Nagkaroon tayo ng baga para makahinga ng hangin.
Ang surface ng baga, kasinglaki ng isang football field.
Malaki 'yon pag inilatag mo lahat ng maliliit na bula.
Pag tiningnan mo ang baga, sobrang pink at buhol-buhol.
At sabi ng mga doktor, hangin lang dapat ang nasa baga mo.
Anuman ang pumasok sa baga mo, maiiwan doon.
Marupok ang baga,
kaya anumang malanghap no'n bukod sa hangin, nakakabahala.
Ang paglanghap ang pinakanakakaadik na paraan ng pagdodroga.
Ilang segundo lang, nasa utak mo na, at may tama ka na.
TIWALA
Ang tusong henyo ng industriyang ito,
binabago ang anyo ng pang-aalipin
sa produktong nakakaadik tulad ng heroin o cocaine…
patungo sa pagbibigay-kalayaan.
Weekend 'yon ng ika-4 ng July 2019.
'Yong weekend na 'yon, akala namin magiging mapayapa.
Huminga ako nang malalim, ang sakit.
Sobrang sakit pag sinubukan mong magsalita o huminga.
Parang mamamatay na ako.
May tatlong bata pang dumating. Patuloy na nadadagdagan.
May mga ospital sa buong bansa na nagre-report nito.
May tatlo sa Illinois, at 11 na teen at young adult sa Wisconsin
na naospital dahil sa malubhang sakit sa baga.
Ang pagkakapare-pareho nilang lahat, nagve-vape sila.
-Grabe ang nangyari… -Halagang $38 bilyon…
…$17 billion na investment sa kompanya ng e-cigarette sa San Francisco, ang Juul.
MGA BIGLANG NAGING BILYONARYO
PITONG BUWAN ANG NAKAKARAAN
Napaaga ang Pasko para sa mga empleyado ng kompanya ng e-cigarette na Juul.
Makakatanggap sila ng $2 bilyon na bonus.
Hahatiin 'yon sa 1,500 empleyado ng kompanya,
na tinatayang makakatanggap ng $1.3 milyon bawat isa.
-Wow! -Monito Monita sa opisina.
-Tama. -Grabe, 1.3 milyong dolyar.
Ginising ako ng nanay ko.
"Kakatawag lang ni Bobby Levine."
Napanood niya sa Today Show
na milyonaryo na ang bawat empleyado ng Juul.
Kaya tiningnan ko sa internet, binuksan ko ang TV.
Totoo nga, lahat ng empleyado ng Juul, gumising na mga milyonaryo.
Nagtatalon ako, sabi ko, "Ito na nga! Milyonaryo na ako!"
BILYONARYO NA ANG COFOUNDERS NG JUUL
MGA BILIYONARYO
Ikaw ay bilyonaryo na base sa halaga ng kompanya n'yo.
At 'yon 'yong club na gusto mong masalihan
dahil 'yon talaga 'yong naiiba kahit sa tech industry.
Nagsama-sama kaming lahat sa malaking lunchroom.
Sobrang excited lahat.
Inanunsiyo nina Kevin, Adam, at James ang tungkol sa Altria Investment,
at ang mindset nila, malaking hakbang 'yon para sa kompanya.
No'ng idinedetalye na nila kung paano 'yong sa bonus, sabi nila,
"Lahat makakakuha ng ganitong pera." Sabi ko, "Ano?"
Hinimay na ni Kevin ang mga numero,
tapos, bumalik ako sa desk ko at naintindihan ko na. Sabi ko, "Wow."
TATLONG HATI SA REWARDS
Siyempre, naging mga bilyonaryo agad sina Adam at James.
Nakakatuwa sa loob ng kuwartong 'yon. Ang saya ng lahat.
Pero naging hati ang mga tao sa anunsiyong 'yon.
May ilang tao
na nagtaas ng kamay nila sa meeting, sabi, "Bale…
sinasabi n'yo ba na pag-aari na tayo ngayon ng Big Tobacco?"
Nakakabigla 'yon.
Di ko na masasabi sa mga kaibigan ko, "Iba kami sa Big Tobacco."
Inisip ng marami na di maganda ang kahihinatnan no'n.
Taliwas 'yon sa pinaniniwalaan nila.
Anti-Big Tobacco kami.
Oo, nagbebenta kami ng mga produktong may nicotine, pero iba kami sa kanila.
Galit kami sa Big Tobacco.
Nagiging isa kami sa misyon namin dahil sa galit na 'yon.
'Yon ang nagtutulak sa amin, tapos biglang, "Big Tobacco na tayo."
Tumayo si Kevin, meron siyang presentation para suyuin ang mga tao niya.
Nangyari ito dahil ang sabi namin, "Okay, ganito.
Gusto n'yong mag-invest sa kompanya namin? Bibilhin n'yo kami?
Tatanggapin namin ang perang ipambibili n'yo
at bibigyan namin kayo ng 35%."
Maglalagay sila ng advertisement para sa JUUL
sa bawat kaha ng sigarilyo ng Altria brand.
'Yon ang pinakamagandang direktang marketing na makukuha namin.
Magbibigay ang Altria ng legal at regulatory support,
pati sales at marketing support.
Kakain kami ng espasyo sa mga estante.
Imbes na walong slot para sa sigarilyo,
magiging tig-apat ang sigarilyo at Juul.
Papayagan nila kaming ma-access ang e-mail database nila.
Meron pa bang may mas malaking database ng matatandang naninigarilyo? Altria lang.
Di nila kokontrolin ang kompanya, kaya di na ako nabahala sa investment.
Nangako rin sila na pagsapit ng 2050, wala nang sisindihang yosi.
Sinong matinong tao ang papayag sa kahit alin doon,
lalo na sa lahat ng 'yon?
'Yong alam nang talo na sila.
Binago nilang tatlo ang mga bagay, pati sa akin,
sa paraang di ko inasahang gagawin nila.
