ITO ANG KUWENTO NG PAGSIKAT AT PAGBAGSAK NG JUUL E-CIGARETTE
SA KALAKASAN NITO, HIGIT 4,000 KATAO ANG EMPLEYADO
AT NASA 40 BILYONG DOLYAR ANG HALAGA
NGAYON, MABABA PA SA LIMANG PORSIYENTO ANG HALAGA NITO
MARAMI SA MGA DATING EMPLEYADO ANG PUMAYAG SA DOKUMENTARYONG ITO
NANG HINDI PINAPANGALANAN
PUMAYAG SILANG GAMITIN ANG BOSES NILA
PERO TUMANGGING HUMARAP SA CAMERA
Di ako sigurado kung puwede kong ikuwento 'to,
pero sasabihin ko na lang din.
Ang makapasok sa Silicon Valley
para makagawa ng imbensiyon at makatulong sa pagpapaganda ng mundo
ang pangarap ng lahat.
Panahon na no'n para sa mga bagong bagay.
May dahilan ang lahat ng nandoon. Ang gumawa ng makakapagpabago sa mundo.
Teknolohiya ang lulutas sa lahat ng problema natin.
May nangungunang dahilan ng pagkamatay sa America na kaya namang labanan,
ang paggamit ng tabako.
'Yong mga problema dahil sa paninigarilyo, kayang tugunan ng innovation.
Layunin naming burahin na ang mga sigarilyong sinisindihan.
Di matatawaran ang focus nila.
Gusto naming mabawasan ang paninigarilyo ng mga tao,
at gusto namin na magawa nila 'yon nang ligtas.
Bukambibig ng mga tao 'yon. Sabi nila, "Sisikat 'to."
Isang hithit lang no'n, di na ako gumamit uli ng sigarilyo.
Di na talaga.
Dahil sa innovation na ito, positibo ako na mawawala na ang mga sigarilyo.
Inaral nila nang husto ang teknolohiya
at ini-apply sa tabako, at nag-invest ang mga tao ro'n.
MABILIS PA SA FACEBOOK
Kami ang kompanyang pinakamabilis lumago sa buong kasaysayan.
Sa kanila, isang produtko ng teknolohiya lang 'to uli.
Pero hindi, produkto 'to ng nicotine.
Hayaan mo na, ipa-ship mo na.
Di nila layuning patigilin ang mga naninigarilyo.
Ang layunin nila, mag-JUUL na sila.
Sa tingin ko, walang nag-akala na maraming kabataan
ang gustong magkaroon no'n.
No'ng una,
pakiramdam mo, para kang miyembro ng isang sekretong club.
Wala namang masama kung pagdududahan 'yong hangarin namin.
DAPAT MAKASUHAN SI MONSEES.
Nagbabala ang Children's Hospital ng Winsconsin
tungkol sa mga sakit na may kaugnayan sa pagve-vape.
Naalala ko, nagising na lang ako nang nakahiga sa ICU,
at nasa tabi ko ang pamilya ko.
Parang alon 'yon na humampas.
Lahat nagsasabi, "Di ko alam kung magve-vape pa ako."
May mga nagagalit, "Pumapatay kayo ng mga bata, mamatay na kayo!"
Habang Juul ang sentro ng mga usapin, si James ang humaharap.
Siya ang nagsisilbing mukha. Gusto niya 'yon.
Sa akin, sir, halimbawa ka
ng mga pinakamalala sa Bay Area.
Nagmukha siyang kontrabida, at tingin ko, sobrang bigat no'n sa kanya.
Puro pang-iinsulto ang bawat kampo.
Bago sa akin ang gano'ng debate tungkol sa public health.
Di puwedeng teens lang ang paboran natin
at isawalang-bahala ang 35 milyong matatanda.
Ilang bata ang ayos lang sa 'yo na maadik para mapatigil ang isang matanda?
Nayayamot na ang mga magulang ng bansang ito.
Galit ang mga magulang kasi di nila nabantayan ang mga anak nila,
at di 'yon kasalanan ng Juul.
Di napapatigil ng e-cigarettes ang mga tao sa paninigarilyo.
Napatigil ako no'n sa pagyoyosi.
Para sa akin, pampatigil 'yon.
May pagpipilian sila, at pinili nilang magpalakas ng kita.
Ang gusto natin, kumita. Nasa San Francisco tayo para kumita.
America 'to, tama?
Malamang naranasan na nating lahat 'to, pag nanood ka ng isang malaking event,
iba-iba ang nagiging pananaw ng mga tao.
Sasabihin nila, "Iyong katotohanan ang nakita ko,"
pero iba-iba pala sila ng bersiyon ng katotohanan.
Sa tingin ko, hindi malinaw 'yong kuwento ng Juul.
Ang totoo, malabo 'yon.
Noong early 2000s, ang tingin sa teknolohiya, perpekto.
Talagang nag-invest kami sa pagiging mabilis.
"Bilisan mo at mag-eksperimento ka," gano'n sa teknolohiya.
Di ka dapat natatakot magkamali para makamit ang tagumpay.
Ilang dekada nang nagtutulungan ang Stanford at tech industry.
May mga investors sa Silicon Valley na nagsasabing,
"Sino'ng may ginagawang student projects na puwede akong mag-invest
at magiging daang-bilyong-dolyar na negosyo balang-araw?
Lahat ng undergraduates mapapagawa mo ng start-up, isang app.
May mga bilyonaryong propesor sa campus.
Ang sabi-sabi, sobrang saya sa Silicon Valley.
"Nag-iinnovate kami, naninira."
May magandang reputasyon ang Stanford sa pag-attract ng talents.
