Z kuşağı, 1998 ile 2010 yılları arasında doğan herkesi kapsıyor.
Bunlar daha ilkokuldayken ellerinde iPhone'la büyüyen çocuklar.
Sosyal medya kullanmaya ben daha bebek bir Chance'ken başladım.
İstediğimizi paylaşıyoruz. Gayet iyi.
Arkadaşlarının ne yaptığını görmek, sevdiğin ünlüleri takip etmek güzel.
Birbirine komik resimler, caps'ler falan göndermek.
Z kuşağı, sosyal medyanın içinde büyüyor.
Sosyal medya öncesini bilmiyorlar.
Her şeye mecbursun.
Kendini paylaşmaya, hayatını internette yaşamaya,
seni yavaş yavaş öldürebilecek ürünleri kullanmaya.
Bu moral bozucu ve yorucu.
Z kuşağı, Amerikan rüyasının öldüğünü fark ediyor.
İklim değişikliği kapıda,
muhtemelen hiç ev de alamayacaksın, borç batağına sürükleneceksin,
üniversite için kredi çekeceksin.
Hayat çok acımasız.
En azından Instagram'a girip, orada gezinerek
bir ara verip dertlerini unutabiliyorsun.
Juul da bundan istifade ediyor.
JUUL'dan bir nefes çekmek, beğeni ya da yorum almak gibi.
Bir tür enerji patlaması
ya da bir anlığına iyi hissetmenin verdiği rahatlık gibi.
İçinde yaşamak zorunda olduğumuz kâbus gibi bu dünyadan bir kaçış.
JUUL, yüksek bağımlılık yaratan teknolojiyle yetişmiş çocuklarla buluşan
yüksek derecede bağımlılık yaratan bir üründü.
Felaket senaryosu için biçilmiş kaftan resmen.
Başta kimse kullanmazken
bir ay gibi bir sürede herkes kullanmaya başladı.
ELEKTRONİK SİGARA EFSANESİ
JUUL'UM NEREDE?
JUUL'u ilk kez bir arkadaşım kullanırken görmüştüm,
"Ne yapıyorsun? O ne öyle?" dedim.
Çıkardı ve "Bu JUUL. Hiç denedin mi?" dedi.
"Hayır" dedim.
"Çek bir nefes" dedi.
"Tamam" dedim ben de.
Ben Chance Amiratta, hayatım boyunca Miami'de yaşadım.
Miami'de büyümek, tek kelimeyle çılgıncaydı.
Daha gençken her şeyle tanışıyorsun.
Liseye başladığımda e-sigarayı pek duymamıştım
ve umurumda da değildi.
Ama JUUL piyasaya girdiği anda herkes merak etmeye başladı sanırım.
Bu aromalı çubuk da neydi böyle?
Adım Ksenia Benes, Nashotah, Wisconsin'liyim.
İlkinde gerçekten bir başın dönüyor. "Oha!" diyorsun.
"Vücudum farklı hissediyor."
Sonra her yerin karıncalanıyor.
Ve o kadar hızlı bir his ki
"Bunu tekrar hissetmek ve anlamak istiyorum" diyorsun.
Çünkü yerine koyması zor bir his.
E-sigara içmek çok kolaydı. Derste de içebiliyordun.
Şöyle yapıyorsun…
İki saniye falan çekip sıranın altına üflüyorsun.
Bilgisayara takılı bir USB'ye benziyordu.
Herkes açıkça şarj ederdi.
Sanırım bu yüzden popüler oldu. İstediğimiz zaman kullanabiliyorduk.
Yani herkes 7/24 sigara içebiliyordu ve çoğu zaman hiç yakalanmıyordu.
Mesela e-sigaranı çıkarıp "Mangolu aldım. Denemek ister misin?" diyordun.
Ya da "Mavili, gümüş ve altın rengi var falan. Aman tanrım."
Yani… Havalıydı yani.
Sosyal bir şeye dönüşmüştü.
Derste tuvalete gittiğinizde
içeride çember hâlinde toplanıp JUUL içen insanlar olurdu.
Konuşup sosyalleşirdik,
bizim için daha sosyal olmanın farklı bir biçimi hâline gelmişti.
JUUL, kesinlikle içinde büyüdüğüm nesilde
yeni bir bütünleşme hissi yarattı.
Ülke çapındaki sigara dükkânlarının raflarında zar zor bulunan bir ürün.
2017'nin başlarında hızlanmaya başlamıştı.
Hiçbir yerde ürün bulunamıyordu.
Altı, 12 ay falan böyle sürdü sanırım.
Tedarik zincirinde büyük bir sorun vardı.
Talebe hiç yetişemiyorlardı.
Ürünler karaborsaya düşmüştü.
Talep patlaması yaşanıyordu.
Üretiminizi aylar öncesinden planlamanız gerekiyor.
Öyle ha deyince üretemezsin sonuçta. Zaman alıyor.
Sanırım buna talebin arzı aştığı, "korkulan elmas etkisi" deniyordu.
İnsanlar ürün için çıldırıyordu ama alamadıkları için üzülüyorlardı.
Fiyatlar aşırı artmıştı.
Normalde 15 dolar olan dörtlü bir paket, 50 dolara satılabiliyordu mesela.
60 dolara da. İnsanlar alıyordu da.
Juul'un karşılaştığı, tedarik sorunları ve artan talep gibi
onca soruna karşı, şirketi büyütecek bir lidere ihtiyaçları vardı.
James alt kademeye indirildiğinden beri şirkette belli bir lider yoktu.
2017'de yönetim kurulu nihayet yeni bir CEO getirdi.
Kevin Burns diye birini seçtiler.
JUUL'un tam olarak ne zaman
teknoloji ürünü olmaktan çıktığını merak ediyorsanız,
bir yoğurt CEO'sunu işe aldıkları zamandı.
CHOBANI YOĞURT
Daha önce yoğurt sektöründe çalışmıştı. Oldukça farklı bir ürün.
Yoğurdu küçümsemiyorum.
Kevin Burns tedarik zinciri gurusuydu
ve tedarik zincirini başarıyla yürütebilmişti.
Çok iyi referansları vardı.
Chobani'deki geçmişi olağanüstüydü.
Onun yoğurt sektörüne yaptığı şeyi
Juul da tütün endüstrisinde yapmaya çalışıyordu.
Şirketi büyütmek için getirilmişti.
Yönetim kurulundan bu yönde muazzam bir baskı vardı.