Ang ginawa nila, itong partnership sa Altria,
makakatulong sa aming makamit ang malaking bahagi ng misyon namin.
Kinailangang tanggapin ng Altria na di lang basta sumisikat ang Juul,
mauungusan na no'n ang mga sigarilyo.
Tinatanggap na nilang talo na sila.
Nabigyan namin ng isang matindi ang isang Goliath.
Lumuluhod at yumuyuko na sa amin.
Winakasan na ng Juul ang mga sigarilyo. Inaamin na nila.
"Na-phase out na." Lumilipat na sila sa amin.
Napakalupit na paliwanag no'n, pinakamagandang bagay na narinig ko.
At malaya kayo, kahit sino sa inyo,
na magparating sa amin ng mga katanungan n'yo at concerns.
Sasagutin namin nang personal ang lahat ng 'yon.
Maraming lumabas ng meeting na 'yon na di alam kung ano ang iisipin.
Sa isip ko, di ko kayang mag-stay,
dahil pag tinanggap ko 'yong pera, parang blood money na 'yon.
At inisip ko rin…
kung ano ang mararamdaman ng tatay ko.
Buong buhay ko, naninigarilyo siya,
at namatay siya sa cancer sa baga.
Napag-isip-isip ko rin naman na…
kung tutulungan kami ng Altria na gawin ang tinatrabaho namin,
di na masama 'yon.
Gano'n ang naging katwiran ko.
Pero sasabihin kong nahirapan ako sa desisyon kong 'yon.
Ang weird pa rin sa pakiramdam.
ANG PAGMAMANIPULA
No'ng nalaman namin ni Gottlieb, na Commissioner ng FDA, 'yong lingid sa amin,
na ang mga kompanyang 'yon, nag-uusap para sa $12.8 bilyon na deal,
hindi kami makapaniwala.
INAKUSAHAN NG FDA ANG JUUL AT ALTRIA
Di naging totoo sa amin ang dalawang kompanya na 'yon,
at parang tinraydor kami.
Ang dating kay Gottlieb, iniisahan ng Juul at Altria ang FDA,
at naghahandang magbenta ng mas maraming vaporizer
na sobrang sikat sa mga teenager.
Naging kuwestiyonable ang integridad nila.
Pero sa paglipas ng panahon, natutunan ko, na pagdudahan ang mga sinasabi
ng sinuman sa tobacco industry, pati na ang e-cigarette manufacturers.
Para matulungan namin ang matatandang naninigarilyo,
dapat mapagkakatiwalaan kami. At dapat naming pagtrabahuhan 'yon.
Aksiyon ang kailangan do'n, di salita.
Nagpapasalamat kami sa pangunguna rito ni Commissioner Gottlieb
at umaasa kaming makakatuwang namin ang FDA
para malutas nang malawakan ang issue na 'to.
Kinuwestiyon ko kung gaano katotoo ang anumang pahayag ng head ng Juul
tungkol sa pagkakaroon ng parehong goal sa regulators
tungkol sa pagpapababa sa bilang ng kabataang gumagamit ng produkto nila.
TUMIGIL NA SA ANTI-SMOKING ANG JUUL AT NIYAKAP ANG BIG TOBACCO
Hindi nawala ang Big Tobacco.
Nangmamanipula lang sila,
at dapat silang magkaroon ng bagong customers,
o magsasara ang negosyo nila.
Nayayamot na ang mga magulang ng bansang ito.
Di n'yo masasakop ang henerasyong 'to. Mga hayop kayo.
Papahirapan namin kayo sa ginagawa n'yong pang-aadik sa mga bata.
Ang anak ko ay 15-anyos at isang sophomore sa high school
no'ng una silang mag-vape ng mga kaibigan niyang babae.
Adik na siya sa mga produkto ng Juul mula no'ng mga 13, 14 taong gulang siya.
Pakisabi sa FDA na ito na ang panahon para unahin ang kalusugan ng mga bata
kaysa sa kita ng Big Tobacco…
Marami nang sumusulat na magulang sa FDA,
sinasabi nila, "Alisin ang flavors, wag nang magbenta online.
Aksiyon ang gusto namin. Habulin n'yo ang kompanya."
Pinoporotektahan namin ang mga bata,
"Kailangan na lang nating hikayatin ang FDA, at okay na."
TAPUSIN ANG PAGVE-VAPE
Nagiging politikal na isyu na ito,
kaya si Gottlieb ang sumasalo ng lahat
para maisagawa 'yong framework na binuo namin no'ng 2017,
kung saan may lugar 'yong alternatibo at di gaanong nakakasamang mga produkto.
Pero nakakuha kami ng malalang datos
ng pagsikat ng e-cigarettes sa mga bata at adolescents noong 2017 at 2018.
Masasabi natin na di na maiwasan ng mga bata na gumamit,
na wala na sa kanila ang kalusugan nila,
at kailangan naming alisin sa merkado ang mga produkto, pati ang JUUL…
Kaya binago ni Scott Gottlieb ang deadline sa mga kompanya
sa pagsusumite ng Premarket Tobacco Product Applications,
at kung di mapapatunayang di nakakasama sa publiko ang JUUL,
puwede 'yong alisin sa merkado, at mapipilitang magsara ang kompanya.
PAGPAPALIWANAG NG JUUL SA MALI SA MUNDO
Nakisali na ang mga tao dahil Big Tobacco na naman ang usapan.
"Akala namin nabura na namin 'to."
Sa tingin ko, 'yon 'yong nagtulak sa mga tao.
PAGPABOR SA JUUL
Nakikita ko kung paano 'yon inilarawan ng media,
na parang, "Big Tobacco na naman."
PABOR SA JUUL
May nakakausap ako minsan,
at nababahala ako na pag sinabi kong nagtrabaho ako sa Juul,
sasabihin niya, "Ano'ng pakiramdam na kayo ang nagbibigay ng nicotine sa mga bata?"