Minsan mahirap sabihin kung nang-aattract sila o naghuhulma.
Pero alinman doon, maraming magagaling na nagtatapos sa Stanford.
Magkaklase sina James Monsees at Adam Bowen
sa product design na program ng Stanford.
SA PAYO NG LEGAL COUNSEL, TUMANGGI SI JAMES MONSEES SA DOKUMENTARYONG ITO
HINDI TUMUGON SI ADAM BOWEN SA MGA REQUEST NA MAGBIGAY SIYA NG KOMENTO
Mahuhusay na product designers sina James at Adam,
at inaral nila pareho ang konsepto ng design thinking
o paglalagay ng disenyo sa bawat aspeto ng isang produkto at pag-unlad nito.
Sinusubukan mong unawain ang mga customer mo,
at anumang problemang nakikita mo,
puwede naming gawan ng produkto para malutas 'yon.
No'ng bata pa ako, lagi akong nagdo-drawing at nagdidisenyo.
Mga eroplano, kotse, kahit ano, totoo.
Di ko alam na may trabaho palang "Product Design."
Basta gumuguhit lang ako ng mga bagay.
Sabi ng mga magulang ko, ayaw ko ng mga laruan,
parts ng vacuum cleaner ang nilalaro ko.
No'ng 15-anyos ako, ayaw nila akong bigyan ng sasakyan,
kaya gumawa na lang ako.
Nagkakilala kami ni James sa isang program sa Stanford.
Marami kaming ginawang proyekto na may impact sa kapaligiran.
Parehong world-class ang pag-iisip nina Adam at James.
Magaling na engineer si Adam at sobrang competitive din niya.
At si James naman, napakagaling sa maraming bagay.
Magaling na artist si James,
at mahusay din siyang scientist at engineer.
Kaya niya lahat 'yon.
Sa campus, meron kaming tinatawag na The Product Design Loft,
at nakakapagtago kami ro'n sa likod,
at nakakapanigarilyo kami.
Laging pinagtatalunan sa bahay namin ang paninigarilyo.
'Yong papa ni Mama, malakas manigarilyo.
Nakakaraming kaha siya sa isang araw
at namatay siya nang maaga.
Ayoko sa sigarilyo.
Sa tuwing hahawak ako, parang nag-aalangan ako.
'Yong mga naiiba ang mga laging naninigarilyo.
At saka, alam mo, di talaga astig manigarilyo
noong 2005.
Nagkakatinginan kami ni Adam at tinatanong ang bawat isa
kung bakit ba kami nagtatago sa loft.
Tapos, inisip namin kung ano ba ang gusto namin,
at na-realize namin na di paninigarilyo 'yong nagugustuhan namin,
kundi 'yong mga nagagawa ng paninigarilyo.
'Yong pinagsasamahan n'yo, 'yong pagkukuwentuhan n'yo,
o 'yong pagpapahinga sandali.
'Yong mga gano'n ang mahalaga.
Nakayosi break sina James at Adam
at nakatingin sa umuusok na sigarilyo sa kamay nila,
at naisip nila, "Dapat gumawa tayo ng mas maganda."
Sabi ni James, "Puwede bang alisin yong mga pangit dito,
na makukuha pa rin naitn 'yong gusto natin?"
At 'yon na 'yong pagsisimula nina James at Adam.
No'ng nakausap nila ang isa't isa, nagkasundo sila
at parang pinupunan nila ang kakulangan sa bawat isa.
Sabi ni James, "Bakit wala pang nakakagawa ng vaporization?"
At nagsimula nang mag-brainstorm si Adam.
Maraming naaapektuhan ng paninigarilyo,
at naisip namin na kaunti lang o wala talagang innovation na puwede ro'n.
May naninigarilyo pa ring 38 milyong American.
Sa buong mundo, bilyong katao pa rin ang naninigarilyo.
Nakita naming may magagawa kami sa kalusugan ng publiko.
Na-excite ako sa puwedeng magawa no'n habang ginagawa nila 'yong plano nila.
Natuwa ang karamihan.
Pero kung tama ang pagkakaalala ko, medyo napapataas ng kilay ang faculty.
"Bale drug-delivery device 'to?"
Hindi 'yong, "Kailangan ko ng gamot para mapababa ang presyon ko."
Parang nicotine 'yon, e.
'Yong ibang propesor nila, sinasabing magdahan-dahan sila,
magsaliksik pa, at siguraduhing ginagawa nila nang tama
dahil nakakaadik ang nicotine.
Sa pananaliksik nina James at Adam,
nakakita sila ng maraming dokumento sa industriya ng tabako
sa University of California sa San Francisco.
Noon, gusto lang talaga naming malaman
ano ba ang pinakaepektibong teknolohiya para matigil na ang paninigarilyo?
Lumalabas na ginagawan na ng paraan ng mga kompanya ng tabako.
Alam ng mga kompanya na may problema sila.
Di nila ikinakatuwa na pumapatay ang mga produkto nila.
Paano tayo gagawa ng bagong sigarilyo
na nakakaadik pa rin pero di na nakaka-cancer?
At 'yon ang sekretong layunin
ng Big Tobacco sa mga sobrang tagong proyekto nila.
At nakapagsimula na sila bandang late 1950s.
Ang makagawa ng produkto na di nakakasama sa kalusugan,
'yon ang habol ng lahat.
May paraan ba para mabawasan ang temperatura
na kailangan sa paggawa ng usok nang hindi sinisindihan ang tabako?
Papainitin mo lang ang tabako at pasisingawin na may kasamang nicotine.