Şirketin başına
teknoloji sektöründen olmayan, dışarıdan biri geliyorsa
o kişinin tek görevinin,
işin nasıl büyüyeceğini bulmak olduğu aşikârdır.
Benim için bu fırsatın büyüklüğü…
KEVIN BURNS'ÜN SESİ JUUL CEO'SU
…dünya çapında bir milyar sigara tiryakisini ilgilendirmesiydi.
"Bu çok büyük bir fırsat" dedim.
Ofiste herkesin birbirine sorduğu bir soru vardı,
"Önceliğimiz ne olacak?"
Kevin "Her şey önceliğimiz" dedi.
"Aynı anda her şey."
Bir toplantıda bana "Neye ihtiyacın var?" diye sordu.
Ona söyledim. "İyi, tamam" dedi.
Kevin Burns insana dağları devirebilirmiş gibi hissettirirdi.
İnsanı fena gaza getirirdi.
"Yapmamız gereken şey şu. Böyle yapmalıyız" derdi.
Üretimimizi ikiye, üçe katlamam gerekiyordu.
Talep deli gibi artmıştı.
Her gün gelen rakamlara bakıp
"Bunu böyle sürdürebilir miyiz?" diye kafa yoruyorduk.
"50.000 kapsül lazım." "Tamam, 50.000 kapsül yapabiliriz."
Ama 50.000 yaptıklarında, "Sayı değişti, 250.000 lazım" diyorduk.
200 bin, 500 bin oluyordu. Sürekli aşırı bir şekilde artıp duruyordu.
Uber'dan, Airbnb'den, Facebook'tan, Apple'dan herkes
Juul'a gelmek için işinden ayrılıyordu.
Çılgıncaydı.
Yüzlerce kişiyi işe alıyorduk.
Ve hepsi Kevin'in işiydi.
Genişleme, Kevin'in bir numaralı önceliğiydi.
Asya bizim için büyük bir pazar olacaktı.
İngiltere ürünün sağlık faydalarını gördü, orası da bizim için çok önemliydi.
Tüm dünyada Juul mağazaları açılacaktı.
Yeni Apple olmaya hazırdık.
Sınır yoktu.
Yeterince hızlı büyüyemedik.
Yeterince ofis açamadık.
Çılgıncaydı.
Âdeta bir roket gibi yükseliyordu.
10 MİLYAR DOLAR
Juul Labs,
hiçbir girişimin bu kadar kısa sürede başaramadığı bir şey başardı.
E-sigara üreticisi, 10 milyar dolarlık decacorn eşiğini geçip…
Teknolojinin çılgın, hızlı dünyasında,
bir milyar dolar değerinde unicorn bir şirket olmak artık sıradan.
Artık 10 milyar dolarlık şirketlerin bir ada ihtiyacı vardı, "decacorn" oldu.
Juul "Sadece e-sigara pazarına değil,
tüm sigara pazarına sahip olmak istiyoruz" derdi.
Muazzam bir pazar.
Bu pazarda tabii ki 10 milyar dolarlık bir şirket olur.
Bunu becerebilirse muhtemelen daha bile değerlenirdi.
Çok heyecan vericiydi.
Müthiş bir büyüme yakalamıştık, muazzam bir nakit akışımız vardı.
Herkesin bu kadar büyük özveriyle ve çok uzun saatler çalışmasının,
resmen dağları devirmesinin nedeni
bu işin nihayetinde bir anlam ifade edecek olmasıydı.
Yönetim kurulunun Kevin'e verdiği görev,
şirketi olabildiğince hızlı şekilde büyütmekti.
Kevin'in hep takdir ettiğim yanı,
başarımızı sadece gelir üzerinden değil,
aynı zamanda sigara satışlarındaki düşüşle de ölçmesiydi.
Bize e-posta gönderirdi mesela
ve orada sigara satışlarının,
JUUL'un büyümesiyle kıyaslaması da yer alırdı.
Ve ikisi arasında çok güçlü bir korelasyon vardı.
Kevin'in yaptığı bu karşılaştırmayı takdir ediyordum
çünkü bence bu gerçekten işin hakkını vermek demekti.
Amacımız herkese JUUL satmak değil, insanlara sigarayı bıraktırmaktı.
JUUL amaçladığı şeyi yapıyordu.
Her gün, her hafta sigara içen insanlar için
bir alternatif olmayı başarmıştı.
Toplum için iyi bir şey yaptığımızı hissediyordum.
UYARI: BU ÜRÜN NİKOTİN İÇERİR. NİKOTİN BAĞIMLILIK YAPAR.
FLAŞ BELLEK
Şimdi düşününce, hatırlıyorum da tehlikeyi ilk fark ettiğim zaman…
Aklımda şöyle bir görüntü var,
büyük, bol bir kazak giymiş birileri
sırayla kazaklarının kolunu şöyle ağızlarına yaklaştırıyorlar.
Ve şöyle yapıyorlardı.
Bir nefes çekip biraz beklerler
ve sonra da kazaklarının içine doğru üflerlerdi.
Bu çok…
Bu kadar cesurlardı işte,
ne yaptıklarını bilemeyeceğimizi biliyorlardı çünkü.
Adım Jonathan Hirsch, bana Jon derler,
ülkenin en zengin ilçelerinden biri olan Marin County'de öğretmenlik yapıyorum.
2012'de tütün kullanımını önleme eğitimine başladığımda,
birinci sınıfların yüzde birinden azı düzenli sigara kullanıyordu.
Çok istisnaiydi.
Okul bahçesinde sigara izmariti falan görmezdik.
Nikotin kullanımı artık dert ettiğimiz bir sorun değildi.
Biz alkol bağımlılığına odaklanmıştık.
Artan esrar kullanımına odaklanmıştık.
Tütün olayında ise savaşı kazandığımızı sanıyorduk.
O iş bitti sanıyorduk.
Sigara zorbadır. Tütünün esiri olmayın.
Z kuşağı ve Y kuşağı,
doğduklarından beri sigara karşıtı mesajlara boğuldular.
Sigara paketlerinde gördüğünüz dev uyarı işaretleri.
Sigara iğrenç, kötü kokan, anne babanızın döneminden kalma bir şeydi.
O yüzden pek de popüler değildi.
Ben daha altı yaşındayken annem sigaraya başladı.
Hiç hoşuma gitmedi.
Juul, "Bu sigara değil" diyerek nikotin ürününü tekrar popülerleştirdi.