May lumapit sa akin sa isang party, di niya alam na taga-Juul ako,
sabi, "Marami sa mga nandito, galing do'n sa imoral na Juul na kompanya,
na kumita na nang malaki at akala mo mga kung sino na." Tapos, sabi ko…
"Oo nga."
Mali 'yong kumalat tungkol sa kung gaano kalaki ang kinita ng mga tao.
May nagsulat na no'ng mag-invest ng dalawang bilyong dolyar ang Altria,
pantay-pantay ang magiging hatian no'ng 1,500 empleyado.
Kaya ang daming tao sa LinkedIn na nagsasabing,
"Kailangan mo ba ng tulong sa milyones mo?"
At natatawa na lang ako.
"Sapat lang ang nakuha ko para mabayaran ang parking tickets ko."
MAGSASAMA NA ANG BIG-TOBACCO AT ANG SEKTOR NA DAPAT AY TATAPOS DOON.
Di patas ang media sa paglalarawan nila sa Juul.
EPIDEMYA NG E-CIGARETTE
Puwede pa sanang mapaganda ang pag-market sa pagbili sa kompanya
para maipakita ang benepisyo
na magagawa nitong maabot ng Juul ang mga dati nang naninigarilyo
na humihithit at pinapatay ang mga sarili,
at mas mapabuti ang kalusugan ng mga tao sa bansa.
PINAKAMALAKING SCAM
Dahil sa Altria deal, naging mas mahirap makuha ang tiwala ng publiko,
at pag nawalan na ng tiwala sa 'yo ang mga tao,
wala ka nang pahintulot para patakbuhin ang negosyo.
Madaling husgahan ang kompanya. Naiintindihan namin ang kawalan ng tiwala.
Maraming ginawang mali ang Big Tobacco,
kaya lumalabas, di maganda ang intensiyon namin.
Kailangan naming subukan… at makabawi.
SA PAGDAAN NG MGA TAON, NASIRA ANG TIWALA SA KOMPANYA.
NANGAKO ANG JUUL NA IBABALIK NILA ANG TIWALANG 'YON.
NASIRA NA
Nasa amin ang bola.
Kailangan na naming kumilos.
Malinaw na nagmamadali na ang lahat. Sabi nila, "Gusto naming ikaw
ang maging Director of Product para sa Youth Prevention."
"Kung mabubuhay ang kompanya, kailangan mong lutasin 'to."
Gusto nilang tutukan ko ang retail na bahagi.
Mga menor de-edad na pumupunta sa convenience store
at nakakabili nang di hinahanapan ng ID.
Pero kahit sinasabi ng mga retail store, "Manghihingi kami ng ID,"
walang teknolohiya o kahit anong magbibigay-katiyakan doon.
Kaya ginawa namin ang teknolohiya sa pag-verify ng edad,
kung saan kailangan mong mag-swipe ng driver's license para makabili.
May ginagawa ang Juul na sila lang ang nakakagawa.
Di sinasabi ng Anheuser-Busch sa mga retailer nila,
"Dapat mag-verify na kayo ng edad."
PAGBABAWAL SA MINORS
Talagang naniniwala ang founders at kompanya na nagliligtas sila ng buhay,
at ang pagkakaroon ng access ng mga bata sa produkto
ay panggulo lang sa vision ng kompanya.
Napakahalaga no'ng misyon.
Dati akong naninigarilyo. Alam ko ang nagawa sa akin ng produkto,
at ang magagawa no'n sa iba.
Sa kabila ng masamang imahe ng Juul sa publiko
at sa ideya na Juul ang nagdudulot ng lahat ng problema,
may grupo ng mga tao na natutulungan ang Juul.
May mga naririnig na kaming mga kuwento ng mga tao.
BUMILI AKO PARA MAG-QUIT
Ginamit namin ang database ng mga kuwento para sa mga patalastas namin,
at naging Make the Switch na kampanya 'yon.
Nilagyan ko ng pod, humithit nang kaunti,
at nagulat ako dahil parang sigarilyo nga 'yon.
Naramdaman ko na kaya ko nang talikuran ang nakasanayan ko.
Gusto kong tulungan ang mga taong tulad ko na tigilan na ang paninigarilyo.
Di namin sila binayaran. Di sila mga artista.
Gusto naming maging sobrang ingat sa kung paano kami nakikita ng mga tao.
TUMIGIL. MANIGARILYO ULI. LIPAT NA.
Lipat na.
Bilang marketer, 'yon ang pinakasimpleng mensahe.
Ang akala nila, sa pamamagitan ng Make the Switch,
makakabawi sila sa mga ginawa nila, niloloko nila ang mga sarili nila.
Huli na ang lahat.
NGAYON PA KUNG KAILAN HULI NA
Milyon-milyong kabataan na ang lulong sa e-cigarettes,
at milyon-milyon pa ang susunod pag di tayo kikilos.
Tingin ko, ganito 'yong nakikita mong nangyayari sa mga kompanya.
Pag nakikita nilang maluwag ang mga opisyal ng gobyerno,
sinasamantala nila.
Sa nakikita ko,
ginagamit ng Juul ang pagiging maluwag ng FDA,
at ang nangyayari, San Francisco na ang gumagawa ng trabaho.
Mag-iintroduce kami ngayon ng makabagong batas
sa Board of Supervisors
sa pagbabawal ng pagbebenta sa San Francisco
ng anumang e-cigarette na hindi sumailalim sa FDA premarket review…
Batas 'yon na na isinulong ng Parents Against Vaping,
at malaking tagumpay 'yon.
Walang dahilan para gawing guinea pigs ang mga anak namin
sa e-cigarette experiment.
Kalokohan ang pagbabawal sa vape sa San Francisco.
Nakatulong sa mga taong tulad ko ang produktong 'yon para di na magyosi,
pero bigla na lang, ang hirap nang bilhin no'n.
Samantala, 'yong bagay na gusto ko nang tigilan, nandiyan lang.