At magiging mas ligtas na sigarilyo 'yon
dahil 'yong mga nakakasama sa kalusugan, mula ro'n sa sinusunog.
Pero ano ang itatawag nila sa mas ligtas na sigarilyong gagawin nila?
Ayaw nilang aminin na nagdudulot ng cancer ang karaniwang sigarilyo nila.
Nililinlang din nila ang mga sarili nila.
Nagsinungaling ang malalaking kompanya ng tabako.
Sinasabi nilang sigarilyo lang ang ligtas na paraan para makapagbigay ng nicotine.
Ang teorya ni James, ang mga tulad nila ni Adam na wala sa industriya,
kailangan para mangyari ang innovation na 'yon.
Nagsimula silang tutukan ang pag-vaporize ng tabako.
INHALER PARA SA AROMA
Noon, sikat ang mga vaporizer,
pero malalaki 'yong mga gano'n.
Mahirap bitbitin, hindi praktikal.
Ang iniisip ni James, "Paano ba mapapaliit 'yon?"
Parang ang gandang gawin ng produktong 'yon.
Ginawa nina Adam at James ang orihinal na prototype,
at determinado silang gawing makabuluhan ang prototype na 'yon.
Posible bang gumawa ng ligtas na sigarilyo?
'Yong pagsusunog pala ng tabako ang problema.
Malinaw na nakakaadik ang nicotine, pero di 'yon ang nakakasama sa 'yo.
Layunin naming gumawa ng bagong karanasan para sa mga tao
kung saan nandoon pa rin 'yong positibong aspeto ng pagyoyosi,
pero di na nakakasama sa kalusugan at tanggap na ng lipunan.
Pinag-uusapan 'yon ng mga tao.
At may nadiskubre nga si James, at talagang magtatagumpay siya ro'n.
Pero siyempre, sa umpisa,
matinding problema pa rin 'yong di na magkaka-cancer ang mga tao.
Isang karangalan para sa akin
na ipakilala sa inyo ang commencement speaker ngayong taon,
si Steve Jobs.
Naaalala ko no'ng magkakaklase pa kami,
marami sa amin, bilang designers, na-inspire talaga ni Steve Jobs.
Para siyang isang rock star, 'yong gano'n.
Manatiling uhaw, manatiling hangal.
At 'yon ang lagi kong hinahangad.
Bawat isa sa amin, uhaw na mabago ang mundo.
Sa inyong pagtatapos para makapagsimula, 'yon ang hangad ko para sa inyo.
Manatiling uhaw, manatiling hangal.
Sa tingin ko, magkakabit ang dalawang 'yon.
Pag hangal ka, di ka matatakot na sumugal.
Subukan mo, gawin mo. Wag kang mag-atubili.
Maraming salamat sa inyo.
Isa 'to sa pinakamalaking problema
na pinag-usapan sa programa at sinubukang lutasin.
At alam ng lahat na maganda ang ideya nina James at Adam.
Napakahusay no'n, at nakakamangha yong prototype. Alam ng lahat 'yon.
Ano na'ng nangyari?
Pagka-graduate nila sa Stanford,
napagpasiyahan nilang ituloy ang ideya nila
at gawing isang kompanya.
Pero namomroblema sina James at Adam sa pagiging underdogs nila
at hindi sila nagtagumpay.
Maraming kompanya ang tumanggi sa kanila.
Maraming VC ang may patakarang wag mag-invest sa mga bisyo. Di puwede.
Dahil sa mga patakaran sa bisyo, at sa mga industriya no'n,
tulad ng marijuana, alak, tabako,
mga 50 kompanya ang nagsabing hindi sila interesado.
Kaya naisip nina James at Adam na kung sa individual investors sila,
baka palarin pa sila
dahil 'yong mga 'yon, walang mga patakaran tulad ng mga kompanya.
Ang Angel investing ay pag-iinvest sa mga nagsisimulang kompanya,
at sariling pera ang gamit ng investors. At ang hinahanap ng mga angel investor
ay isang kompanya na magagawang baguhin ang mundo.
At bihira 'yong gano'n.
Ipinresenta nina James at Adam ang ideya nila sa opisina ko,
tinatawag nila 'yong "Ploom."
Mukha silang sobrang matatalino, talagang pursigido,
at napakahusay ng disenyo nila.
Walang patunay noon na ang pagpapainit ng tabako, 'yong di sinusunog,
mas mainam sa kalusugan,
pero kung di ka magsusunog,
ang tingin ng karamihan doon, mas ligtas 'yon.
May potensiyal 'yon na makapagsalba ng buhay.
Naninigarilyo lagi ang mama ko at namatay siya sa lung cancer.
Kaya naisip ko ang mama ko at maituturing 'tong biyaya
kung nagamit lang sana ng mama ko
para mapahaba pa ang buhay niya.
Kaya…
Kaya nagpasiya akong mag-invest.
Si Riaz Valani ang investor na kasama namin no'ng unang round.
Seryoso siya sa buhay at talagang palaban siya.
Alam naming kailangan namin ng magpapatunay ng health benefits,
at dapat manggaling 'yon sa isang propesyonal.
Tinawagan nila ako at sinabing, "May magandang ideya kami
na sa tingin namin, babago sa tabako at magliligtas ng buhay,
at kakausapin ka namin."
Ang ideya, papainitin nila ang tabako imbes na sunugin.
At ang sabi ko sa kanila, "Magandang ideya 'yan.
Kung di n'yo susunugin,
malamang magkaroon kayo ng mix na di masyadong masama sa katawan.
Pero kailangan natin ng ebidensiya.
Kailangang malaman natin kung ano ang mga epekto no'n."
