμησης σε άλλα μέσα.
Κι αν τα γεωγλυφικά του Αμαζονίου προέκυψαν από παραισθήσεις,
τότε πρέπει να αναρωτηθούμε πού αλλού είχαν αυτήν την έμπνευση,
για έναν σημαντικό λόγο.
Επειδή αυτά το ορύγματα μοιάζουν πολύ με τα γεωμετρικά ορύγματα
στη Βόρεια Αμερική,
στην πολιτεία του Οχάιο.
Τα Τελετουργικά Ορύγματα των Χόπγουελ, όπως λέγονται,
αποδίδονται σε έναν πολιτισμό γνωστό σήμερα ως Χόπγουελ,
που άνθισε στην περιοχή των Μεγάλων Λιμνών πριν από 2.200 χρόνια.
Τεράστια χαντάκια και αναχώματα σε ακριβή γεωμετρική διάταξη.
Θα μπορούσες να βάλεις τα ορύγματα του Αμαζονίου
στο Οχάιο και το αντίστροφο.
Κι όμως, φαίνονται να δημιουργήθηκαν από ασύνδετες μεταξύ τους κουλτούρες.
Εδώ ακριβώς είναι που δεν δέχομαι τη σύμπτωση ως εξήγηση.
Νομίζω πως όταν βλέπουμε μια ιδέα να εμφανίζεται ξανά και ξανά
σε εντελώς διαφορετικές γεωγραφικές τοποθεσίες,
αυτό που βλέπουμε είναι μια παρακαταθήκη ιδεών που κληροδοτήθηκε
και εκφράστηκε σε διαφορετικές χρονικές περιόδους.
Όμως, πολύ αρχαία είναι η ιδέα
και όχι απαραιτήτως η κατασκευή που βλέπουμε.
Σε αντίθεση με εκείνα του Αμαζονίου, όπου η έρευνα τώρα ξεκινά,
τα ορύγματα του Οχάιο μελετώνται πάνω από έναν αιώνα τώρα.
Και ξέρουμε ότι δεν είναι μόνο ενδιαφέροντα γεωμετρικά σχήματα.
Πολλά ορύγματα του Οχάιο, όπως το ομοίωμα του Υψώματος του Φιδιού,
εμφανίζουν ακριβή ευθυγράμμιση με συγκεκριμένα ηλιοστάσια και ισημερίες.
Παραδόξως, όμως, ενίοτε είναι φτιαγμένα έτσι ώστε να ευθυγραμμίζονται
και με ακόμα πιο περίπλοκους σεληνιακούς κύκλους.
Είναι ένα από τα περίεργα του αρχαίου κόσμου
ότι υπήρχε πολύ έντονο ενδιαφέρον για το τι συνέβαινε στο στερέωμα.
Αυτά τα απίστευτα έργα αστρονομικής παρατήρησης
έγιναν από αρχαίους Αμερικανούς κάπου 2.000 χρόνια πριν,
ή ίσως πολύ παλιότερα,
και τα βρίσκουμε και σε άλλα υψώματα της Βόρειας Αμερικής.
Σε τοποθεσίες όπως το χιλίων ετών Καχόκια
και το 3.000 ετών Πόβερτι Πόιντ,
τοποθετημένο κι αυτό σκόπιμα στα βόρεια μιας άλλης τοποθεσίας,
του Υψώματος του Λόουερ Τζάκσον, ηλικίας 5.000 ετών.
Ποιος ξέρει ποια κωδικοποιημένη αστρονομία περιμένει να ανακαλυφθεί
στα γεωγλυφικά του Αμαζονίου που βρέθηκαν πρόσφατα;
Ξέρουμε ότι στην Αμερική ζουν άνθρωποι επί δεκάδες χιλιετίες.
Δεν πρέπει να αποκλείουμε την πιθανότητα να τους δόθηκε χρόνος
να αναπτύξουν κουλτούρα, μια εξελιγμένη γνώση του στερεώματος
και να την εκφράσουν σε μνημεία.
Μπορούν αυτές οι λεπτομερείς γνώσεις αστρονομίας
να είναι ένδειξη ότι ο χαμένος πολιτισμός που ψάχνω
άφησε μια παρακαταθήκη ιδεών και σε άλλα μέρη της Βόρειας Αμερικής;
Στα 2.000 χιλιόμετρα από το Οχάιο…
στη βορειοδυτική γωνία του Νέου Μεξικού,
έχω φτάσει σε μια κρύα έρημο σε μεγάλο υψόμετρο,
σχηματισμένη από ψηλά οροπέδια και λοφίσκους.