Parang… baliktad yata.
Doon pa talaga sa balwarte nila na-ban ang produkto nila.
Binabawian nila kami, e. Di pinag-isipan at may halong politika.
May mga nagsasabi na parang ang overprotective at higpit no'n.
Di ako sang-ayon do'n.
Dapat aprobado ka muna, ayon sa batas,
bago ka makapagbenta sa San Francisco. Simple lang.
PINAGMUMULAN NA NG AWAY ANG PAG-BAN SA VAPE
Handa na sa laban ang bawat panig.
Ang mabubuting nakikibaka, mga liberal na demokratiko,
laban sa Big Tobacco.
'Yong mga kabataan sa prep schools sa New York, Silicon Valley,
gumagamit na ng e-cigarettes. Nagkakaroon na ng moral panic.
Mga magulang 'to na may pera, mga malalakas ang impluwensiya,
mga magulang na may koneksiyon sa mga politiko.
-Salamat sa paanyaya. -Nagkita tayo nitong weekend.
Sinabi ko kay Dorian na ico-cover ko 'yon, at heto tayo ngayon…
Isang magandang halimbawa 'yon
ng maliit na interest group na gumagamit ng impluwensiya nila sa politika
sa paraang di nakakabuti sa nakakarami.
Sabi nila, 'yong mayayaman lang daw na white kids. Parang mali naman 'yon.
Kinakatawan namin ang milyon-milyong mga magulang
na naapektuhan na ng epidemya ng pagve-vape ng kabataan.
At mahina ang ebidensiya na natutulungan ng e-cigarettes ang matatanda,
pero napatunayan nang nakakapinsala 'yon sa mga bata.
Paano mo magagawang magwalang-bahala pag may sinasaktang bata?
Noong tag-araw ng 2019, laganap na ang pag-market sa Juul.
Naririnig ko na mismo 'yon sa mga anak ko.
Epidemya na ang pagve-vape ng mga bata. Sa mga high school, 28% ang nagve-vape,
at halos 11% naman sa mga nasa middle school.
Laganap na ang JUUL.
Ang pinakamabigat na concern ng magulang na nababalitaan ko,
direktang nagma-market ang Juul sa mga anak nila.
Nanghingi muna kami sa Juul ng kahit anong dokumento
tungkol sa pagbenta at pag-market ng devices na 'yon.
ANG KALIGTASAN NG KABATAAN…
Dahan-dahan silang naglabas ng impormasyon.
Dumating sa punto, na ang CEO ng Juul na si Kevin Burns,
sinubukang lumapit sa mas mataas sa akin, sa chairman ko,
at sinabi ni Elijah Cummings kay Mr. Burns,
"Pag pinahirapan mo ang mga tao ko, makakatikim ka sa akin."
Sa puntong 'yon, binigyan kami ng Juul ng 55,000 dokumento.
Sobrang lala ng mga 'yon
pagdating sa kung paano sila gumagamit ng social media influencers,
at walang mga ebidensiya ro'n para suportahan ang sinasabi nila
na mas mas ligtas ang JUULs kompara sa mga sinisindihang sigarilyo.
Doon namin napagdesisyonang, "Kailangan natin silang pagpaliwanagin."
Hiniling namin na tumestigo si James Monsees
dahil gusto naming founder ng Juul ang magpaliwanag sa harap ng batas.
Naawa ako kay James bilang kaibigan niya,
pero oras na para humarap kami sa publiko
sa pagsagot sa mga concern ng bawat isa.
Magandang hapon. Sorry sa pagkaantala. Magsisimula na ang subcommittee.
No'ng pumasok na si James Monsees, ramdam mo ang tensiyon sa paligid.
Ang daming tao sa loob.
May mga advocate kontra sa pagve-vape ng kabataan.
Mr. Monsees, sumusumpa ka ba na ang testimonyang…
Wala pang 15 taon,
mula sa isang graduate ng Stanford na nagpe-present ng thesis niya,
umabot na si James sa pagde-defend ng produkto ng thesis na 'yon
sa harap ng Kongreso. Grabe 'yong pressure na nangyayari.
Ipinaglalaban niya ang kompanya niya.
Lahat ng tao sa opisina, kung wala sa conference room na may TV,
nasa mga laptop nila at naka-headphone. Magkakaalaman na rito.
Salamat, Mr. Chairman.
Kailangan nating magtulungan para masiguro
na walang menor de-edad na gagamit ng produktong 'to.
Gusto naming burahin na ang mga sigarilyo at magligtas ng buhay.
Nagmamakaawa siya, "Magtulungan tayong lutasin 'to."
Tapos, bumaling sila, at sabi, "Isa kang halimaw."
Nag-develop ng pod ang Juul na magbibigay ng mas maraming nicotine.
Tama ba 'yon?
Di ako sigurado sa tinutukoy n'yo.
Nakakagulat na di mo alam ang sagot.
Ilan pa ang available ngayon?
Di ko alam…
Pag sinabi mong di mo alam kahit alam mo, pagsisinungaling din 'yon.
Sang-ayon ka bang sinasabi ng ad na kaya no'ng patigilin ang mga nagyoyosi?
-Ito ang pattern… -Iniiwasan mo ang mga batas ng FDA.
Ramdam doon na malinaw na Juul ang may kagagawan ng krisis sa kalusugan
at dapat managot sila ro'n.
Heto ako, pinapanood itong bilyonaryong founder
na sinasabi ang katotohanan kahit paano, pero di rin naman tapat sa sinasabi.
Di magawang maatim ng mga tao
na hayaan silang magpatuloy sa ginagawa nila.
Kaya sobrang nagkainitan doon sa pagdinig.
Gusto ko lang sabihin sa 'yo…
Sa akin, sir, halimbawa ka ng mga pinakamalala sa Bay Area.
Isa ka lamang hamak na nagbebenta ng lason,
at target mo ang mga kabataan. Okay na ako.