Ang ideyang "kumilos nang mabilis at mag-eksperimento,"
pagdating sa kalusugan ng publiko, kahangalan 'yon.
Gusto nating makausad tayo nang mabilis,
pero pag makakaapekto sa kalusugan ng mga tao ang ginagawa mo,
kailangan mong mag-ingat.
Nagiging isang kompanya na ang Ploom.
Di lang basta nagbibigay ng pondo ang mga investor,
nagbibigay rin sila ng gabay kung paano mapapalago ang negosyo.
Ang sinusunod ko kasi, pag di ka gumagastos sa marketing
gaya ng paggastos mo sa engineering, sayang lang.
Kaya kinuha namin si Kurt.
Nagsimula ako sa marketing no'ng nagtrabaho ako sa Red Bull.
Kakaiba ang pilosopiya nila kung paano sila papasok sa merkado.
Imbes na lunurin sa advertisement ang mga tao, kabaliktaran ang ginawa nila.
Hinahayaan nilang madiskubre ng mga tao ang produkto nila sa kakaibang paraan.
Isang araw, nakatanggap ako ng mensahe mula kay Adam,
at may sinabi siya ro'n na sila raw ng partner niya
ay nagtapos sa Stanford,
kaya mukhang kapani-paniwala naman.
Pagpunta ko,
minsan kasi, aalisin mo ang laman ng bulsa mo pag uupo ka.
Inalis ko nga at di ko napansin na may kaha ako ng sigarilyo.
Agad-agad, nakita kong tiningnan nila 'yong kaha at tumingin sa isa't isa
at nakakatuwa ang hitsura nila.
Siguro, naiisip nila, "Kung nagyoyosi 'to, maiintindihan niya."
Nahihirapan akong tigilan ang pagyoyosi.
Nae-enjoy ko 'yong relaxation na naibibigay ng paninigarilyo,
pero malinaw ang statistics.
Pag nagyoyosi ka, malamang na 'yon ang ikamatay mo.
Naaalala ko 'yong sinabi nila na ilang beses ko nang narinig sa kanila.
"Di lang tungkol sa nicotine ang paninigarilyo, kundi sa nakasanayan.
Paano natin mapapanatili 'yon nang di nakakasama sa kalusugan?"
Tinamaan ako no'n kasi ako, nagyoyosi pero alanganin,
gusto ko 'yong ginagawa, pero di ko maatim 'yong ibang kadikit no'n.
Kung magagawa nila 'yon, magiging magandang kompanya 'yon,
at puwede ring maging malagong negosyo.
Naging maayos ang meeting. Kinuha nila ako,
pero sinabi ko na talagang ramdam ko sa sarili ko
na di ko gustong magtrabaho sa kompanyang kabilang sa Big Tobacco.
Ang nasa isip ko, mga kaaway sila. Ilang taon nang pumapatay ng mga tao,
nagsisinungaling tungkol sa nature ng produkto nila,
na alam naman nila na isa sa mga pinakanakakaadik na produkto.
Ayokong mapabilang sa mga gano'ng kompanya.
No'ng nagsimula sa Ploom sina James at Adam,
nasa 37 milyon ang naninigarilyo sa US.
Itinuturing ng marami na mga napariwara sa buhay ang mga nagyoyosi.
Ang totoo, 'yong karamihan sa mga naninigarilyo,
nagsimula no'ng mga teenager pa lang sila.
Alam ng mga gumagawa ng sigarilyo na kung maaadik sa nicotine ang teenagers,
may tsansang habambuhay na silang bibili.
Ako ay 19-anyos noon.
Sabi ko, "Kung bawal ang marijuana, yosi na lang."
Para akong 19-anyos na hindi nag-iisip nang maayos.
Thanksgiving dinner 'yon, kinumbinsi ako ng kapatid ko.
Sabi niya, "Isa lang. Ito ang pinakamainam pagkatapos ng Thanksgiving."
Tapos, 'yon na 'yon.
Malinaw kong naaalala na sinisiguro ni Papa na may sigarilyo si Mama.
'Yon ang naging papel niya.
Tinatanong ko si Mama, "Puwedeng wag ka nang manigarilyo?"
Nakakatawa lang na naninigarilyo na rin ako.
Napapanatili akong naka-focus ng nicotine.
Pag sobrang ligalig ko, napapakalma ako no'n.
Pag pagod ako, napapasaya ako no'n.
Kakaiba 'yon dahil sa mga gano'n.
Na-enjoy ko ang pagyoyosi.
Kahit 'yong pagbuga lang ng usok at makitang mawala 'yon.
Nakaka-relax ang epekto no'n.
Gusto ko nang tumigil, kaya sinubukan ko, at ang bigat sa loob no'n.
Buong buhay ko, naninigarilyo ang papa ko.
Sinabi ko sa kanyang nagyoyosi ako. Nadismaya siya, tapos nagyosi kami.
Nagka-cancer siya.
At naaalala ko lahat no'ng may sakit siya,
sobrang nahihiya ako kasi naninigarilyo pa rin ako.
Pero malaki ang nagagawa no'n para malabanan ko ang stress.
Sa huli, noong namatay siya,
sa tuwing nagyoyosi ako, pakiramdam ko, binibigyan ko siya ng kahihiyan.
'Yong nakakagulat na dami ng gustong tumigil sa paninigarilyo
at ilang beses nang sumubok tumigil.
Pero para sa mga di nakasubok manigarilyo, 'yong konsepto na mahirap gawin, malabo.
Puwedeng maging nakakaadik ang nicotine gaya ng heroin at cocaine,
na para bang di aayos ang pakiramdam mo
hangga't di ka nakakatikim uli.