"Bu, emilen bir şey ve tadı da çok güzel."
Charlie o zaman ikinci sınıftaydı ve sanırım Florida uçuşundaydık.
Cebinden gümüş rengi bir şey çıkarıp emmeye başladı.
Sonra cebine geri koydu. "O da ne?" dedim.
"Bu JUUL" dedi.
"Uçakta bu yasak değil mi?" diye sordum.
"Hayır, sorun yok. Sadece su ve tatlandırıcı içeriyor" dedi.
Krem brüle içiyordu ve gerçekten güzel kokuyordu.
Ama bir anne olarak olaya nasıl yaklaşacağımı bilmiyordum.
Her ne kadar kendimi sigara karşıtı biri olarak görsem de
JUUL farklıydı.
JUUL'u yetişkin tiryakiler için uygun yapan şey,
gençlere çekici gelenle aynıydı.
Küçük olması, pek fazla koku yaymaması ve hiç göze batmadan kullanılabilmesi.
Annem ilk gördüğünde…
JUUL için aldığım bir sürü boş kapsülü görmüştü galiba,
"Bu da ne böyle?" dedi.
Ona bakınca panikledim. "Arabamın farları için aldım" dedim.
"Bozulduğu için değiştiriyorum da."
Kendi kendime "Kötü bir yalandı. Annem bunu hayatta yemez ki" dedim.
Sonra bana bakıp "Peki" dedi ve geri koydu.
Ben de "İyi, güzel" dedim.
Gençler sınıfın arkasında oturup
bütün ders JUUL içiyordu ve öğretmenlerinin ruhu duymuyordu.
JUUL, sosyal medya için biçilmiş kaftandı.
Instagram'da insanların e-sigara içerken çektiği bir sürü resim vardı.
Estetik açıdan havalı görünüyordu çünkü.
Duman makinesiyle her şey daha havalı görünür ya?
JUUL da bunu yapmanızı sağlıyordu.
Dumanla "Hayalet" ya da "Fransız Çekişi" yapabiliyorsan
havalı biri sayılıyordun.
JUUL temalı bir sürü hesap vardı.
"#juultayfası," "#juulçocukları" falan.
Bu hesapların hepsi JUUL yaşam tarzını överek yayınlıyordu.
Bayılmadan önce mümkün olduğunca çok e-sigara içmeye çalışılan
yarışmalar vardı mesela.
İnsanlar gittikçe daha da çılgınlaşıyordu.
TİRYAKİ
E-sigara kullanımı, internet fenomeni olmuştu.
JUUL ODASINDA NEDEN BU KADAR ÇOK TUVALET VAR?
Gençlerin ürünümüzü kullandığını ilk fark etmeye başladığımızda,
ilk tepkimiz şöyle oldu,
"Aman tanrım. Bu çok havalı.
Bütün liseliler, bütün üniversiteliler JUUL kullanıyor.
Bizden havalısı yok be.
Biz yeni Nike'ız, yeni Vans'ız, en son modayız.
JUUL'dan havalısı yok kanka."
Ama çok geçmeden durumu fark edip "Bir saniye. Bu iyi bir şey değil" dedik.
Şirketteki herkes, çocukların eline geçeceğini biliyordu.
Sigara gibi. Çocuklar sigara içmemeli ama içiyor işte.
Ama sonra daha çok çocuğun buna bulaştığını görmeye başladık.
Glendale'deki The Americana AVM'deydim,
önümden bir annenin geçtiğini hatırlıyorum.
Arkasında da 12, 13 yaşlarında dört kız çocuğu vardı,
kadının arkasından JUUL içiyorlardı.
Anneleri bunu biliyor muydu bilmiyorum,
dikkat çekmediği için kendi aralarında dönüp takılabiliyorlardı.
Kendi kendime dedim ki…
"Bu işi düzeltmezsek sorun olmaya başlayacak."
Sosyal medya ekibindeydim. Olan biteni görebiliyordum.
Yasal olarak bu ürünü kullanmaması gereken kişilerin
ürünümüzü kullandığını gösteren o hesaplardan nefret ediyorduk.
Her gün sürekli bir savaş hâlindeydik.
Bir hesabı kapattırıyorduk, beş tane yeni açılıyordu.
Instagram da bize "Bu hesaplar yanlış bir şey yapmıyor" diyordu.
"JUUL'u taklit etmiyorlar. Hayran hesapları.
Yapabileceğimiz bir şey yok."
Benim için görev çok önemliydi.
Bu ürün benim için çok şey yapmıştı, başkaları için de yapabilirdi
ve bunun yitirilmesini istemedim.
Bu yüzden sosyal medyada yer alıp bunlara karşı koymak,
ürünün yetişkinler için olduğunu göstermek bizim için çok önemliydi.
O yüzden parlak renkleri sınırladık.
Cansız ve sıkıcı olduk.
Tüketiciye,
"JUUL aslında böyle bir ürün ve biz yetişkinlere hitap ediyoruz.
Diğerleri gibi değiliz" demek istedik.
Gençlerin JUUL almasını istemiyorduk.
Adam'la ilk kez 2017'de tanıştım.
Juul yeni elemanlar alıyor, satışlarını her ay artırıyordu.
Adam, Tütün Bilimi Araştırmaları Konferansı için Florida'ya gelmişti.
Gece geç vakitte insanlar içki içip takılıyordu.
Konuşmaya başladık
ve o toplantıdan aklımda kalan tek şey, ona söylediğim
"Muazzam bir felaketten
sadece birkaç ay uzakta olduğunuzu fark etmen gerek" sözümdü.
Adam'a dedim ki "İnternetteki videolar yüzünden,
ürününüz gençler arasında hızla yayılıyor gibi görünüyor.
Buna hazırlanmak için ne yapabilirsiniz bilmiyorum
ama düşünmeye başlamanız gerek."
Adam bu gerçeği kabul etti.
Endişelerimi ciddiye aldı ama bence idare edebileceğini düşündü.
YAKLAŞAN FIRTINA
E-sigaradaki muazzam artış,
geleneksel sigara, içki ve diğer uyuşturucuların
gençler arasında kullanımının azaldığı bir zamanda ortaya çıktı.
2017'ye gelindiğinde tütün endüstrisi,
e-sigaraların, sigara satışlarını etkilemeye başladığını fark etti.
Kaybettikleri parayı telafi etmek için
kendileri de bu işe girmeye çalışıyorlardı.