Το εθνικό πάρκο Μπάντλαντς των νοτιοδυτικών ΗΠΑ
είναι ένας ερημότοπος με ορίζοντες που κόβουν την ανάσα,
που τους διακόπτουν αρχαία φαράγγια
με σχεδόν κάθετους γκρεμούς από ψαμμίτη και στις δύο πλευρές.
Ίσως σκεφτείτε ότι η ερημική τοποθεσία αυτού του ξερότοπου
θα ήταν ακατάλληλη για κάθε κατασκευή μεγάλης κλίμακας,
είτε τώρα είτε στην αρχαιότητα.
Αλλά θα κάνετε λάθος.
Αυτό το φαράγγι
φιλοξενεί έναν από τους κορυφαίους αρχαιολογικούς χώρους της Β. Αμερικής.
Δεκάδες αρχαίες κατασκευές βρίσκονται διάσπαρτες για χιλιόμετρα
στον πυθμένα της κοιλάδας,
από μικρούς ανεξάρτητους θαλάμους
μέχρι τεράστια αρχοντικά, όπως λέγονται.
Αυτό είναι το φαράγγι Τσάκο.
ΦΑΡΑΓΓΙ ΤΣΑΚΟ ΝΕΟ ΜΕΞΙΚΟ
Παρά τις έρευνες για πάνω από έναν αιώνα,
οι αρχαίες κατασκευές που βλέπουμε εδώ στο φαράγγι Τσάκο παραμένουν αίνιγμα.
Η προέλευση και ο ρόλος τους προκαλούν ακόμα αντιπαραθέσεις.
Στην καρδιά του μυστηρίου, στη μέση του φαραγγιού,
βρίσκεται το πιο επιβλητικό όλων των αρχοντικών.
Το μέρος αυτό λέγεται Πουέμπλο Μπονίτο, δηλαδή "όμορφη πόλη".
Σε ύψος πολλών ορόφων,
είναι ένας λαβύρινθος από δωμάτια,
διαδρόμους
και τεράστιους κυκλικούς ημιυπόγειους περιφραγμένους χώρους.
Ακόμα και σήμερα, αιώνες μετά τη διακοπή των εργασιών,
αιχμαλωτίζει το βλέμμα.
Το Πουέμπλο Μπονίτο είναι ένα τεράστιο κατασκευαστικό έργο.
Εκατοντάδες δωμάτια έχουν σχεδιαστεί,
πολλά έχουν χτιστεί μυστηριωδώς, χωρίς εμφανή είσοδο ή έξοδο.
Οι αρχαιολόγοι εργάζονται επί δεκαετίες εδώ
και έχουν βρει πολλά και σημαντικά.
Ωστόσο, ακόμα προκαλεί σύγχυση.
Για ένα πράγμα μπορούμε να είμαστε σίγουροι.
Πώς θα ήταν το Πουέμπλο Μπονίτο στην ακμή του.
Το συγκρότημα ήταν ένα τεράστιο ημικύκλιο
με κάθετους τείχους που έβλεπαν στο φαράγγι.
Ορθογώνια κτίρια ήταν στοιβαγμένα μέσα στην καμπύλη, τέσσερις ορόφους ψηλά,
δημιουργώντας ως και 800 δωμάτια,
γύρω από μια πλατεία χωρισμένη στα δύο από έναν κεντρικό τοίχο
με πολλές κυκλικές ημιυπόγειες κατασκευές σε κάθε πλευρά.
Ποιοι το κατασκεύασαν;
Και γιατί πήγαν τόσο μακριά
για να φτιάξουν αυτό το εξαιρετικό οικοδόμημα;
Ο Νέιθαν Χάτφιλντ, επίσημα αναγνωρισμένος επικεφαλής ερμηνευτής του φαραγγιού,
μελετά τις κατασκευές του μια δεκαετία τώρα.
Μίλησέ μας για τον χώρο εδώ.
Αυτή η κατασκευή ήταν η μεγαλύτερη στη Βόρεια Αμερική
μέχρι και τα μέσα του 19ου αιώνα.
Οι αρχαιολόγοι δεν μπορούσαν να χρονολογήσουν την ίδια την πέτρα.
Αλλά με την ακριβέστατη μέθοδο δεντροχρονολόγησης των ξύλινων δοκαριών
κατάφεραν να προσδιορίσουν διάφορες φάσεις κατασκευής.
Αυτό δεν χτίστηκε σε μία και μόνη στιγμή.
Χτίστηκε σε διάστημα μερικών αιώνων.
Για το παλιότερο κομμάτι του Πουέμπλο Μπονίτο,
για τι αριθμούς μιλάμε;
Άρχισε να χτίζεται περίπου το 850.
-Το 850 μ.Χ.; -Το 850 μ.Χ.
Ναι.
Και η κατασκευή συνεχίστηκε τουλάχιστον για 200 χρόνια, ίσως και λίγο παραπάνω.