Sinubukan ko 'yong patch, 'yon ang pinakamalala.
Binabangungot ako. Di umubra.
Sinubukan ko ang Nicorette Gum, tumigil ako, nagbasa, nagpa-hypnotize.
Kahit ano'ng subukan ko, wala talaga.
Gusto ko na talagang tumigil,
pero di umubra 'yong mga pamalit na 'yon.
Ibang-iba talaga, e,
kasi di ko magawa 'to, 'yong ganito.
Kung di mo maitigil ang pagyoyosi
gamit ang gum, patch, lozenge, o kahit 'yong biglaang pagtigil,
mauuwi ka lang sa paninigarilyo uli.
Para sa akin at sa milyong naninigarilyo sa mundo, parusang kamatayan 'yon.
Noong nagsimula kami sa Ploom,
posibleng 'yong ginagawa namin, mabago ang mundo.
"Fuck Big Tobacco" 'yon.
Pag nakadamit ako ng may "Fuck Big Tobacco,"
matutuwa ang mga tao na suot ko 'yon. Lahat, pati sina Adam at James.
May mga naisip ako kung saan ko sisimulan ang proyekto,
partikular sa branding siguro, mga gano'n,
pero wala pa sila no'ng maayos na prototype.
Inakala nilang magiging handa na 'yon pagkaraan ng mga anim na buwan.
Naging malinaw noon na marami pa palang hamon na di naisaalang-alang
bago magawa 'yong produkto.
Ang dami naming naging problema.
May mga nauna kaming device, sinubukan ko 'yon,
tapos, bigla na lang pumutok.
Lumipad 'yong rod sa kisame.
Sa hitsura ni James, parang sabi niya, "Naku po."
Puwedeng pumasok 'yon sa ulo ko.
Dahil si Riaz ang may pinakamalaking investment sa kompanya,
basta may ipinag-utos siya, susundin nina James at Adam.
Talagang ipinipilit ni Riaz na madaliin na nila.
"Paubos na ang pera natin at kailangan pa natin ng dagdag.
Di tayo makakakuha kung walang maayos na produkto."
Nauubusan na sila ng oras
dahil may pumapasok nang ibang e-cigarettes sa merkado.
Di naninigarilyo itong katabi ko.
Ano ba talaga ang NJOY?
Electronic cigarette ang NJOY.
NJOY siguro 'yong unang kompanyang nabalitaan namin.
Anti-Ploom sila.
Habang ginagamit namin ang device ng kalaban,
na mga prefabricated na mga sigarilyo lang naman,
napapatanong kami, "Bakit nila ginagawa 'to
kung gusto nilang tulungan ang mga tao na tumigil?"
Kalaunan, makakakita ka na no'ng tinatawag ng mga tao na vapes.
Medyo komplikado ang mga 'yon.
Kailangan ng mga coil, may mga baterya,
may tangke na malalagyan mo ng e-liquid na gusto mo,
depende sa flavor at tapang ng nic na gusto mo…
Mabilis na lumago ang industriya
dahil walang mga batas para sa vapor products.
Bagong kategorya 'yon.
Hindi magawang kontrolin ng FDA,
kaya walang nagche-check ng mga produkto,
walang pinagbabawalang edad.
Walang batas-batas.
Pero kakaibang device talaga ang Ploom.
Sina Adam at James, inisip talaga nila,
paano magkakasya sa kamay mo? Paano mo hahawakan?
Talagang pinag-isipan.
Ang ginawa namin, gumawa kami ng bagong modelo.
'Yong hindi mukhang sigarilyo,
'yong di mo malalasahan o mararamdamang sigarilyo 'yon. Iba.
Model One ang unang produkto nina James at Adam na pumasok sa merkado.
Lumabas 'yon no'ng 2010 at 'yon ang unang beses
na matagumpay na nagawa nina James at Adam ang thesis nila.
Ito ang Ploom Model One,
na mabubuksan mo sa pagtanggal ng mouthpiece
at pagpasok ng pod capsule na sadya lamang para dito.
Ilagay muli ang mouthpiece,
pindutin ang button sa ibaba, kailangang mag-click,
mga sampu hanggang 20 segundo, iilaw na.
Habang naghahanda kami sa pag-launch ng Model One,
talagang excited kami no'n.
Naaalala ko, nagkukulitan kami gamit ang isang ad campaign,
at isa sa campaigns na ini-launch namin, "Small, dark, and handsome."
At 'yon na 'yon.
At inilagay ko 'yon sa isa sa message boards ng e-cig,
at sumikat 'yon. Bago sa paningin ng mga tao.
Nakakatanggap kami ng messages, nagsunod-sunod ang reservations,
at sabi ko, "Wow, totoo 'to, nangyayari talaga 'to.
Puwedeng ito na ang pumalit sa sigarilyo."
Noong mga panahong 'yon naghahanap na ako ng brand ambassadors
para i-promote 'yong produkto.
Nakilala ko si Kurt, at naimbitahan ako sa Ploom headquarters.
At inilatag nila ang produkto sa harap ko, at sinabing, "Ano sa tingin mo?"
Tapos, sabi ko, "Ang cool nito."
Pero butane ang nagpapagana rito, kaya dapat may maliit na lagayan ng gas.
At isang maliit na pod na may totoong tabako.
Tapos, ilalagay mo 'yong gas, ipapasok 'yong pod, iikutin, at puwede na.
Gusto nilang maging moderno ang dating ng paninigarilyo,
kaya sabi ko, "Ayos, mukhang maganda 'yan."