Büyük sigara şirketleri,
yıllardır sigaradan kârlı bir çıkış yolu bulmak için uğraşıyorlardı.
Bu elektronik sigara ürünleri her yıl daha da başarılı oldukça
kayıtsız kalamadılar.
Altria, Marlboro sigarasını üreten Philip Morris'in ana şirketi.
Dünyanın ve Amerika'nın en büyük sigara şirketlerinden biri.
MarkTen adında kendilerine ait bir e-sigaraları vardı
ama JUUL gibi ürünlerin yanında giderek demode görünmeye başlamıştı.
2017'nin başlarında, Altria'nın yönetim ekibi
Juul'daki insanlara ulaşıp
bir tür ortaklık talep ettiklerini söyledi.
Kurucular bu teklife şüpheyle yaklaştı.
Çok mantıklı bulmadılar.
Zamanımız kalmadı ama sigara şirketleriyle konuştunuz mu sormak istiyorum.
Hiç satın alma teklifi aldınız mı?
Sigara sektöründeki birçok kişiyi tanıyoruz
ama bağımsız olmaktan gurur duyuyoruz ve şirketi bağımsız olarak büyütüyoruz.
Büyük bir sigara şirketiyle ortalık yapmak,
yetişkinlerdeki sigara kullanımının
düşüşünün hızlandırılmasında bize yardımcı olacaksa
ve müşterilerin yaşamlarını iyileştirecekse
o zaman kesinlikle düşünürüz.
Fakat şu anda böyle bir hamlenin bunu sağlayacağından emin değiliz.
AÇIK
Bizim okulun önünde bir tütün dükkânı vardı.
18 yaşından küçük olduğumuz için JUUL almamız yasaktı aslında
ama o dükkândaki adam rahat olduğu için hepimiz oradan alırdık.
Kimsenin kimliğine bakmazdı, rahat rahat girer, alıp çıkardın.
JUUL MANGO GELDİ
İlk başladığımda mango en iyisiydi.
Şimdi bile mangolu kapsülden bahsederken "İyiydi" diyorum.
Ama iki ay kadar sonra,
herkes bağımlı olmuştu, kimse popüler diye içmiyordu.
"Artık normalimiz bu."
Ben JUUL'a başladığımda, JUUL'da nikotin olduğunu tam bilmiyordum.
Hani makarna haşlarken yüzünü kaynar suyun üzerine koyarsın ya?
Ben de öyle bir şey sanıyordum.
Kendimi kaptırana kadar nasıl çalıştığını anlamamıştım.
Her şey çok hızlı oluyordu. Bağımlı olduğunu anlamıyordun bile.
Bir şeyi sürekli içme alışkanlığı kazanmış oluyordun.
Sonra da her "Kendimi iyi hissetmiyorum" dediğinde,
içer içmez kendini daha iyi hissediyordun.
Ona o kadar çok para harcıyordum ki "Artık yapmak istemiyorum" dedim.
JUUL'u atıp "Senden nefret ediyorum" dediğim anlar oldu.
"Artık hayatımda istemiyorum."
Sonra ertesi gün tütün dükkânına gidip yenisini alırdım.
E-sigaraya o kadar bağımlı olmuştum ki her şeyimi elimden aldı.
O zamanlar jimnastikçiydim
ama yapmam gereken şeyleri yapacak enerjim bile yoktu.
Bu kadar çabuk bağımlı olacağımı düşünmemiştim.
Sonra dedim ki "Nikotin olsa bile, sadece su buharı ve nikotin yani.
Abartılacak bir şey değil."
O kadar da kötü olamazdı yani, değil mi?
Bir sabah, bir oğlum uyanınca JUUL'unu bulamamıştı,
işe geç kalacağı için acele ediyordu ve en sonunda duvarı yumrukladı.
Çok sinirlenmişti, "Bunu bulmadan evden çıkamam" dedi.
"İşe yetişmem lazım. JUUL nerede?"
"JUUL'um nerede?"
Hey, JUUL'umu gördünüz mü?
Şu, kanepenin arkasındaki o mu?
Değil mi?
Siktir, JUUL'um nerede?
JUUL'um nerede?
Cüzdanım nerede? JUUL'um nerede?
JUUL'dan önce de
elektronik sigaralar hâlihazırda,
gençler ve liseliler arasında epey popülerdi zaten.
Ama aşırı bağımlı olmuyorlardı.
JUUL'un tadı bambaşka.
Çünkü elektronik sigaralar doğası gereği,
nikotini çok daha yavaş verirler ve kana da daha yavaş karışır.
Juul, nikotin tuzu teknolojisi sayesinde
Marlboro ya da Camel seviyesinde nikotin salınımı yapabileceğini keşfetti.
Yetişkin tiryakiler de bunu hemen istedi.
JUUL'u kullanmaya başlayan gençler için de öyle oldu.
Yetişkinlerin sigara problemini çözeyim derken
gençler için bir bağımlılık sorunu oldu.
Çok hızlı bir şekilde aşırı bağımlı hâle geliyorlardı.
Sigara içtiğinizde, sigaranın sonuna gelir ve durursunuz.
JUUL'da ise anca kapsülün sonuna gelince duruyordunuz.
Hey. Nikotin bağımlılığı kontrolü!
Bir kapsülün içindeki nikotin miktarı, bir paket sigaraya eş değerdir.
JUUL sigaranın kendisinden bile çok daha fazla bağımlılık yapıyor.
Sigara seni öksürtür, tıksırtır, çok fazla içemezsin.
JUUL'la ise büyük miktarda nikotin alınabiliyor.
Hem de sigarayla olduğundan çok daha hızlı şekilde.
E-sigaralar, nikotin iyi hissettirir
çünkü beyninizin zevk ve ödül merkezi dediğimiz
o özel kısmında dopamin salgılatırlar.
Nikotin, beyin gelişimi için de çok tehlikelidir.
Kalıcı ve ömür boyu etkileri olabilir.
Nikotin, ruh hâli değişikliklerine,
depresyona, anksiyeteye yol açar ve yoksunluk çekmenize neden olur.
Okula ilgilerini kaybeden ve notları düşmeye başlayan çocuklar görüyoruz.
Artık ders dışı etkinliklere ilgi duymuyorlar
çünkü bu tarz şeyler onlar için daha az zevkli hâle geldi.
Kendilerini kaptırdıkları anda
yıllarca süren ve yenilmesi çok zor bir bağımlılığa düşüyorlar.