Naniniwala ako na responsibilidad ng gobyerno na protektahan ang kabataan.
Tapos na 'tong pagdinig.
Kaya nilinaw talaga namin sa Juul na di paninda ang mga anak namin.
Madaling sabihin para sa mga politiko
na pinoprotektahan nila ang mga bata sa pagsagupa sa Big Tobacco.
Pero kung titingnan, pumapagitna sila sa mga naninigarilyo
at sa posibleng ruta na maglalayo sa mga 'yon sa paninigarilyo.
Di drama sa politika ang nakikita ko,
kundi wasto at makatarungang paggamit ng sangay ng gobyerno.
Mananagot at pananagutin ang mga may ginawang mali.
Lahat sa kompanya, sobrang tutok,
"Kailangan nating pigilan ang kabataan.
Di puwedeng ipaubaya lang natin sa gobyerno."
Inuubos namin ang 80 oras kada linggo
sa pag-iisip kung paano namin malulutas ang problema sa pagve-vape ng teens.
At tanda ko pa, ang nasa isip ko no'n, "Wala nang ilalala 'to."
Nag-vape ako nang todo. Ni minsan, di ko binitiwan 'yon.
Kitang-kita naman sa akin.
Nagmukha akong… patay,
at dahil 'yon sa patuloy kong paglanghap ng di naman hangin.
No'ng patapos na ako sa senior year, doon na lumabas ang mga sintomas.
Unti-unti ang paglabas no'n, kaya sabi ko, "May sakit ka lang."
Di naman problema 'yon hanggang sa…
araw-araw nang lumala.
Kaunting pananakit ng lalamunan ang una kong sintomas.
Kinabukasan, bumaba na sa dibdib ko,
at nagsimula nang lumala ang lahat.
Sobrang sakit na kailangan ko pang itiklop ang katawan ko dahil di ako makahinga.
Masakit din ang maglakad at di ako makakain ng kahit ano.
Pag kumain ako, isusuka ko lang.
Ang sabi sa akin, mukha na raw akong kalansay.
Sabi ko sa mama ko, "Katapusan ko na yata. Parang mamamatay na talaga ako."
Di ko na masyadong maalala 'yong pagpunta sa ospital, pero…
naaalala kong nasa ICU bed ako paggising ko, nasa tabi ko ang pamilya ko…
Sobrang hirap lang talagang pagdaanan no'ng gano'n…
Di mo alam kung ano ang nangyayari,
at sobrang lala ng lagay mo na puro sakit lang ang nararamdaman mo.
At nahihirapan na akong huminga,
kaya noon, puwede akong mamaalam anumang sandali.
On call ako no'ng weekend na 'yon sa Children's Wisconsin,
at akala namin, magiging payapa ang weekend na 'yon,
pero no'ng napansin naming may apat, o lima na yatang mga bata
na may pare-parehong sintomas, lagnat, ubo, hirap huminga, at nanghihina…
Di 'to basta nagkataon lang.
At no'ng di nadadaan sa antibiotics, sabi namin,
"Umaksiyon na tayo at alamin na natin kung ano 'to."
At ang pagkakapare-pareho ng limang teen,
nagve-vape silang lahat.
Nagbabala ang isang ospital ng mga bata sa Wisconsin
sa mga sakit na may kaugnayan sa pagve-vape.
Walong teenager na may matinding tama sa baga ang na-admit ngayong buwan.
Naiulat ang ikaapat na pagkamatay dala ng malubhang sakit sa baga
na iniuugnay sa pagve-vape.
Kumpirmadong anim ang nasawi sa California, Illionis, Indiana…
May 43 kumpirmadong kaso…
May 69 na naospital…
Sa 15 state, 127 katao ang may malubhang tama sa baga…
Tinawag 'yong EVALI, na nangangahulugang
"E-cigarette or Vaping Product Use-Associated Lung Injury."
May kinalaman to sa pagve-vape. 'Yon lang ang alam namin.
Nag-uunahan ang CDC at ang iba pa sa pag-alam ng dahilan.
Kasama ko ang kaibigan ko, at sabi ko sa kanya,
"Lagi kong nararamdamang kumikirot ang dibdib ko.
Parang karayom na madalas tumusok.
Pumunta na kami sa Children's Hospital. Kailangan yata akong i-X-ray o i-EKG
at sabi, "Wag kang mag-alala. Heto, Tylenol."
Tapos, may mga doktor na tumakbo sa room, pasigaw akong ginigising,
"Kailangan ka naming operahan. Bumigay na ang baga mo."
"Puwede kong tawagan si Papa?"
Sabi, "Puwede, pero matatagalan siya para sa gagawin namin."
Dinig ko ang pagpasok ng tubo sa dibdib ko,
at parang mga inaapakang sanga 'yon.
Sorry, ha?
At naisip ko, "Kung mamamatay ako, ire-record ko ang lahat.
Malalaman ng lahat ang dahilan."
DI AKO GUMALAW NANG 4 NA ORAS
Doon na lumala ang mga bagay.
SANA GUMALING KA NA
Nagugulat ako no'n
sa dami ng taong nagme-message sa akin.
Doon ko lang nakita 'yong gano'n.
Nagse-send ang mga tao sa akin ng video ng pagsira nila sa JUULs nila.
Marami sa mga kaibigan ko, gusto nang tumigil dahil natakot sila.
Sabi sa mga balita, JUUL ang dahilan,
at sa dami ng nagkakasakit, sa tingin ko, maraming nag-panic.
I-TAG N'YO AKO SA VIDEOS N'YO NG PAGTAPON N'YO NG JUUL/VAPES
Ang goal ko na lang, ipaalam sa mga tao at siguruhing wala nang dadanas nito.
Maraming nagprotesta sa labas ng opisina.
Nakakatakot bilang empleyado
dahil ayokong maging bahagi ng kompanya
na may bansag na pumapatay ng tao.
Wala naman yatang may gustong maging bahagi ng gano'n.