Bilang field marketing manager, trabaho kong ipakilala 'yong produkto
at makakuha ng maraming impormasyon sa mga gumagamit para mapaganda pa namin.
No'ng mga panahon na 'yon, patuloy pa rin kami sa pagte-test,
nag-iimbita kami ng mga tao sa opisina para mag-happy hours,
pinapagamit namin ang produkto namin.
No'ng una, isa o dalawa lang ang device namin.
Ngayon, lahat marami nang device.
Ilang pods ang ginagawa namin at itinatambak sa likuran
dahil inaasahan namin ang pagdagsa ng mga order.
No'ng dumating na 'yong sandali para sa initial tasting at marketing,
buong araw akong nagtatrabaho, minsan inaabot ako ng hatinggabi,
tapos papasok uli ng 8:00.
Di namin alam kung saan mabenta, kaya lahat sinubukan namin.
Sinubukan namin sa mga sinehan. Sa mga café.
Pati sa mga boutique, mga party, mga club.
Pinakamalala sa mga club kasi sobrang ingay at lahat lasing.
Alam mo 'yon, lahat may Plooms.
Pero nagse-set up kami sa likod, at naghihintay na lumapit ang mga tao.
Tinatanong namin kung ano'ng masasabi nila.
Ang mga komento noon, "Kailan kayo maglalabas ng mas maraming flavors?"
Merong mint, meron ding chocolate,
tapos, may blueberry, honey cognac, organic peach,
at 'yon 'yong mga flavor na hinahanap sa amin ng mga tao.
Di lang 'yon tungkol sa nicotine,
kundi pati sa experience, kaya interesado sila sa flavors.
Mahalaga ang flavors para mapatigil ang mga naninigarilyo lalo kung marami.
Pero 'yong mga naninigarilyo na nag-Ploom,
sinasabi nila, "Masayang gamitin, pero iba 'yong tama
kumpara pag sigarilyo ang hinihithit ko."
Hindi masyadong nakakapagbigay ng nicotine 'yong mismong Ploom device.
Nakulangan ako, e.
Itine-tape ko ang dalawa no'n at minsan sumasama ang loob ni James,
kasi kung kailangan ko pang pagdikitin, ibig sabihin, palpak ang produkto niya.
Para sa nakakaubos ng isang kaha ng Marlboro sa isang araw,
susubukan nila 'yon, "Ayos 'to, a," pero babalik pa rin sila sa pagyoyosi.
Palaging kinakalikot nina Kurt, Adam, at James 'yon.
Tulad ng pagbabago ng formula
para maging mas malakas 'yon.
Kadalasan, sobrang kabisado na ng engineers ang produkto,
kaya di na nila naiintindihan 'yong problema ng mga gumagamit.
Maraming problema ro'n sa naunang Ploom device.
Ang pinakauna, butane ang nagpapagana ro'n,
walang nagbibitbit ng malaking bote ng butane kahit saan.
Dahil ginagamit 'yon bilang pangsindi,
may panganib na baka mapaso mo ang daliri mo,
minsan, 'yong bibig mo pag napalakas ka ng ihip.
Di naman mainit lahat ng device,
pero sa bawat ika-50, may napapaso, di ba? Sobrang init no'n.
At kung gano'n karami, dalawang porsiyento, palpak 'yon.
Di nakakabilib.
Siguro may iilan ka lang na mabebentahan
kung talagang magpupursigi ka, pero di no'n mababago ang mundo.
Pumupunta ako sa mga bilihan ng sigarilyo
at marami akong naririnig na pangit na mga komento.
Bale, kalaunan, sumama sa akin si Adam.
Nagpunta kami sa lima o anim na shop, at naalala ko isang beses,
sa wakas, natauhan na si Adam.
Imbes na gumawa ng setup para sa may-ari, inilapag ko lang 'yon sa lamesa.
Ang una niyang ginawa, naglagay siya ng butane. Tumapon pa nga.
Pinindot niya para i-start,
kaya lang nasa maling puwesto ang daliri niya at nakoryente siya.
Na-start din naman niya, inilagay niya 'yong pod,
tumalsik 'yong ibabaw at napaso ng pod ang labi niya.
Bale , naglabo-labo na lahat ng puwedeng mangyaring di maganda,
nangyari nga, at naranasan 'yon ni Adam.
Sa tingin ko, paglabas namin sa shop na 'yon, napag-isip-isip ni Adam,
"Lintik, palpak ang produktong 'to.
Kailangan nating baguhin 'to,
at aabutin 'to ng mga isang taon hanggang 18 buwan."
Sobrang lungkot namin no'n dahil naudlot ang inaasahan namin,
at kailangan naming akuin ang nangyari.
Nagbitiw si Adam bilang CEO at si James ang pumalit.
At parang may krisis no'n sa bagong kompanya.
Kinukulang na sa pondo ang Ploom noon at hirap nang makakuha ng karagdagan.
Naisip ko, "Baka ito na 'yon. Nakakalungkot."
ISANG SOLUSYON
Naghahanap na si James ng sinumang investor na makakatulong sa Ploom.
Ang Japan Tobacco International, nagsabing mag-iinvest sila sa Ploom.
Sampung milyong dolyar.
Malaking grupo ng mga kompanyang gumagawa ng sigarilyo ang JTI.
Kabaliktaran ng sa amin.
Muli, 100 taon nang nagsisinungaling ang Big Tobacco sa pagpatay nila,
tapos, mag-iinvest sila ngayon nang malaki.
Ang hirap no'n.
Pero kung wala ang investment na 'yon, di ko alam kung kakayanin namin.
Napakahalaga ng misyon namin.