İki günde bir, bir kapsül bitiriyordum, aslında çok değildi,
arkadaşlarım günde bir tane bitirirdi.
Çok e-sigara içerdim
ve her gün neredeyse bir kapsül bitirirdim.
Şimdi bunu söylediğimi duymak çılgınca geliyor,
"Bunu yaptım mı?" diyorum.
Birileri "Bu adam günde iki paket sigara içiyor" dediğinde,
ne tepki verdiğimizi hatırlıyorum.
"Tanrım, bu çok iğrenç" derdik.
"Bu çok fazla, delilik resmen. Bir insan bunu nasıl yapar?"
Şimdiyse 15 yaşındaki çocuklar,
aynı bu tiryakiler gibi e-sigara içiyorlardı.
Son sınıftayken oğlum benden yardım istedi.
"Günde iki kapsüle çıktım" dedi.
Bir çocuk annesinden yardım istiyorsa…
Muhtemelen o durumda en son yardım isteyeceğin kişi annendir.
Önce pediyatri uzmanına gittik ama doktorun bu konuda hiçbir fikri yoktu.
Sonra kendi kendime dedim ki "Bu ürünü Juul yarattı.
Bu lunaparkı onlar yaptı, biz de parktan sıkıldık artık.
Çıkış yolu nerede?"
Juul'a yazdım.
"Sevgili Juul, 20 yaşındaki oğlum JUUL'a aşırı bağımlı
ve bırakmak istiyor.
Günde üç kapsül bitiriyor.
Bırakması için bir araştırma ya da tavsiyeniz var mı?"
TEŞEKKÜRLER KATHERINE
Ben aslında o noktada,
Juul'u suçlamak ya da olay çıkarmak niyetinde falan değildim.
Sadece cevap arıyordum.
"Çocuğumu bundan nasıl kurtarırım?
Kurtulmak istiyor, ona nasıl yardım ederim?"
Baş Hukuk Müşaviri Mark Jones'tan bir cevap aldım.
Cevabı bir avukattan beklemiyordum.
Şöyle yazmış, "Bu soruyu sağlık uzmanınıza sormalısınız.
Biz size sağlık tavsiyesi veremeyiz.
Sizin ya da oğlunuzun durumu için geçerli olan özel faktörleri de
bilebilmemiz mümkün değil."
Bu bir "sağlık sorunu"ymuş.
"Özel faktörleri" bilebilmeleri mümkün değilmiş.
Klasik sigara şirketi cevabı,
"Çoğu insan için bu kötü bir şey değil. Sizde bir sorun olmalı."
Çok sinirlenmiştim.
Bu cihaz, sigara içme deneyimi için yaratılmıştı
ama bırakmak istediğinde ne yapacağın hiç düşünülmemişti.
Yarattıkları şey mükemmel bir sigaraydı.
Sigara içenlerin, sigarayla ilgili sevdiği her şeyi artırıp
sigara içenleri kötü gösteren diğer şeyleri
azaltıp önemsiz göstermenin bir yolunu bulmuşlardı.
Kötü kokmuyordu. Çirkin görünmüyordu.
Ama bu nikotin özgürlüğüne açılan bir kapı değildi,
özenle yaratılmış muazzam bir hapishaneydi.
20 yıllık bir sigara tiryakisi olarak, arabamda bir kez bile sigara içmemiştim.
Evimin içinde bir kez bile sigara içmedim.
Koksun istemediğim içindi. İğrenç çünkü.
Ama JUUL'da hiç koku yoktu.
Her yerde içebilirdim.
Elimden hiç düşürmüyorum.
Bir an bile ağzımdan düşürmüyorum.
Üstümde her zaman yedi tane falan taşırım.
JUUL kullanıcısı olarak, sağlık açısından
sigara içerkenki hâlimden daha iyi olduğumu düşünüyorum.
Ama aynı zamanda, JUUL'a,
sigaraya olduğumdan çok, çok daha fazla bağımlıyım.
Sorun da bu ya.
ÇOCUKLAR İYİ DEĞİL
2018 Ulusal Gençlik Tütün Araştırması sonuçlarını heyecanla bekliyorduk.
İstatistikçilerim bana ham UGTA verilerini ilk sunduklarında,
ağzım açık kalmıştı.
SİGARA & E-SİGARA KULLANIMI
Liselerdeki e-sigara kullanımında
geçen yıla göre yüzde 80'e yakın bir artış vardı.
Ortaokullarda da yüzde 50, 60 artış olmuştu.
JUUL da çocuklar tarafından
açık ara en çok tercih edilen, bir numaralı marka olmuştu.
EN ÇOK KULLANILAN MARKA JUUL
Bu beklenmedik sonucu Dr. Gottlieb'le paylaşmam gerekiyordu.
Ofisine girip
durumu ona izah ettim ve ilk tepkisi "Ha siktir" oldu.
"Aynen" dedim, "Ha siktir."
Scott Gottlieb, daha önce Gıda ve İlaç İdaresi'nde
üst düzey görevlerde bulunmuş bir tıp doktoruydu.
Gıda ve İlaç İdaresi Başkanı olduktan kısa süre sonra da
Scott Gottlieb tütünü en büyük önceliklerinden biri yaptı.
Tütün kullanımı,
hâlâ ABD'de önlenebilir hastalık ve ölümlerin en önde gelen nedeni.
Onunla haftalık toplantılar yapardık.
Ona zararı azaltma fikrini ve riskin sürekliliğini temel alan,
kapsamlı bir planın nasıl olması gerektiğini açıkladım.
Scott ve ben, tüm tütün ürünlerinin eşit olmadığı anlayışı üzerinde
felsefi açıdan tamamen aynı fikirdeydik.
Nikotin alımının, daha zararlı ve daha az zararlı yolları var.
Sigaradaki nikotin,
her yıl yüz binlerce Amerikalıyı öldüren
kanser, akciğer ve kalp hastalıklarının doğrudan nedeni değildir.
Scott Gottlieb göreve ilk başladığında Juul'un dostuydu.
Bizim müttefikimizdi
çünkü onunla misyonumuz aynıydı, sigara kullanımını bitirmek.
Kendilerinden öncekilerin başaramadığı her şeyi başardılar.
Tütün yapraklarını yakıp tütün dumanını teneffüs etmeden,
nikotini akciğerlere daha etkili şekilde vermeyi sağlayan
teknolojide başarılı olmuşlardı.
Nikotin oranının yüksek olması bunu kötü bir şey yapmaz.
