Kim jesteśmy?
Jak staliśmy się nami?
Jako ludzie spędzamy całe życia,
próbując zrozumieć siebie samych.
Może czasem sami przesłaniamy sobie rzeczywistość.
Dlatego uwielbiamy historie z innych światów.
A świat szympansów,
czasem tak podobny do naszego,
a czasem zupełnie inny…
Zna opowieści, które mówią więcej, niż przypuszczamy.
Opowieści tym silniejsze,
że prawdziwe.
LAS NGOGO, UGANDA
Las Ngogo to ogromny, połączony świat.
W jego sercu
rozwija się społeczność.
Szympansy Ngogo.
Dla tej matki i jej dziecka
to dom.
IMPERIUM SZYMPANSÓW
Szympansy to nasi najbliżsi żyjący krewni.
Nasze DNA są w ponad 98% jednakowe.
Są bardzo inteligentne.
I bardzo emocjonalne.
Dożywają ponad 60 lat,
a ich etapy życia są podobne do naszych.
Każdy szympans w Ngogo jest inny…
Ma własną osobowość i cele.
Aby to zobrazować,
naukowcy nadali każdemu szympansowi imię.
Ngogo to zaawansowane społeczeństwo.
To złożona sieć więzi rodzinnych i społecznych…
Tutaj każdy szympans musi nawiązać relacje
i znaleźć swoje miejsce w grupie.
Przeważnie grupy szympansów liczą po 50 lub 60 osobników.
Ale w Ngogo
są one dwa razy liczniejsze.
Ponad 120 szympansów żyje razem.
To największa odkryta grupa w historii.
Ngogo to raj dla szympansów.
Jest tu mnóstwo drzew owocowych.
A owoce to fundament społeczeństwa szympansów.
Przy tylu szympansach, które próbują odnieść sukces,
konkurencja jest spora.
W życiu chodzi o politykę i władzę.
Społeczeństwo Ngogo to hierarchia.
I szympansy zawsze szukają okazji,
by w niej awansować.
Na szczycie hierarchii znajduje się najpotężniejszy szympans w Ngogo.
Jackson. Samiec alfa.
31 LAT
Jackson dowodzi już od sześciu lat.
Ale robi się stary jak na samca alfa.
Jeśli ma pozostać na szczycie,
nie może okazać słabości.
Musi pokazać swoją siłę.
Tego chce Jackson.
Grupa nawołuje,
przychodzi do niego i okazuje szacunek.
Ale Jackson wie,
że niektóre szympansy okazują mniej szacunku niż inne.
Szympans w tym wieku nie powinien stanowić wyzwania dla Jacksona.
Ale nie każdy szympans jest tak mądry
i pewne siebie jak Abrams.
Ale Jackson ma ochronę.
Miles.
Wielki szympans.
Największy, jakiego widziało Ngogo.
Jacksona i Milesa łączy silna więź…
Iskają się regularnie.
To potężny sojusz.
Pielęgnacja to ważna część życia szympansów.
Tak tworzą i podtrzymują relacje społeczne.
To szympansi odpowiednik rozmowy.
To bardzo polityczne.
Planowanie.
Przekonywanie.
Knucie.
Przy iskaniu zawiera się sojusze.
A sojusze tworzą władzę.
Nawet najsilniejsze szympansy
walczą o dominację w pojedynkę.
To, kto cię iska,
wiele mówi o twoim statusie i ambicjach.
Ale jeśli nie iskasz się z nikim,
status i ambicja to twoje najmniejsze zmartwienia.
14 LAT
Czternaście lat to trudny wiek dla samca szympansa.
Oddaliłeś się od matki
i musisz stworzyć więzi z innymi samcami.
Jednym przychodzi to łatwo,
innym nie.
Gus jest outsiderem.
Ale nie może taki pozostać.
Musi znaleźć przyjaciół.
W lesie Ngogo
niemądrze jest spędzać czas w samotności.
21 LAT
Dziecko Christine ma około sześciu miesięcy.
W tym wieku jest silniejsze i bardziej rozwinięte niż ludzkie dziecko.
Ale wciąż jest bezbronne.
W Ngogo nie wszystkie dzieci dożywają pierwszych urodzin.
I dlatego
na razie nie otrzyma imienia.
Christine musi skupić się na dziecku,
więc jej starsza córka Nadine jest pozostawiona sama sobie.
7 LAT
Kiedyś matka poświęcała uwagę tylko jej.
Teraz jest zaniedbana.
Nawet jak na szympansa dziecko szybko się rozwija.
Staje się coraz bardziej niezależne.
Chce się socjalizować.
Większość szympansów jest tolerancyjna wobec młodych.
Ale bezpieczniej zacząć od kogoś bliższego twojemu wzrostowi.
Problem w tym, że młode szympansy nie są tak wyrozumiałe.
Im bardziej niezależne dziecko,
w tym większe kłopoty może wpaść.
Zagrożeniem są duże samce.
Jeśli stanie im na drodze, może ucierpieć.
A przy samcu alfa jak Jackson,
który może obnosić się zawsze i wszędzie,
Christine nigdy nie może być spokojna.
To jednak zbyt przytłaczające.
Jej matka już to widziała.
Nie martwi się.
W przeciwieństwie do jej starszej siostry.
Pierwsze oznaki więzi między siostrami.