Di namin puwedeng ibasura 'yon at gumawa ng iba.
Layunin ng kompanya na makapagligtas ng bilyong tao.
Sinabi sa akin nina James at Adam na sa lahat ng kompanya ng Big Tobacco,
JTI ang pinakaprogresibo,
at mukhang sila ang pinaka-open-minded.
Isang paraan 'yon para makapag-distribute ng produktong makakasagip ng mga buhay.
Nakakapanibago, pero nag-iba ang pananaw ko.
Kung sa pakikipagtulungan sa Big Tobacco, maaabot mo ang panguhahing misyon mo,
di naman siguro masama 'yon.
MAKABAGONG PARTNERSHIP
Natulungan sila ng Japan Tobacco na makapag-expand,
kaya may pondo na para gawin ang produkto.
Maganda 'yon, di ba?
Sa pagpalya ng Ploom device,
alam nina Adam at James na kailangan nilang gumawa ng mas maayos.
At 'yong sampung milyong dolyar mula JTI,
nagbigay sa kanila ng kakayahan na huminto at magplanong muli.
Gamit ang perang 'yon, iniba nila ang diskarte.
Di sila gumawa ng bago at mas pinagandang version ng Ploom,
gumawa sila ng tinatawag na PAX.
Induction vaporizer para sa "loose-leaf" na tabako ang PAX.
MAKIKITA ANG STATUS NG BATERYA
Bale, ito 'yong PAX.
Isang kurot ng pipe tobacco.
Magagawa mo talagang madiskubre ang husay ng tabako.
Ang ganda.
Pang-vaporize dapat ng loose-leaf tobacco ang PAX,
pero mas naging sikat 'yon sa mga gumagamit ng marijuana.
Sa puntong 'yon, nagiging mas katanggap-tanggap na ang cannabis.
Kahit di pa 'yon legal sa maraming lugar, mukhang magandang pagkakataon 'yon.
May kaibigan akong nag-abot sa akin ng vaporizer na may maliit na X sa harap.
Ang sabi niya, PAX 'yon.
Binago no'n ang mundo ko.
Nagdesisyon agad ako na magtatrabaho ako para sa kompanyang ito.
'Yong paggamit ng marijuana sa pagyoyosi, madalas komplikado, mahirap, di epektibo.
Dumating ang PAX at nagsabing, "Papadaliin namin 'yon."
Biglang di mo na kailangan ng Ziploc bag para paglagyan ng marijuana.
Biglang di mo na kailangan ng posporo o lighter.
Kaunting pagve-vape lang, okay ka na.
Napakaganda nito.
Napakagandang produkto no'n. Gumagana nang maayos.
Gugustuhin mo 'yong ibahagi sa mga tropa mo.
May game function pa nga 'yon, aalugin mo lang at iikot 'yong ilaw…
Parang Spin the Bottle, hihithit 'yong matatapatan.
Naging maingat kami sa pagpili ng kakatawan sa produkto namin.
Nakipag-collab kami sa mga gaya ni The Weeknd o sa Broad City,
isa sa pinakaastig na palabas sa TV na may mga alak at droga.
Napakasayang gamitin, talagang pinag-isipan,
at talagang mabilis na sumikat.
Sobrang sikat ng PAX.
Nagkalat 'yon sa buong lungsod. Kahit saan, may gumagamit no'n.
Kahit saang concert, may maliit na ilaw.
May kaibigan akong distributor ng PAX,
at sobrang dami niyang naibebenta.
Nagsimula na no'ng matabunan ang Ploom, kaya nawala 'yon at PAX na ang pumalit.
Naging matagumpay ang PAX.
May mga nagsabing, "Okay, magaling ang ginawa natin.
Mag-relax tayo, lasapin natin ang tagumpay."
Pero limitado lang ang merkado ng cannabis.
Kaya 'yong mga venture capitalist na sumusuporta rito,
sabi, "Congratulations, guys.
May matagaumpay na produkto kayo, pero di 'yon ang usapan natin.
Kundi isang malaking proyekto.
'Yong lulutas sa problema ng paninigarilyo.
Isang 90-bilyong-dolyar-kada-taon na proyekto."
Kasabay no'n, sina Adam at James,
gusto pa rin nilang gumawa ng makabagong produkto
na magbibigay ng makabagong resulta.
'Yong makapagligtas ng milyon, o kung di man, bilyong katao.
Gusto pa rin nilang solusyonan ang kritikal na problemang pangkalusugan,
pero di 'yon magagawa ng PAX.
Kaya sa tingin ko, 'yon ang nagbigay-daan sa JUUL.
Sa mundo ng teknolohiya na "bilisan mo at mag-eksperimento ka,"
dapat lagi mong hinihimay ang mga ideya mo
at ilang ulit na pinag-iisipan ang takbo ng mga bagay.
Tingnan mo ang isang bagay na puwede na, at sabihing, "Mapapaganda pa 'to."
Sabi namin, "Mula sa wala, gagawa kami ng isang bagay."
Doon kami naging Juul.
No'ng nagplano uli sila,
nag-focus si James sa pagdisenyo ng bagong device,
habang si Adam, doon sa teknolohiya.
Para kay James, 'yong disenyo no'n ang priority.
"Gawin nating parang mula sa San Francisco."
Dalawang bagay ang kailangan nilang gawin.
Kailangan magawa nilang simple, madaling gamitin.
Problema 'yon sa industriya ng vape.
Malalaking device, komplikado, susubukan ng mga tao,
at pag nahirapan silang gamitin, bibitawan nila.
'Yong isang dapat isaalang-alang, kailangan, nakakatuwa.