Bariz şekilde daha zararlı bir ürünü kullanan sigara tiryakilerinin
bunu bırakmalarına yardımcı olabilirse bu iyi bir şey de sayılabilir.
İhtiyacı olanlar için,
tütünün yakılıp çıkan dumanın solunmasının ölümcül sonuçlarına neden olmadan
nikotin alımını sağlayan farklı teknolojiler mevcut.
Bilimi takip edip doğru olanı yapmaya çalışıyoruz.
Bu ürünün çocuklar arasında ne kadar popüler olduğunu gösteren
verileri gördüğümüzde,
tehlike çanları çaldı.
"Bu üründe bir şeyler olmalı" diye düşündüğümü hatırlıyorum.
"Bu ürün neden neredeyse bir gecede çocuklar arasında bu kadar popüler oldu?"
Liseli gençler arasında e-sigara kullanma oranı
şahsi fikrimce salgın seviyesine ulaştı.
Şu an bir plan üzerinde çalışıyoruz.
Şirketlerin, aromalı ürünlerin kamu yararına olduğunu gösteren belgeleri
Gıda ve İlaç İdaresi'ne sunması gerekecek.
Tütün Kontrolü Yasası, yeni bir ürün çıkartan şirketin
milyonlarca dolara mal olabilecek bir pazar öncesi izin sürecinden
geçmesini gerektiriyordu.
Buna PMTA süreci deniyordu.
Gıda ve İlaç İdaresi bir ürünün,
"kamu sağlığının korunması için uygun" olup olmadığına karar verecekti.
Hâlihazırda sigara içmeyen çocuklar için,
bir gün bırakabilecek ya da asla bırakmayacak tiryakiler için,
Amerika'da yaşayan her bir insan için
bu ürün piyasaya sürülerek kamu sağlığına fayda sağlayacak mı?
Piyasaya yeni bir ürün sokmanın halka yararlarının,
risklerden ve istenmeyen sonuçlardan daha ağır bastığını kanıtlama yükü de
şirketin omuzundaydı.
Juul gibi bir şirket için PMTA sürecinden geçebilmek
hayati önem taşıyordu.
JUUL'un kamu sağlığı için uygunluğunu kanıtlayamazlarsa
ürün piyasadan kaldırılabilir ve şirket de iflas edebilirdi.
ABD Gıda ve İlaç İdaresi,
dün "kamu sağlığı trajedisini" destekleyen kesin veriler olduğunu açıkladı.
Kamu Sağlığı Dairesi Başkanı, e-sigarayı genç Amerikalılar için
resmen salgın ilan etti.
Bakanlık, sigarayı bırakmaya çalışan yetişkinleri
ve daha önce sigara içmemiş milyonlarca çocuğu cezbeden
bu ürünlerle ilgili düzenlemeler konusunda kararını vermeli.
Gıda ve İlaç İdaresi, şirketlere PMTA süreci için birkaç yıl vermişti.
Ama Juul yöneticilerinin,
e-sigara kriziyle ilgili bir şey yapmaları gerekiyordu.
Aksi takdirde PMTA sürecinden geçemeyip piyasadan tamamen silinme riskleri vardı.
Bu yüzden Juul'un bu işi doğru şekilde halletmesi
hayati önem taşıyordu.
CEHENNEME GİDEN YOL…
Juul'daki misyonumuz,
bir milyar tiryakinin hayatını iyileştirip sigarayı ortadan kaldırmak.
Sektör lideri olarak,
reşit olmayan çocukların kullanımını azaltmada liderlik etmeliyiz.
Bugün tam da bunu yapmak için bir eylem planı açıkladık…
Bunun sorun olabileceğini, bize zarar verebileceğini
fark etmeye başladığımızda,
oldukça proaktif ve hızlı bir şekilde hareket edip
bu durumu hafifletmek için planlar yapmaya giriştik.
Maaşımın bir kısmı ve araştırma bütçemin bir kısmı
çocuklardan mı geliyormuş?
Bu berbat bir şey ama sadece ahlaksızca olduğu için söylemiyorum.
Ama aynı zamanda iş açısından da kötü.
Çocukların bu ürünü kullanmasını engellemezsek
satışlarımız etkilenecekti.
Bu işten zarar görecektik.
Düşünemeyeceğiniz kadar çok para kazanıyorduk.
Büyük kârlar elde etme yolundaydık.
Juul'un bulduğu bir plan da
öğrencilere e-sigaranın tehlikelerini
ve neden nikotin kullanmamaları gerektiğini öğretecek
bir eğitim kampanyasıydı.
O dönem Juul'un İdari İşler Müdürü olan Ashley Gould'dan
okul programları hakkında tavsiye isteyen bir telefon aldım.
"Konuşmaktan memnun olurum
ama okul programları yapmamalısınız" dedim.
Onlara, kötü adamların da okullara gidip
kendi ürünleri hakkında konuştuklarını anlasınlar diye
çok fazla bilgi gönderdim.
Tütün endüstrisinin pazarda uyguladığı stratejisine baktığınız zaman
gençliğin peşinde oldukları belli.
Onları gençken kafalarlarsa
uzun süreli tüketici olacaklarını biliyorlar çünkü.
Philip Morris kendi kampanyasını başlatmıştı.
"Düşün, sigara içme."
Ama bu büyük bir kandırmacaydı.
Sigara seni havalı mı gösteriyor sence?
Olamaz.
Gençlerin kafasını iyi biliyorlardı.
Çocukların görünce karşı gelmek isteyeceği reklamlar hazırladılar.
Görünüşte, gençlerin sigaraya başlamasını engellemek istiyorlar gibiydi.
Fakat verilere bakarsanız,
gençlere sigarayı ve sigara içmeyi düşündürtmeye başladı.
Ürününüzü hiç satın almaması gereken gençlerden kâr eden bir şirketseniz
onları "eğitmesi" gereken son kişi sizsinizdir.
Sanırım e-sigara kullanmaya ilk kez sekizinci sınıfın yazında başlamıştım.
Lise birinci sınıfın yarısında,
yani e-sigaraya başladıktan altı yedi ay falan sonra,
okulumuzda bir konuşma yapılacağını duydum.
Bir ruh sağlığı uzmanı bizimle konuşmaya gelmişti.
Bize, bağımlılık ve uyuşturucu hakkında çok şey bildiği söylendi.
Bu ruh sağlığı seminerleri sırasında öğretmenler salondan çıkarlardı.