Binabawi na namin ang buhay namin.
Binabato ako ng mga bulok na itlog. "Hoy, pumapatay ka ng bata!"
Na-realize ko agad
na pag may suot akong may nakalagay na "Juul,"
puwede akong mabugbog.
Yumayaman ang Juul habang nagkakasakit ang mga bata!
Akala ko, mas ligtas ang paggamit ng JUUL
kaysa sa mga normal na sigarilyo. Mali pala ako.
Parang alon na humampas, at sinasabi ng lahat,
"Di ko alam kung magve-vape pa ako."
HUMIHINA NA ANG BENTA NG E-CIGARETTES DALA NG MGA PANGIT NA BALITA
CEO ng Juul Labs, Kevin Burns.
Nagbibigay ng pahayag sa dumadaming kaso ng sakit sa baga
ng mga nagve-vape.
Di ko lubos-maisip na may datos kaming nagsasabing
nagbebenta kami ng produkto na nakakasama sa mga tao ng America,
at na may datos kami, pero patuloy pa rin kaming nagbebenta.
Nagtatanong ako dahil di maganda ang record ng industriya ng tabako
pagdating sa pagsasabi ng totoo sa mga tao kung ano itong ibinebenta nila.
Alam mo bang dahil nicotine ang produkto n'yo, hirap magtiwala sa inyo ang mga tao?
Oo.
Maiuugnay ka talaga sa maraming bagay
pag nagbebenta ka ng nicotine. Alam ko 'yon.
Sabi ng mga lumalapit sa akin, "Robbie, puwede akong magkagano'n?"
Di ko rin talaga alam.
Bago pa lang na produkto ang JUUL,
wala kaming datos na pangsampung taon para masabing di 'yon ang problema.
…ang Centers for Disease Control and Prevention
sinabing na-dentify na ang kemikal na nasa likod
ng nakamamatay na vaping outbreak.
Maaring ang vitamin E acetate ang sanhi ng outbreak sa bansa
na nagdulot ng sakit sa libo-libong tao sa US.
Kinuha nila ang samples ng bronchoscopy,
at nakitang sobrang daming vitamin E ro'n.
Mas makapal na likido 'yon, parang mineral oil,
kaya pag nalanghap 'yon, maapektuhan nang sobra ang baga.
Mukhang THC ang vitamin E oil.
Mabibili mo 'yon sa botika.
'Yong mga itinapong cartridge na wala nang laman,
puwede mong lagyan ng vitamin E oil, at sabihing THC 'yon.
Wala 'yong kinalaman sa Juul.
Para sa akin, sobrang bilis lang bago naging boring ang JUUL,
at sabi ko, "Sumubok naman tayo ng iba."
Ibang klase ang THC.
'Yong flavors, 'yong mala-hologram na disenyo sa kahon no'n,
umaayon sa gusto naming makita. Lahat may gano'n.
Naisip ko, "Ligtas naman siguro 'to, ano?"
Huwebes, magkasama sa korte ang magkapatid na sina Tyler at Jacob Huffhines,
dahil sa kasong paggawa ng libo-libong ilegal na THC vape cartridge.
Bilang isang brand, namroblema kami sa mga pekeng produkto.
Puwede mong lagyan ng kahit anong pod ang JUUL.
'Yong laman ng cartridge ang makakasama sa 'yo, di 'yong mismong JUUL.
Magandang balita para sa Juul na maibabaling na ang pag-iimbestiga
sa black market THC, imbes na sa teens na gumagamit ng JUUL sa pagve-vape.
'Yong mga 'yon, di gumagamit ng JUUL o ng mga tradisyonal na vape,
pero, di 'yon lumabas sa media.
Kahit na itong outbreak ng sakit sa baga ay dahil pala sa THC,
wala ring kuwenta 'yon. Sa mga tao, pagve-vape 'yon…
Kahit na napatunayang di naman JUUL ang problema,
'yong ideya na masama para sa 'yo ang JUUL, mahirap nang burahin.
Siguro nga, di na nila nababanggit ang JUUL,
pero 'yong videos na ginagamit nila
pati 'yong mga background, puro produkto ng Juul.
'Yong mga nasa bahay tuloy,
naiuugnay sa Juul 'yong mga kalunos-lunos na pangyayari.
'Yong news companies, di na nila sasabihing,
"Siyanga pala, di JUUL ang dahilan no'ng mga pagkamatay."
Ang fact checks, di nagva-viral tulad ng kasinungalingan.
Headline ang binabasa ng mga tao,
at pag nasa isip na nila 'yon, 'yon na ang paniniwalaan nila.
Mapanganib pag ikaw ang pinakamalaki
dahil pag may ikukuwento ang mga tao, ikaw ang topic.
Maaaring makasama sa atin ang bagay na di natin alam…
Media ang dahilan ng mga nabibigyan ng atensiyon.
Nakakagawa 'yon ng totoong concern, pekeng concern.
Juul ang nasisi
sa mga sakit na iba naman ang may gawa.
Kahit na naging malinaw na,
na karamihan ng kaso ng EVALI ay dahil sa vitamin E acetate,
parang sobrang nag-aalangan ang CDC na linisin ang pangalan ng Juul.
Ang inirerekomenda namin, kung nababahala kayo sa kalusugan n'yo,
dahil sa imbestigasyon na ito, piliin n'yo
na wag nang gumamit ng e-cigarettes o vaping products…
Para sa ilan, para bang
ginagamit ng CDC ang pagkakataong ito para tigilan na ng mga tao ang pagve-vape,
Juul man o hindi ang dahilan no'n.
Kinakasuhan ng North Carolina ang kompanya ng e-cigarette na Juul.
Ang Opisina ng Attorney General
ay maglulunsad ng imbestigasyon sa Juul Laboratories…
Isang komprehensibong kaso…
Iminumungkahi ni President Trump na ipagbawal ang flavored e-cigarettes.