Dapat sa simula pa lang, matuwa na sila sa produkto.
Habang naka-focus si James sa pagdidisenyo,
naghahanap ng paraan si Adam para matuwa ang mga tao sa makukuha nilang nicotine.
Merong kulang sa produktong ginawa namin
at sa mga produkto na nasa merkado.
Magve-vape ka, magpapausok ka,
pero di mo maramdaman na parang naninigarilyo ka.
Alam ko 'to kasi humihithit pa rin ako ng sigarilyo.
'Yong mga unang henerasyon ng electronic cigarettes,
gumagamit ng freebase nicotine, na mahirap langhapin.
Mahapdi sa lalamunan.
Ang ginagawa no'n, pinipigilan no'n ang pagpapataas ng lebel ng nicotine
dahil sobang pait na.
Hinahanapan ni Adam ng sagot ang katanungan
kung paano mapapantayan ng produkto niya ang nicotine ng sigarilyo.
At nahanap niya sa isang research tungkol sa industriya ng sigarilyo.
Sa nakita nila, pag sinamahan mo ang nicotine
ng di matapang na organic acid, na tinatawag na salt nicotine,
malalasahan mong mas lumalambot 'yon. Di na masyadong mahapdi sa lalamunan.
Nasolusyonan no'n 'yong kagaspangan ng tradisyonal na e-cigarette.
Parang kemikal na pandaraya 'yon
na nagsasabi sa defense mechanism na magbigay-daan,
at sobrang dulas no'n at bumababa agad mula sa lalamunan.
Noong tag-araw ng 2013,
may isinamang chemist si Adam na nagngangalang Chenyue Xing
para tumulong sa problema sa nicotine.
PUMAYAG SI CHENYUE XING NA MAG-PARTICIPATE PERO TUMANGGING HUMARAP SA CAMERA
Ang tanong, ano ba ang tamang salt formulation?
Noong hinaluan na nila ng kemikal ang JUUL,
tinaasan nila 'yon. Unti-unti nilang tinataasan.
Nilabag nina Adam at Chenyue ang ilang protocols
ng karaniwang research lab.
Nire-recruit nila 'yong mga katrabaho nila para i-test 'yong ginagawa nila.
"Buzz testing" ang tawag doon, 'yon 'yong ginagamit ng mga naninigarilyo
para ilarawan 'yong nararamdaman nilang tama ng nicotine sa utak nila.
Simple lang 'yong test. Sampung hithit sa loob ng dalawang minuto.
Sa ikaapat o ikalimang hithit, isinusulat ko na ang bilang
dahil sobra na 'yong buzz, napapatanong na ako, "Nasaan ako?"
Tapos babalik ako, "Tapos na ako sa ikaanim."
Di pa ako nakaramdam ng gano'n kalakas na tama
mula no'ng high school na unang beses ko.
Parang suntok sa mukha, "Wow."
Binuksan no'n ang isip namin sa kung ano ang posible.
No'ng sinubukan namin 'yong nicotine salts, sabi namin, "Boom.
Ayos, tapos na. Ito na 'yon."
Ngayon, matutuwa na talaga ro'n ang isang naninigarilyo.
Natuklasan na ni Adam 'yong kinakailangan para maging epektibo 'yon.
Alam na ng lahat.
Ito na 'yon. Nagawa namin.
No'ng holiday party ng taong 2014,
di pa aabot sa 25 ang bilang namin sa kuwarto.
Pumunta sila sa harap, inilabas ang JUUL, at ipinakita sa amin.
Maliit lang ang disenyo, walang ginagalaw, walang on and off button.
Sinasabi na ng hugis ng pod kung paano 'yon ipapasok.
'Yong pagiging simple no'n, sabi ko, "Magugustuhan 'to ng lahat."
Ikinukumpara ng lahat 'yon sa produkto ng Apple.
"Grabe. Parang iPod, pero vape nga lang 'to."
Nagliwanag ang mga mata no'ng mga sumubok.
"Nahanap na natin. Ang galing nito."
Nasabi kong may dating talaga 'yon no'ng sinubukan kong humithit
kasi malayo 'yong nicotine no'n sa mga nasubukan ko na.
Sa totoo lang, di lang ako nahilo, halos masuka ako. Gano'n kalakas.
Sinubukan kong humithit no'n, at sabi ko, "Grabe."
Sobrang nakakatuwa 'yong usok na lumabas,
at 'yon mismo 'yong naiisip kong gustong maranasan ng mga gustong mag-vape.
Isang malaking tagumpay 'yon.
Di 'yon 'yong mukhang aabusuhin ng mga tao.
Parang flash drive 'yon.
Bale, kasama 'yon sa naisip ng mga designer,
ang makagawa ng di lang nagbibigay
ng tamang lebel ng nicotine sa utak, puwede pang gamitin kahit saan.
'Yong mga 'yon ang resulta ng siglong pagsusumikap
para makagawa ng perpektong makina ng adiksiyon.
Tingin ko, dapat itinanong ng Juul ang tanong na,
"Magandang ideya ba kung gagawa kami ng pinakamagandang e-cig?"
"Dapat ba naming ipakilala sa mundo 'yon?"
Pero no'ng ginawa na nila, 'yong mga sumunod na nangyari,
mukhang di talaga maiiwasan.
Naging patok sa kabataan ng America ang paggamit ng e-cigarette.
Isang epidemya sa mga kabataan.
Wala dapat gumagamit ng mga vaping product.
Nagbebenta ka lang ng lason.
Lalong yumayaman ang Juul habang nagkakasakit ang mga tao!
Tagapagsalin ng subtitle: John Vincent Lunas Pernia