Αυτό έγινε προτού εγκατασταθούν οι σημερινοί κάτοικοι του Πουέμπλο
όπως οι Χόπι, οι Ζούνι και οι Άκομα.
Το Πουέμπλο Μπονίτο χτίστηκε από τους προγονικούς λαούς του Πουέμπλο.
Για άγνωστους σ' εμάς λόγους,
επέλεξαν το φαράγγι Τσάκο ως κέντρο της κουλτούρας τους.
Και το Πουέμπλο Μπονίτο έγινε το μεγαλύτερο κτίριο
αυτού του πολιτισμικού κέντρου.
Ένα πολιτισμικό κέντρο που, όπως και το Πουέμπλο Μπονίτο,
διέθετε πάνω από δέκα άλλα μεγάλα αρχοντικά.
Γιατί έφτιαξαν όλες αυτές τις κατασκευές εδώ στο φαράγγι Τσάκο;
Κατοικούσε εδώ κάποιος μόνιμος πληθυσμός;
Όχι. Οι αρχαιολόγοι δεν βρήκαν ενδείξεις ύπαρξης κάποιου τεράστιου πληθυσμού.
Άρα, αν τα αρχοντικά δεν χτίστηκαν για να φιλοξενήσουν ανθρώπους,
ποιος ήταν ο ρόλος τους;
Μέσα στα ερείπια, οι αρχαιολόγοι βρήκαν πάνω από εκατό τελετουργικά ταφής
μαζί με αγγεία με εντυπωσιακά γεωμετρικά μοτίβα
και χειροτεχνήματα που γνωρίζουν ότι ήλθαν από εκατοντάδες ή χιλιάδες χλμ. μακριά.
Βρίσκουμε ότι έγιναν τεράστιες προσπάθειες
για να φτιαχτεί ως ένα είδος κέντρου του κόσμου.
Όσο προκύπτουν τα τεκμήρια γίνεται σαφές
ότι μάλλον ήταν κέντρο προσκυνήματος
όπου έρχονταν από παντού άνθρωποι που τους είχε τραβήξει η μαγεία του χώρου.
Είναι ξεκάθαρα κάτι σαν ιερός τόπος.
Υπό το πρίσμα αυτό, οι κυκλικές κατασκευές που βρίσκουμε σε όλα τα κτίρια του Τσάκο
αποκτούν νόημα.
Οι Χόπι, απόγονοι των προγονικών κατοίκων του Πουέμπλο,
αποκαλούν αυτές τις κατασκευές κίβα.
Πες μου για τα κίβα. Τι πιστεύεις πως ήταν και είναι;
Είναι γενικά αποδεκτό ότι το κίβα είναι χώρος τελετών.
Υπάρχουν χαρακτηριστικά πολύ κοινά.
Ο πάγκος.
Στα μεγαλύτερα κίβα βλέπεις κρύπτες στο πάτωμα.
Τα περισσότερα έχουν κάποια εστία για καύση ξύλου.
Για τους Χόπι και τους λαούς του Πουέμπλο σήμερα,
το κίβα είναι ένας πνευματικός και πολιτικός χώρος
όπου συγκεντρώνονται για ιερές τελετές.
Είναι μια συνεχιζόμενη παράδοση;
-Και χρησιμοποιούνται για τελετές; -Ναι.
Τελετές που τότε και τώρα
περιλαμβάνουν την κατανάλωση μιας ειδικής μορφής καπνού.
Βόρεια του Τσάκο, στη Γιούτα,
οι αρχαιολόγοι που μελετούν μια αρχαία βάση εστίας
βρήκαν σπόρους του παραισθησιογόνου είδους
"καπνός κογιότ".
Οι σπόροι που χρονολογήθηκαν βρέθηκαν ηλικίας 12.300 ετών,
δείχνοντας ότι ο καπνός χρησιμοποιούνταν από την Εποχή των Παγετώνων.
Πιθανόν τέτοια παραισθησιογόνα φυτά
να χρησιμοποιούνταν και χιλιάδες χρόνια μετά,
σε τελετές του Τσάκο,
όπως οι σαμάνοι του Αμαζονίου χρησιμοποιούν αγιαουάσκα.
Είναι πιθανό αυτές οι σαμανιστικές παραδόσεις,
χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά,
να είναι παρακαταθήκη ενός κοινού, πιο αρχαίου συστήματος πεποιθήσεων
που άφησε τα ίχνη του σε όλη την Αμερική;
Για να εξερευνήσω περαιτέρω τα μυστήρια των κίβα,
πηγαίνω στην άκρη του φαραγγιού, 1,5 χιλιόμετρο νότια του Πουέμπλο Μπονίτο,
στο μεγαλύτερο κίβα απ' όλα,
την Κάσα Ρινκονάδα.