Nedeni de öğretmenler çıkınca herkesin daha rahat hissedeceği
ve çekinmeden rahat konuşabileceği düşüncesiydi.
İlk konuşmacı Juul temsilcisi olduğunu ve firmanın sahibini tanıdığını söyledi.
Herkes bir anda dikkat kesilmişti
çünkü sınıfımın yüzde 60'ı, 70'i de bunu kullanıyordu.
Sunum boyunca, konuşmacı JUUL'un zararlı olmadığını anlattı
ve yanıcı sigaralardan %99,9 daha güvenli olduğunu gösteren slaytlar sundu.
Bu, sunumda kullanılan gerçek bir istatistik.
Ayrıca cebinden bir JUUL çıkarıp "e-sigaraların iPhone'u bu" dedi.
Yani gerçekten tam bir satıcı gibiydi.
Konuşmadan sonra,
adamın, zararlı olmadığı hakkında anlattığı gerçekler nedeniyle
JUUL'u bırakma ihtiyacı hissetmemiştim.
Çok rahatlamıştım
ve gönül rahatlığıyla kullanmaya devam edebileceğimi düşünüyordum.
Sunumdan sonra,
bu adamın gençlere nikotin ürünleri pazarlamaya çalıştığını
çoğu arkadaşımın anlamadığını fark ettim.
Çok saçmaydı.
İnsanların bana inanacağını düşünmüyordum ve beni dinleyecek tek kişi annemdi.
"Ne?" dedim.
Adam onlara "JUUL yetişkinler için, çocuklar için değil" demiş.
"Sizi müşteri olarak istemiyoruz. Ama bu tamamen güvenli."
Arkadaşlarımı arayıp "Buna inanamayacaksınız" dedim.
Sonraki birkaç gece, hatta birkaç hafta boyunca
Dorian, Dina ve ben her gece konuştuk.
Çok öfkeliydik. Bir şey yapmamız gerektiğine karar verdik.
Sonrasında üçümüz, E-sigaraya Karşı Veliler derneğini kurduk.
Adına da "PAVE" dedik.
Google'da araştırmaya başladık, ben bu işte iyiyimdir.
Google.
Araştırmalar, çocukları JUUL'a çekenin aromalar olduğunu ortaya koydu.
Bu yüzden savunmamızda aromalara odaklandık.
Çocuklar, onları bağımlı yapmak için aromaları kullanan güçlerden korunmalıydı.
ELMA BAHÇESİ - NANE FERAHLIĞI
Aroma çeşitliliği ve reklamlarda bunun ön plana çıkarılmasının
gençlerin ilgisini çektiği sugötürmez.
JUUL Çıktığı yer benim ortaokul
Gidiyorum dükkâna Nane aroması olmadığını söylüyor bana
Ne? Nane aroması yok mu?
Siktir Evet, galiba ona âşığım
Aromalar çocukları çeker.
E-sigara kullanan çocukların yüzde 85'i aromalı e-sigara kullanıyor.
Çoğu, bunu aromalardan dolayı kullandığını söylüyor.
Aromalar yetişkinlere yardım etmek için çıkarılmadı
ve asıl etkileri de çocuklar üzerinde oldu.
İşte burada
NE ZAMAN MANGOLU JUUL'A BENZER BİR ŞEY KOKLASAM
En sevdiğim parfüm bu işte
Aradık durduk her yerde
Salatalık ferahlığı, meyve, krem brüle çeşitleri vardı
ama herkesin ilgisini esas mango çekmişti.
Herkes "Vay be. Bu harika" diyordu.
Yetişkin sigara tiryakilerinden hep,
e-sigaraya geçmelerinde aromaların etkisi olduğunu duyardık.
Sigara tadında bir e-sigara içmek istemiyorlardı.
Bu tadı kimse sevmez.
Juul'dayken çoğu zaman aromalar üzerinde çalışırdım.
Aromaların şöyle bir sıkıntısı vardı,
yetişkinlerin sevdiği şeylerin aynısını çocuklar da seviyordu.
İnsanlar bana,
"Yetişkinlerin mangoyu çocuklar kadar sevmesi mümkün değil" derdi.
Bu bence tamamen saçmalık. Saçmalık.
Mangoyu herkes sever.
Mango en sevdiğim aromaydı.
35 yaşındaydım.
Mangoyu severim. Tadı güzeldir.
"…MANGO BENİM AÇIK ARA FAVORİM."
Mango ve nane en büyük iki aromamızdı.
Juul için milyar dolarlık aromalardı.
Bilimsel bir toplantıdaydım
ve Kevin Burns'le uzun bir konuşmamız olmuştu.
"Bu, yetişkinlere yönelik bir ürün
ve sigarayı bıraktırmaya yardımcı oluyor" falan filan diyordu.
Ben de dedim ki "Yerinde olsam o aromalardan hemen kurtulurdum.
Çünkü o aromalar zayıf noktanız olacak."
Şirket danışmanları, Kevin Burns'e
aromalı ürünlerin satışını durdurması gerektiğini söylemeye başladı.
Ama Kevin bunu yapmaya pek yanaşmıyordu
çünkü Juul'un satışlarının çoğunu aromalı kapsüller oluşturuyordu.
Bunları satmayı bırakmak büyük bir gelir kaybı olurdu.
Bugün bu turu bağımlı bir gencin anne babasıyla birlikte yapmış olsaydık
bu ölçekte bir üretimi, tüm bu büyümeyi nasıl savunurdunuz?
Öncelikle, çocukları ürünü kullandığı için üzgün olduğumu söylerdim.
Bu, onlar için değil.
Juul bu gençlik sorununu çözmek istiyordu.
Bunu yapmanın en iyi, en garanti yolu da ürün aşamasında çözmekti.
Cihazı kullanmak için yaş doğrulaması getirebilirdik.
Yeni bir teknoloji yaratmak gerekiyordu.
"Bu yeni JUUL akıllı bir JUUL. İnternete bağlı bir cihaz.
Sizden başka biri kullanmaya çalışırsa cihaz açılmaz."
JUUL'un internete bağlı bir versiyonunu tanıtacağız.
James bunu yapmaya gerçekten kararlıydı,
bu yüzden geliştirme sürecine hep çok dâhil olurdu.
Bu ürünün nasıl olmasını istediği konusunda bir vizyonu vardı.
James her zaman tasarımı bir çözüm olarak kullanma konusunda çok istekliydi
ve şirketin ihtiyacı olan çözümün bu olabileceğine inanıyor gibiydi.