Gamit ang kapangyarihan ng Minnesota Attorney General,
magsasampa kami ng kaso kontra sa Juul Labs
sa ngalan ng state at ng mga mamamayan ng Minnesota.
Sunod-sunod ang pagdating ng mga problema sa amin.
Sabi namin, "Kulang pa ba? Ginagawa na namin ang lahat."
Ang New York, Michigan, at Massachusetts,
aalisin na lahat ng flavored vaping products sa merkado.
Sabi ng mga tao, nakakalason ang JUUL.
Totoo ba 'yon?
'Yong produkto o 'yong kompanya?
Nasa TV si Kevin at mukhang di siya nagsasabi ng totoo.
Di pa raw tukoy ang pangmatagalang epekto ng pagve-vape. Totoo 'yon.
-Totoo 'yon. Totoong pahayag 'yon. -Paano n'yo nagagawang ibenta 'yon?
Magbebenta na lang muna, saka na ang pagtatanong?
May produkto kaming…
Di naging maganda 'yon.
Ang tingin ng mga tao, idiniin pa niya ang kompanya imbes na tulungan.
Ang lahat ng ito, humantong sa maling pananaw
tungkol sa panganib ng pagve-vape.
Higit sa kalahati, baka nga nasa 75% ng Americans,
iniisip na mas delikado ang e-cigarettes
o kasingdelikado ng sinisindihang tabako.
Ngayon, wala ni isang siyentipiko ang magsasabi sa 'yo na totoo 'yon.
Mas marami na tayong alam ngayon na masasama tungkol sa e-cigarettes
kaysa no'ng nakaraang limang taon.
Maraming masamang epekto sa kalusugan ang e-cigarettes.
Nade-detect ng makinang ito ang mas mataas na velocity ng pagdaloy sa mga ugat.
Nanigas din halos ang ugat ng mga hayop tulad no'ng mga na-expose
na kasabayan nila sa usok ng sigarilyo.
Sa pag-generalize ng mga bagay na nakita sa mga hayop, dapat maging maingat.
PAGBAWAS SA PINSALA
Ginawa namin ang isa sa mga unang pag-aaral ng toxins sa e-cigarettes,
at nalaman naming halos walang carcinogens doon, na siyang nakikita sa mga sigarilyo.
Mga dalawang oras,
nag-simulate ang NYU team ng paghithit ng apat na kaha ng sigarilyo.
Ang bango. Naaamoy mo?
Kitang-kita ang pagkakaiba.
-So, itong nandito, alkitran 'to. -Oo.
'Yong vapor mula sa coffee-flavored na e-liquid, kaunti lang.
Medyo basa.
-Amoy kape. -Tama.
Sa milyon-milyong gumagamit ng e-cigarettes sa mundo,
wala pang ni isang naitalang namatay dahil do'n.
Posibleng mas kaunti ang carcinogen no'n kaysa sa sigarilyo.
Pero parang sinasabi mo na rin na ang pagtalon mula sa ika-15 palapag,
di kasingdelikado ng pagtalon sa ika-50 palapag.
Di malinaw, e. Kailangang tanggapin ng magkabilang panig 'yon
at subukang gumawa ng pagkakasunduan nila.
Pero halata naman, di 'yon nangyari.
Di nakakagulat na ang public health community,
hati ang pananaw rito.
Sobrang desperado na sila para sa isang tunay na solusyon,
at madalas silang naloloko ng low tars, lights, ultra lights, maging ng filters.
Nagbigay-daan 'yon sa paghihinala, tama man o mali,
na pag may dumating na mas ligtas,
paano tayo magtitiwala sa industriyang ito?
Ang bagay na iisa ang pananaw nila,
sigarilyo ang pinakanakamamatay na produkto.
Kailangan na nating makawala ro'n.
Ang Juul ba ang tagapagligtas,
o bagong gimik lang 'to?
PAGBAGSAK
Binawasan ng Darsana Capital ang halaga ng Juul nang higit sa 33.33%.
Sobrang nahirapan ang Juul no'ng 2019, financially.
Linggo-linggo, nakikita nilang bumababa ang kita.
May malaking pagbabagong naganap ngayong umaga
sa higante ng e-cigarettes na Juul Labs.
Papalitan na ang CEO ng kompanya na si Kevin Burns.
Nagpatawag ng meeting, at maikli lang 'yon.
"Pamilya ko naman ang tututukan ko. Aalis na ako."
Di siguro.
Sinibak siya. Seryoso? Tututukan mo ang mga anak mo?
Inanunsiyo na pumili na siya ng kapalit niya,
at 'yon ay si K.C. Crosthwaite.
Sinong K.C.? Ngayon ko lang narinig ang pangalan niya. Di ko nga siya kilala.
Altria.
Philip Morris.
Siyempre, marami sa amin ang naghihinala.
Papasok ang executives ng Big Tobacco.
Para sa karamihan, parang 'yon naman talaga ang plano.
Sobrang sama ng loob ng mga tao.
"Ito ang CEO natin? Di ko na kayang magtrabaho rito."
Sinabi niya na kung gusto naming magawa ang misyon,
kailangan namin ang tiwala ng publiko.
At sabi ng karamihan sa amin, "Ano pa nga ba?"
"Kaya naghihinala kami sa inyo at sa Altria deal."
Hindi magbabago ang pinakalayunin ng kompanya natin…
Parang walang nagkatotoo sa lahat ng ipinangako sa amin,
at ang mga ikinakatakot ng lahat, nagsimula nang mangyari.
No'ng si K.C. na ang pumalit,
may mga pumasok na executive ng mga kompanya ng tabako.
Nagtatrabaho sila sa kompanya na itinuturing kong napakasama.
Marami sa mga nandoon na sa simula pa lang, nag-alisan na.
Sa puntong 'to, parehong wala sa mataas na posiyon sina James at Adam.
At ngayong may taga-Altria na,
lalo na silang naging limitado sa kompanya.