Αντίθετα με τα περισσότερα κίβα του Τσάκο,
η Κάσα Ρινκονάδα ξεχωρίζει από κάθε άλλο εκτενές κτίριο.
Μέσα στον βυθισμένο περίφρακτο χώρο,
βλέπεις στους τοίχους πόρτες σε σχήμα Τ,
ανοίγματα σχεδόν απόλυτα απέναντι σε βορρά και νότο.
Όπως δείχνουν φωτογραφίες time-lapse, ακριβώς πάνω από το κατώφλι
ο νυχτερινός ουρανός περιστρέφεται γύρω από τον Πολικό Αστέρα.
Υπάρχει κάτι παράξενα οικείο στην Κάσα Ρινκονάδα.
Μου θυμίζει τους μεγάλιθους της Εποχής των Παγετώνων στο Γκεμπεκλί Τεπέ
στη μακρινή Τουρκία.
Εκεί, αντίστοιχα βυθισμένοι, κυκλικοί θάλαμοι σαν κίβα
διαθέτουν κολόνες σε σχήμα Τ,
επίσης ευθυγραμμισμένες με συγκεκριμένα σημεία του ουρανού.
Πώς όμως αυτές οι αρχαίες κατασκευές,
τόσο μακρινές γεωγραφικά και χρονικά,
συνδέονται μεταξύ τους;
Δελεαζόμαστε να εικάσουμε.
Και ο μύθος προέλευσης των Χόπι δίνει ένα πιθανό στοιχείο.
Οι Χόπι πιστεύουν ότι ζούμε στον τέταρτο κόσμο,
ότι υπήρξαν τρεις προηγούμενες αναδύσεις
από κάποιου είδους υπόγειο βασίλειο.
Σύμφωνα με τον θρύλο, αφού δημιούργησε τα πρώτα ζωντανά πλάσματα,
το πνεύμα του Ήλιου διέταξε τη μαντατοφόρο Γιαγιά Αράχνη
να οδηγήσει τις εξελισσόμενες μορφές ζωής στους πρώτους δύο κόσμους.
Στον τρίτο κόσμο,
έδειξε στους πρώτους ανθρώπους να υφαίνουν και να φτιάχνουν αγγεία
και τη διαφορά καλού και κακού.
Ωστόσο, κάποιοι συμπεριφέρθηκαν άσχημα.
Δυσαρεστημένο, το πνεύμα του Ήλιου είπε στους καλόκαρδους να προχωρήσουν.
Ανέβηκαν από ένα μεγάλο καλάμι σε ένα άνοιγμα του ουρανού.
Εκεί, η Γιαγιά Αράχνη τούς βοήθησε να βγουν στο νέο τους σπίτι,
τον τέταρτο κόσμο, όπου ζουν σήμερα οι απόγονοί τους.
Οι Χόπι θεωρούν ιερό ένα σπάνιο γεωλογικό φαινόμενο
του Γκραν Κάνιον,
πιστεύοντας ότι είναι όντως το σημείο ανάδυσης του μύθου.
Το λένε Σιπάπου.
Δεν το πλησιάζεις,
αλλά συμβολικά αναπαράγεται σε όλο τον κόσμο των Χόπι.
Στην κουλτούρα του Πουέμπλο, μια τρύπα στο πάτωμα του κίβα λέγεται επίσης σιπάπου
και θεωρείται τόπος απ' όπου οι αρχαίοι αναδύθηκαν από προηγούμενο κόσμο,
ο οποίος καταστράφηκε, στον κόσμο όπου ζούμε σήμερα.
Κι εδώ θέλω να κάνω μια σύγκριση
που ίσως φανεί πολύ ακραία.
Αναρωτιέμαι αν όλα αυτά χρονολογούνται από μια εποχή
που οι άνθρωποι ήταν απαραίτητο να βρίσκουν καταφύγιο κάτω από τη γη.
Και ξέρουμε ότι υπήρξε μια τέτοια εποχή πριν από περίπου 12.800 χρόνια,
στην αρχή της Νεότερης Δρυάδας.
Παρότι ακόμα το μελετούν, πολλοί επιστήμονες πιστεύουν
ότι οι συγκλονιστικοί κατακλυσμοί και πλημμύρες της εποχής
προκλήθηκαν από κοσμικές προσκρούσεις και εκρήξεις
καθώς η Γη περνούσε από τα συντρίμμια
ενός κομήτη που αποσυντίθετο.
Αν ο εχθρός ήταν κίνδυνος εξ ουρανού,
αν βλέπουμε τις προσκρούσεις με κομμάτια γιγάντιου κομήτη,
τότε οι υπόγειες κατασκευές έχουν νόημα.
Αυτή η σύνδεση με το βαθύ παρελθόν δεν είναι άμεση.