Ngogo to las deszczowy.
Burze są tu częścią życia.
Zwykle szympansy ich unikają.
Choć nie wszystkie.
Niektóre szympansy czerpią siłę z burzy.
Wykorzystują ją, by pokazać niezwykłą dominację.
Taniec deszczu.
Abrams wysyła potężny przekaz.
Na razie Jackson nic nie robi.
Prędzej czy później będzie musiał działać.
Bo z każdym dniem
Abrams nabiera pewności siebie.
Gus wciąż jest sam.
Ale ma plan.
Gus jest niezręczny, ale nie głupi.
Nie tylko Jackson zauważył,
że Abrams pnie się w górę.
To może być okazja do nawiązania pożytecznej relacji.
Gus bardzo się stara.
Szympansa pokroju Abramsa iskają prawie wszyscy.
Prawdziwym testem dla Gusa
będzie odwzajemnienie pielęgnacji.
Odrzucenie.
Abrams szuka ważniejszego partnera do iskania.
Jeśli Abrams zbuduje sojusz z najważniejszym sprzymierzeńcem Jacksona,
osłabi pozycję Jacksona jako samca alfa.
A Miles jest otwarty na propozycję.
Jackson czuje, że Abrams się zbliża.
Musi zjednoczyć grupę pod swoim przywództwem.
Zjednoczyć przeciw wspólnemu wrogowi.
Szympansy to stworzenia terytorialne.
Grupa Ngogo żyje na wyznaczonym terytorium,
otoczona ze wszystkich stron przez inne, wrogie szympansy.
By zabezpieczyć swoje zasoby,
patrolują granice.
Patrolowanie jest niebezpieczne.
Ale obrona terytorium jest tak ważna,
że czasem biorą w niej udział nawet najmniej spodziewani kandydaci.
Każdy szympans musi to rozważyć.
Warto ryzykować?
Pork Pie nie jest najtwardszym szympansem.
Ale nawet on uznał, że warto zaryzykować.
Szympansy zmierzają w stronę północnej granicy.
Patrole pokonują wiele kilometrów
i trwają kilka napiętych godzin.
Nawet największe i najbardziej agresywne samce
zaczynają się denerwować, gdy zbliżają się do granicy.
Natomiast Pork Pie,
trzyma się z tyłu
i nie chce iść dalej.
Z kolei Abrams jest tam,
gdzie chce być.
W samym środku akcji.
Gdy grupa dociera do północnej granicy
i wkracza na nieznany teren,
zagrożenie rośnie.
Nie ma przyjaznych relacji między grupami szympansów.
Gdy jedna grupa spotyka drugą,
są dwie możliwości.
Uciekaj albo atakuj.
Szympansy nasłuchują nawoływań
i wypatrują ruchów.
Pork Pie ma dość.
Opuszcza patrol.
Sam.
Ale Gus zostanie.
W pobliżu są inne szympansy.
I będą wrogo nastawione.
Muszą ocenić, kto ma przewagę liczebną.
I zdecydować: wycofać się,
czy zaatakować.
Jackson ma za sobą Milesa.
Nie ma już odwrotu.
Postanowili zaatakować.
Ich agresja się opłaciła.
Grupa północna się wycofała.
To sukces patrolu.
Granica jest bezpieczna,
mogą wracać zwycięzcy w głąb swojego terytorium.
Większość dużych samców jest na północy,
Christine w końcu może się odprężyć.
Dziecko jest coraz silniejsze.
Czas, by poznało kolejną ważną część życia w Ngogo.
Korony drzew.
Nie jest pod wrażeniem.
Christine nie pozwoli jej wspiąć się za wysoko,
upadek mógłby być niebezpieczny.
Na dzisiaj wystarczy.
Patrol wraca z pogranicza.
Zauważyli coś w koronach drzew.
Grupa Ngogo nie toleruje innych szympansów na swoim terytorium.
Ale dzielą las z innymi naczelnymi.
W tym z kilkoma dużymi grupami małp.
Małpy nie są rywalami szympansów.
To jedzenie.
Mięso jest mile widzianym pożywieniem szympansów.
Ale to nie jedyna jego zaleta.
Dzielenie się mięsem jest ważne społecznie
i politycznie.
Jackson dzieli się z sojusznikami.
A najbardziej ze wszystkich dzieli się z Milesem.
Jednocześnie celowo pomija innych.
Wykluczenie Abramsa to znak,
że Jackson nadal ma władzę w Ngogo.
Zwycięski patrol
i udane polowanie.
To był dobry dzień dla Jacksona
i szympansów Ngogo.
Małpy to ważny zasób dla szympansów Ngogo.
Ale najważniejszym zasobem zawsze będą drzewa owocowe,
fundament społeczeństwa Ngogo.
Pośrodku terytorium zakwitło drzewo figowe.
Szympansy mogą się odprężyć i ucztować.
Gus spędził całe życie na przyglądaniu się z boku.
Jest bardziej spostrzegawczy niż inni.
Szybko dostrzega wszystko, co nietypowe.
To Pork Pie.
Złapali go, gdy był sam.
Zabiła go rywalizująca grupa.
W samym środku terytorium Ngogo.
Jeśli można tu zabić szympansa…
To znaczy, że w tym leśnym królestwie…
żaden szympans…
nie jest już bezpieczny.
Napisy: Paweł Zatryb