Inilipat ni K.C. Crosthwaite sina James at Adam
sa tinatawag niyang "Founders Office."
Wala namang Founders Office. Ngayon ko lang narinig 'yon.
Lumalabas na parang pinapaalis na sila.
Ang utos ni K.C., "Itama ang Landas ng Juul,"
at nakikitang nakakagulo lang ang impluwensiya nina Adam at James.
Nagdesisyon na si Adam na aalis na siya sa Juul.
Di na inanunsiyo pa.
Handa na siyang kalimutan ang Juul.
At di nagtagal, nag-send ng memo si James sa buong kompanya.
PAALAM
Doon na nagbago ang lahat. Wala na ang dating Juul.
NAGAWA NATING BAGUHIN ANG BUHAY NG MGA TAO NANG MAGKAKASAMA…
SOBRANG PROUD KO PAG MAY NAGSABING DI NA SIYA GUMAGAMIT NG SIGARILYO
Naniwala kaming magagawa nitong baguhin ang mundo,
at ang makitang humina 'yon habang kontrolado ng Big Tobacco…
Sobrang hirap no'n para sa kanya.
Nakikita na ni James na di na 'yon ang pinangarap niya,
at para bang, "Oras na siguro para sumuko."
Sobrang naawa ako sa kanya
dahil talagang dugo't pawis ang ibinuhos niya ro'n,
at malaking bahagi 'yon ng pagkatao niya.
No'ng umalis si James, doon na nakumpleto ang transition
ng kompanya na naging katulad na
sa industriya ng tabako na sinubukan no'ng sirain noon.
Ang akala mo talaga, inililigtas mo ang mundo,
tapos, biglang sasabihin ng mga tao, "Hindi, ikaw ang demonyo."
Posible bang makagawa ng ligtas na sigarilyo?
NI-REJECT NG FDA ANG PMTA APPLICATION NG JUUL
AT INUTUSAN ITONG ALISIN ANG VAPING PRODUCTS NITO SA MERKADO
NAGTAGUMPAY ANG JUUL SA PAG-APELA SA PAG-BAN
AT NANATILI SA MERKADO NANG MAY DAGDAG NA PENDING NA PMTA REVIEW
NAGBAYAD ANG JUUL NG HALOS $2 BILYON PARA SA LEGAL SETTLEMENTS
SA BUONG UNITED STATES
ANG KINABUKASAN NG KOMPANYA, NANANATILI PA RING WALANG KASIGURADUHAN
Ang nakakalungkot talaga sa madugong kuwento ng Juul,
wow, nagtagumpay sila kahit nabigo ang lahat ng nauna.
Nagtagumpay sila gamit ang teknolohiya
na mas nakapagbigay ng nicotine sa baga
nang di na kinakailangang magsunog ng dahon ng tabako at lumanghap ng usok.
Di 'yong produktong ginawa nila ang nakakalungkot,
ang nakakalungkot, pinasok nila ang advertising, marketing, at promotion
nang may produkto
na nagagawang makapagbigay ng droga na kinahumalingan ng mga bata,
sinadya man nila o hindi.
Sa ginawa nilang 'yon, nasayang lahat ng progress na nagawa na.
'Yon talaga ang nakakalungkot.
Maaalala ang Juul bilang case study na pag umarangkada ang kompanya,
may mga masisira 'yon, at di na makaka-recover pa.
Ang misyon ay binaluktot ng di kapani-paniwala
at sobrang laking potensiyal na yaman.
Kasakiman 'yon. Puro at walang bahid na kasakiman.
Hayaan mo na, ipadala mo na.
Puwede ang "Hayaan mo na, ipadala mo na" pag iPhone o toaster ang usapan,
pero di akma 'yon pag ang pinag-uusapan natin,
mga kemikal na pumapasok sa baga.
Kung may bolang kristal lang ako, at makikita kong mauuso 'yon sa mga bata,
may ginawa na ako para pigilan 'yon.
Pero lahat walang bolang kristal.
Sabi ng mga tao, "Di namin inasahang ganito nila gagamitin ang produkto."
Parang, "Trabaho n'yo 'yon, a.
Dapat inasahan n'yo na ang mga 'yon at nilutas,
kasi kung hindi, di n'yo na dapat inilabas
sa harap ng libo-libo, milyon-milyon, at bilyon-bilyong tao."
'Yon ang perpektong balita para makakuha ka ng views and clicks.
Patuloy na pinag-uusapan 'yon ng mga tao at sila na ang nag-aadvertise.
Kahit itong dokumentaryong 'to, gano'n din.
Ipapakita namin ang Vaporized campaign sa mga teenager na puwedeng gumamit.
Di Big Tobacco ang Juul.
Nandito kami para burahin ang produkto no'n, ang sigarilyo.
Politikal na drama 'yon. Ipinapakita sa mga galit na nanay na may kontrol siya.
Kayang magdesisyon ng matatanda. Developed na ang isip nila.
Dapat protektahan ang mga bata.
Bilang isang nagve-vape, sino'ng makikibaka para sa akin?
Di natin puwedeng tulungan ang 35 milyon na matatanda,
at balewalain ang pagprotekta sa mga kabataan.
Pero di puwedeng isa lang sa dalawa, dapat dalawa.
Kaya dapat, mag-focus lang tayo sa goal natin.
Ipinakita nina Adam at James na ang pagve-vape ay isang alternatibo.
Makikita mong tumigil na ang lola mo sa paninigarilyo.
Mauunawaan mo kung bakit mahalaga 'to.
Dapat gamitin nila akong test study dahil nagve-vape na ako no'ng una pa lang.
Isang dahilan kung bakit di pa talaga ako tumitigil
ay dahil ayoko pa.
Sa ngayon, 24 ako, at gusto kong lumalabas kasama ang mga kaibigan ko,
at pakiramdam ko, sa lifestyle ko, di ko pa kailangang baguhin 'yon.
Tagapagsalin ng subtitle: John Vincent Lunas Pernia