Είναι αποθηκευμένη μνήμη στην προφορική παράδοση
ότι υπήρξε μια εποχή όπου οι πρόγονοί μας έπρεπε να αναδυθούν από το υπέδαφος
σε έναν νέο κόσμο που είχε σαρωθεί σε κατακλυσμό
και να τον εποικίσουν εκ νέου.
Να ξεκαθαρίσω κάτι.
Δεν αμφιβάλλω ότι αυτό το εντυπωσιακό κίβα είναι ηλικίας 1.000 ετών,
αλλά υποπτεύομαι ότι οι χτίστες του το προίκισαν
με μια παρακαταθήκη πολύ παλιότερων γνώσεων και ιδεών.
Όπως και μια άλλη ιδέα που εμφανίζεται ξανά και ξανά
σε όλες αυτές τις αρχαίες τοποθεσίες.
Τη σημασία των γνώσεων αστρονομίας και γεωμετρίας.
Στο Πουέμπλο Μπονίτο, η όλη κατασκευή ευθυγραμμίζεται τέλεια
με τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, βορρά, νότο, ανατολή και δύση,
δείχνοντας ότι οι κατασκευαστές κατανοούσαν τη θέση τους στον πλανήτη.
Επιπλέον, στην ισημερία, συμβαίνει κάτι μαγικό.
Ο ήλιος ανατέλλει και δύει σε πλήρη ευθυγράμμιση
με τη δυτική πλευρά του νότιου τείχους.
Δεν ήταν κάτι που έγινε τυχαία.
Ήταν πολύ καλά μελετημένο.
Και πιστεύω ότι ο κόσμος βρίσκει ελκυστικό
ότι είναι ο ίδιος ουρανός που βλέπουμε σήμερα.
Βλέπουμε ακόμα τις ευθυγραμμίσεις.
Έμαθα ότι υπήρχαν λειτουργοί που ονομάζονταν ιερείς του ήλιου.
Ισχύει;
Ήταν οι παρατηρητές του ήλιου, οι ιερείς του ήλιου.
Ήταν άνθρωποι ειδικοί στην αρχιτεκτονική.
Ήταν ειδικοί στην παρακολούθηση του ουρανού.
Ναι.
Ποια ήταν τα βασικά ουράνια φαινόμενα που παρακολουθούσαν;
Θερινό ηλιοστάσιο, χειμερινό ηλιοστάσιο, ισημερίες, η ανατολή του ήλιου;
Αυτό έχει σχέση με τη γεωργία.
Μάλιστα.
Η τήρηση ημερολογίου στο τοπίο είναι ζωτική για την επιβίωση.
Και το γεγονός ότι κατάφεραν να το κάνουν αυτό
με αυτές τις μνημειώδεις κατασκευές
τους δίνει τη δυνατότητα να έχουν επιτυχία στη γεωργία.
Το έχω ξανακούσει αυτό το επιχείρημα,
αλλά είναι προβληματική η υπόθεση ότι τόση προσπάθεια
γινόταν μόνο για τη γεωργία.
Στα 150 χλμ. βόρεια του Τσάκο υπάρχει μια χαρακτηριστική κορυφή από ψαμμίτη
με δύο απολήξεις γνωστές ως Τσίμνεϊ Ροκ και Κομπάνιον Ροκ.
Κοντά τους βρίσκουμε ένα αρχοντικό τύπου Τσάκο μαζί με δύο κίβα.
Αποδεικνύεται ότι η όλη κατασκευή τοποθετήθηκε εκεί
σε πολύ ακριβή ευθυγράμμιση
για να επιτρέψει την παρατήρηση ενός φαινομένου
που συμβαίνει μόνο μία φορά κάθε 18,6 χρόνια,
και είναι η μείζων βόρεια σεληνιακή στάση.
Είναι όταν η ανατέλλουσα και δύουσα σελήνη φτάνει στο βορινότερο σημείο της τη νύχτα
προτού φανεί ότι ανατέλλει και δύει πιο νότια,
σε έναν επαναλαμβανόμενο κύκλο.
Το φεγγάρι ανατέλλει μεταξύ Τσίμνεϊ και Κομπάνιον Ροκ
μόνο εκείνη τη στιγμή και καμιά άλλη.
Αυτό είναι το είδος της γνώσης που πρέπει να περάσει
από γενιά σε γενιά.
Δεν το προσέχεις μόνο μία φορά
και μετά κατασκευάζεις κάτι προς τιμήν του.
Δείχνει μια πνευματική προσπάθεια των αρχαίων
να κατανοήσουν το σύμπαν που μας περιβάλλει,
κι ότι το σύμπαν είναι γεμάτο κίνηση και αλλαγές.