Diğerleriyse pek emin değildi.
Bu çocuk meselesi iyice kaynamaya başlayınca,
James ve bazı yöneticiler ofisime gelip
çocuklar konusunda ne kadar endişeli olduklarını söylediler.
Biz de "Bakın, çocuklar için gerçekten endişeleniyor olsaydınız
pazarlamayı bu şekilde yapmazdınız" dedik.
"Aromalardan kurtulurdunuz." "Harika bir fikrimiz var" dediler.
KERRY'NİN JUUL'U
Dedim ki "Bu cihazlarla her iki yönde de iletişim kurabileceğini
ve onları uzaktan kontrol edebileceğinizi mi söylüyorsunuz?
İnsanların nasıl kullandığını da saniye saniye ölçebileceksiniz yani?
Her çekişte alınan nikotini ölçebileceksiniz yani?
Bu, bu ürünü, geleneksel sigaradan
milyon kat daha fazla bağımlılık yapıcı hâle getirebilir.
Bu duyduğum en korkunç şey."
Aslında tarihsel olarak
"Ucunu yak, ağzına koy, içine çek" anlayışından ibaret olan bu pazara,
modern teknolojiler getirdik ve bu teknolojileri
tüketicilerin sadece sigarayı bırakmasını sağlamada kullanmadık.
Bu bizim için birinci aşamaydı…
"Teknolojinin çözümü, daha fazla teknolojidir" demek klasiktir.
Entelektüel düzeyde, çok mantıklı tabii.
Ama keşfettiğimiz gerçek şu ki,
iyi şeyler üretirseniz birçok insan bunu alır.
O şeyleri kimyasal ya da duygusal olarak bağımlılık yaratıcı yaparsanız da
insanlar onları aşırı kullanır
ve neler olduğunu anladığımızda çok geç olmuş olur.
Juul'un kurucuları saf ve samimi idealistlerdi.
Bunun sadece iyi sonuçları olacağı izlenimine kapılmışlardı.
Ama yeni zararlar yaratan bir şey yaptığınızda sorun oluyor.
Ne yazık ki Juul, sigara dünyasına molotofkokteyli atma hatasını yaptı
ve bu da gençlik modası olarak patladı.
Gençlerin elektronik sigara sorunundan düzenli olarak faydalandıkları için
bütün sektörü cezalandırmalıyız.
Aileler çocuklarına sahip çıkmayı unuttukları için kızgınlar,
sanki bundan Juul sorumluymuş gibi.
Onların, sosyal medyada çocuklarımızın peşine düşmeleri
ve çocuklara yönelik aromalar kullanmaları
nasıl kötü ebeveynlik oluyor?
JUUL'un tasarımı gizlilik üzerine.
JUUL küçüktür, pek göze batmaz.
Çocuklar için böyle yapılmadı.
Yetişkin sigara kullanıcıları da göz batmamak istedikleri için yapıldı.
Bu nasıl Juul'un suçu oluyor?
Değil.
Ayrıca o kadar şirket arasında
neden insanlar en çok Juul'a taktı, onu da anlamadım.
Bu tartışmanın etrafında dönen bütün her şeyi düşündüğümüzde,
markanın, en iyi niyetli çabaların bile gerçekten etkili olamayacağı
bir seviyede lekelenmiş olduğunu düşünüyor musunuz?
Bence omuzlarımızda çok ağır bir yük var ve…
Juul bu, ne pahasına olursa olsun büyüme yoluna girince
ve bunu sağlayabilmek için
okullarda ürünleri hakkında konuşmak gibi gittikçe sorunlu görünen şeyler yapınca,
işte o zaman ben de "Tamam" dedim.
"Bu, hepimizin belki de safça inandığı bir misyonu olma masalı,
doğru şeyi yapma, çözülmeye değer bir sorunu çözme amaçları falan,
göründüğü gibi değil."
Amacımız, misyonumuz, yanıcı sigaraları ortadan kaldırmak.
Daha başlangıç aşamasındayız. Her şey daha yeni başlıyor.
ANLAŞMA
ALTRIA, JUUL LABS'İN %35 HİSSESİNİ ALMAK İÇİN ANLAŞTI,
E-SİGARA ŞİRKETİNİN DEĞERİNİ 38 MİLYAR DOLARA ÇIKARACAK BİR YATIRIM
Sabah yedide iş arkadaşlarımdan gelen
"Bunu gördün mü?" mesajlarıyla uyandığımı hatırlıyorum.
Neler oluyor lan?
Ne? Neden yani? Bunu neden yapalım ki?
Hiç mantıklı değildi.
Çoğu kişi bu şirkete, Altria'yı yenmek, onları devirmek için katılmıştı.
ALTRIA, JUUL'UN %35'İNİ ALIYOR
Uyandım, haberi telefonumda okudum ve çok sinirlendim.
Çok sinirlenmiştim.
Marlboro üreticisi Altria, Juul Labs'in %35 hissesini aldı,
kurul yaklaşık 13 milyar dolarlık yatırımı onayladı, 12,8 milyar dolar.
Altria'nın, Juul'a yatırım yapması beni şaşırtmadı aslında,
ben miktarına şaşırdım.
Onların e-sigara ürünü, JUUL'la asla rekabet edemeyecekti,
o yüzden bir parça istediler.
…14,6 MİLYAR DOLAR…
Haberi bitirdikten sonra, daha ofise bile gidemeden
acil durum toplantısına çağırdılar.
Hepimiz "Neler oluyor?" diyorduk.
Hepimiz mutfakta toplanmıştık.
Resmen şok olduğumu hatırlıyorum. Genel olarak herkes öyleydi zaten.
İçeride epey bir fokurdama vardı, insanlar karardan nefret ediyordu.
Şirkete, büyük sigara şirketlerini devirmek istediğimiz için katılmıştık.
Onlarla iş birliği yapacaksak bunu nasıl başaracaktık?
Tüm misyonumuz onları iflas ettirmekti ve bizi satın almalarına izin mi verdiniz?
Şeytanla iş birliği yapıyorlar gibiydi.
Şirkette kalmak isteyip istemediklerini sorgulayan insanlar vardı.
Kevin'in konuşması şöyleydi,
"Siz de şu kadar para kazanacaksınız."
ELEKTRONİK SİGARA EFSANESİ
JAMIE DUCHARME'NİN KİTABINDAN UYARLANMIŞTIR
Alt yazı çevirmeni: Reşat Bir