Και η μακρόχρονη παρατήρηση των κινήσεων και αλλαγών
απαιτεί αφοσιωμένη προσπάθεια,
ενίοτε χιλιάδων ετών.
Όταν οι ερευνητές αναζήτησαν σεληνιακές ευθυγραμμίσεις
στα κτίρια του φαραγγιού Τσάκο,
βρήκαν κάθε είδους εντυπωσιακά παραδείγματα.
Όταν το φεγγάρι φτάνει στη μείζονα νότια στάση του τον χειμώνα,
και πάλι μια φορά κάθε 18,6 χρόνια,
υψώνεται ευθυγραμμισμένο με τρία αρχοντικά 9,5 χλμ. μακριά,
με το Πουέμπλο Μπονίτο στη μέση.
Και 9,3 χρόνια μετά, στη μέση αυτού του κύκλου,
ανατέλλει το θερινό φεγγάρι ευθυγραμμισμένο με κατασκευή
ανατολικά του Πουέμπλο Μπονίτο, και με άλλη, 17,7 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά,
ενώ το ίδιο φεγγάρι που δύει λάμπει πάνω από ένα αρχοντικό,
πάλι μέσω του Πουέμπλο Μπονίτο,
πάνω από 27 χλμ. πέρα από το φαράγγι, μέχρι άλλο ένα αρχοντικό.
Ένα είναι σίγουρο.
Ο σεληνιακός κύκλος των 18,6 ετών δεν επηρεάζει καθόλου
την ανάπτυξη των καλλιεργειών.
Γιατί λοιπόν οι αρχαίοι κάτοικοι του Πουέμπλο μπήκαν σε τέτοιον κόπο
να το τιμήσουν στην αρχιτεκτονική τους;
Αυτό μιλά εύγλωττα για το γεγονός ότι δεν υπήρχε οικονομικός σκοπός,
ότι έγινε για να τιμήσει
τη σύνδεση ουρανού και γης.
Είναι πλέον σαφές ότι όλες οι κατασκευές του Τσάκο συνδυάζονται
για να σχηματίσουν ένα τελετουργικό ημερολόγιο στη γη,
σε ένα φαράγγι που μπορεί να επιλέχθηκε γι' αυτό τον σκοπό
ως γήινο αντίστοιχο του Γαλαξία.
Αλλά οι συνδέσεις με το σύμπαν, τον ουρανό και τη γη, ψηλά και κάτω,
σημαντικές για την κουλτούρα του Τσάκο,
δεν περιορίζονται στα τεράστια κτιριακά συγκροτήματα.
Οκτώ χιλιόμετρα νοτιανατολικά του κεντρικού Τσάκο,
ανεβαίνω από τον πυθμένα του φαραγγιού
αναζητώντας κάτι ενδιαφέρον που διακοσμεί τα τραχιά τοιχώματά του.
Αρχαία έργα τέχνης
σκαλισμένα στον ζωντανό βράχο.
Είναι πολύτιμα αρχεία, πέτρινες ιστορίες
που διαρκώς αναθεωρούνται, μεταβάλλονται και συμπληρώνονται
ποιος ξέρει επί πόσες χιλιάδες χρόνια.
Υπάρχουν ανθρώπινες φιγούρες που φαίνονται να χορεύουν
και να παίζουν μουσικά όργανα.
Σπείρες και ερπετά που ελίσσονται στα τοιχώματα του φαραγγιού,
όπου εμφανίζονται και παράξενα πλάσματα και γεωμετρικά σχήματα
παρόμοια με εκείνα στα έργα τέχνης του Αμαζονίου,
πιθανόν εμπνευσμένα από ψυχεδελικά.
Σε όποιο μέρος του κόσμου και ιστορική περίοδο βρίσκεσαι,
αν δεις την τέχνη των σπηλαίων, τα πετρογλυφικά και τις βραχογραφίες
βρίσκεις ξανά και ξανά τις ίδιες εικόνες
που βρίσκεις με την εμπειρία της αγιαουάσκα και άλλων ψυχεδελικών.
Εκτός από τα ενορατικά στοιχεία,
οι βραχογραφίες του Τσάκο δείχνουν την ίδια εστίαση στην αστρονομία
που δείχνει η αρχιτεκτονική του.
Αυτή η εικόνα ερμηνεύθηκε ως έκλειψη.
Ο ήλιος σκιάζεται από το φεγγάρι ενώ το στέμμα του λάμπει προς τα έξω.
Κι αυτό ως σουπερνόβα,
που σήμερα ξέρουμε ότι ήταν ορατή τη μέρα,
κατά την προγονική περίοδο του Πουέμπλο, το 1054 μ.Χ.
Γιατί να φτιάξουν τέτοιες εικόνες σε τόσο δυσπρόσιτη περιοχή,
αν δεν υπήρχε σημαντικός λόγος να το κάνουν;
Απουσία προφανούς οικονομικού, στρατηγικού ή πολιτικού κινήτρου,
συμπεραίνουμε ότι θα υπήρχε κάποιος ανώτερος σκοπός.
Μου φαίνεται όλο και πιο προφανές
ότι το φαράγγι Τσάκο είναι ένα τελετουργικό τοπίο
που δεν μπορεί να γεννήθηκε πριν από μόλις μερικές χιλιάδες χρόνια,
αλλά πολύ πιο παλιά,
ίσως στην τελευταία Εποχή των Παγετώνων.
Απ' όσο ξέρεις, πόσο πίσω στο παρελθόν μπορούμε να εντοπίσουμε
την όποια ανθρώπινη παρουσία εδώ στο Τσάκο;
Θα έμαθες ότι πολύ πρόσφατα στο εθνικό μνημείο Γουάιτ Σαντς…
Πατημασιές 23.000 ετών στο Γουάιτ Σαντς.
-Δεν είναι και τόσο μακριά από δω. -Όχι.
Άρα, είναι πολύ πιθανό να υπήρχαν άνθρωποι στο φαράγγι Τσάκο
ίσως και 10.000 χρόνια πριν φτιαχτεί οποιοδήποτε κτίριο.
Νομίζω ότι
παρατηρούσαν το τοπίο και τον ουρανό επί σειρά γενεών
πριν αποφασίσουν να χτίσουν.
Το φαράγγι Τσάκο φέρει τα αποτυπώματα
μιας κουλτούρας πολύ εξελιγμένων αστρονόμων.
Η έντονη εστίασή τους στους κύκλους του ήλιου, της σελήνης και των αστεριών
και στο ευρύτερο μεγαλείο του σύμπαντος
δεν ήταν απλώς μια παραξενιά τους.
Τη μοιράζονταν με τον ίδιο τρόπο,
με παρόμοιους συμβολισμούς, έργα τέχνης και αρχιτεκτονικές ευθυγραμμίσεις,
με πολλές άλλες αρχαίες κουλτούρες όλου του κόσμου.
Όπως ευθυγραμμίζονται επακριβώς οι μεγάλιθοι του Ναού της Μνάιντρα
για να αιχμαλωτίζουν ισημερίες και ηλιοστάσια.
Ή όπως ο άξονας του Ναού του Καρνάκ στην Αίγυπτο
συναντά την ανατολή του χειμερινού ηλιοστασίου.
Ή όπως με τόση ακρίβεια ο κεντρικός πύργος του Άνγκορ Βατ στην Καμπότζη
ευθυγραμμίζεται με την ανατολή στις ισημερίες.
Πρέπει να υπήρξε ένα παγκόσμιο αρχιτεκτονικό σχέδιο
αναπαραγωγής της αρμονίας και των κινήσεων του στερεώματος
σε επίγεια μνημεία, ώστε να κατέβει ο ουρανός στη γη.
Αλλά πόσο παλιό είναι αυτό το προφανώς παγκόσμιο σχέδιο;
Υπάρχουν στοιχεία
σε έναν από τους πιο ξακουστούς αρχαίους πολιτισμούς της ηπείρου
που κάποτε κυριαρχούσε στο σημερινό Μεξικό και την Κ. Αμερική.
Τους Μάγια.
Για μένα, οι Μάγια είναι από τις πιο συναρπαστικές κουλτούρες
του αρχαίου κόσμου
και μια κουλτούρα γεμάτη μυστήριο και αντιφάσεις.
Πολλοί απόγονοι των Μάγια ζουν ακόμα εδώ,
στα εντυπωσιακά τοπία της Τσιάπας και της χερσονήσου του Γιουκατάν.
Εδώ, πολύ πριν από τους Ίνκας και την κουλτούρα του Πουέμπλο,
ο πολιτισμός των Μάγια άκμαζε.
Ήταν μια κουλτούρα που εξέφραζε την ευφυΐα της με πολλούς τρόπους,
ιδίως με τα αρχιτεκτονικά μεγαλουργήματά της.
Περιστοιχισμένο από πυκνό πεδινό τροπικό δάσος,
ιδού το ιερό βασίλειο των Μάγια, το Παλένκε.
ΠΑΛΕΝΚΕ ΜΕΞΙΚΟ
Το Παλένκε είναι ένας χώρος που σου κόβει την ανάσα.
Με την επιβλητική αρχιτεκτονική και μηχανική του,
έχει κάθε χαρακτηριστικό κλασικής τοποθεσίας των Μάγια.
Πανύψηλες πυραμίδες,
ένα τελετουργικό γήπεδο,
ένα παλάτι που δεσπόζει
και ναούς γεμάτους συναρπαστικές εικόνες.
Οι Μάγια είναι γνωστοί για την απίστευτη αρχιτεκτονική τους,
τα εκπληκτικά συγκροτήματα πυραμίδων που δημιούργησαν,
τις κλιμακωτές πυραμίδες, την κομψή ομορφιά του σχεδιασμού
και την υψηλή ακρίβεια της κατασκευής.
Αυτό μαρτυρά αμέσως ότι πρόκειται για προηγμένη κουλτούρα.
Η ειδική στους Μάγια Μίλντρεντ Λούκας Γκαρσία
έχει αφιερώσει πάνω από δέκα χρόνια στην κατανόηση του Παλένκε.
Πότε ξεκίνησαν οι εργασίες εδώ;
Πόσον καιρό κατοικούνταν ο χώρος;
Η πόλη δημιουργήθηκε το 200 π.Χ.
και εγκαταλείφθηκε τη δεκαετία του 900 μ.Χ.
Μάλιστα.
Όταν κοιτάζω τον απίστευτο χώρο, τις πελώριες πυραμίδες,
όμορφα κατασκευασμένες, όμορφα σχεδιασμένες,
είναι σαφές ότι ήταν έργο πολύ ικανών ανθρώπων
κι ότι πρέπει να είχαν κάποιο σχέδιο εξαρχής.
Πες μου, πώς το έκαναν;
Ξέρουμε ότι υπήρχαν λατομεία εδώ κοντά.
Γι' αυτό αποφάσισαν να χτίσουν την πόλη εδώ,
επειδή είχαν όλους τους φυσικούς πόρους,
είχαν όλο τον ασβεστόλιθο εδώ,
είχαν το νερό,
κι αυτή η περιοχή ήταν στρατηγική για το χτίσιμο της πόλης.
Αλλά πώς την έχτισαν είναι άγνωστο.
-Δεν ξέρουμε. -Ακόμα μυστήριο.
-Ναι.
Γιατί έχτισαν πυραμίδες οι Μάγια;
Εδώ στο Παλένκε βλέπουμε πολλές πυραμίδες.
Οι πυραμίδες, όχι μόνο για τους Μάγια αλλά για τις αρχαίες κουλτούρες,
συμβόλιζαν τα ιερά βουνά.
Εδώ στο Παλένκε έκαναν τόσο μεγάλες κατασκευές
για να συμβολίσουν τα ιερά βουνά.
Τα βουνά έπαιζαν σημαντικό ρόλο στο σύστημα πεποιθήσεων των Μάγια,
ως σύμβολα της πηγής της δημιουργίας.
Δεν πρέπει όμως να ήταν μόνο αυτός ο λόγος των επικών κατασκευών τους,
ιδίως εδώ στο Παλένκε.
Στο Παλένκε, κάποια κτίρια σχεδιάστηκαν
με βάση τις αστρονομικές παρατηρήσεις.
Υπάρχουν τρία κτίρια, οι Ναοί των Σταυρών,
που χρησιμοποιούνταν για αστρονομικές παρατηρήσεις.
Μάλιστα.
Αυτά τα κτίρια ήταν τέλεια ευθυγραμμισμένα με το θερινό ηλιοστάσιο
και με την εαρινή ισημερία.
Σαφώς ειδικευμένοι αστρονόμοι συμμετείχαν στη δημιουργία του συγκροτήματος.
Ισχύει.
Γιατί όμως μπήκαν σε τόσο κόπο να ευθυγραμμίσουν τα τεράστια κτίρια
με ηλιοστάσια και ισημερίες;
Δεδομένων των απίστευτων ευθυγραμμίσεων, ένα είναι σαφές.
Αν θέλεις να μάθεις τι ακριβώς είναι το Παλένκε,
πρέπει να δεις όχι μόνο την αρχιτεκτονική του
αλλά και τον ουρανό.
Ήρθα στον Ναό του Ήλιου
σε μια ιδιαίτερη στιγμή μιας ιδιαίτερης μέρας.
Στην αυγή της εαρινής ισημερίας,
όταν ο ήλιος ανατέλλει ακριβώς στην ανατολή
και δύει ακριβώς στη δύση,
σε μια έκφραση κοσμικής αρμονίας.
Εδώ στον Ναό του Ήλιου, η αυγή δημιουργεί ένα μοναδικό θέαμα,
που τιμάται ακόμα σήμερα από την τοπική κοινότητα.
Η εαρινή ισημερία είναι σημαντική για την πνευματικότητα των Μάγια.
Εδώ που βρισκόμαστε είναι το πιο σημαντικό μέρος.
Κι εγώ κάθομαι πρώτη σειρά.
Υποτιτλισμός: Σοφία Σκουλικάρη